Gömör: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
| − | [[Kategoria:Strony importowane z | + | [[Kategoria:Strony skompilowane]] |
| + | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | ||
| + | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
|strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/G%C3%B6m%C3%B6r_v%C3%A1rmegye | |strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/G%C3%B6m%C3%B6r_v%C3%A1rmegye | ||
| Linia 6: | Linia 8: | ||
|nota = węgierski | |nota = węgierski | ||
}} | }} | ||
| − | + | {| | |
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | {{Uwaga polska| | ||
| + | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Brocca | ||
| + | |autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Brocca&action=history | ||
| + | |nota = polski | ||
| + | }} | ||
{| | {| | ||
| | | | ||
| Linia 14: | Linia 23: | ||
[[Plik:Slovakia_Gemer.jpg|thumb]] | [[Plik:Slovakia_Gemer.jpg|thumb]] | ||
| − | + | '''Gömör''' (sł. ''Gemer'', niem. ''Gemer, Gömör'', łac. ''Gömörinum'') został założony przez króla św. Stefana w momencie ustanowienia państwa i organizacji królewskiego systemu komitatów z centrum Gömör<ref>Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2</ref>. | |
| + | |||
| + | == Historia == | ||
| + | [[Plik:Zadielska tiesnava.jpg|thumb|Kras Słowacki – [[Zádielska dolina|Dolina Zádielska]] (''Zádielska tiesňava'')]] | ||
| + | [[Plik:Rožňava market Square.jpg|thumb|Rožňava – stary ratusz]] | ||
| + | |||
| + | Komitat Gemer w XII wieku odłączył się od [[Torna|komitatu turniańskiego]] (''Turniansky komitát''). Pierwszym centrum [[komitat]]u był zamek Gemer (''Gömör''), a od XVIII wieku [[Plešivec (Słowacja)|Plešivec]] (''Pelsőc''). Z obszarem od średniowiecza związane było [[górnictwo]] i [[hutnictwo]] – w górach istniały bogate złoża metali. | ||
| + | |||
| + | W XVI wieku do południowych granic Gemeru dotarli [[Turcy]] i przez ponad sto lat część krainy znalazła się pod turecką okupacją. | ||
| + | |||
| + | Od [[1810]] do [[1918]]/[[1920]] region ten wchodził w skład węgierskiego komitatu ''Gömör-Kishont'' (''Gömör és Kishont'', słow. ''Gemer a Malohont, Gemersko-malohontská župa''), którego stolicą była [[Rymawska Sobota|Rimavská Sobota]] (''Rimaszombat''). W [[1910]] komitat ''Gömör és Kishont'' zamieszkiwało 188 098 ludzi, z czego Węgrzy stanowili 58,5%, Słowacy 38,4%, a Niemcy 1,6% ludności. Mimo to, niemal całe terytorium komitatu zostało włączone po I wojnie światowej do [[Czechosłowacja|Czechosłowacji]] (z wyjątkiem miasta [[Putnok]] i okolic, które pozostało na Węgrzech w nowym komitacie ''Borsod-Gömör-Kishont'', a obecnie [[Komitat Borsod-Abaúj-Zemplén|Borsod-Abaúj-Zemplén]]; stanowiło to 7,5% ziem dawnego komitatu). | ||
| − | + | W okresie międzywojennym Gemer znalazł się początkowo w Gemersko-Malohonstkiej żupie (''Gemersko-Malohontská župa''). Od [[1923]] podzielono go pomiędzy Zwoleńską (Rimavská Sobota) a Podtatrzańską żupą (Rožňava). W [[1928]] w wyniku kolejnej reformy administracyjnej całość krainy została włączona do kraju słowackiego (''Slovenská krajina/zem'', odpowiednik dawnych żup). | |
| − | + | W wyniku tzw. [[Pierwszy arbitraż wiedeński|pierwszego arbitrażu wiedeńskiego]] z dnia 2 listopada 1938 r. południowa część Gemeru powróciła w granice [[Królestwo Węgier (1920–1946)|Królestwa Węgier]]. Tereny te wojska węgierskie zajęły w dniach 7-10 listopada i ponownie utworzono wówczas komitat ''Gömör-Kishont'' (choć w nieco innych granicach). Pozostałe tereny znalazły się w żupie nadhrońskiej (''Pohronská župa''), od 14 marca 1939 r. w granicach tzw. [[Pierwsza Republika Słowacka|pierwszej Republiki Słowackiej]]. W maju [[1945]] roku przywrócono czechosłowacko-węgierską granicę sprzed listopada [[1938]] r. | |
| − | + | W okresie komunistycznym Gemer był ponownie podzielony. Początkowo powrócono do podziału przedwojennego. W [[1960]] zachodnią część regionu włączono do kraju środkowosłowackiego (''Stredoslovenský kraj''), a wschodnią do kraju wschodniosłowackiego (''Východoslovenský kraj''). W [[1990]] zniesiono podział Czechosłowacji na kraje i przywróciła go dopiero niepodległa [[Słowacja]] w [[1996]]. | |
== Zobacz także == | == Zobacz także == | ||
| − | *[ | + | *[https://pl.wikipedia.org/wiki/Komitat_G%C3%B6m%C3%B6r_%C3%A9s_Komitat Gömör és Kishont] (Kishont Gömör és Kis-Hont vármegye) (po węgiersku). |
== Przypisy == | == Przypisy == | ||
Wersja z 08:34, 4 lut 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Gömör (sł. Gemer, niem. Gemer, Gömör, łac. Gömörinum) został założony przez króla św. Stefana w momencie ustanowienia państwa i organizacji królewskiego systemu komitatów z centrum Gömör[1].
Historia
Komitat Gemer w XII wieku odłączył się od komitatu turniańskiego (Turniansky komitát). Pierwszym centrum komitatu był zamek Gemer (Gömör), a od XVIII wieku Plešivec (Pelsőc). Z obszarem od średniowiecza związane było górnictwo i hutnictwo – w górach istniały bogate złoża metali.
W XVI wieku do południowych granic Gemeru dotarli Turcy i przez ponad sto lat część krainy znalazła się pod turecką okupacją.
Od 1810 do 1918/1920 region ten wchodził w skład węgierskiego komitatu Gömör-Kishont (Gömör és Kishont, słow. Gemer a Malohont, Gemersko-malohontská župa), którego stolicą była Rimavská Sobota (Rimaszombat). W 1910 komitat Gömör és Kishont zamieszkiwało 188 098 ludzi, z czego Węgrzy stanowili 58,5%, Słowacy 38,4%, a Niemcy 1,6% ludności. Mimo to, niemal całe terytorium komitatu zostało włączone po I wojnie światowej do Czechosłowacji (z wyjątkiem miasta Putnok i okolic, które pozostało na Węgrzech w nowym komitacie Borsod-Gömör-Kishont, a obecnie Borsod-Abaúj-Zemplén; stanowiło to 7,5% ziem dawnego komitatu).
W okresie międzywojennym Gemer znalazł się początkowo w Gemersko-Malohonstkiej żupie (Gemersko-Malohontská župa). Od 1923 podzielono go pomiędzy Zwoleńską (Rimavská Sobota) a Podtatrzańską żupą (Rožňava). W 1928 w wyniku kolejnej reformy administracyjnej całość krainy została włączona do kraju słowackiego (Slovenská krajina/zem, odpowiednik dawnych żup).
W wyniku tzw. pierwszego arbitrażu wiedeńskiego z dnia 2 listopada 1938 r. południowa część Gemeru powróciła w granice Królestwa Węgier. Tereny te wojska węgierskie zajęły w dniach 7-10 listopada i ponownie utworzono wówczas komitat Gömör-Kishont (choć w nieco innych granicach). Pozostałe tereny znalazły się w żupie nadhrońskiej (Pohronská župa), od 14 marca 1939 r. w granicach tzw. pierwszej Republiki Słowackiej. W maju 1945 roku przywrócono czechosłowacko-węgierską granicę sprzed listopada 1938 r.
W okresie komunistycznym Gemer był ponownie podzielony. Początkowo powrócono do podziału przedwojennego. W 1960 zachodnią część regionu włączono do kraju środkowosłowackiego (Stredoslovenský kraj), a wschodnią do kraju wschodniosłowackiego (Východoslovenský kraj). W 1990 zniesiono podział Czechosłowacji na kraje i przywróciła go dopiero niepodległa Słowacja w 1996.
Zobacz także
- Gömör és Kishont (Kishont Gömör és Kis-Hont vármegye) (po węgiersku).
Przypisy
- ↑ Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2
