Nógrád: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:1w]]
+
[[Kategoria:0]]
−
[[Kategoria:Strony importowane z węgierskiej Wikipedii]]
+
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 +
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/N%C3%B3gr%C3%A1d_v%C3%A1rmegye
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/N%C3%B3gr%C3%A1d_v%C3%A1rmegye
 
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%B3gr%C3%A1d_v%C3%A1rmegye&action=history
 
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=N%C3%B3gr%C3%A1d_v%C3%A1rmegye&action=history
 
|nota    = węgierski
 
|nota    = węgierski
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Uwaga polska|
 +
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Brocca
 +
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Brocca&action=history
 +
|nota    = polski
 
}}
 
}}
 
{|
 
{|
Linia 16: Linia 26:
 
[[Plik:Novohrad.jpg|thumb|Lokalizacja w dzisiejszej Słowacji]]
 
[[Plik:Novohrad.jpg|thumb|Lokalizacja w dzisiejszej Słowacji]]
  
−
Okręg Nógrád (Novohrad po słowacku; Neograd lub Neuburg po niemiecku; Comitatus Nogradiensis lub Comitatus Neogradiensis po łacinie) był jednostką administracyjną w północnej części Królestwa Węgier. Należał do historycznych wyżyn. Jego terytorium jest obecnie podzielone między Węgry i Słowację.
+
'''Nógrád vármegye''' (pol. ''Novohrad'', słow. ''Neograd''. niem. ''Neuburg'', łac. lub ''Comitatus Nogradiensis'') był jednostką administracyjną w północnej części [[Królestwo|Królestwa Węgier]], należąc do historycznych [[Felvidék|Górnych Węgier]]. Jego terytorium jest obecnie podzielone między Węgry i Słowację.
  
−
<small><small>'''Nógrád vármegye''' ([[szlovák nyelv|szlovákul]]: ''Novohrad;'' [[német nyelv|németül]]: ''Neograd'' vagy ''Neuburg;'' [[latin nyelv|latinul]]: ''Comitatus Nogradiensis'' vagy ''Comitatus Neogradiensis'') közigazgatási egység volt a [[Magyar Királyság]] északi részén. A történelmi [[Felvidék]] területéhez tartozott. Területe jelenleg [[Magyarország]] és [[Szlovákia]] között van felosztva. </small></small>
+
== Geografia ==
  
−
==Földrajz==
+
Obszar komitatu to głównie góry, wąskie doliny wzdłuż rzek Ipoly i Dunaju oraz dorzecze rzeki Nógrád. Jego góry są u przedgórzu północnych grup karpackich. Ważnymi rzekami są: Dunaj, Ipoly i Zagyva. Graniczył od północy z komitatami: [[Zólyom]], od wschodu z [[Gömör-Kishont]] i [[Heves]], od południa z [[Pest-Pilis-Solt-Kiskun]], a od zachodu z [[Hont]].
  
−
Obszar powiatu to głównie góry, wąskie doliny wzdłuż rzek Ipoly i Dunaj oraz dorzecze rzeki Nógrád. Jego góry są u podnóża północnych grup karpackich. Ważnymi rzekami są Dunaj, Ipoly i Zagyva. Graniczy od północy z okręgiem Zólyom, od wschodu z okręgami Gemer-Kishont i Heves, od południa z okręgiem Pest-Pilis-Solt-Kiskun, a od zachodu z okręgiem Hont.
+
== Historia ==
 +
Komitat był jednym z najstarszych na Węgrzech. W XI w. odłączono od niego nowo utworzony [[komitat Hont]]. Podczas najazdów tureckich komitat stopniowo dostawał się pod władzę [[Imperium Osmańskie]]go, które pomiędzy 1544 a 1686 r. panowało na różnych jego częściach, jednak komitat całkowicie nie zanikł. Część pod okupacją turecką wchodziła w skład ejaletów [[Buda (Budapeszt)|Budin]] i [[Eger|Eğri]]. Siedzibą władz komitatu był zamek w [[Nógrád (miejscowość)|Nógrádzie]], od którego komitat wziął swą nazwę, a pomiędzy połową XIV a połową XVI w. miasto [[Balassagyarmat]]. Między XVI a XVIII w. komitat nie posiadał stałej siedziby z uwagi na ciągłe zagrożenie tureckie. Od 1790 siedzibą znów było miasto Balassagyarmat<ref>Juraj Žudel: ''Stolice na Slovensku''. Bratislava: Obzor, 1984, str. 91-98.</ref>.
  
−
<small><small>A [[vármegye]] területe nagyrészt hegység, az [[Ipoly]] és a [[Duna]] mentén találhatóak szűk völgyek és a [[Nógrádi-medence]]. Hegységei a [[Kárpátok]] északi csoportjainak előhegységei. Fontos folyói a [[Duna]], az [[Ipoly]] és a [[Zagyva]]. Északról [[Zólyom vármegye]], keletről [[Gömör-Kishont vármegye|Gömör-Kishont]] és [[Heves vármegye|Heves]] vármegyék, délről [[Pest-Pilis-Solt-Kiskun vármegye]], nyugatról pedig [[Hont vármegye]] határolta. </small></small>
+
W okresie przed [[I wojna światowa|I wojną światową]] komitat dzielił się na siedem powiatów i jedno miasto.
 +
 
 +
Po [[traktat w Trianon|traktacie w Trianon]] komitat został podzielony pomiędzy [[Pierwsza Republika Czechosłowacka|Czechosłowację]] i [[Królestwo Węgier (1920–1946)|Węgry]]. Pozostała przy Węgrzech część została w 1923 r. połączona z pozostałą częścią [[komitat Hont|komitatu Hont]] w nowy [[komitat Nógrád és Hont]]<ref>§ 11 pkt 3 [https://web.archive.org/web/20071107074038/http://www.1000ev.hu/index.php?a=3&param=7575 1923. évi XXXV. törvénycikk a közszolgálatban álló tisztviselők és egyéb alkalmazottak létszámának csökkentéséről és egyes kapcsolatos intézkedésekről]</ref>.
 +
 
 +
W wyniku [[pierwszy arbitraż wiedeński|pierwszego arbitrażu wiedeńskiego]] w 1938 r. północna część komitatu powróciła do [[Królestwo Węgier (1920–1946)|Węgier]] i komitat został odtworzony. Po drugiej wojnie światowej przywrócono granicę z 1938 r.
 +
 
 +
Obecnie teren komitatu jest podzielony pomiędzy [[kraj bańskobystrzycki]] na [[Słowacja|Słowacji]], pozostała przy Węgrzech część po reformie administracyjnej z 1950 r. tworzy [[komitat Nógrád]] ze stolicą w [[Salgótarján]].
 +
 
 +
{| class="wikitable"
 +
!colspan=2|Powiaty (''járás'')
 +
|-
 +
! Powiat!! Siedziba władz
 +
|-
 +
|Balassagyarmat||[[Balassagyarmat]]
 +
|-
 +
|Gács||[[Halič|Gács]]
 +
|-
 +
|Losonc||[[Łuczeniec|Losonc]]
 +
|-
 +
|Nógrád||[[Rétság]]
 +
|-
 +
|Salgótarján||[[Salgótarján]]
 +
|-
 +
|Szécsény||[[Szécsény]]
 +
|-
 +
|Szirák||[[Szirák]]
 +
|-
 +
!colspan=2|Miasta komitackie (''rendezett tanácsú város'')
 +
|-
 +
|colspan=2|[[Łuczeniec|Losonc]]
 +
|}
 +
 
 +
== Bibliografia ==
 +
* [http://lexikon.katolikus.hu/N/N%C3%B3gr%C3%A1d%20v%C3%A1rmegye.html Węgierska Encyklopedia Katolicka] (po węgiersku).
  
 
|
 
|
Linia 40: Linia 84:
 
}}
 
}}
 
|}
 
|}
 +
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
  
 
{{SORTUJ:Komitaty, Nográd}}
 
{{SORTUJ:Komitaty, Nográd}}

Wersja z 09:45, 4 lut 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Plik:Nograd county map.jpg
Mapa terenu komitatu Nógrád
Plik:Novohrad.jpg
Lokalizacja w dzisiejszej Słowacji

Nógrád vármegye (pol. Novohrad, słow. Neograd. niem. Neuburg, łac. lub Comitatus Nogradiensis) był jednostką administracyjną w północnej części Królestwa Węgier, należąc do historycznych Górnych Węgier. Jego terytorium jest obecnie podzielone między Węgry i Słowację.

Geografia

Obszar komitatu to głównie góry, wąskie doliny wzdłuż rzek Ipoly i Dunaju oraz dorzecze rzeki Nógrád. Jego góry są u przedgórzu północnych grup karpackich. Ważnymi rzekami są: Dunaj, Ipoly i Zagyva. Graniczył od północy z komitatami: Zólyom, od wschodu z Gömör-Kishont i Heves, od południa z Pest-Pilis-Solt-Kiskun, a od zachodu z Hont.

Historia

Komitat był jednym z najstarszych na Węgrzech. W XI w. odłączono od niego nowo utworzony komitat Hont. Podczas najazdów tureckich komitat stopniowo dostawał się pod władzę Imperium Osmańskiego, które pomiędzy 1544 a 1686 r. panowało na różnych jego częściach, jednak komitat całkowicie nie zanikł. Część pod okupacją turecką wchodziła w skład ejaletów Budin i Eğri. Siedzibą władz komitatu był zamek w Nógrádzie, od którego komitat wziął swą nazwę, a pomiędzy połową XIV a połową XVI w. miasto Balassagyarmat. Między XVI a XVIII w. komitat nie posiadał stałej siedziby z uwagi na ciągłe zagrożenie tureckie. Od 1790 siedzibą znów było miasto Balassagyarmat[1].

W okresie przed I wojną światową komitat dzielił się na siedem powiatów i jedno miasto.

Po traktacie w Trianon komitat został podzielony pomiędzy Czechosłowację i Węgry. Pozostała przy Węgrzech część została w 1923 r. połączona z pozostałą częścią komitatu Hont w nowy komitat Nógrád és Hont[2].

W wyniku pierwszego arbitrażu wiedeńskiego w 1938 r. północna część komitatu powróciła do Węgier i komitat został odtworzony. Po drugiej wojnie światowej przywrócono granicę z 1938 r.

Obecnie teren komitatu jest podzielony pomiędzy kraj bańskobystrzycki na Słowacji, pozostała przy Węgrzech część po reformie administracyjnej z 1950 r. tworzy komitat Nógrád ze stolicą w Salgótarján.

Powiaty (járás)
Powiat Siedziba władz
Balassagyarmat Balassagyarmat
Gács Gács
Losonc Losonc
Nógrád Rétság
Salgótarján Salgótarján
Szécsény Szécsény
Szirák Szirák
Miasta komitackie (rendezett tanácsú város)
Losonc

Bibliografia
Komitat Nógrád
(1910)
Herb von Nógrád
Siedziba: Balassagyarmat
Powierzchnia: 4 128 km²
Ludność: 261 517[3]
Narodowości: 76 % Węgrzy
22 % Słowacy
1 % Niemcy[2][4]
Utworzony: XII wiek
Zlikwidowany: 4.06.1920
(Traktat z Trianon)
Nógrád

Przypisy

  1. ↑ Juraj Žudel: Stolice na Slovensku. Bratislava: Obzor, 1984, str. 91-98.
  2. ↑ § 11 pkt 3 1923. évi XXXV. törvénycikk a közszolgálatban álló tisztviselők és egyéb alkalmazottak létszámának csökkentéséről és egyes kapcsolatos intézkedésekről
  3. ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 12 ff.
  4. ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Nógrád&oldid=48807”