Csák I. Máté: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "[[skarbnik królewski" na "[[mistrz skarbu")
m (Zastępowanie tekstu - "Podczaszy królewscy" na "Stolnicy królewscy")
 
(Nie pokazano 9 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:00]]
+
[[Kategoria:0]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Cs%C3%A1k_M%C3%A1t%C3%A9_(t%C3%A1rnokmester)
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Cs%C3%A1k_M%C3%A1t%C3%A9_(t%C3%A1rnokmester)
Linia 15: Linia 15:
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[wakat]]
 
|poprzednik        = [[wakat]]
|gl_članak_funkcija = [[Skarbnik królewski]]<br>(1242-1246)
+
|gl_članak_funkcija = [[Mistrz skarbu]]<br>(1242-1246)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
 
|następca          = [[Türje II. Dénes]]
 
|następca          = [[Türje II. Dénes]]
Linia 22: Linia 22:
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Pok I. Móric]]
 
|poprzednik        = [[Pok I. Móric]]
|gl_članak_funkcija = [[Podczaszy królewski]]<br>(1235-1242)
+
|gl_članak_funkcija = [[Stolnik królewski]]<br>(1235-1242)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
 
|następca          = [[Rátót I. Loránd]]
 
|następca          = [[Rátót I. Loránd]]
Linia 31: Linia 31:
 
|}
 
|}
  
'''Csák I. Máté''' (pol. ''Mateusz I Czak'') († 1245/9), węgierski szlachcic, pierwszy znany członek gałęzi [[Trencsén]] rodu [[Csák]]ów, [[asztalnokmester]], [[tárnokmester]] i [[ispán]] kilku komitatów. Dokumenty noszą daty od 1235 do 1245. Máté jest dziadkiem znanego władcy prowincji [[Csák III. Máté|Mateusza III]]. <ref name="kislexikon:Kristó">Kristó Gyula. Családja eredete, ''Csák Máté (Magyar história)''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-736-2</ref>
+
'''Csák I. Máté''' (pol. ''Mateusz I Czak'', słow. ''Matúš I Čák Trenčiansky'') († 1245/9), węgierski szlachcic, pierwszy znany członek gałęzi [[Trencsén]] rodu [[Csák]]ów, [[mistrz skarbu]] (1242-1246), [[stolnik królewski]] (1235-1242) i [[ispán]] kilku komitatów. Dokumenty noszą daty od 1235 do 1245. Máté jest dziadkiem znanego władcy prowincji [[Csák III. Máté|Mateusza III]]. <ref name="kislexikon:Kristó">Kristó Gyula. Családja eredete, ''Csák Máté (Magyar história)''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-736-2</ref>
 
 
<small><small>'''Csák nembeli I. Máté''' (†1245-1249 között) a [[Csák nemzetség]] ''trencséni ág''ának első ismert tagja, [[asztalnokmester]], [[tárnokmester]], több [[vármegye]] [[ispán]]ja. Oklevelekben a neve 1235–45-ig szerepel. Ő a közismert tartományúr, [[Csák Máté (trencséni tartományúr)|Csák Máté]] nagyapja.<ref>Kristó Gyula. Családja eredete, ''Csák Máté (Magyar história)''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-736-2</ref> </small></small>
 
  
 
== Życiorys ==
 
== Życiorys ==
  
Jego imię pojawia się na kartach w 1235, IV. po koronacji [[IV. Béla|Beli IV]] (14 października) jako [[podczaszy królewski]]. Imię jego ojca nigdy nie jest wspomniane w źródłach, co oznacza, że ​​nie był on wówczas znaną postacią, która wyróżniałaby się własnym imieniem lub funkcją. Najwyraźniej Beli mógł służyć młodszemu królowi przez pewien czas za panowania [[II. András|Andrzeja II]] i '''jako stary powiernik króla''' nagle znalazł się '''w sądzie'''. Od koronacji do 23 września [[1241]] r. był [[podczaszy|podczaszym królewskim]], zaś od 1235 do 1238 r. był [[ispán]]em komitatu [[Temes]], a od 1240 do 1241 r. [[ispán]]em komitatu [[Nyitra]]. Jako [[mistrz skarbu]] po raz pierwszy pojawił się 18 marca 1242 r., zwany także również wtedy '''[[kamaraispán]]em'''. Oznacza to, że zmiana urzędu miała miejsce między wrześniem 1241 r. a marcem 1242 r. Ucieka wraz z królem Belą przed Tatarami, i na początku [[1242]] r. odnajduje się w Splicie. W 1242 r. Był przez krótki czas [[ispán]]em komitatu [[Nyitra]], następnie komitatu [[Sopron]]u, a ostatecznie aż do 1245 r. komitatu [[Pozsony]] <ref name="kislexikon:Kristó" />.
+
Jego imię pojawia się na kartach w 1235, IV. po koronacji [[IV. Béla|Beli IV]] (14 października) jako [[stolnik królewski]]. Imię jego ojca nigdy nie jest wspomniane w źródłach, co oznacza, że ​​nie był on wówczas znaną postacią, która wyróżniałaby się własnym imieniem lub funkcją. Najwyraźniej mógł przez pewien czas służyć Beli jako ''młodszemu królowi'' za panowania [[II. András|Andrzeja II]] i jako stary powiernik nagle objął wysokie stanowisko na dworze ''młodszego króla'' już za jego panowania. Od koronacji do 23 września [[1241]] r. był [[stolnik|stolnikiem królewskim]], zaś od 1235 do 1238 r. był [[ispán]]em komitatu [[Temes]], a od 1240 do 1241 r. [[ispán]]em komitatu [[Nyitra]]. Jako [[mistrz skarbu]] po raz pierwszy pojawił się 18 marca 1242 r., zwany także również wtedy ''[[kamaraispán]]em''. Oznacza to, że zmiana urzędu miała miejsce między wrześniem 1241 r. a marcem 1242 r. Ucieka wraz z królem Belą przed Tatarami, i na początku [[1242]] r. odnajduje się w Splicie. W 1242 r. Był przez krótki czas [[ispán]]em komitatu [[Nyitra]], następnie komitatu [[Sopron]], a ostatecznie aż do 1245 r. komitatu [[Pozsony]] <ref name="kislexikon:Kristó" />.
 
 
<small><small>[[1235]]-ben jelenik meg a neve az oklevelekben, [[IV. Béla magyar király|IV. Béla]] koronázása ([[október 14.]]) után, mint asztalnokmester. Apja nevét a források soha sem említik, ami azt jelenti, hogy ekkor már a korban jól ismert ember volt, akit saját neve és tisztsége jól megkülönböztetett másoktól. Nyilván [[IV. Béla magyar király|Béla ifjabb király]] szolgálatában állhatott már egy ideje [[II. András magyar király|II. András]] uralkodása idején és mint az [[IV. Béla magyar király|ifjabb király]] régi bizalmasa került hirtelen az udvarba magas tisztségbe. A koronázástól [[1241]]. [[szeptember 23.|szeptember 23]]-ig szerepel asztalnokmesterként, közben [[1235]]–[[1238]]-ig [[Temes vármegye|temesi]], [[1240]]–[[1241]]-ben [[Nyitra vármegye|nyitrai]] ispán. [[1242]]. [[március 18.|március 18]]-án szerepel először, mint [[tárnokmester]], akit ebben az időben [[kamaraispán]]nak is hívtak. Azaz a tisztségváltásra valamikor 1241. szeptembere és 1242. márciusa között került sor. A [[Tatárjárás|tatárok]] elől menekülő királlyal tart, [[1242]] elején ő is ott van [[Split|Spalato]] vidékén. [[1242]]-ben rövid ideig nyitrai, majd [[Sopron vármegye|soproni]], végül [[1245]]-ig [[Pozsony vármegye|pozsonyi]] ispán.<ref>Kristó Gyula. Családja eredete, ''Csák Máté (Magyar história)''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-736-2</ref> </small></small>
 
 
 
W 1243 r. Máté otrzymał od króla Beli [[Chrenóc]] w komitacie [[Nyitra]], a w 1244 r. z powodu śmierci byłego właściciela bez spadkobiercy [[Poroszka]] z Trenczyna, ale zastąpiła go [[Tunig]]iem w komitacie [[Pozsony]]. Według dokumentu z 1249 r. [[Racsic]] z komitatu [[Nyitra]] zyskał przychylność „dobrze zapamiętanego Máté”. '''Bela dał je ukochanemu stronnikowi'''. Dzięki „dobrej pamięci” wiemy, że do 1249 r. już nie żył. Chociaż w 1276 r. '''jego żona Margit''', która od dawna mieszkała jako zakonnica dominikańska na wyspie Małgorzaty, twierdziła, że ​​ma 51 lat i 22 lata temu owdowiała, co znaczyłoby że Máté zmarł w 1254 r., lecz dokument z 1249 r. jest niewątpliwie bardziej wiarygodnym źródłem , Znamy tylko trzy posiadłości Máté, '''a nie jego odziedziczone, ale nie odziedziczył tych trzech po swoich synach'''. <ref name="kislexikon:Kristó" />
 
  
<small><small>[[1243]]-ban adományozta neki Béla a Nyitra megyei [[Chrenóc]]ot, [[1244]]-ben a korábbi birtokos örökös nélküli halála miatt a trencséni [[Poroszka|Pruszkát]], de ezt elcserélte a Pozsony megyei [[Tunig]]ra. Egy [[1249]]. évi oklevél szerint a „jó emlékű Máté” tetszését megnyerte a Nyitra megyei [[Racsic]], ezért [[IV. Béla magyar király|IV.&nbsp;Béla]] azt szeretett hívének adta. A „jó emlékű” miatt tudhatjuk, hogy ekkor, [[1249]]-ben már nem volt életben. Ugyan [[1276]]-ban felesége, Margit – aki ekkor már régóta a Margit-szigeti domonkos apácakolostorban élt –, azt állította, hogy ő 51 éves és 22 éve özvegy, vagyis Máté 1254-ben halt meg, de az 1249-es oklevél kétségkívül hitelesebb forrás. Máténak csak az említett három birtokát ismerjük, öröklött birtokait nem, ezt a hármat viszont nem örökítette át fiaira.<ref>Kristó Gyula. Családja eredete, ''Csák Máté (Magyar história)''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-736-2</ref> </small></small>
+
W 1243 roku Béla podarował [[Chrenóc]] w komitacie [[Nyitra]], a w 1244 roku Pruszkę w Trenczynie z powodu śmierci byłego właściciela bez spadkobierców, lecz ten wymienił to na [[Tunig]] w komitacie [[Pozsony]]. Zgodnie z zarządzeniem z 1249 r. Racsic z komitatu [[Nyitra]] zdobył przychylność „Mateusza z dobrą pamięcią”, stąd IV. Béla podarował go swojemu wiernemu stronnikowi. Dzięki „dobrej pamięci” wiemy, że do 1249 r. Máté już nie żył, chociaż w 1276 r. jego żona Margit, która od dawna mieszkała jako zakonnica dominikańska na [[Wyspa Małgorzaty|wyspie Małgorzaty]], twierdziła, że ​​ma 51 lat i 22 lata temu owdowiała, co znaczyłoby że Máté zmarł w 1254 r., lecz dokument z 1249 r. jest niewątpliwie bardziej wiarygodnym źródłem, Znamy tylko trzy posiadłości Mateusza, nie jego odziedziczone dobra, ale nie przekazał tych trzech swoim synom.<ref name="kislexikon:Kristó" />
  
 
== Rodzina ==
 
== Rodzina ==
Linia 49: Linia 43:
 
Z żoną Małgorzatą miała 4 synów i córkę: <ref name="kislexikon:Kristó" />
 
Z żoną Małgorzatą miała 4 synów i córkę: <ref name="kislexikon:Kristó" />
  
<small><small>Feleségét Margitnak hívták, akitől 4 fia és egy lánya született: <ref>Kristó Gyula. Családja eredete, ''Csák Máté (Magyar história)''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-736-2</ref> </small></small>
+
* [[I. Márk|Marka]], ''[[ispán]]a'' [[Hont]], (fl. 1247-59  
 
+
* [[Csák I. István|Stefana]] († przed 1288), [[stolnik|stolnika królewskiego]] (1275–1276; 1277–1278), ''[[ispán]]a'' [[Pozsony]]
* [[I. Márk|Marka]], [[ispán]]a [[Hont]], (fl 1247-59  
+
* [[Csák II. Máté |Mateusza (II)]] († 1283/4), [[palatyn]]a, [[wojewoda|wojewodę Siedmiogrodu]], [[sędzia|sędziego królewskiego]], [[Ban całej Slawonii|bana Slawonii]], [[Mistrz skarbu|mistrza skarbu]]
* [[Csák I. István|Stefana]] († przed 1288), [[stolnik|stolnika królewskiego]] (1275–1276; 1277–1278), [[ispán]]a [[Pozsony]]
 
* [[Csák II. Máté |Mateusza (II)]] († 1283/4), [[palatyn]]a, [[wojewoda|wojewodę Siedmiogrodu]], [[sędzia|sędziego królewskiego]], [[Ban całej Slawonii|bana Slawonii]], [[skarbnik|skarbnika królewskiego]]
 
 
* [[Csák Péter|Piotra]], ojca [[Csák III. Máté|Mateusza (III)]]
 
* [[Csák Péter|Piotra]], ojca [[Csák III. Máté|Mateusza (III)]]
 
* Leány; żonę [[Sternbergi Zdiszláv|Zdzisława Sternberga]], matkę [[Cseh István|Stefana Czecha]], jedynego spadkobiercy rodziny
 
* Leány; żonę [[Sternbergi Zdiszláv|Zdzisława Sternberga]], matkę [[Cseh István|Stefana Czecha]], jedynego spadkobiercy rodziny
Linia 62: Linia 54:
 
|
 
|
 
{{Urzędnik infobox
 
{{Urzędnik infobox
  |urzędnik          = Csák I. Máté
+
  |urzędnik          = Csák I. Máté (węg.)<br>Mateusz I Czak (pol.)<br>Matúš I Čák Trenčiansky (słow.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
  |tytulatura        = Skarbnik królewski<br>Podczaszy królewski
+
  |tytulatura        = [[Mistrz skarbu]]<br>Podczaszy królewski
 
  |grafika          =  
 
  |grafika          =  
 
  |opis grafiki      =  
 
  |opis grafiki      =  
Linia 72: Linia 64:
 
  |opis faksymile    =  
 
  |opis faksymile    =  
 
  |dewiza            =  
 
  |dewiza            =  
  |1. tytuł          = [[Skarbnik królewski]]
+
  |1. tytuł          = [[Mistrz skarbu]]
 
  |1. od            = 1242
 
  |1. od            = 1242
 
  |1. do            = 1245
 
  |1. do            = 1245
Linia 118: Linia 110:
 
[[Kategoria:Klan Csák]]
 
[[Kategoria:Klan Csák]]
 
[[Kategoria:Klany]]
 
[[Kategoria:Klany]]
[[Kategoria:Podczaszy królewscy]]
+
[[Kategoria:Stolnicy królewscy]]
 
[[Kategoria:Rodzina Trencséni]]
 
[[Kategoria:Rodzina Trencséni]]
 
[[Kategoria:Rodziny]]
 
[[Kategoria:Rodziny]]
[[Kategoria:Skarbnicy królewscy]]
+
[[Kategoria:Mistrzowie skarbu]]
 
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]

Aktualna wersja na dzień 10:14, 28 lut 2021

Csák I. Máté (pol. Mateusz I Czak, słow. Matúš I Čák Trenčiansky) († 1245/9), węgierski szlachcic, pierwszy znany członek gałęzi Trencsén rodu Csáków, mistrz skarbu (1242-1246), stolnik królewski (1235-1242) i ispán kilku komitatów. Dokumenty noszą daty od 1235 do 1245. Máté jest dziadkiem znanego władcy prowincji Mateusza III. [1]

Życiorys

Jego imię pojawia się na kartach w 1235, IV. po koronacji Beli IV (14 października) jako stolnik królewski. Imię jego ojca nigdy nie jest wspomniane w źródłach, co oznacza, że ​​nie był on wówczas znaną postacią, która wyróżniałaby się własnym imieniem lub funkcją. Najwyraźniej mógł przez pewien czas służyć Beli jako młodszemu królowi za panowania Andrzeja II i jako stary powiernik nagle objął wysokie stanowisko na dworze młodszego króla już za jego panowania. Od koronacji do 23 września 1241 r. był stolnikiem królewskim, zaś od 1235 do 1238 r. był ispánem komitatu Temes, a od 1240 do 1241 r. ispánem komitatu Nyitra. Jako mistrz skarbu po raz pierwszy pojawił się 18 marca 1242 r., zwany także również wtedy kamaraispánem. Oznacza to, że zmiana urzędu miała miejsce między wrześniem 1241 r. a marcem 1242 r. Ucieka wraz z królem Belą przed Tatarami, i na początku 1242 r. odnajduje się w Splicie. W 1242 r. Był przez krótki czas ispánem komitatu Nyitra, następnie komitatu Sopron, a ostatecznie aż do 1245 r. komitatu Pozsony [1].

W 1243 roku Béla podarował Chrenóc w komitacie Nyitra, a w 1244 roku Pruszkę w Trenczynie z powodu śmierci byłego właściciela bez spadkobierców, lecz ten wymienił to na Tunig w komitacie Pozsony. Zgodnie z zarządzeniem z 1249 r. Racsic z komitatu Nyitra zdobył przychylność „Mateusza z dobrą pamięcią”, stąd IV. Béla podarował go swojemu wiernemu stronnikowi. Dzięki „dobrej pamięci” wiemy, że do 1249 r. Máté już nie żył, chociaż w 1276 r. jego żona Margit, która od dawna mieszkała jako zakonnica dominikańska na wyspie Małgorzaty, twierdziła, że ​​ma 51 lat i 22 lata temu owdowiała, co znaczyłoby że Máté zmarł w 1254 r., lecz dokument z 1249 r. jest niewątpliwie bardziej wiarygodnym źródłem, Znamy tylko trzy posiadłości Mateusza, nie jego odziedziczone dobra, ale nie przekazał tych trzech swoim synom.[1]

Rodzina

Z żoną Małgorzatą miała 4 synów i córkę: [1]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Kristó Gyula. Családja eredete, Csák Máté (Magyar história). Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-736-2

Csák I. Máté (węg.)
Mateusz I Czak (pol.)
Matúš I Čák Trenčiansky (słow.)

Mistrz skarbu
Podczaszy królewski
Mistrz skarbu
Okres od 1242
do 1245
Poprzednik I. Domokos
Następca Osl Osl
Podczaszy królewski
Okres od 1235
do 1242
Poprzednik Pok I. Móric
Następca Rátót I. Loránd
Dane biograficzne
Klan Csák
Rodzina Trencséni
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny 1215 ??
Śmierć między 1245 a 1249
Ojciec I. Domokos
Żona Nn Margaret
Dzieci I. Márk
I. István
II. Máté
I. Péter
córka