Szebeni-medence: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
 
(Nie pokazano 9 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2w]]
+
[[Kategoria:0]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
Linia 13: Linia 13:
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Nagyszeben
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Nagyszeben
−
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nagyszeben&action=history
+
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Nagyszeben&action=history
 
|nota    = węgierski
 
|nota    = węgierski
 
}}
 
}}
Linia 24: Linia 24:
 
  |
 
  |
  
−
'''Szebeni-medence''' (pol. ''Kotlina Sybińska'', rum. ''Depresiunea Sibiu'') – [[makroregion (geografia)|makroregion]] fizycznogeograficzny [[Wyżyna Transylwańska|Wyżyny Transylwańskiej]] w centralnej [[Rumunia|Rumunii]] ([[Siedmiogród]]). Obniżenie między [[Góry Lotru|górami Lotru]] i [[Góry Sybińskie|Górami Sybińskimi]] w [[Karpaty Południowe|Karpatach Południowych]] a [[Wyżyna Tyrnawska|Wyżyną Tyrnawską]]. Na wschodzie łączy się z [[Kotlina Fogaraska|Kotliną Fogaraską]].  
+
'''Szebeni-medence''' (pol. ''Kotlina Sybińska'', rum. ''Depresiunea Sibiu'') – makroregion fizycznogeograficzny [[Wyżyna Transylwańska|Wyżyny Transylwańskiej]] w centralnej Rumunii ([[Siedmiogród]]). Obniżenie między [[Góry Lotru]] (''górami Lotru'') i [[Szebeni-havasok]] (''Górami Sybińskimi'') w [[Déli-Kárpátok]] (''Karpatach Południowych'') a [[Küküllőmenti-dombvidék]] (''Wyżyną Tyrnawską''). Na wschodzie łączy się z [[Fogarasföld]] (''Kotliną Fogaraską'').  
  
−
Kotlina Sybińska stanowi przedłużenie Kotliny Fogaraskiej leżące na północ od [[Przełom Czerwonej Wieży|Przełomu Czerwonej Wieży]]. W centrum kotliny leży miasto [[Sybin]].  
+
Kotlina Sybińska stanowi przedłużenie Kotliny Fogaraskiej leżące na północ od [[Vöröstoronyi-szoros]] (''Przełomu Czerwonej Wieży''). W centrum kotliny leży miasto [[Sybin]].  
  
−
== Nevének eredete ==
+
== Pochodzenie jego imienia ==
−
Neve a [[Szeben (folyó)|Szeben]] patak nevéből ered, az pedig a [[szláv nyelvek|szláv]] ''svbina'' (= som) főnévből származik. Megjegyzendő azonban, hogy a románok a román ''Sibin'' személynévből származtatják, mások szerint a bolgár-török ''Sebin'' személynévből való.
 
  
−
== Története ==
+
Jego nazwa pochodzi od nazwy potoku Sibiu, która wywodzi się od słowiańskiego rzeczownika ''svbina'' (=som). Należy jednak zauważyć, że Rumuni wywodzą ją od rumuńskiego imienia ''Sibin'', według innych od bułgarsko-tureckiego imienia ''Sebin''.
−
A várost [[II. Géza magyar király]] alapította és szászokat telepített ide 1150 körül.<ref>Erdély története három kötetben. Szerkesztette Köpeczi Béla. I. kötet[Erdély a középkori magyar királyságban. 2. A Honfoglalástól a Tatátjárásig[A SZÁSZOK BETELEPÜLÉSE ÉS A DÉLI HATÁRVÉDELEM ÁTSZERVEZÉSE]
 
−
Budapest, 1986. Akadémiai Kiadó {{ISBN|963054203X}}</ref> [[1191]]-ben ''Cipin'' (ejtsd: szipin) néven említik először a [[Nagyszebeni prépostság]] pápai megerősítése kapcsán, mely a [[15. század]]ig az [[erdélyi szászok]] [[római katolikus egyház|katolikus]] egyházi központja volt.<ref name=klxnszp>{{KatLex|12||S/szebeni%20prépostság.html}}</ref> Hamarosan az erdélyi szászok kereskedelmi és szellemi központja lett. Szebenszék központja, [[szabad királyi város]].
 
  
−
[[1442]]. [[március 25.|március 25-én]] a város mellett verte meg [[Hunyadi János]] Mezid bég török seregét. Erős falak és 40 bástya védte, melyek a [[15. század|15]]-[[17. század]]ban épültek. A [[Oszmán birodalom|török]] nem tudta bevenni, de [[1556]]-ban tűzvész sújtotta.
+
== Historia ==
−
A [[16. század]]ban az erdélyi [[reformáció]] egyik központja. Itt létesült 1529-ben Erdély első könyvnyomtató műhelye.
+
 
 +
Sybin początkowo był miastem dakońsko-rzymskim zwanym Caedonia. Około 1150 roku miasto zostało odbudowane przez osadników − [[Sasi|saskich kolonistów]]<ref name="SYBIN">TPR.pl: [http://www.tpr.pl/index.php?podstrona=kraj/miasta/sibiu.php Miasta Rumunii: Sybin] (pol.).</ref> przywiezionych tam przez króla Węgier [[II. Géza|Gejzę II]].<ref>''Erdély története három kötetben''. Pod redakcją Köpeczi Béla. I. kötet: Erdély a középkori magyar királyságban. 2. A Honfoglalástól a Tatátjárásig (Siedmiogród w średniowiecznym królestwie węgierskim. 2. Od podboju do Tatarów) [A SZÁSZOK BETELEPÜLÉSE ÉS A DÉLI HATÁRVÉDELEM ÁTSZERVEZÉSE] (ROZLICZANIE TWORZENIA I REORGANIZACJA OCHRONY GRANIC POŁUDNIOWYCH) Budapest, 1986. Akadémiai Kiadó ISBN 963054203X.</ref>. Przybyli z terenów Świętego Cesarstwa Rzymskiego i Królestwa Francji (obecnie części Niemiec, Francji i krajów Beneluksu) i przybyli około godziny 11
 +
 
 +
Po raz pierwszy zostało wymienione w 1191 roku jako ''Cipin'' (wymawiane: sipin) w związku z papieskim potwierdzeniem prepozytu w Sybinie, które było katolickim centrum kościelnym Sasów w Siedmiogrodzie do XV wieku.<ref name=klxnszp>''[http://lexikon.katolikus.hu/S/szebeni%20pr%C3%A9posts%C3%A1g.html Magyar katolikus lexikon XII. (Seq–Szentl)]''. Főszerk. Diós István; szerk. Viczián János. Budapest: Szent István Társulat. 2007. </ref> Wkrótce stał się handlowym i intelektualnym centrum Sasów w Siedmiogrodzie. Centrum Sybina, wolnego miasta królewskiego.
  
−
== Historia ==
+
W XIV wieku Sybin był już ważnym ośrodkiem handlu. W 1376 roku rzemieślnicy byli podzieleni na 19 cechów. Miasto było także najważniejszym z siedmiu miast, które dały najpierw niemiecką – ''Siebenbürgen'' – a następnie polską – ''[[Siedmiogród]]'' – nazwę Transylwanii. Znajdował się tu także ''Universitas Saxorum'', zgromadzenie Niemców w Siedmiogrodzie. Zwyczajowo w XVII wieku opisywano Sybin jako najbardziej wysunięte na wschód miasto kultury zachodnioeuropejskiej; było także ważnym skrzyżowaniem szlaków pocztowych biegnących na wschód – do Turcji i dalej do Persji, Chin<ref name="SYBIN" />.
−
Sybin został założony w roku 1190 przez [[Sasi siedmiogrodzcy|saskich kolonistów]] na terenie ówczesnego [[Królestwo Węgier|Królestwa Węgier]]. Najprawdopodobniej zostało zbudowane w pobliżu [[rzym]]skiego posterunku, [[Caedonia|Caedonii]], opuszczonego w czasach przybycia [[Sasi siedmiogrodzcy|Sasów]]<ref name="SYBIN">{{cytuj stronę| url = http://www.tpr.pl/index.php?podstrona=kraj/miasta/sibiu.php|tytuł= Miasta Rumunii: Sybin|autor = TPR.pl|język = pl}}</ref>.
+
 
 +
25 marca 1442 roku w pobliżu miasta [[Hunyadi János|Jan Hunyadi]] pokonał wojska tureckie Mezida. Miasto było chronione przez mocne mury i 40 bastionów, z który 15-17 zostało zbudowanych w XVI wieku. Turcy nie mogli tego znieść, ale w 1556 roku miasto zostało strafiony przez ogień. W XVI wieku był jednym z ośrodków reformacji siedmiogrodzkiej. W 1529 roku powstała tu pierwsza drukarnia książek w Transylwanii.
  
−
W XIV wieku Sybin był już ważnym ośrodkiem handlu. W 1376 roku rzemieślnicy byli podzieleni na 19 cechów. Miasto było także najważniejszym z siedmiu miast, które dały najpierw niemiecką – ''Siebenbürgen'' – a następnie polską – ''[[Siedmiogród]]'' – nazwę Transylwanii. Znajdował się tu także ''Universitas Saxorum'', zgromadzenie [[Niemcy|Niemców]] w Siedmiogrodzie. Zwyczajowo w XVII wieku opisywano Sybin jako najbardziej wysunięte na wschód miasto kultury zachodnioeuropejskiej; było także ważnym skrzyżowaniem szlaków pocztowych biegnących na wschód – do [[Turcja|Turcji]] i dalej do [[Iran|Persji]], [[Chiny|Chin]]<ref name="SYBIN" />.
+
== Galeria ==
 +
<div>
 +
[[Plik:Panoramic-Sibiu.jpg|700px]]<br />Widok ogólny centrum Sybina. Od lewej wieża ratuszowa, katedra ewangelicka NMP, kościół kalwiński.<br />Po prawej [[sobór Trójcy Świętej w Sybinie|katedra prawosławna]]</div>
  
 
== Bibliografia ==
 
== Bibliografia ==
Linia 48: Linia 51:
 
# Jerzy Kondracki ''Karpaty'', wydanie drugie poprawione, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, ISBN 83-02-04067-3.
 
# Jerzy Kondracki ''Karpaty'', wydanie drugie poprawione, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, ISBN 83-02-04067-3.
 
# Andrzej Maryański ''Rumunia'', Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973.
 
# Andrzej Maryański ''Rumunia'', Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973.
 +
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
  
 
|
 
|
Linia 63: Linia 69:
 
  |mikroregion=
 
  |mikroregion=
 
  |jednostki='''[[Rumunia]]'''<br /> – [[okręg Sybin]]
 
  |jednostki='''[[Rumunia]]'''<br /> – [[okręg Sybin]]
 +
}}
 +
{{hely infobox
 +
|kép =
 +
|terület =
 +
|hely = [[Szeben megye]]
 +
|tengerszint feletti magasság =
 +
|képaláírás =
 
}}
 
}}
 
{{Infobox vrch
 
{{Infobox vrch

Aktualna wersja na dzień 07:23, 20 lut 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Szebeni-medence (pol. Kotlina Sybińska, rum. Depresiunea Sibiu) – makroregion fizycznogeograficzny Wyżyny Transylwańskiej w centralnej Rumunii (Siedmiogród). Obniżenie między Góry Lotru (górami Lotru) i Szebeni-havasok (Górami Sybińskimi) w Déli-Kárpátok (Karpatach Południowych) a Küküllőmenti-dombvidék (Wyżyną Tyrnawską). Na wschodzie łączy się z Fogarasföld (Kotliną Fogaraską).

Kotlina Sybińska stanowi przedłużenie Kotliny Fogaraskiej leżące na północ od Vöröstoronyi-szoros (Przełomu Czerwonej Wieży). W centrum kotliny leży miasto Sybin.

Pochodzenie jego imienia

Jego nazwa pochodzi od nazwy potoku Sibiu, która wywodzi się od słowiańskiego rzeczownika svbina (=som). Należy jednak zauważyć, że Rumuni wywodzą ją od rumuńskiego imienia Sibin, według innych od bułgarsko-tureckiego imienia Sebin.

Historia

Sybin początkowo był miastem dakońsko-rzymskim zwanym Caedonia. Około 1150 roku miasto zostało odbudowane przez osadników − saskich kolonistów[1] przywiezionych tam przez króla Węgier Gejzę II.[2]. Przybyli z terenów Świętego Cesarstwa Rzymskiego i Królestwa Francji (obecnie części Niemiec, Francji i krajów Beneluksu) i przybyli około godziny 11

Po raz pierwszy zostało wymienione w 1191 roku jako Cipin (wymawiane: sipin) w związku z papieskim potwierdzeniem prepozytu w Sybinie, które było katolickim centrum kościelnym Sasów w Siedmiogrodzie do XV wieku.[3] Wkrótce stał się handlowym i intelektualnym centrum Sasów w Siedmiogrodzie. Centrum Sybina, wolnego miasta królewskiego.

W XIV wieku Sybin był już ważnym ośrodkiem handlu. W 1376 roku rzemieślnicy byli podzieleni na 19 cechów. Miasto było także najważniejszym z siedmiu miast, które dały najpierw niemiecką – Siebenbürgen – a następnie polską – Siedmiogród – nazwę Transylwanii. Znajdował się tu także Universitas Saxorum, zgromadzenie Niemców w Siedmiogrodzie. Zwyczajowo w XVII wieku opisywano Sybin jako najbardziej wysunięte na wschód miasto kultury zachodnioeuropejskiej; było także ważnym skrzyżowaniem szlaków pocztowych biegnących na wschód – do Turcji i dalej do Persji, Chin[1].

25 marca 1442 roku w pobliżu miasta Jan Hunyadi pokonał wojska tureckie Mezida. Miasto było chronione przez mocne mury i 40 bastionów, z który 15-17 zostało zbudowanych w XVI wieku. Turcy nie mogli tego znieść, ale w 1556 roku miasto zostało strafiony przez ogień. W XVI wieku był jednym z ośrodków reformacji siedmiogrodzkiej. W 1529 roku powstała tu pierwsza drukarnia książek w Transylwanii.

Galeria

700px
Widok ogólny centrum Sybina. Od lewej wieża ratuszowa, katedra ewangelicka NMP, kościół kalwiński.
Po prawej katedra prawosławna

Bibliografia

  1. Krystyna Jawecka (red.) Mapa przeglądowa Europy. Rumunia. Skala 1:1 000 000, PPWK Warszawa-Wrocław 1983/84.
  2. Jerzy Kondracki Fizycznogeograficzna regionalizacja Czech, Słowacji, Węgier i Rumunii w układzie dziesiętnym, „Przegląd Geograficzny”, tom LXVIII, z. 3–4, 1996, s. 457–466.
  3. Jerzy Kondracki Karpaty, wydanie drugie poprawione, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, ISBN 83-02-04067-3.
  4. Andrzej Maryański Rumunia, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973.

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 TPR.pl: Miasta Rumunii: Sybin (pol.).
  2. ↑ Erdély története három kötetben. Pod redakcją Köpeczi Béla. I. kötet: Erdély a középkori magyar királyságban. 2. A Honfoglalástól a Tatátjárásig (Siedmiogród w średniowiecznym królestwie węgierskim. 2. Od podboju do Tatarów) [A SZÁSZOK BETELEPÜLÉSE ÉS A DÉLI HATÁRVÉDELEM ÁTSZERVEZÉSE] (ROZLICZANIE TWORZENIA I REORGANIZACJA OCHRONY GRANIC POŁUDNIOWYCH) Budapest, 1986. Akadémiai Kiadó ISBN 963054203X.
  3. ↑ Magyar katolikus lexikon XII. (Seq–Szentl). Főszerk. Diós István; szerk. Viczián János. Budapest: Szent István Társulat. 2007.

Szebeni-medence (węg.)
Kotlina Sybińska (pol.)
Depresiunea Sibiu (rum.)

Megaregion Region Karpacki
Prowincja Góry Zachodniorumuńskie i Wyżyna Transylwańska
Podprowincja Wyżyna Transylwańska
Makroregion Kotlina Sybińska
Zajmowane
jednostki
administracyjne 		Rumunia
– okręg Sybin
Miejsce Szeben megye
[[Plik:Szablon:Mela|300px|]]
Lokalizacja
Góry
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Szebeni-medence&oldid=50528”