Piso Jakab: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
(→Źródła) |
|||
| (Nie pokazano 4 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:1w]] |
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
| Linia 15: | Linia 15: | ||
| | | | ||
| − | + | '''Piso Jakab''', w źródłach niemieckich '''''Jakob Piso''''' (* Medgyes, † 1527 w Pozsony), siedmiogrodzki humanista, doktor prawa, protonator apostolski, prepozyt kościoła św. Jana w Peczu, wychowawca i sekretarz króla Węgier [[II. Lajos|Ludwik II]], poeta, mówca i mąż stanu w pierwszej połowie XVI wieku. | |
| − | | | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | == Życie == | |
| − | |||
| − | |||
| − | | | + | Urodził się w zamożnej rodzinie siedmiogrodzkich [[Sasi|Sasów]] w Medgyes. Jego ojciec zmarł wcześnie, więc jego wuj zajął się majątkiem i uczył dwóch osieroconych bratanków. Jakab prawdopodobnie uzyskał doktorat z prawa w Rzymie. Nie wrócił do ojczyzny, ale pracował jako poeta i dyplomata w różnych miejscach. |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | Otrzymał ogólne uznanie za naukę i dowcip. '''Mint királyi követ megfordult II. Gyula pápánál Rómában'''. Miał bliska przyjaźń ze słynnym [https://pl.wikipedia.org/wiki/Erazm_z_Rotterdamu Erazmem z Rotterdamu]. Miał bliskie kontakty z wiedeńskimi humanistami, o czym świadczą towarzyszące czytelnikowi wiersze opublikowane w wiedeńskim wydaniu Auzoniusza w 1502 r. i Johanna Fuchsmagena w latach 1500–1504, które zachowały się w rękopisie 664 Biblioteki Uniwersyteckiej w Innsbrucku. [[Juliusz II]], który był gorliwy w zjednoczeniu chrześcijańskich książąt z Turkami, wysłał Jakaba do króla Polski [https://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_I_Stary Zygmunta I Starego]] w tej sprawie; przybył do Krakowa 6 stycznia 1510 r., gdzie jednak jego wstawiennictwo nie powiodło się. Wracając na Węgry, podżegał króla [[II. Ulászló|Władysława II]] do wojny z Turkami i jesienią wrócił do Rzymu. | |
| − | + | W 1514 r. papież [[Leon X]] ponownie wysłał go do Polski jako legata papieskiego z zamiarem zapobieżenia wojnie polsko-rosyjskiej, a zamiast tego podżegał Zygmunta do działań antytureckich; przybył do Wilna w lipcu, gdzie przebywał król Polski Zygmunt I. W wojnie z wielkim księciem moskiewskim Wasilij, podczas obecności Jakaba, król odniósł pewne zwycięstwo nad Rosjanami; Jakab opisał tę bitwę także w liście do swojego przyjaciela Jana Korycjusza w Rzymie. Podczas pobytu w Polsce zdobył przychylność narodu i łaskę króla, dlatego król wręczył mu bogate dary. Jakab został nauczycielem młodego króla Ludwika II, więc król obdarzył go tytułem prepozytem św. Zygmunta w Budzie, a także szukał u niego rady i pomocy w najważniejszych sprawach państwowych; tak więc w 1523 r. przebywał na tajnej misji u króla Zygmunta w Krakowie, gdzie osiągnął ważne postanowienia w polityce czeskiej. Był wyraźnie zaznajomiony z Erazmem w Rotterdamie od 1509 roku, a później został opublikowany w zbiorze listów Erazma. Erazm uważał go za największego ze swoich korespondentów na Węgrzech.<ref> Ani biskup [https://en.wikipedia.org/wiki/Stanislav_I_Thurzo Stanisław Thurzo] z Ołomuńca, ani jego brat biskup [https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_V_Thurzo Jan V Thurzo] z Wrocławia, ani bardzo doświadczony arcybiskup Miklós Oláh nie zbliżyli się do niego.</ref> Jakab należał do węższego kręgu [[Biskup Egeru|biskupa Egeru]] [[Szalkai László|László Szalkaia]], a później arcybiskupa Ostrzyhomia, poświęcił mu również większość swoich wierszy. Jego łacińskie wiersze należą, po [[Janus Pannonius|Janusie Pannoniusie]], do najbardziej dowcipnych i wyjątkowych utworów węgierskiej poezji humanistycznej. | |
| − | + | W 1526 roku stracił nie tylko swego bliskiego mu króla, ale cały swój majątek; ta klęska przyspieszyła jego śmierć, do której doszło w 1527 roku w Pozsony. | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | W 1526 roku stracił nie tylko swego | ||
| − | |||
| − | |||
== Jego dzieła == | == Jego dzieła == | ||
| Linia 96: | Linia 38: | ||
== Źródła == | == Źródła == | ||
| − | * Jakob Piso. | + | * Jakob Piso. W: ''Deutsche Humanisten in Siebenbürgen''. Herausgegeben und eingeleitet von Berhardt Capesius. Bukarest: Kriterion. 1974. str. 13–15. |
| − | * Jankovits László: Jacobus Piso Schediája (1554: Jacobus Piso verseskötetének megjelenése), | + | * Jankovits László: ''Jacobus Piso Schediája (1554: Jacobus Piso verseskötetének megjelenése)'', W: ''A magyar irodalom történetei'', szerk. Jankovits László, Szegedy-Maszák Mihály, Bp., Ráció, 2006, I, 266-273. |
| − | * Jankovits László: Jacobus Piso levelezése Erasmussszal. www.iti.mta.hu | + | * Jankovits László: [http://www.iti.mta.hu/Pajorin70_Convivium/Pajorin_18_Jankovits_Piso.pdf Jacobus Piso levelezése Erasmussszal]. www.iti.mta.hu |
| − | * Klaniczay Tibor: A valódi és az ál Piso-versek, ItK 97:1993, 52-56. | + | * Klaniczay Tibor: ''A valódi és az ál Piso-versek'', ItK 97:1993, 52-56. |
| − | * Ritoókné Szalay Ágnes: Erasmus és a XVI. századi magyarországi értelmiség. | + | * Ritoókné Szalay Ágnes: ''Erasmus és a XVI. századi magyarországi értelmiség''. |
| − | * Kubinyi András: A budavári Szent Zsigmond káptalan a késő középkorban. In: Budapest Régiségei 33. (1999), 12-23 | + | * Kubinyi András: A budavári Szent Zsigmond káptalan a késő középkorban. In: Budapest Régiségei 33. (1999), str. 12-23. |
| − | * Szinnyei József: Magyar írók élete és munkái X. (Ótócska–Popea). Budapest: Hornyánszky. 1905. | + | * Szinnyei József: ''[http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/p/p20042.htm Magyar írók élete és munkái X. (Ótócska–Popea)]''. Budapest: Hornyánszky. 1905. |
| − | {{SORTUJ: | + | | |
| + | {{Biogram infobox | ||
| + | |imię i nazwisko = Piso Jakab | ||
| + | |imię i nazwisko org = Jakob Piso | ||
| + | |grafika = | ||
| + | |opis grafiki = | ||
| + | |podpis = | ||
| + | |data urodzenia = nieznana | ||
| + | |miejsce urodzenia = Medgyes | ||
| + | |data śmierci = 1527 | ||
| + | |miejsce śmierci = Pozsony | ||
| + | |zawód = poeta, mówca i mąż stanu | ||
| + | |faksymile = | ||
| + | |opis faksymile = | ||
| + | |odznaczenia = | ||
| + | |commons = | ||
| + | |www = | ||
| + | }} | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | {{SORTUJ:Piso, Jakab}} | ||
| + | [[Kategoria:Włoscy humaniści]] | ||
| + | [[Kategoria:Węgierscy kanonicy]] | ||
| + | [[Kategoria:Duchowni]] | ||
| + | [[Kategoria:Nieznana data urodzenia]] | ||
[[Kategoria:Urodzeni w XV wieku]] | [[Kategoria:Urodzeni w XV wieku]] | ||
| − | + | [[Kategoria:Zmarli w 1527]] | |
| − | [[Kategoria:Zmarli w | ||
[[Kategoria:Zmarli w XVI wieku]] | [[Kategoria:Zmarli w XVI wieku]] | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
Aktualna wersja na dzień 19:38, 2 lut 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Piso Jakab, w źródłach niemieckich Jakob Piso (* Medgyes, † 1527 w Pozsony), siedmiogrodzki humanista, doktor prawa, protonator apostolski, prepozyt kościoła św. Jana w Peczu, wychowawca i sekretarz króla Węgier Ludwik II, poeta, mówca i mąż stanu w pierwszej połowie XVI wieku. Spis treściŻycieUrodził się w zamożnej rodzinie siedmiogrodzkich Sasów w Medgyes. Jego ojciec zmarł wcześnie, więc jego wuj zajął się majątkiem i uczył dwóch osieroconych bratanków. Jakab prawdopodobnie uzyskał doktorat z prawa w Rzymie. Nie wrócił do ojczyzny, ale pracował jako poeta i dyplomata w różnych miejscach. Otrzymał ogólne uznanie za naukę i dowcip. Mint királyi követ megfordult II. Gyula pápánál Rómában. Miał bliska przyjaźń ze słynnym Erazmem z Rotterdamu. Miał bliskie kontakty z wiedeńskimi humanistami, o czym świadczą towarzyszące czytelnikowi wiersze opublikowane w wiedeńskim wydaniu Auzoniusza w 1502 r. i Johanna Fuchsmagena w latach 1500–1504, które zachowały się w rękopisie 664 Biblioteki Uniwersyteckiej w Innsbrucku. Juliusz II, który był gorliwy w zjednoczeniu chrześcijańskich książąt z Turkami, wysłał Jakaba do króla Polski Zygmunta I Starego] w tej sprawie; przybył do Krakowa 6 stycznia 1510 r., gdzie jednak jego wstawiennictwo nie powiodło się. Wracając na Węgry, podżegał króla Władysława II do wojny z Turkami i jesienią wrócił do Rzymu. W 1514 r. papież Leon X ponownie wysłał go do Polski jako legata papieskiego z zamiarem zapobieżenia wojnie polsko-rosyjskiej, a zamiast tego podżegał Zygmunta do działań antytureckich; przybył do Wilna w lipcu, gdzie przebywał król Polski Zygmunt I. W wojnie z wielkim księciem moskiewskim Wasilij, podczas obecności Jakaba, król odniósł pewne zwycięstwo nad Rosjanami; Jakab opisał tę bitwę także w liście do swojego przyjaciela Jana Korycjusza w Rzymie. Podczas pobytu w Polsce zdobył przychylność narodu i łaskę króla, dlatego król wręczył mu bogate dary. Jakab został nauczycielem młodego króla Ludwika II, więc król obdarzył go tytułem prepozytem św. Zygmunta w Budzie, a także szukał u niego rady i pomocy w najważniejszych sprawach państwowych; tak więc w 1523 r. przebywał na tajnej misji u króla Zygmunta w Krakowie, gdzie osiągnął ważne postanowienia w polityce czeskiej. Był wyraźnie zaznajomiony z Erazmem w Rotterdamie od 1509 roku, a później został opublikowany w zbiorze listów Erazma. Erazm uważał go za największego ze swoich korespondentów na Węgrzech.[1] Jakab należał do węższego kręgu biskupa Egeru László Szalkaia, a później arcybiskupa Ostrzyhomia, poświęcił mu również większość swoich wierszy. Jego łacińskie wiersze należą, po Janusie Pannoniusie, do najbardziej dowcipnych i wyjątkowych utworów węgierskiej poezji humanistycznej. W 1526 roku stracił nie tylko swego bliskiego mu króla, ale cały swój majątek; ta klęska przyspieszyła jego śmierć, do której doszło w 1527 roku w Pozsony. Jego dzieła
Przypisy
Źródła
|
| |||||||||||||||||
