Piso Jakab

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Jakab Piso, w źródłach niemieckich Jakob Piso (Medgyes,? - Bratysława, 1527) doktor prawa, protonator apostolski, prepozyt kościoła św. Jana w Peczu, II. Król Ludwik był pedagogiem i sekretarzem, poetą wieńców, mówcą i mężem stanu w pierwszej połowie XVI wieku. Piso Jakab, német nyelvű forrásokban Jakob Piso (Medgyes, ? – Pozsony, 1527) jogi doktor, apostoli protonotárius, a pécsi Szent János egyház prépostja, II. Lajos király nevelője és titkára, koszorús költő, szónok és államférfi a 16. század első felében. Élete Urodził się w zamożnej saksońskiej rodzinie w Medgyes. Jego ojciec zmarł wcześnie, więc jego wuj zajął się majątkiem i uczył dwóch osieroconych braci. Jakob Piso prawdopodobnie uzyskał doktorat z prawa w Rzymie. Nie wrócił do ojczyzny, ale pracował jako poeta i dyplomata w różnych miejscach. Jómódú szász családban született Medgyesen. Apja korán meghalt, így nagybátyja gondozta a vagyont, és taníttatta az árván maradt két fiútestvért. Jakob Piso feltehetőleg Rómában szerzett jogi doktorátust. Nem tért vissza szülőföldjére, hanem mint költő és diplomata különböző helyeken tevékenykedett. Otrzymał ogólne uznanie za naukę i dowcip. Jako kamień królewski zmienił II. U papieża Gyula w Rzymie. Miał poufną przyjaźń ze słynnym Rotterdamskim Erasmusem. Miał bliskie relacje z wiedeńskimi humanistami, o czym świadczą towarzyszące czytelnikowi wiersze opublikowane w wiedeńskim wydaniu Auzoniusza w 1502 r. I Johanna Fuchsmagena w latach 1500–1504, które zachowały się w rękopisie 664 Biblioteki Uniwersyteckiej w Innsbrucku. II. Gyula, który był gorliwy w zjednoczeniu chrześcijańskich książąt z Turkami, wysłał Pisó do króla Zygmunta I w tej sprawie; Przybył do Krakowa 6 stycznia 1510 r., Gdzie jednak jego wstawiennictwo nie powiodło się. Wracając na Węgry, II. Podżegał króla Ulászló do wojny z Turkami i jesienią wrócił do Rzymu. Tudományával és szellemességével általános elismerésben részesült. Mint királyi követ megfordult II. Gyula pápánál Rómában. A híres Rotterdami Erasmusszal bizalmas barátságban volt. Szoros kapcsolatban állt a bécsi humanistákkal, erről tanúskodnak 1502-ben egy bécsi Ausonius-kiadásban megjelent, az olvasóhoz írt kísérő versei, és a Johann Fuchsmagennek 1500-1504 között írt versei, amelyek az innsbrucki Egyetemi Könyvtár 664. jelzetű kéziratában maradtak fenn. II. Gyula, aki a keresztény fejedelmeknek a törökök ellen való egyesítésén buzgólkodott, Pisót I. Zsigmond lengyel királyhoz küldte ezügyben; 1510. január 6-án érkezett Krakkóba, ahol azonban sikertelen volt közbenjárása. Visszatérve Magyarországra, II. Ulászló királyt serkentette a török elleni háborúra s ősszel visszatért Rómába. W 1514 r. Papież Leon X ponownie wysłał go do Polski jako legata papieskiego z zamiarem zapobieżenia wojnie polsko-rosyjskiej, a zamiast tego podżegania Zygmunta do działań antytureckich; przybył do Wilna w lipcu, gdzie król Zygmunt III. W wojnie z wielkim księciem moskiewskim Wasilij, nawet podczas obecności Piza, król odniósł jasne zwycięstwo nad Rosjanami; opisał tę bitwę także w liście do swojego przyjaciela Jana Korycjusza w Rzymie. Podczas pobytu w Polsce zdobył miłość narodu i łaskę króla, dlatego Zygmunt wręczył mu bogate dary. W 1515 r. Król Polski, cesarz niemiecko-rzymski Miksa I i II. Na spotkaniu króla Węgier Ulászló w Wiedniu i Bratysławie. Młody II. Król Ludwik był nauczycielem, więc król obdarzył go prepozytem św. Zygmunta w Budzie, a także szukał rady i pomocy w najważniejszych sprawach państwowych; tak więc w 1523 r. przebywał na tajnej misji u króla Zygmunta, gdzie osiągnął ważne osiągnięcia w polityce czeskiej. Był wyraźnie zaznajomiony z Erazmem w Rotterdamie od 1509 roku, a później został opublikowany w zbiorze listów Erazma z wymiany listów. Erazm uważał go za większości swoich korespondentów na Węgrzech. [1] Biskup László Szalkai należał do węższego kręgu biskupa Egeru, a później arcybiskupa Esztergom, poświęcił mu również większość swoich wierszy. Jego łacińskie wiersze należą po Janusie Pannoniusie do najbardziej dowcipnych i wyjątkowych utworów węgierskiej poezji humanistycznej. 1514-ben X. Leó pápa pápai legátusként ismét Lengyelországba küldte azzal a szándékkal, hogy megakadályozza a lengyel-orosz háborút, és ehelyett törökellenes akcióra sarkallja Zsigmondot; júliusban érkezett Vilniusba, ahol Zsigmond király III. Vaszilij moszkvai nagyfejedelem ellen készült hadviselésre, még Piso ottléte alatt fényes győzelmet vívott ki a király az oroszok ellen; ezt a csatát barátjának, Coritius Jánosnak Rómába küldött levelében le is írta. Lengyelországban tartózkodása alatt elnyerte a nemzet szeretetét és a király kegyét, úgyhogy Zsigmond gazdag ajándékokkal jutalmazta meg. 1515-ben jelen volt a lengyel király, I. Miksa német-római császár és II. Ulászló magyar király találkozásán Bécsben és Pozsonyban. A fiatal II. Lajos király tanítója volt, ezért a király őt a budavári Szent Zsigmond-prépostsággal ajándékozta meg, és a legfontosabb állami ügyekben is kikérte tanácsát és segítségét; így 1523-ban titkos küldetésben volt Zsigmond lengyel királynál, hol a cseh politikai ügyekben fontos eredményeket ért el. Rotterdami Erasmust már 1509-től kezdve bizonyíthatóan ismerte, később levélváltásuk Erasmus levélgyűjteményében is kiadta. Erasmus őt tartotta a legtöbbre magyarországi levelezőtársai közül. Szalkai László egri püspök, majd esztergomi érsek szűkebb köréhez tartozott, költeményei nagy részét is neki dedikálta. Latin versei a Janus Pannonius utáni magyar humanista költészet legszellemesebb és legegyedibb darabjai közé tartoznak. W 1526 roku stracił nie tylko swego drogiego króla, ale cały swój majątek; ta plaga przyspieszyła jego śmierć, do której doszło w 1527 roku w Bratysławie. 1526-ban nemcsak kedves királyát, de összes javait is elvesztette; ezen csapás siettette halálát, mely 1527-ben következett be Pozsonyban. Jego dzieła Epistola ad Erasmum Roterdamum. Romae 30. Juni 1509. (Erasmus összes munkáiban T. III. P. 1. Epist. CVIII. 101. l.). Epistola ad Joannem Coritium de conflictu Polonorum et Lithuanorum cum Moscovitis, scripta Vilnae, 1514. Romae. (Froben János is kiadta 1515-ben Baselben és a lengyel történeti kútfőkbe is fölvétetett). Epigramma (ugyanazon csatára írva, a Carmina de memorabili cede scismaticorum Moscoviorum, per … Sigismundum Regem Poloniae … c. gyűjteményben, hely és év n.). Jacobi Pisonis Transylvani, Oratoris et Poetae excellentis, Schedia. Viennae Austriae Excudebat Mich. Zimmermann, anno MDLIV. (egyetlen ismert példánya a krakkói Jagelló Egyetem könyvtárában) Ausonii Peonii, Poetae praeclarissimi, Oratio matutina, heroico carmine deducta, feliciter incipit. Viennae, 3. Martii, 1502. Przypisy Źródła Jakob Piso. In Deutsche Humanisten in Siebenbürgen. Herausgegeben und eingeleitet von Berhardt Capesius. Bukarest: Kriterion. 1974. 13–15. o. Jankovits László: Jacobus Piso Schediája (1554: Jacobus Piso verseskötetének megjelenése), In A magyar irodalom történetei, szerk. Jankovits László, Szegedy-Maszák Mihály, Bp., Ráció, 2006, I, 266-273. Jankovits László: Jacobus Piso levelezése Erasmussszal. www.iti.mta.hu Klaniczay Tibor: A valódi és az ál Piso-versek, ItK 97:1993, 52-56. Ritoókné Szalay Ágnes: Erasmus és a XVI. századi magyarországi értelmiség. Kubinyi András: A budavári Szent Zsigmond káptalan a késő középkorban. In: Budapest Régiségei 33. (1999), 12-23.p. Szinnyei József: Magyar írók élete és munkái X. (Ótócska–Popea). Budapest: Hornyánszky. 1905. Kategória:Magyar költők Kategória:Reneszánsz költők, írók Kategória:Magyar kanonokok Kategória:Késő középkori magyar egyházi személyek Kategória:Kora újkori magyarok Kategória:1527-ben elhunyt személyek Kategória:Medgyesiek Kategória:Pozsonyiak