IV. Béla: Różnice pomiędzy wersjami
| (Nie pokazano 24 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | + | [[Kategoria:0]] | |
| + | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]] | ||
| + | {{Uwaga polska| | ||
| + | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Bela_IV | ||
| + | |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bela_IV&action=history | ||
| + | |nota = polski | ||
| + | }} | ||
| − | { | + | {| |
| − | |||
| − | |||
| | | | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
|} | |} | ||
| − | [[Plik:Nte-kir-4bela.jpg|thumb|Pomnik Beli IV w Narodowym Parku Historycznym w Ópusztaszer na [[Węgry|Węgrzech]]]] | + | |
| − | '''Bela IV''', | + | {| |
| + | |-style="vertical-align:top;" | ||
| + | | | ||
| + | |||
| + | [[Plik:Nte-kir-4bela.jpg|thumb|left|Pomnik Beli IV w Narodowym Parku Historycznym w Ópusztaszer na [[Węgry|Węgrzech]]]] | ||
| + | |||
| + | '''IV. Béla''' (pol. ''Bela IV'', chor. ''Bela IV.'', słow. ''Belo IV.'', cz. ''Béla IV.'', slow. ''Béla IV.'') (* [[1206]], † 3 maja [[1270]]) – [[Władcy Węgier|król Węgier i Chorwacji]] w latach [[1235]]-[[1270]] z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]]. | ||
== Życiorys == | == Życiorys == | ||
| Linia 59: | Linia 32: | ||
=== Po inwazji Mongołów === | === Po inwazji Mongołów === | ||
[[Plik:Budapest heroes IV Bela.jpg|left|thumb|250px|Pomnik Beli IV na Placu Bohaterów w [[Budapeszt|Budapeszcie]]]] | [[Plik:Budapest heroes IV Bela.jpg|left|thumb|250px|Pomnik Beli IV na Placu Bohaterów w [[Budapeszt|Budapeszcie]]]] | ||
| − | Mongołowie wybili prawie połowę populacji [[Węgry|Węgier]] i zrównali z ziemią węgierskie miasta. Byli na [[Węgry|Węgrzech]] ponad rok, dopóki w [[1242]] dowiedzieli się, że w [[Mongolia|Mongolii]] zmarł ich przywódca, [[Ugedej]]. Wycofali się z [[Węgry|Węgier]] i Bela powrócił do swego kraju. Po powrocie do władzy Bela rozpoczął odbudowę kraju | + | Mongołowie wybili prawie połowę populacji [[Węgry|Węgier]] i zrównali z ziemią węgierskie miasta. Byli na [[Węgry|Węgrzech]] ponad rok, dopóki w [[1242]] dowiedzieli się, że w [[Mongolia|Mongolii]] zmarł ich przywódca, [[Ugedej]]. Wycofali się z [[Węgry|Węgier]] i Bela powrócił do swego kraju. Po powrocie do władzy Bela rozpoczął odbudowę kraju – w okolicach granic [[Węgry|Węgier]] zbudował bardzo dobrze zorganizowany system fortec i zamków oraz stworzył dużą armię w razie ewentualnego powrotu Mongołów. Odbudował wiele miast i zbudował wiele nowych zamków; właśnie za to otrzymał od historyków przydomek '''Wielki''' ([[język węgierski|węg.]] ''Nagy''). |
Po zakończeniu wojny z Mongołami Bela prowadził jeszcze dwie [[wojna|wojny]]. W [[1242]] rozpoczął się konflikt z księciem Austrii i Styrii [[Fryderyk II Bitny|Fryderykiem II Bitnym]] z dynastii Babenbergów. Wojna, w której Bela bohatersko zwyciężył, trwała do [[1246]]. Drugą wojnę rozpoczął w [[1252]] z [[Przemysł Ottokar II|królem Czech Ottokarem II]] o tereny księstwa [[Styria|Styrii]] i [[Austria|Austrii]], które pragnął opanować. Tę wojnę Bela przegrał, lecz nie poniósł wielkich strat. | Po zakończeniu wojny z Mongołami Bela prowadził jeszcze dwie [[wojna|wojny]]. W [[1242]] rozpoczął się konflikt z księciem Austrii i Styrii [[Fryderyk II Bitny|Fryderykiem II Bitnym]] z dynastii Babenbergów. Wojna, w której Bela bohatersko zwyciężył, trwała do [[1246]]. Drugą wojnę rozpoczął w [[1252]] z [[Przemysł Ottokar II|królem Czech Ottokarem II]] o tereny księstwa [[Styria|Styrii]] i [[Austria|Austrii]], które pragnął opanować. Tę wojnę Bela przegrał, lecz nie poniósł wielkich strat. | ||
| Linia 65: | Linia 38: | ||
W [[1261]], gdy miał 55 lat, Mongołowie powrócili do [[Europa|Europy]], jednak bardzo dobrze zorganizowana armia oraz system obronny wyparł ich natychmiastowo z [[Węgry|Węgier]], tak że nie uczynili oni żadnych strat. | W [[1261]], gdy miał 55 lat, Mongołowie powrócili do [[Europa|Europy]], jednak bardzo dobrze zorganizowana armia oraz system obronny wyparł ich natychmiastowo z [[Węgry|Węgier]], tak że nie uczynili oni żadnych strat. | ||
| − | Ostatnie lata życia Beli zostały „zepsute" przez [[bunt]] jego syna Stefana, który zażądał od ojca, aby ten podzielił [[Węgry]] na dwa królestwa i oddał mu jedno. Bela, nie mogąc się przeciwstawić, ustąpił. Stefan i Bela rządzili dwoma niezależnymi państwami | + | Ostatnie lata życia Beli zostały „zepsute" przez [[bunt]] jego syna Stefana, który zażądał od ojca, aby ten podzielił [[Węgry]] na dwa królestwa i oddał mu jedno. Bela, nie mogąc się przeciwstawić, ustąpił. Stefan i Bela rządzili dwoma niezależnymi państwami – o różnych stolicach i o innej polityce. |
| − | W [[1267]] Bela IV podpisał wraz z synem, [[Stefan V węgierski|Stefanem V]] tzw. ''Złotą Bullę'', która ustanawiała nowe [[prawo]] na [[Węgry|Węgrzech]], a co najważniejsze, dzieliła społeczność na [[Stan (zbiorowość społeczna)|stan]] magnacki i stan szlachecki, stwarzała [[szlachta|szlachtę]] węgierską i przyznawała jej bardzo liczne prawa (nawet możliwość wypowiedzenia [[król]]owi posłuszeństwa), co jednocześnie ograniczało władzę [[król]]a. [[Dokument]] ten miał ogromny wpływ na późniejszą [[historia|historię]] [[Węgry|Węgier]] | + | W [[1267]] Bela IV podpisał wraz z synem, [[Stefan V węgierski|Stefanem V]] tzw. ''[[Złota bulla Beli IV|Złotą Bullę]]'', która ustanawiała nowe [[prawo]] na [[Węgry|Węgrzech]], a co najważniejsze, dzieliła społeczność na [[Stan (zbiorowość społeczna)|stan]] magnacki i stan szlachecki, stwarzała [[szlachta|szlachtę]] węgierską i przyznawała jej bardzo liczne prawa (nawet możliwość wypowiedzenia [[król]]owi posłuszeństwa), co jednocześnie ograniczało władzę [[król]]a. [[Dokument]] ten miał ogromny wpływ na późniejszą [[historia|historię]] [[Węgry|Węgier]] |
Bela IV zmarł [[3 maja]] [[1270]], w wieku 64 lat. Jego następcą został jego syn, Stefan V. | Bela IV zmarł [[3 maja]] [[1270]], w wieku 64 lat. Jego następcą został jego syn, Stefan V. | ||
| Linia 190: | Linia 163: | ||
|- | |- | ||
|} | |} | ||
| − | <!-- nie kasuj tego szablonu --> | + | <!-- nie kasuj tego szablonu --><!-- koniec drzewa genealogicznego --> |
# córka cesarza nicejskiego, [[Teodor I Laskarys|Teodora I Laskarisa]]; | # córka cesarza nicejskiego, [[Teodor I Laskarys|Teodora I Laskarisa]]; | ||
# żona [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesława Wstydliwego]], księcia krakowskiego i sandomierskiego; | # żona [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesława Wstydliwego]], księcia krakowskiego i sandomierskiego; | ||
| Linia 198: | Linia 171: | ||
# żona Rościsława Michajłowicza, [[kniaź|kniazia]] [[Księstwo|halickiego]], [[Ban (tytuł)|bana]] [[Serbia|serbskiej]] Maczwy i Slavonii | # żona Rościsława Michajłowicza, [[kniaź|kniazia]] [[Księstwo|halickiego]], [[Ban (tytuł)|bana]] [[Serbia|serbskiej]] Maczwy i Slavonii | ||
| − | {{Władcy Węgier}} | + | | |
| − | {{ | + | {{Władca infobox |
| + | |władca = IV. Béla (węg.)<br>Bela IV (pol.)<br>Bela IV. (chor.)<br>Belo IV. (słow.)<br>Béla IV. (cz.)<br>Béla IV. (slow.) | ||
| + | |imiona = | ||
| + | |tytulatura = | ||
| + | |grafika = Kk ivb.jpg | ||
| + | |opis grafiki = | ||
| + | |herb = Arpad.png | ||
| + | |opis herbu = Herb Arpadów | ||
| + | |faksymile = | ||
| + | |opis faksymile = | ||
| + | |dewiza = | ||
| + | |1. tytuł = [[Władcy Węgier|Król Węgier i Chorwacji]] | ||
| + | |1. od = [[1235]] | ||
| + | |1. do = [[1270]] | ||
| + | |1. koronacja = | ||
| + | |1. poprzednik = [[Andrzej II]] | ||
| + | |1. następca = [[Stefan V]] | ||
| + | |dynastia = [[Arpadowie]] | ||
| + | |państwo = [[Królestwo Węgier]] | ||
| + | |data urodzenia = [[1206]] | ||
| + | |miejsce urodzenia = | ||
| + | |data śmierci = [[3 maja]] [[1270]] | ||
| + | |miejsce śmierci = | ||
| + | |przyczyna śmierci = | ||
| + | |miejsce spoczynku = | ||
| + | |ojciec = [[Andrzej II]] | ||
| + | |matka = [[Gertruda z Meran]] | ||
| + | |rodzeństwo = [[Anna Maria węgierska|Anna Maria]]<br />[[Elżbieta z Turyngii|Elżbieta]]<br />[[Koloman Halicki|Koloman]] | ||
| + | |1. związek = żona | ||
| + | |1. związek z = [[Maria Laskarina]] | ||
| + | |1. związek od = | ||
| + | |1. związek do = | ||
| + | |1. dzieci = [[Święta Kinga|Kinga]] (święta)<br />[[Elżbieta węgierska (1236–1271)|Elżbieta]]<br />[[Małgorzata Węgierska|Małgorzata]] (święta)<br />[[Stefan V węgierski|Stefan V]] [[Plik:Crown of Saint Stephen.svg|16px]]<br />[[Jolenta Helena]] (błog.)<br />[[Konstancja węgierska (zm. po 1287)|Konstancja]]<br />[[Anna węgierska (księżna Halicza)|Anna]]<br />Katarzyna<br />Małgorzata (zm. 1242)<br />[[Bela (książę Slawonii)|Bela]] | ||
| + | |odznaczenia = | ||
| + | |commons = Category:Béla IV of Hungary | ||
| + | |wikiźródła = | ||
| + | |wikicytaty = | ||
| + | }} | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | == Przypisy == | ||
| + | {{izvori}} | ||
| + | |||
| + | {{SORTUJ:Arpadowie, Bela 04}} | ||
| + | [[Kategoria:Arpadowie]] | ||
| + | [[Kategoria:Dynasta]] | ||
| + | [[Kategoria:Królowie Węgier]] | ||
[[Kategoria:Władcy Węgier]] | [[Kategoria:Władcy Węgier]] | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:Węgierscy monarchowie]] |
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:Węgierscy władcy]] |
[[Kategoria:Urodzeni w 1206]] | [[Kategoria:Urodzeni w 1206]] | ||
| + | [[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]] | ||
[[Kategoria:Zmarli w 1270]] | [[Kategoria:Zmarli w 1270]] | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]] |
Aktualna wersja na dzień 17:21, 12 sty 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Plik:Nte-kir-4bela.jpg Pomnik Beli IV w Narodowym Parku Historycznym w Ópusztaszer na Węgrzech IV. Béla (pol. Bela IV, chor. Bela IV., słow. Belo IV., cz. Béla IV., slow. Béla IV.) (* 1206, † 3 maja 1270) – król Węgier i Chorwacji w latach 1235-1270 z dynastii Arpadów. ŻyciorysBela urodził się w 1206. Był synem króla Andrzeja II. W 1213, gdy miał 7 lat, jego matka, Gertruda z Meran, została zamordowana. Ojciec próbował pomścić żonę, jednak nie powiodło mu się i po jego śmierci w 1235 obowiązek pomszczenia królowej Gertrudy spoczął na Beli, który zrobił to w 1236, 23 lata po śmierci matki. Po śmierci ojca w 1235 Bela w wieku 29 lat został koronowany na króla Węgier. W trzecim roku jego panowania, w 1238 na Węgry najechało plemię Połowców, którzy uciekali przed hordami Mongołów. Bela obmyślił sojusz z tym barbarzyńskim szczepem, udzielając im azylu w swym państwie oraz wzmacniając przymierze przez ożenek swojego syna, Stefana, z córką chana Połowców, Kutena. Oprócz tego na rozkaz Beli Połowcy zostali ochrzczeni i przyjęli chrześcijaństwo. Przed inwazją MongołówZ małym powodzeniem Bela próbował przywrócić dawną świetność Węgrom poprzez odzyskanie utraconych terenów. Jego działalność nie podobała się węgierskim możnowładcom i magnatom, kiedy Mongołowie już przemierzali Europę na zachód. W związku z zagrożeniem ze strony hord niepokojowo nastawionych Azjatów Bela rozkazał magnatom, aby zjednoczyli siły i przygotowali się do obrony Węgier przed Mongołami. Wystosował też listy do papieża Grzegorza IX oraz do cesarza Fryderyka II z prośbą o pomoc i wsparcie, lecz nie otrzymał żadnej odpowiedzi. W 1241 na Węgry najechali Mongołowie. Bela od razu wyruszył ze swoją armią na wojnę z nimi. Stoczył z Mongołami wiele bitew. 11 kwietnia 1241 wojska Beli zmierzyły się z Mongołami w bitwie pod Mohi. Zwyciężyli Mongołowie, co miało wielki wpływ na dalsze losy ich inwazji na Europę. Przed bitwą węgierscy magnaci zamordowali Kutena, chana Połowców. W obliczu wielkiego zagrożenia Bela uciekł do Austrii, a potem do Dalmacji. Po inwazji MongołówPlik:Budapest heroes IV Bela.jpg Pomnik Beli IV na Placu Bohaterów w Budapeszcie Mongołowie wybili prawie połowę populacji Węgier i zrównali z ziemią węgierskie miasta. Byli na Węgrzech ponad rok, dopóki w 1242 dowiedzieli się, że w Mongolii zmarł ich przywódca, Ugedej. Wycofali się z Węgier i Bela powrócił do swego kraju. Po powrocie do władzy Bela rozpoczął odbudowę kraju – w okolicach granic Węgier zbudował bardzo dobrze zorganizowany system fortec i zamków oraz stworzył dużą armię w razie ewentualnego powrotu Mongołów. Odbudował wiele miast i zbudował wiele nowych zamków; właśnie za to otrzymał od historyków przydomek Wielki (węg. Nagy). Po zakończeniu wojny z Mongołami Bela prowadził jeszcze dwie wojny. W 1242 rozpoczął się konflikt z księciem Austrii i Styrii Fryderykiem II Bitnym z dynastii Babenbergów. Wojna, w której Bela bohatersko zwyciężył, trwała do 1246. Drugą wojnę rozpoczął w 1252 z królem Czech Ottokarem II o tereny księstwa Styrii i Austrii, które pragnął opanować. Tę wojnę Bela przegrał, lecz nie poniósł wielkich strat. W 1261, gdy miał 55 lat, Mongołowie powrócili do Europy, jednak bardzo dobrze zorganizowana armia oraz system obronny wyparł ich natychmiastowo z Węgier, tak że nie uczynili oni żadnych strat. Ostatnie lata życia Beli zostały „zepsute" przez bunt jego syna Stefana, który zażądał od ojca, aby ten podzielił Węgry na dwa królestwa i oddał mu jedno. Bela, nie mogąc się przeciwstawić, ustąpił. Stefan i Bela rządzili dwoma niezależnymi państwami – o różnych stolicach i o innej polityce. W 1267 Bela IV podpisał wraz z synem, Stefanem V tzw. Złotą Bullę, która ustanawiała nowe prawo na Węgrzech, a co najważniejsze, dzieliła społeczność na stan magnacki i stan szlachecki, stwarzała szlachtę węgierską i przyznawała jej bardzo liczne prawa (nawet możliwość wypowiedzenia królowi posłuszeństwa), co jednocześnie ograniczało władzę króla. Dokument ten miał ogromny wpływ na późniejszą historię Węgier Bela IV zmarł 3 maja 1270, w wieku 64 lat. Jego następcą został jego syn, Stefan V. GenealogiaBela IV miał dwóch synów i osiem córek, z czego dwie zostały później kanonizowane, jedna beatyfikowana, a inne dwie zmarły jeszcze w dzieciństwie. Dwie córki Beli zostały wydane za książąt polskich.
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
