Fehér: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:1w]] |
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
| Linia 17: | Linia 17: | ||
| | | | ||
|} | |} | ||
| − | |||
[[Plik:Komitat_Wei%C3%9Fenburg_-_Gro%C3%9Ff%C3%BCrstentum_Siebenbuergen_1769-1773.jpg|Fehér vármegye az [[Magyarország első katonai felmérése|I. katonai felmérés]] térképén (1769-73)|thumb|left|260px]] | [[Plik:Komitat_Wei%C3%9Fenburg_-_Gro%C3%9Ff%C3%BCrstentum_Siebenbuergen_1769-1773.jpg|Fehér vármegye az [[Magyarország első katonai felmérése|I. katonai felmérés]] térképén (1769-73)|thumb|left|260px]] | ||
| Linia 29: | Linia 28: | ||
Król pokonał ostatnią [[gyula|gyulę]] siedmiogrodzkiego w 1003 r., gdy stworzył komitat, którego ogromny, prowincjonalny rozmiar świadczy o tym, że obejmował on całą domenę ''gyuli''. Archeologia nie dowiodła, że komitat powstał prawdopodobnie po obaleniu rządów bułgarskich chana w Siedmiogrodzie w latach 10. XI wieku, chociaż ślady obecności Bułgarów można zobaczyć w XIX wieku, zniknęły one w X wieku, kiedy gyule pojawili się w Siedmiogrodzie.<ref name="Korai magyar"/> | Król pokonał ostatnią [[gyula|gyulę]] siedmiogrodzkiego w 1003 r., gdy stworzył komitat, którego ogromny, prowincjonalny rozmiar świadczy o tym, że obejmował on całą domenę ''gyuli''. Archeologia nie dowiodła, że komitat powstał prawdopodobnie po obaleniu rządów bułgarskich chana w Siedmiogrodzie w latach 10. XI wieku, chociaż ślady obecności Bułgarów można zobaczyć w XIX wieku, zniknęły one w X wieku, kiedy gyule pojawili się w Siedmiogrodzie.<ref name="Korai magyar"/> | ||
| − | + | Panowie powiatu w latach 11-12. wieku znany również jako dux, tribunus, princeps, voivoda, ich władza była stopniowo rozszerzana na całą Siedmiogród. W całej historii Transylwanii powstałe województwo transylwańskie i urząd Alvajda były ściśle związane z biurem ispána Gyulafehérvára. Źródła wspominają także o organizacji zamku i poddanych zamku. Na początku XII wieku Szeklerowie pojawili się na terenach późniejszej Saksonii, następnie w XIII wieku wdarli się na teren dzisiejszego Szeklerlandu. II. Na zaproszenie Gézy Sasi pojawili się na pierwszym planie wąwozu Vöröstoronyi w XII wieku, a następnie osiedlili się w XIII wieku w miejscu Szeklerów na wschodzie. III. Od czasów Béli wołacze sadzono także u podnóża gór Sibiu i Fagaras. Obszary wszystkich tych osad - Szeklerland, Saksonia, Fogarasföld, Brașov - wyszły spod jurysdykcji ispán Fehérvár, z wyjątkiem pewnych wyspiarskich posiadłości prywatnych, które później utworzyły Hrabstwo Upper White. Nie wiemy, kiedy hrabstwa Küküllő i Hunyad opuściły w tym czasie White, ale w międzyczasie pochłonęły hrabstwa Újvár wokół kopalni soli Marosújvár. [2] | |
| − | A [[14. század]] elejére [[nemesi vármegye|nemesi vármegyévé]] alakult, amelynek ispánja az erdélyi alvajda volt.<ref name="Korai magyar"/> | + | A megye ispánjait a 11-12. században ''dux'', ''tribunus'', ''princeps'', ''voivoda'' néven is említik, hatalmukat fokozatosan egész Erdélyre kiterjesztették. Az így kialakuló [[erdélyi vajda]]i, valamint az alvajdai tisztség Erdély története során végig szorosan összekapcsolódott a gyulafehérvári ispán tisztségével. A források említik a [[várszervezet]]et és a [[várjobbágy]]okat is. A [[12. század]] elején a székelyek feltűnnek a későbbi [[Szászföld]] területén, majd a [[13. század]]ban nyomulnak a mai [[Székelyföld]] területére. [[II. Géza magyar király|II. Géza]] hívására a [[12. század]]ban megjelennek a [[erdélyi szászok|szászok]] a [[Vöröstoronyi-szoros]] előterében, majd a keletre húzódó székelyek helyére is betelepültek a 13. században az ekkortól [[Szászföld]] területére. [[III. Béla magyar király|III. Béla]] idejétől a [[Szebeni-havasok|Szebeni-]] és [[Fogarasi-havasok]] aljára [[vlachok]]at is telepítettek. Mindezen telepítések területei – [[Székelyföld]], [[Szászföld]], [[Fogarasföld]], [[Brassóvidéke]] – kikerültek a fehérvári ispán hatásköréből, bizonyos szigetszerű magánbirtoktesteket kivéve, amelyek később [[Felső-Fehér vármegye|Felső-Fehér vármegyét]] alkották. Nem tudjuk mikor vált ki ezalatt Fehérből [[Küküllő vármegye|Küküllő]] és [[Hunyad vármegye|Hunyad]] vármegye, de bekebelezte közben a [[marosújvár]]i sóbánya körüli [[Újvár vármegye|Újvár vármegyét]].<ref name="Korai magyar"/> |
| + | |||
| + | Na początku XIV wieku został przekształcony w hrabstwo szlacheckie, którego panem był niewolnik siedmiogrodzki. | ||
| + | |||
| + | A [[14. század]] elejére [[nemesi vármegye|nemesi vármegyévé]] alakult, amelynek ispánja az erdélyi alvajda volt.<ref name="Korai magyar"/> | ||
== Lista ''[[ispán]]''ów == | == Lista ''[[ispán]]''ów == | ||
| Linia 76: | Linia 79: | ||
| <ref name='Engel_247'>Engel 1996, p. 247.</ref> | | <ref name='Engel_247'>Engel 1996, p. 247.</ref> | ||
|} | |} | ||
| − | |||
| − | |||
| | | | ||
| Linia 93: | Linia 94: | ||
}} | }} | ||
|} | |} | ||
| + | |||
| + | == Przypisy == | ||
| + | {{izvori}} | ||
{{SORTUJ:Komitaty, Fehér}} | {{SORTUJ:Komitaty, Fehér}} | ||
Wersja z 18:38, 4 lut 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Fehér vármegyé (rum. Comitatul Alba) zostało założone przez króla Stefana w momencie założenia państwa i organizacji królewskiego systemu komitatów w Siedmiogrodzie z centrum Fehérvár (obecnie Alba Iulia w Rumunii). Jego terytorium w tym czasie rozciągało się na cały − częściowo niezamieszkany − południowy Siedmiogórd, do terytorium późniejszego komitatu Hunyad, Királyföld, Fogarasföld i Háromszék[1], tj. do zlewni Maros i Olt.[2] HistoriaPlik:Hungary, Galicia and Transylvania.jpg Alsó- és Felső-Fehér vármegyék egy 1862-es térképen Król pokonał ostatnią gyulę siedmiogrodzkiego w 1003 r., gdy stworzył komitat, którego ogromny, prowincjonalny rozmiar świadczy o tym, że obejmował on całą domenę gyuli. Archeologia nie dowiodła, że komitat powstał prawdopodobnie po obaleniu rządów bułgarskich chana w Siedmiogrodzie w latach 10. XI wieku, chociaż ślady obecności Bułgarów można zobaczyć w XIX wieku, zniknęły one w X wieku, kiedy gyule pojawili się w Siedmiogrodzie.[2] Panowie powiatu w latach 11-12. wieku znany również jako dux, tribunus, princeps, voivoda, ich władza była stopniowo rozszerzana na całą Siedmiogród. W całej historii Transylwanii powstałe województwo transylwańskie i urząd Alvajda były ściśle związane z biurem ispána Gyulafehérvára. Źródła wspominają także o organizacji zamku i poddanych zamku. Na początku XII wieku Szeklerowie pojawili się na terenach późniejszej Saksonii, następnie w XIII wieku wdarli się na teren dzisiejszego Szeklerlandu. II. Na zaproszenie Gézy Sasi pojawili się na pierwszym planie wąwozu Vöröstoronyi w XII wieku, a następnie osiedlili się w XIII wieku w miejscu Szeklerów na wschodzie. III. Od czasów Béli wołacze sadzono także u podnóża gór Sibiu i Fagaras. Obszary wszystkich tych osad - Szeklerland, Saksonia, Fogarasföld, Brașov - wyszły spod jurysdykcji ispán Fehérvár, z wyjątkiem pewnych wyspiarskich posiadłości prywatnych, które później utworzyły Hrabstwo Upper White. Nie wiemy, kiedy hrabstwa Küküllő i Hunyad opuściły w tym czasie White, ale w międzyczasie pochłonęły hrabstwa Újvár wokół kopalni soli Marosújvár. [2] A megye ispánjait a 11-12. században dux, tribunus, princeps, voivoda néven is említik, hatalmukat fokozatosan egész Erdélyre kiterjesztették. Az így kialakuló erdélyi vajdai, valamint az alvajdai tisztség Erdély története során végig szorosan összekapcsolódott a gyulafehérvári ispán tisztségével. A források említik a várszervezetet és a várjobbágyokat is. A 12. század elején a székelyek feltűnnek a későbbi Szászföld területén, majd a 13. században nyomulnak a mai Székelyföld területére. II. Géza hívására a 12. században megjelennek a szászok a Vöröstoronyi-szoros előterében, majd a keletre húzódó székelyek helyére is betelepültek a 13. században az ekkortól Szászföld területére. III. Béla idejétől a Szebeni- és Fogarasi-havasok aljára vlachokat is telepítettek. Mindezen telepítések területei – Székelyföld, Szászföld, Fogarasföld, Brassóvidéke – kikerültek a fehérvári ispán hatásköréből, bizonyos szigetszerű magánbirtoktesteket kivéve, amelyek később Felső-Fehér vármegyét alkották. Nem tudjuk mikor vált ki ezalatt Fehérből Küküllő és Hunyad vármegye, de bekebelezte közben a marosújvári sóbánya körüli Újvár vármegyét.[2] Na początku XIV wieku został przekształcony w hrabstwo szlacheckie, którego panem był niewolnik siedmiogrodzki. A 14. század elejére nemesi vármegyévé alakult, amelynek ispánja az erdélyi alvajda volt.[2] Lista ispánów
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 szerk.: Kristó Gyula (főszerk.), Engel Pál, Makk Ferenc: Korai magyar történeti lexikon (9-14- század). Akadémiai Kiadó, Budapest (1994). ISBN 963-05-6722-9
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Zsoldos 2011, p. 151.
- ↑ Engel 1996, p. 247.
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
