I. Géza

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

I. Géza (pol. Gejza I, chor. Gejza I., słow. Gejza I., cz. Gejza I. Uherský, ukr. Геза I) (* ok.1040, † 25 kwietnia 1077), węgierski monarcha, król Węgier od 1074 r. Najstarszy syn króla Beli I. Na chrzcie otrzymał imię Magnus. Z pomocą Niemiec kuzyn Gejzy, Salamon, przejął koronę, gdy jego ojciec zmarł w 1063 r., zmuszając tym Gejze do opuszczenia Węgier. Gejza powrócił z polskimi posiłkami i podpisał traktat z Salamonem na początku 1064 r. w którym Gejza i jego brat Władysław uznawali rządy Salamona, nadając mu dawne księstwo ich ojca, które obejmowało jedną trzecią Królestwa Węgier. Gejza ściśle współpracowała z Salamonem, ale ich relacje stały się napięte od 1071 roku. Król najechał księstwo w lutym 1074 roku i pokonał Gejzę w bitwie. Jednak Gejza zwyciężył w decydującej bitwie pod Mogyoród 14 marca 1074 r. Gejza objął tron, choć Salamon przez lata utrzymywał swoje panowanie w rejonie Moson i Pozsony (dzisiejsza Bratysława, Słowacja). Gejza rozpoczął negocjacje pokojowe ze swoim zdetronizowanym kuzynem w ostatnich miesiącach życia. Synowie Gejzy byli nieletni, gdy zmarł, a jego następcą został jego brat Władysław. Wczesne lata (przed 1064) Gejza był najstarszym synem króla Węgier Beli I i jego żony Richezy lub Adelsjdy, córki króla Polski Mieszka II. Képes Krónika opowiada, że Gejza i jego brat Władysław urodzili się w Polsce, gdzie ich ojciec, który został wygnany z Węgier, osiedlił się w latach 30. XI wieku. Gejza urodził się około 1040 r. Według historyków Kristó Gyuli i Makk Ferenca został nazwany na cześć stryja jego dziadka Gejzy, Wielkiego Księcia Węgrów. Na chrzście otrzymał imię Magnus. Plik:Hungary 11th cent.png Królestwo Węgier w XI wieku Około 1048 r. ojciec Gejzy wrócił na Węgry i otrzymał jedną trzecią królestwa z tytułem księcia od swojego brata króla Andrzeja I. Wydaje się, że Gejza przybył na Węgry z ojcem. Król ogłosił Belę swoim spadkobiercą. Zgodnie z tradycyjną zasadą starszeństwa Bela podtrzymał swoje roszczenie do następstwa po brata nawet po tym, jak żona Andrzeja Anastazja z Kijowa urodziła Salomona w 1053 r. Król jednak ukoronował syna w 1057 lub 1058 r. Képes Krónika opowiada, że ​​dziecko Salomon „został namaszczony na króla za zgodą księcia Beli i jego synów Gejzy i Władysława”, co jest pierwszym odniesieniem do publicznego aktu Gejzy. Jednak zgodnie z współczesnym tekstem Annales Altahenses Gejza była nieobecna na spotkaniu, na którym Judith – siostra niemieckiego monarchy Henryka IV – została zaręczona z Salomonem w 1058 r. Gejza towarzyszył ojcu, który wyjechał do Polski, by szukać pomocy przeciwko królowi Andrzejowi. Wrócili z polskimi posiłkami w 1060 r. Gejza był jednym z najbardziej wpływowych doradców swego ojca. Lampert z Hersfeld napisał, że Gejza namówił swojego ojca do uwolnienia hrabiego Wilhelma z Weimaru, jednego z dowódców wojsk niemieckich walczących po stronie Andrzeja, którzy zostali schwytani w bitwie. Król zmarł podczas wojny domowej; jego stronnicy zabrali Salomona do Świętego Cesarstwa Rzymskiego, a ojciec Gejzy, Bela I, został koronowany na króla 6 grudnia 1060 r. Chociaż Gejza pozostał głównym doradcą ojca, król Béla nie przydzielił synowi dawnego księstwa Według Annales Altahenses, Bela zaproponował nawet Gejzę jako zakładnika Niemcom, gdy został poinformowany, że niemiecki dwór podjął w sierpniu 1063 r. inwazję na Węgry w celu przywrócenia Salomona. Jednak Niemcy odrzucił ofertę Beli, który zmarł 11 września 1063 r., kilka dni po wkroczeniu wojsk cesarskich na Węgry. Po śmierci ojca Gejza zaproponował, że zaakceptuje rządy Salomona, jeśli otrzyma dawne księstwo ojca. Ta oferta została odrzucona, co zmusiło go i jego dwóch braci – Władysława i Lamperta – do opuszczenia Węgier i wyjazdu do Polski. Król Polski Bolesław II zapewnił im posiłki i powrócili po wycofaniu wojsk niemieckich z Węgier. Bracia chcieli uniknąć nowej wojny domowej i zawarli porozumienie z królem Salomonem. Zgodnie z traktatem podpisanym w Győr w dniu 20 stycznia 1064 r. Gejza i jego bracia przyjęli rządy Salomona, a król nadał im księstwo ojca. Król i jego kuzyni wspólnie świętowali Wielkanoc w katedrze w Pécsu, gdzie książę Gejza uroczyście położył koronę na głowę Salomona. Będąc przybyszem i jeszcze nie ustanowionym w swoim królestwie, król [[[Salomon]]] obawiał się, że [Gejza] mógł go zaatakować polską armią, a zatem wycofał się na pewien czas ze swoimi siłami i zajął bezpieczną stację w silnie ufortyfikowanym zamek {Moson}. Biskupi i inni zakonnicy usilnie starali się doprowadzić do pokojowego porozumienia między nimi. Zwłaszcza biskup Desideriusz złagodził ducha księcia {Gejzę} swoimi łagodnymi upomnieniami i słodkimi błaganiami, by pokojowo przywrócił królestwo {Salomonowi}, mimo że był młodszy, i sam powinien założyć książę, którą jego ojciec przed nim trzymał, {Gejza} wysłuchał jego słów mądrej perswazji i odłożył na bok swoje złe przeczucia. W {Győr}, w święto SS Fabiana i Sebastiana, męczenników, król {Salomon} i książę {Gejza} zawarli ze sobą pokój przed narodem węgierskim. – Képes Krónika Książę na Węgrzech (1064–1074) Plik:Gejza1 knizecidenary.jpg Pół denara księca Gézy Według Jána Steinhübla i innych historyków słowackich Gejza zachowała jedynie administrację regionu Nyitra (dzisiejsza Nitra, Słowacja) i przekazał wschodnie terytoria księstwa swojego ojca, które koncentrowały się wokół Bihar (dzisiejsza Biharia, Rumunia) , swojemu bratu Władysławowi. Węgierski historyk Kristó Gyula również twierdzi, że ten podział jednorazowego księstwa Beli jest „prawdopodobny”. Historycy Kristó Gyula i Makk Ferenc piszą, że Gejza wydaje się poślubić niemiecką hrabinę Sophię w tym czasie. Gejza miał prawo do bicia monety w swoim księstwie Wybite dla niego srebrne pół-denary nosiły napisy DUX MAGNUS („Duke Magnus”) i PANONAI („Królestwo Węgier”). Gejza ściśle współpracowała z królem między 1064 a 1071. Na przykład wspólnie rozgromili armię inwazyjną, która splądrowała wschodnie terytoria królestwa w Kerlés (dzisiejsze Chiraleş, Rumunia) w 1068 r. Identyfikacja najeźdźców jest niepewna: Annales Posonienses pisze o Pieczyngach, Képes Krónika i innych węgierskich kronikach z XIV i XV wieku, które odnoszą się do Kumans, a ruska kronika identyfikuje ich jako Kumanów i Wołochów. Współcześni historycy doszli do wniosku, że byli Pieczyngami. Relacje Gejzy i Salomona zaczęły się pogarszać dopiero podczas oblężenia bizantyjskiej fortecy w Belgradzie w 1071 r. Jego dowódca wolał poddać się Gejzie zamiast królowi, a bizantyjscy wysłannicy, którzy przybyli do węgierskiego obozu po upadku Belgradu chcieli jedynie negocjacji z Gejzą. Podział łupów spowodował także nowy konflikt między Salomonem a Gejzą. Chociaż Gejza towarzyszył królowi w nowej kampanii przeciwko Cesarstwu Bizantyjskiemu w 1072 r., lecz brat Władysław został w tyle z połową wojsk księstwa Konflikt między królem a jego kuzynami został zaostrzony przez głównego doradcę Salomona, hrabiego Vida, który chciał uzyskać dla siebie domeny książęce. Jednak Salomon i Gejza, którzy byli przekonani, że potrzebowali zagranicznych posiłków przed atakiem na drugą stronę, zawarli rozejm, który trwał od 11 listopada 1073 r. do 24 kwietnia 1075 r. Gejza wysłał swoich braci do Polski i Rusi, by szukać pomocy przeciwko Salomonowi. Na spotkaniu w opactwie w Szekszárd hrabia Vid namówił króla do zerwania rozejmu, aby nieoczekiwanie zaatakować Gejza, który „polowała w lesie Igfan” na wschód od rzeki Cisy. Chociaż opat klasztoru, założonego przez ojca Gejzy, ostrzegł księcia o planach króla, armia królewska przekroczyła rzekę i rozgromiła żołnierzy Gejzy w bitwie pod Kemej 26 lutego 1074 r. Plik:Gejza1 Uhry.jpg Opat Villermus z Szekszárd ostrzega księcia Gejzę (z Illuminated Chronicle) Z pola bitwy Gejza i jego orszak pospieszyli w kierunku Váca, gdzie natknął się na swojego brata, Władysława i ich szwagra, księcia Otto I z Ołomuńca. Ten ostatni, w towarzystwie czeskich posiłków, przybył na Węgry, aby pomóc Gejzie przeciwko Salomonowi W następnej bitwie, która odbyła się 14 marca 1074 r. pod Mogyoród, Gejza „wraz z żołnierzami z Nitrii stacjonował w centrum”, zgodnie z Képes Krónika. Podczas bitwy Gejza i Władysław zmienili swoje szyki, zaskakując oszołomionego Salomona, który planował zaatakować Gejzę. Gejza i jego sojusznicy odnieśli decydujące zwycięstwo i zmusili króla do ucieczki z pola bitwy i wycofania się do Moson na zachodniej granicy Węgier. Gejza „stworzył” Kapuvár, Babót, Székesfehérvár i „inne zamki zabezpieczone garnizonami najodważniejszych żołnierzy”, w ten sposób obejmując prawie całe królestwo. Jego panowanie (1074-1077) Według Képes Krónika Gejza przyjął tron „pod naciskiem Węgrów” po tym, jak Salomon schronił się w Moson. Jednak nie został koronowany, ponieważ królewskie klejnoty były nadal w posiadaniu zdetronizowanego króla. Niemiecki monarcha Henryk IV, szwagier Salomona, rozpoczął wyprawę przeciwko Węgrom w połowie 1074 r. Niemcy maszerowali aż do Vác, ale Gejza zastosowała taktykę spalonej ziemi i przekupił niemieckich dowódców, którzy namówili niemieckiego monarchę do wycofania się z Węgier. Plik:Dukász Mihály VII.jpg Cesarz Michał VII przedstawiony w dolnej części Korony Królewskiej {Gejza}, słysząc, że cesarz przybył do Vaca, z roztropną polityką udzielił wskazówek, jak podejść i pozyskać patriarchę Akwilei, którego radom cesarz najchętniej wysłuchał, a także wszystkich [niemieckich] książąt, promując im dużo pieniędzy gdyby sprawili, że Cesarz zawróci. Dlatego patriarcha i książęta, uwiedzeni darami i opętani miłością złota, wymyślili różne fałszywe historie, aby skłonić cesarza do odwrotu. Patriarcha udawał, że ma sen, którego interpretacja była najprościej mówiąc, że armia cesarza zostanie całkowicie zniszczona przez boską zemstę, jeśli nie wróci z najwyższą szybkością. Książęta udawali, że są zdumieni boskimi ostrzeżeniami ... – Képes Krónika Plik:Salamoun jizda.jpg Géza's brother, Duke Ladislaus besieges their dethroned cousin Solomon in Pressburg (present-day Bratislava, Slovakia) Na początku 1074 r. Gejzę zatwierdził papież Grzegorz VII, aby uzyskać międzynarodowe uznanie jego rządów. Papież chciał jednak skorzystać z konfliktu między Salomonem i Gejzą i starał się przekonać ich obu do uznania zwierzchnictwa Stolicy Apostolskiej. Gejza nie posłuchał papieża i poprosił cesarza bizantyjskiego Michała VII Dukasa o koronę. Cesarz wysłał Gejzie złoty i emaliowany diadem, na którym widniał podpis „Gejza, wierny król Węgier” na jednej z jej tablic. To „wspaniałe dzieło sztuki” stało się dolną częścią Świętej Korony Węgier do końca XII wieku. Gejza został koronowany królem tym diademem na początku 1075 r. W tym roku nazwał się „namaszczonym królem Węgier z łaski Bożej” w statucie fundacji opactwa benedyktynów w Garamszentbenedek (dzisiejszy Hronský Beňadik, Słowacja). Gejza poślubił Synadene siostrzenicę Nicefora III Botaniatesa, bliskiego doradcy cesarza Michała VII. Jednak Salomon nadal kontrolował Moson i Pressburg; wojska królewskie – pod dowództwem brata Gejzy, Władysława – nie mogły wziąć Pressburga w 1076 r. Według Képes Krónika Gejza rozważał zrzeczenie się korony na rzecz Salomona od końca roku. Gejza zmarł 25 kwietnia 1077 r. i został pochowany w katedrze w Vacu, którą wzniósł na cześć Matki Boskiej. Na tronie zastąpił go jego brat, Władysław. Grób odkryty w centrum średniowiecznej katedry w sierpniu 2015 r. został zidentyfikowany jako miejsce pochówku Gejza przez Batizi Zoltána, kierownika wykopalisk. {Król Gejza} świętował Boże Narodzenie w {Szekszárd}. ... Kiedy odprawiano Mszę św. i należycie odprawiano wszystkie obrzędy, król pouczył, że wszyscy powinni wyjść, z wyjątkiem biskupa i opatów. Następnie król padł na kolana przed arcybiskupem i innymi osobistościami kościelnymi i prałatami. Powiedział, że zgrzeszył, ponieważ posiadał królestwo prawnie koronowanego króla; i obiecał, że przywróci królestwo {Salomonowi} i że będą to warunki trwałego pokoju między nimi: zgodnie z prawem utrzyma koronę z trzecią częścią królestwa należącą do księstwa; koronowany {[[Salomon]}} utrzyma dwie części królestwa, które wcześniej posiadał. ... Następnie król {Gejza} wysłał posłańców do króla {Salomona} z listami określającymi warunki pokoju. Posłańcy przechodzili tam i z powrotem, ale uczucia po tej stronie były rozbieżne, więc pojednanie nie zostało osiągnięte. Tymczasem król {Gejza} ciężko zachorował i 25 kwietnia, ozdobiony cnotami, poszedł drogą wszelkiego ciała. Był najbardziej oddany Bogu w wierze katolickiej i był najbardziej chrześcijańskim księciem. – Képes Krónika [51] Rodzina                                     16. Taksony of Hungary               8. Michał                       17. A "Cuman" lady               4. Vazul                             2. Bela I                                   5. A lady of the Tátony clan                             1. Gejza I                                         24. Mieszko I of Poland               12. Bolesław I Chrobry                       25. Dobrawa of Bohemia               6. Mieszko II Lambert                             26. Dobromir               13. Emnilda                       3. Richeza                                   14. Ezzo Lotaryński                       7. Richeza of Lotharingia                             15. Matilda of Germany                     Géza był dwukrotnie żonaty. Rodzina jego pierwszej żony Zofii, którą poślubił pod koniec lat 60., nie jest znana. Po koronacji w 1075 r. ożenił się z drugą żoną, która była siostrzenicą przyszłego cesarza bizantyjskiego Nikephorosa III. Nie wiadomo, która żona walczy z dziećmi Gézy, ale historycy Kristó Gyula i Font Márta twierdzą, że Zofia była ich matką. Kristó dodaje, że Géza miał co najmniej sześcioro dzieci. Chociaż tylko dwoje z nich – Koloman i Álmos – są znani z imienia, Képes Krónika stwierdza, że Koloman miał braci, którzy „umarli przed nim” Zarówno Koloman, jak i Álmos urodzili się prawdopodobnie około 1070 roku. Poniższe drzewo genealogiczne przedstawia przodków Gézy i niektórych jego krewnych wymienionych w artykule. dama z klanu Tátony   Vazul                                                     I. András           I. Béla   Richeza                                                                                   Salomon       Sophia*   I. Géza   Synadene*   I. László   Lampert                                                                         Koloman   Álmos   2–4 dzieci**                                           Królowie Węgier (do 1131)   Królowie Węgier (od 1131)   * Nie wiadomo, czy pierwsza czy druga żona Gézy była matką jego dzieci. ** Géza miała co najmniej dwoje kolejnych dzieci, ale ich imiona są nieznane. Przypisy Źródła Źródła pierwotne Węgierska iluminowana kronika: Chronica de Gestis Hungarorum (Edytowana przez Dezső Dercsényiego) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. ISBN 0-8008-4015-1. Źródła wtórne Bartl, Július; Čičaj, Viliam; Kohútova, Mária; Letz, Róbert; Segeš, Vladimír; Škvarna, Dušan (2002). Slovak History: Chronology & Lexicon. Bolchazy-Carducci Publishers, Slovenské Pedegogické Nakladatel'stvo. ISBN 0-86516-444-4. Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3. Érszegi, Géza; Solymosi, László (1981). Az Árpádok királysága, 1000–1301 [Monarchia Arpadów, 1000–1301]". W: Solymosi, László (red.). Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig [Chronologia historyczna Węgier, Tom I: Od początku do 1526 r]. Akadémiai Kiadó. str. 79–187. ISBN 963-05-2661-1. Font, Márta (2001). Koloman the Learned, King of Hungary. Szegedi Középkorász Műhely. ISBN 963-482-521-4. Kontler, László (1999). Millennium in Central Europe: A History of Hungary. Atlantisz Publishing House. ISBN 963-9165-37-9. Kosztolnyik, Z. J. (1981). Five Eleventh Century Hungarian Kings: Their Policies and their Relations with Rome. Boulder. ISBN 0-914710-73-7. Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). Az Árpád-ház uralkodói [Władcy dynastii Arpadów]. I.P.C. Könyvek. ISBN 963-7930-97-3. Makk, Ferenc (1994). Géza I. W: Kristó, Gyula; Engel, Pál; Makk, Ferenc (red.). Korai magyar történeti lexikon (9–14. század) [Encyklopedia wczesnej historii Węgier (IX-XIV wiek)]. Akadémiai Kiadó. str. 235–236. ISBN 963-05-6722-9. Makk, Ferenc; Thoroczkay, Gábor (2006). Írott források az 1050–1116 közötti magyar történelemről [Pisemne źródła historii Węgier z lat 1050–1116]. I.P.C. Könyvek. ISBN 978-963-482-794-8. Manteuffel, Tadeusz (1982). The Formation of the Polish State: The Period of Ducal Rule, 963–1194 (Tłumaczenie i wstęp: Andrew Gorski). Wayne State University Press. ISBN 0-8143-1682-4. Spinei, Victor (2009). The Romanians and the Turkic Nomads North of the Danube Delta from the Tenth to the Mid-Thirteenth century. Koninklijke Brill NV. ISBN 978-90-04-17536-5. Steinhübel, Ján (2011). The Duchy of Nitra. W: Teich, Mikuláš; Kováč, Dušan; Brown, Martin D. (red.). Slovakia in History. Cambridge University Press. str. 15–29. ISBN 978-0-521-80253-6. Stephenson, Paul (2000). Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-02756-4. Treadgold, Warren (1997). A History of the Byzantine State and Society. Stanford University Press. ISBN 0-8047-2630-2. Wiszewski, Przemysław (2010). Domus Bolezlai: Values and Social Identity in Dynastic Traditions of Medieval Poland (c. 966–1138). Brill. ISBN 978-90-04-18142-7.

I. Géza (węg.) Gejza I (pol.) Gejza I. (chor.) Gejza I. (słow.) Gejza I. Uherský (cz.) Геза I (ukr.) Plik:Géza I.jpg Herb Arpadów Herb Arpadów Okres od 1074 do 25 kwietnia 1077 Poprzednik Salomon Następca Władysław I Święty Dane biograficzne Dynastia Árpádowie (Arpadowie) Państwo {{{państwo}}} Urodziny 1044 lub 1045 Śmierć 25 kwietnia 1077 Ojciec Bela I Matka Nieznana z imienia córka Mieszka II Lamberta Żona Synadene Dzieci Koloman Uczony, Almos