Kranjska: Różnice pomiędzy wersjami

Aktualna wersja na dzień 15:25, 7 mar 2021

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Strona	Autorzy	Nota
[3]	[4]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Kranjska^[1]^[2]^[3]^[4] (pol. Kraina, wł. Carniola, niem. Krain), jeden z regionów historyczno-etnograficznych tworzących dzisiejszą Słowenię. Wchodziła w skład Starej Rzeszy. Od 1364 Księstwo Krainy, od XIX wieku także kraj koronny Austro-Węgier. Tradycyjnie dzieli się na Górną Krainę (Gorenjska), Dolną Krainę (Dolenjska) z Białą Krainą (Bela krajina) i Wewnętrzną Krainę (Notranjska). Chociaż jako całość już nie istnieje, Słoweńcy mieszkający w dawnych granicach regionu nadal mają tendencję do identyfikowania się z tradycyjnymi częściami Górnej Carnioli, Dolnej Carnioli (z częścią Białej Carnioli), a w mniejszym stopniu z Wewnętrzną Carniola. W 1991 r. 47% ludności Słowenii mieszkało w granicach byłego księstwa Carniola.

Historia

Plik:Krain Donaumonarchie.png

Kraina na mapie Austro-Węgier

Kraj Świętego Cesarstwa Rzymskiego w części austriackiej, księstwo w dziedziczne w posiadaniu Habsburgów, później części Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier, ziemia koronna od 1849 r., gdy została podzielony na Górną, Dolną i Wewnętrzną Krainę, do 1918 roku. Od drugiej połowy XIII wieku stolicą była Lublana (Laibach). Poprzedni władcy Krainy mieli swoje siedziby w Kranj (Krainburg) i Kamnik (Stein), które dlatego są czasami nazywane jej wcześniejszymi stolicami. Obecnie jej terytorium (po jej likwidacji) znajduje się prawie wyłącznie w Słowenii, z wyjątkiem niewielkiej części w północno-zachodnich Włoszech, wokół Fusine w Valromana.^[5] ^[6] Carniola w ostatecznej formie, utworzona w 1815 r.^[7] objęty 9,904 km2 ^[8] W 1914 r., przed rozpoczęciem I wojny światowej, zamieszkiwała ją nieco poniżej 530 000 mieszkańców, z czego 95% stanowili Słoweńcy.^[7]

Kraina jako samodzielna jednostka polityczna – jedna z marchii na południowo-wschodnim pograniczu państwa frankijskiego – powstała pod koniec IX wieku. W 952 roku została, wraz z pozostałymi marchiami, podporządkowana Księstwu Bawarii, a w 976 Księstwu Karyntii.

Marchia Krainy została trwale wyodrębniona w roku 1040; wtedy również przyłączono do niej Marchię Wendyjską. 11 czerwca 1077 roku marchie Krainy i Istrii zostały przyłączone do Patriarchatu Akwilei. Patriarchowie w roku 1122 podzielili Krainę na kilka wielkich lenn. W XII wieku Republika Wenecka stopniowo zagarnęła pobrzeże Półwyspu Istryjskiego. Pozostała część Marchii Istryjskiej przypadła Krainie. W latach 1245–1246 Kraina została po raz pierwszy połączona pod wspólnym berłem z krajami austriackimi jako włość Fryderyka II Bitnego z dynastii Babenbergów, a ok. 1254 roku straciła uprzywilejowany status marchii. W latach 1268–1278 region wchodził w skład królestwa Przemysła II Ottokara.

W 1278 roku Kraina po raz pierwszy znalazła się pod panowaniem Habsburgów, jednak już w 1282 została nadana hrabiom Tyrolu z dynastii Meinhardingów. Habsburgowie opanowali ją na stałe po wygaśnięciu tej dynastii w 1335 roku. W 1364 Rudolf IV Założyciel podniósł Krainę do rangi księstwa (Herzogtum). Tytuł ten cesarz zatwierdził dopiero w roku 1590. Lenna składające się na Krainę zostały ostatecznie zjednoczone w 1607 roku. Wraz z otaczającymi ją krajami koronnymi Kraina tworzyła tzw. Austrię Wewnętrzną.

Geografia

Alpy Julijskie i Karawanki przedzielają Krainę. Najwyższe szczyty górskie to Nanos, 1300 m npm.; Vremščica, 1020 m npm.; Bałwan, 1800 m npm.; i Triglav, 2800 m npm.. Głównymi rzekami są Sava, Trzic Bistrica, Kokra, Kamnik Bistrica, Sora, Ljubljanica, Mirna, Krka i Kolpa, która stanowi granicę z Chorwacją. Główne jeziora to Jezioro Czarne (slow. Črno jezero rozciągające się na siedem jezior, z których najwyższe znajduje się na wysokości ponad 1800 m nad poziomem morza; jezioro Bohinj; jezioro Bled, w środku którego na wyspie jest kościół Najświętszej Marii Panny, pośród najbardziej malowniczych krajobrazów; jezioro Cerknica, 520 m nad poziomem morza, zmienia się co roku w zakresie od około 13 do 26 km². Było znane Rzymianom jako Lacus Lugens lub Lugea Palus^[9] i jest naturalną ciekawostką. Dante Alighieri wspomina o tym w swojej Boskiej komedii (Inferno, xxxii). Bagna Lublany zajmują powierzchnię 200 km². Gorące i mineralne źródła znajdują się w Dolenjske Toplice, Smarjeske Toplice i Izlake. W Postojnej znajduje się interesująca jaskinia.^[10]

Rolnictwo rozwijało się lepiej w Górnej niż w Dolnej Kranjska. Dolina Vipava jest szczególnie znana z wina i warzyw oraz z łagodnego klimatu. Głównym eksportem są wszelkiego rodzaju warzywa, nasiona koniczyny, tarcica, rzeźby, bydło i miód. W królestwie minerałów głównymi produktami są żelazo, węgiel, rtęć, mangan, ołów i cynk. Górna Kranjska ma najwięcej gałęzi przemysłu, wśród których są produkty z drewna, lnu, wełnianych rzeczy i koronek (w Idrija), dzwonki, słomkowe kapelusze, wyroby z wikliny i tytoń. W 1910 r. koleje objęły były południe, książę Rudolf, Bohinjska, Kamniska, Dolenjska i Vrhniska. Głównymi miastami są: Kamnik, Kranj, Tržič, Vrhnika, Vipava, Idrija (która ma najbogatszą kopalnię rtęci na świecie), Turjak, Ribnica, Metlika, Novo Mesto, Vače (słynie z prehistorycznego cmentarza). Średnia temperatura na wiosnę wynosi 56 ° F (13 ° C); w lecie, 77 ° F (25 ° C); jesienią 59 ° F (15 ° C), a zimą 26 ° F (−3 ° C).^[10]

W 1910 r. mieszkańcami było 95% Słoweńców, pokrewni Chorwatom; pozostali to Niemcy, 700 Chorwatów i Włosi. W okręgach Gottschee i Črnomelj mieszkają mieszkańcy Białej Carnioli (slow. Bela Krajina), pośredni między Chorwatami a Słoweńcami. Połowa Niemców mieszka w Gottschee, 5000 w Lublanie, 3500 w Novo Mesto i 1000 w Radovljica. Niemcy w Gottschee zostali osiedleni przez hrabiego Ortenburga w XIV wieku i zachowali swój tyrolski niemiecki dialekt^[10].

Historia

Przegląd

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego Longobardowie osiedlili się w Kranjsku, a następnie około VI wieku naszej ery pojawili się Słowianie.^[11]^[12]^[13] W ramach Świętego Cesarstwa Rzymskiego obszar ten był z powodzeniem rządzony przez bawarską, frankońską i lokalną szlachtę, a ostatecznie przez austriackich Habsburgów prawie nieprzerwanie od 1335 do 1918 r., Choć nękany przez liczne najazdy Turków i bunty miejscowych mieszkańców przeciwko Habsburgom rządzą od XV do XVII wieku. Od około 900 r. Do XX wieku klasy rządzące w Kranjsku i obszary miejskie posługiwały się językiem niemieckim, a chłopstwo - słoweńskim.

Stolica Kranjska, pierwotnie zlokalizowana była w Kranj (Krainburg), została na krótko przeniesiona do Kamnika (Stein), a ostatecznie do obecnej stolicy Słowenii, Lublany (niem. Laibach).

Chronologia

IV wiek: germańskie osady Herulów (lub „Heruli”).
V wiek: germańskie osady Longobardów.
VI wiek: osady słoweńskie.
VIII wiek: Carniola część imperium Karola Wielkiego.
X wiek: Carniola to osobny kraj.
1278: Śmierć Ottokara II] króla Czech. Carniola wchłonięta przez królestwa Habsburgów.
XIV wiek: prowincja pod władzą Alberta III.
XV-XVI wiek: spustoszenia Turków.
1527–1564: Postęp reformacji w Carnioli.
1564: Śmierć Ferdynanda I, Świętego Cesarza Rzymskiego. Carniola pod władzą Karola II Styryjskiego. Rozpocznynają się prześladowania religijne.
1763: Administracja polityczna „Wewnętrznej Austrii” scentralizowana w Gratzu.
1790: Władza Leopolda II, Świętego Cesarza Rzymskiego. Częściowe ożywienie autonomii.
1797: Pierwsza francuska inwazja.
1805: Druga inwazja francuska.
1809: Pokój w Schönbrunn. Carniola pod panowaniem francuskim.
1814: Kongres Wiedeński. Carniola przywrócona Austrii.^[14]

Antiquity and Middle Ages

Plik:Karniola around 800.png

Stara słowiańska Carniola ok. 800 AD

Przed przybyciem Rzymian (ok. 200 pne) Taurisci mieszkali na północy Kranjska, Pannonianie na południowym wschodzie, Japodowie lub Karnowie, plemię celtyckie na południowym zachodzie..^[10]

Kranjska (Carniola) wchodziła w skład rzymskiej prowincji Panonia; północna część została przyłączona do Noricum, południowo-zachodnia i południowo-wschodnia część, z miastem Aemona do Wenecji i Istrii. W czasach Augusta cały region od Aemony po rzekę Kulpę (Culpa) przylega do prowincji [https://en.wikipedia.org/wiki/Pannonia_Savia Savia^[10].

Po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego (476) Kranjska została włączona do Królestwa Włoch Odoakera, a następnie w 493 r., pod rządami Teodoryka, stanowiła część Królestwa Ostrogotów. Pomiędzy górną Sawą i Soczą (Sočą) żyli Carni, a pod koniec VI wieku Słowianie osiedlili region zwany przez łacińskich pisarzy Carnią lub Carniolą, co znaczy „mała Carnia”; czyli część większej Carni.^[10] Nazwa łacińska została później zapożyczona z języka słowiańskiego, zmieniając się w Kranjska^[15], a w niemiecki jako Chrainmark, Krain.

Nowi mieszkańcy, o których współczesna historiografia często określa się mianem alpejskich Słowian, zostali poddani Awarom, ale około 623 roku wstąpili do słowiańskiego związku plemiennego Samona. Po śmierci Samona w 658 r. ponownie byli pod rządami Awarów, ale najprawdopodobniej cieszyli się częściową autonomią.

Marchia Karniolia

Plik:HRR 10Jh.jpg

Mark Krain (Marchia Karnioli) znajdowało się na południowym wschodzie X-wiecznego Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Jego imiennikiem i stolicą był Krainburg (obecnie Kranj).

Karniola była rządzona przez Franków od ok. 788 roku i została schrystianizowana przez misjonarzy z Patriarchatu Akwilei i innych. Gdy Karol Wielki ustanowił margarbstwo Friuli, dodał do niej część Karnioli. Po podziale Friuli stała się niezależnym margrabstwem, mającym własnego słowiańskiego margrabiego zamieszkałego w Kranju, podlegająccego najpierw gubernatorowi Bawarii, a po 976 r. książętom Karyntii. Henryk IV przekazał ją Patriarchatowi z Akwilei (1071) i utworzył Patriarchalna państwo Friuli.^[10]

Kilka źródeł z okresu średniowiecza sugeruje, że istniała wspólna tożsamość karantańska (to znaczy karyncka), która powoli zanikała po XIV wieku i została zastąpiona regionalną tożsamością karniolską.

W średniowieczu Kościół posiadał wiele majątku w Karnioli, a zatem w 974 r. W Górnej i Dolnej Karnioli biskup Freising został w 974 r. feudalnym panem miasta Škofja Loka, biskup Brixen trzymał Bled i majątek w dolinie Bohinj, a biskup Lavant otrzymał [5].^[10]

Wśród świeckich potentatów książęta Meranu, Gorycji, Babenbergu i Zilli trzymali włości przekazane im w lenno przez patriarchów Akwilei. Książęta rządzili prowincją przez prawie pół wieku.^[10]

W końcu Karniola otrzymał lenno za zgodą patriarchy Fryderyka II, który uzyskał tytuł księcia w 1245 roku. Następcą Fryderyka został Ulrich III, książę Karyntii, który poślubił Agnes z Andechs, poprzednią żonę Fryderyka i obdarzył kościoły i klasztory, założył rządową mennicę w mieście Kostanjevica, a ostatecznie (w 1268 r.) poddał się całą swoją posiadłością oraz władztwem nad Karyntią i Karniolą Ottokarowi II, królowi Czech.^[10]

Księstwo Krainy

Plik:Carniola coat of arms.png

Herb Księstwa Krainy.

Ottokar został pokonany przez Rudolfa I Habsburga, a na spotkaniu w Augsburgu w 1282 r. przekazał lenno jego synom Albrechtowi i Rudolfowi z prowincji Karniola, ale dzierżawi ją Meinhard, hrabia Gorycja-Tirol. Książę Henryk Karyncki, także król Czech przejął Karniolę; książęta austriaccy twierdzili, że są następcami królestwa czeskiego. Po śmierci Henryka 1335 r. król Czech Jan, zrzekł się swoich roszczeń, a Albrecht, książę Austrii, otrzymał Karniolę; została ogłoszona księstwem przez Rudolfa IV w 1364 roku. Cesarz Fryderyk III zjednoczył Górną, Dolną i Środkową Karniolę jako Metlikę i Pivkę w jednym księstwie. Związek rozczłonkowanych części został ukończony do 1607 r.^[10]

Historia kościelna

We wczesnych czasach chrześcijańskich księstwo podlegało metropolitom z Akwilei (którzy zostali Patriarchami), Syrmium i Salony. W wyniku imigracji pogańskich Słoweńców takie rozwiązanie nie było trwałe. Po przyjęciu chrześcijaństwa w VII i VIII wieku Karol Wielki przekazał większą część Karnioli Patriarchatowi Akwilei, a resztę diecezji w Trieście. W 1100 r. ten patriarchat został podzielony na pięć archidiakonatów, z których Kraina był jednym.^[10]

Diecezja Lublana (Laibach) została założona przez cesarza Fryderyka III w dniu 6 grudnia 1461 r. Był to na polecnie papieża. Zostało to potwierdzone przez bullę papieża Piusa II z 10 września 1462 r. Nowa diecezja składała się z części Górnej Karnioli, dwóch parafii w Dolnej Karnioli oraz części Dolnej Styrii i Karyntii; pozostała część Karnioli została przyłączona do Akwilei, później do Gorycji i Triestu.^[10]

Zobacz także

1 Uwaga i przypisy

↑ ^{Uwaga 1:}Słoweńska wymowa: [ˈkɾàːnska]
↑ "Slovenski pravopis 2001: Kranjska".
↑ ^{Uwaga 1:} Chorwacka wymowa: [krâːɲskaː].
↑ "Hrvatski jezični portal: Kranjska".
↑ Perko, Drago; Orožen Adamič, Milan (1998). "Zgodovinske dežele Slovenije" [Historyczne ziemie Słowenii]. Slovenija: pokrajina in ljudje [Słowenia: krajobrazy i ludzie] (po słoweńsku Slovenian) (3. izdaja ed.). Mladinska knjiga. str. 16. ISBN 9788611150338.
↑ Uwaga: W zakresie jego rozwiązania.
↑ ^7,0 ^7,1 Pipp, Lojze (1935). "Razvoj števila prebivalstva Ljubljane in bivše vojvodine Kranjske" [Rozwój liczby ludności Lublany i byłego księstwa Carniola]. Kronika slovenskih mest (po słoweńsku). City Municipality of Ljubljana. 2 (1).
↑ Perko, Drago; Orožen Adamič, Milan, eds. (1998). Slovenija – pokrajine in ljudje [Słowenia - krajobrazy i ludzie] (po słoweńsku). Mladinska knjiga. str. 16. ISBN 9788611150338.
↑ Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Carniola" . Encyclopædia Britannica. 5 (11th ed.). Cambridge University Press. str. 365–366.
↑ ^10,00 ^10,01 ^10,02 ^10,03 ^10,04 ^10,05 ^10,06 ^10,07 ^10,08 ^10,09 ^10,10 ^10,11 ^10,12 Co najmniej jedno z poprzednich zdań zawiera tekst z publikacji znajdującej się obecnie w domenie publicznej: Krmpotić, Martin Davorin (1910). "Krain". W: Herbermann, Charles (ed.). Catholic Encyclopedia. 8. New York: Robert Appleton Company.
↑ Minahan, James. 2000. One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups. Westport, CT: Greenwood Press, str. 633.
↑ Staab, Franz. 1976. Ostrogothic Geographers at the Court of Theodoric the Great: A Study of Some Sources of the Anonymous Cosmographer of Ravenna. Viator: Medieval and Renaissance Studies 7: 27–64, str. 54.
↑ Plut-Pregelj, Leopoldina & Carole Rogel. 2010. The A to Z of Slovenia. Lanham, MD: Scarecrow Press, str. 48.
↑ Prothero, GW; Great Britain. Foreign Office. Historical Section (1920). Carniola, Carinthia and Styria. Peace handbooks. London: H.M. Stationery Office. str. 11. [dostęp:2014-06-05].
↑ Snoj, Marko (2009). Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen [Słownik etymologiczny słoweńskich nazw geograficznych]. Ljubljana: Modrijan. str. 210–211.

Dalsze czytanie

Dimitz, August (2013) [1875], History of Carniola: From Primeval Times to the death of Emperor Frederick III (1493), I, Witter, Andrew J., translator, Slovenian Genealogical Society International, ISBN 978-1-48360-408-4
Dimitz, August (2013) [1875], History of Carniola: From the Accession of Maximilian I (1493) to the Year 1813, II, Witter, Andrew J., translator, Slovenian Genealogical Society International, ISBN 978-1-48360-410-7
Dimitz, August (2013) [1875], History of Carniola: From the Accession of Archduke Karl to Leopold I (1564–1657), III, Witter, Andrew J., translator, Slovenian Genealogical Society International, ISBN 978-1-48360-412-1
Dimitz, August (2013) [1875], History of Carniola: To the end of French Rule in Illyria (1813), IV, Witter, Andrew J., translator, Slovenian Genealogical Society International, ISBN 978-1-48360-417-6

Liniki zewnetrzne

Zobacz też

Kranjska
Carniola (wł.)
Krain (niem.)
Kraina (pol.)

1040-koniec

Stolica

Kranj (Krainburg)

Język oficialny

Kraina

Religia

nieznana

Rząd

księstwo

Historia

• Ustanowiony

1040

• Rozwiązanie

koniec

Waluta

nie wiem

Plik:Borders of the Historical Habsburgian Lands in the Republic of Slovenia.png

Tradycyjne regiony Słowenii

1 Słoweńskie Wybrzeże

2a Karniola Górna

2b Karniola Średnia

2c Karniola Dolna

3 Słoweńska Karyntia

4 Słoweńska Styria

5 Prekmurje

[1] {Uwaga 1:}Słoweńska wymowa: [ˈkɾàːnska]

[2] "Slovenski pravopis 2001: Kranjska".

[3] {Uwaga 1:} Chorwacka wymowa: [krâːɲskaː].

[4] "Hrvatski jezični portal: Kranjska".

[5] Perko, Drago; Orožen Adamič, Milan (1998). "Zgodovinske dežele Slovenije" [Historyczne ziemie Słowenii]. Slovenija: pokrajina in ljudje [Słowenia: krajobrazy i ludzie] (po słoweńsku Slovenian) (3. izdaja ed.). Mladinska knjiga. str. 16. ISBN 9788611150338.

[6] Uwaga: W zakresie jego rozwiązania.

[Lojze-7] 7,0 ^7,1 Pipp, Lojze (1935). "Razvoj števila prebivalstva Ljubljane in bivše vojvodine Kranjske" [Rozwój liczby ludności Lublany i byłego księstwa Carniola]. Kronika slovenskih mest (po słoweńsku). City Municipality of Ljubljana. 2 (1).

[8] Perko, Drago; Orožen Adamič, Milan, eds. (1998). Slovenija – pokrajine in ljudje [Słowenia - krajobrazy i ludzie] (po słoweńsku). Mladinska knjiga. str. 16. ISBN 9788611150338.

[9] Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Carniola" . Encyclopædia Britannica. 5 (11th ed.). Cambridge University Press. str. 365–366.

[CE-10] 10,00 ^10,01 ^10,02 ^10,03 ^10,04 ^10,05 ^10,06 ^10,07 ^10,08 ^10,09 ^10,10 ^10,11 ^10,12 Co najmniej jedno z poprzednich zdań zawiera tekst z publikacji znajdującej się obecnie w domenie publicznej: Krmpotić, Martin Davorin (1910). "Krain". W: Herbermann, Charles (ed.). Catholic Encyclopedia. 8. New York: Robert Appleton Company.

[11] Minahan, James. 2000. One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups. Westport, CT: Greenwood Press, str. 633.

[12] Staab, Franz. 1976. Ostrogothic Geographers at the Court of Theodoric the Great: A Study of Some Sources of the Anonymous Cosmographer of Ravenna. Viator: Medieval and Renaissance Studies 7: 27–64, str. 54.

[13] Plut-Pregelj, Leopoldina & Carole Rogel. 2010. The A to Z of Slovenia. Lanham, MD: Scarecrow Press, str. 48.

[14] Prothero, GW; Great Britain. Foreign Office. Historical Section (1920). Carniola, Carinthia and Styria. Peace handbooks. London: H.M. Stationery Office. str. 11. [dostęp:2014-06-05].

[15] Snoj, Marko (2009). Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen [Słownik etymologiczny słoweńskich nazw geograficznych]. Ljubljana: Modrijan. str. 210–211.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-[[Kategoria:1hi]]
+[[Kategoria:0]]
 [[Kategoria:Strony skompilowane]]
 [[Kategoria:Strony skompilowane – angielska]]
@@ Linia 22: / Linia 22: @@
   |
-'''Kranjska'''[note 1] (pol. ''Kraina'', wł. ''Carniola'', niem. ''Krain''), jeden z regionów historyczno-etnograficznych tworzących dzisiejszą [[Słowenia|Słowenię]]. Wchodziła w skład [[Święte Cesarstwo Rzymskie|Starej Rzeszy]]. Od 1364 [[Księstwo Krainy]], od [[XIX wiek]]u także kraj koronny [[Austro-Węgry|Austro-Węgier]]. Tradycyjnie dzieli się na [[Górna Kraina|Górną Krainę]] (''Gorenjska''), [[Dolna Kraina|Dolną Krainę]] (''Dolenjska'') z [[Biała Kraina|Białą Krainą]] (''Bela krajina'') i [[Wewnętrzna Kraina|Wewnętrzną Krainę]] (''Notranjska''). Chociaż jako całość już nie istnieje, Słoweńcy mieszkający w dawnych granicach regionu nadal mają tendencję do identyfikowania się z tradycyjnymi częściami Górnej Carnioli, Dolnej Carnioli (z częścią Białej Carnioli), a w mniejszym stopniu z Wewnętrzną Carniola. W 1991 r. 47% ludności Słowenii mieszkało w granicach byłego księstwa Carniola.
+'''Kranjska'''<ref><small><sup>'''Uwaga 1:'''</sup></small>Słoweńska wymowa: [ˈkɾàːnska]</ref><ref>[http://bos.zrc-sazu.si/c/SP/neva.exe?name=sp&expression=Kranjska&hs=1 "Slovenski pravopis 2001: Kranjska"].</ref><ref><small><sup>'''Uwaga 1:'''</sup></small> Chorwacka wymowa: [krâːɲskaː].</ref><ref>[http://hjp.novi-liber.hr/index.php?show=search_by_id&id=ellvURk%3D&keyword=Kranjska"Hrvatski jezični portal: Kranjska"].</ref> (pol. ''Kraina'', wł. ''Carniola'', niem. ''Krain''), jeden z regionów historyczno-etnograficznych tworzących dzisiejszą [[Słowenia|Słowenię]]. Wchodziła w skład [[Święte Cesarstwo Rzymskie|Starej Rzeszy]]. Od 1364 [[Księstwo Krainy]], od [[XIX wiek]]u także kraj koronny [[Austro-Węgry|Austro-Węgier]]. Tradycyjnie dzieli się na [[Górna Kraina|Górną Krainę]] (''Gorenjska''), [[Dolna Kraina|Dolną Krainę]] (''Dolenjska'') z [[Biała Kraina|Białą Krainą]] (''Bela krajina'') i [[Wewnętrzna Kraina|Wewnętrzną Krainę]] (''Notranjska''). Chociaż jako całość już nie istnieje, Słoweńcy mieszkający w dawnych granicach regionu nadal mają tendencję do identyfikowania się z tradycyjnymi częściami Górnej Carnioli, Dolnej Carnioli (z częścią Białej Carnioli), a w mniejszym stopniu z Wewnętrzną Carniola. W 1991 r. 47% ludności Słowenii mieszkało w granicach byłego księstwa Carniola.
 == Historia ==
@@ Linia 38: / Linia 38: @@
 == Geografia ==
-[https://pl.wikipedia.org/wiki/Alpy_Julijskie Alpy Julijskie] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Karawanki Karawanki] przedzielają Krainę. Najwyższe szczyty górskie to Nanos, 1300 m npm.; Vremščica, 1020 m npm.; Bałwan, 1800 m npm.; i Triglav, 2800 m npm.. Głównymi rzekami są Sava, Trzic Bistrica, Kokra, Kamnik Bistrica, Sora, Ljubljanica, Mirna, Krka i Kolpa, która stanowi granicę z Chorwacją. Główne jeziora to Jezioro Czarne (slow. ''Črno jezero'' rozciągające się na siedem jezior, z których najwyższe znajduje się na wysokości ponad 1800 m nad poziomem morza; jezioro Bohinj; jezioro Bled, w środku którego na wyspie jest kościół Najświętszej Marii Panny, pośród najbardziej malowniczych krajobrazów; jezioro Cerknica, 520 m nad poziomem morza, zmienia się co roku w zakresie od około 13 do 26 km<sup>2</sup>. Było znane Rzymianom jako ''Lacus Lugens'' lub ''Lugea Palus''<ref>Chisholm, Hugh, ed. (1911). [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Carniola "Carniola"] . ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica_Eleventh_Edition Encyclopædia Britannica]''. '''5''' (11th ed.). Cambridge University Press. str. 365–366.</ref> i jest naturalną ciekawostką. Dante Alighieri wspomina o tym w swojej Boskiej komedii (Inferno, xxxii). Bagna Lublany zajmują powierzchnię 200 km<sup>2</sup>. Gorące i mineralne źródła znajdują się w Dolenjske Toplice, Smarjeske Toplice i Izlake. W Postojnej znajduje się interesująca jaskinia.<ref name="CE">Co najmniej jedno z poprzednich zdań zawiera tekst z publikacji znajdującej się obecnie w domenie publicznej: Krmpotić, Martin Davorin (1910). "Krain". W: Herbermann, Charles (ed.). ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Catholic_Encyclopedia Catholic Encyclopedia]''. '''8'''. New York: Robert Appleton Company.</ref>
+[https://pl.wikipedia.org/wiki/Alpy_Julijskie Alpy Julijskie] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Karawanki Karawanki] przedzielają Krainę. Najwyższe szczyty górskie to Nanos, 1300 m npm.; Vremščica, 1020 m npm.; Bałwan, 1800 m npm.; i Triglav, 2800 m npm.. Głównymi rzekami są Sava, Trzic Bistrica, Kokra, Kamnik Bistrica, Sora, Ljubljanica, Mirna, Krka i Kolpa, która stanowi granicę z Chorwacją. Główne jeziora to Jezioro Czarne (slow. ''Črno jezero'' rozciągające się na siedem jezior, z których najwyższe znajduje się na wysokości ponad 1800 m nad poziomem morza; jezioro Bohinj; jezioro Bled, w środku którego na wyspie jest kościół Najświętszej Marii Panny, pośród najbardziej malowniczych krajobrazów; jezioro Cerknica, 520 m nad poziomem morza, zmienia się co roku w zakresie od około 13 do 26 km². Było znane Rzymianom jako ''Lacus Lugens'' lub ''Lugea Palus''<ref>Chisholm, Hugh, ed. (1911). [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Carniola "Carniola"] . ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica_Eleventh_Edition Encyclopædia Britannica]''. '''5''' (11th ed.). Cambridge University Press. str. 365–366.</ref> i jest naturalną ciekawostką. Dante Alighieri wspomina o tym w swojej Boskiej komedii (Inferno, xxxii). Bagna Lublany zajmują powierzchnię 200 km². Gorące i mineralne źródła znajdują się w Dolenjske Toplice, Smarjeske Toplice i Izlake. W Postojnej znajduje się interesująca jaskinia.<ref name="CE">Co najmniej jedno z poprzednich zdań zawiera tekst z publikacji znajdującej się obecnie w domenie publicznej: Krmpotić, Martin Davorin (1910). "Krain". W: Herbermann, Charles (ed.). ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Catholic_Encyclopedia Catholic Encyclopedia]''. '''8'''. New York: Robert Appleton Company.</ref>
 Rolnictwo rozwijało się lepiej w Górnej niż w Dolnej Kranjska. Dolina Vipava jest szczególnie znana z wina i warzyw oraz z łagodnego klimatu. Głównym eksportem są wszelkiego rodzaju warzywa, nasiona koniczyny, tarcica, rzeźby, bydło i miód. W królestwie minerałów głównymi produktami są żelazo, węgiel, rtęć, mangan, ołów i cynk. Górna Kranjska ma najwięcej gałęzi przemysłu, wśród których są produkty z drewna, lnu, wełnianych rzeczy i koronek (w Idrija), dzwonki, słomkowe kapelusze, wyroby z wikliny i tytoń. W 1910 r. koleje objęły były południe, książę Rudolf, Bohinjska, Kamniska, Dolenjska i Vrhniska. Głównymi miastami są: Kamnik, Kranj, Tržič, Vrhnika, Vipava, Idrija (która ma najbogatszą kopalnię rtęci na świecie), Turjak, Ribnica, Metlika, Novo Mesto, Vače (słynie z prehistorycznego cmentarza). Średnia temperatura na wiosnę wynosi 56 ° F (13 ° C); w lecie, 77 ° F (25 ° C); jesienią 59 ° F (15 ° C), a zimą 26 ° F (−3 ° C).<ref name=CE/>
@@ Linia 53: / Linia 53: @@
 Stolica Kranjska, pierwotnie zlokalizowana była w Kranj (Krainburg), została na krótko przeniesiona do Kamnika (Stein), a ostatecznie do obecnej stolicy Słowenii, Lublany (niem. Laibach).
-=== Chronology ===
+=== Chronologia ===
-* Fourth century: Germanic settlements of [[Herules]] (or ''Heruli'').
+* IV wiek: germańskie osady [https://pl.wikipedia.org/wiki/Herulowie Herulów] (lub „Heruli”).
-* Fifth century: Germanic settlements of [[Langobards]] (or ''Lombards'').
+* V wiek: germańskie osady [https://pl.wikipedia.org/wiki/Longobardowie Longobardów].
-* Sixth century: Slovene settlements.
+* VI wiek: osady słoweńskie.
-* Eighth century: Carniola a part of the Empire of [[Charlemagne]].
+* VIII wiek: [[Carniola]] część imperium [https://pl.wikipedia.org/wiki/Karol_Wielki Karola Wielkiego].
-* 10th century: Carniola a separate country.
+* X wiek: [[Carniola]] to osobny kraj.
-* 1278: Death of [[Ottokar II of Bohemia]]. Carniola absorbed in the Habsburg dominions.
+* 1278: Śmierć [https://pl.wikipedia.org/wiki/Przemys%C5%82_Ottokar_II Ottokara II]] króla Czech. [[Carniola]] wchłonięta przez królestwa Habsburgów.
-* 14th century: The province under [[Albert III, Duke of Austria|Albert III]].
+* XIV wiek: prowincja pod władzą [[Albrecht III. (Österreich)|Alberta III]].
-* 15th–16th centuries: Ravages of the Ottomans.
+* XV-XVI wiek: spustoszenia Turków.
-* 1527–1564: Progress of the [[Reformation]] in Carniola.
+* 1527–1564: Postęp reformacji w Carnioli.
-* 1564: Death of [[Ferdinand I, Holy Roman Emperor|Ferdinand I]]. Carniola under the [[Charles II, Archduke of Austria|Archduke Charles]]. Religious persecutions begin.
+* 1564: Śmierć [[Ferdynand I|Ferdynanda I]], Świętego Cesarza Rzymskiego. Carniola pod władzą [https://pl.wikipedia.org/wiki/Karol_Styryjski Karola II Styryjskiego]. Rozpocznynają się prześladowania religijne.
-* 1763: Political administration of "[[Inner Austria]]" centralized at [[Graz]].
+* 1763: Administracja polityczna „[https://en.wikipedia.org/wiki/Inner_Austria Wewnętrznej Austrii]” scentralizowana w Gratzu.
-* 1790: Accession of [[Leopold II, Holy Roman Emperor|Leopold II]]. Partial revival of autonomy.
+* 1790: Władza [https://pl.wikipedia.org/wiki/Leopold_II_Habsburg Leopolda II], Świętego Cesarza Rzymskiego. Częściowe ożywienie autonomii.
-* 1797: First French invasion.
-* 1805: Second French invasion.
-* 1809: [[Treaty of Schönbrunn]]. Carniola under French rule.
-* 1814: [[Congress of Vienna]]. Carniola restored to Austria.
-* Czwarty wiek: germańskie osady [[Herules]] (lub „Heruli”).
-* Piąty wiek: germańskie osady [[Langobards]] (lub „Lombardów”).
-* Szósty wiek: osady słoweńskie.
-* VIII wiek: Carniola część imperium [[Karol Wielki]].
-* 10 wiek: Carniola to osobny kraj.
-* 1278: Śmierć [[Ottokar II Czech]]. Carniola wchłonięta przez królestwa Habsburgów.
-* XIV wiek: prowincja pod [[Albert III, książę Austrii | Albert III]].
-* XV - XVI wiek: spustoszenia Turków.
-* 1527–1564: Postęp [[reformacji]] w Carniola.
-* 1564: Śmierć [[Ferdynanda I, Świętego Cesarza Rzymskiego | Ferdynanda I]]. Carniola pod [[Karol II, arcyksiążę Austrii | arcyksiążę Karol]]. Rozpoczną się prześladowania religijne.
-* 1763: Administracja polityczna „[[Wewnętrzna Austria]]” scentralizowana w [[Graz]].
-* 1790: Przystąpienie [[Leopolda II, Świętego Cesarza Rzymskiego | Leopolda II]]. Częściowe ożywienie autonomii.
 * 1797: Pierwsza francuska inwazja.
 * 1805: Druga inwazja francuska.
-* 1809: [[Traktat Schönbrunn]]. Carniola pod panowaniem francuskim.
+* 1809: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pok%C3%B3j_w_Sch%C3%B6nbrunn Pokój w Schönbrunn]. [[Carniola]] pod panowaniem francuskim.
-* 1814: [[Kongres Wiedeński]]. Carniola przywrócona do Austrii.
+* 1814: [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kongres_wiede%C5%84ski Kongres Wiedeński]. [[Carniola]] przywrócona Austrii.<ref>Prothero, GW; Great Britain. Foreign Office. Historical Section (1920). ''[http://www.wdl.org/en/item/9178/view/1/24/ Carniola, Carinthia and Styria]''. Peace handbooks. London: H.M. Stationery Office. str. 11. [dostęp:2014-06-05].</ref>
-<ref>{{Cite book
-| publisher = H.M. Stationery Office
-| last = Prothero
-| first = GW
-| author2 = Great Britain. Foreign Office. Historical Section
-| title = Carniola, Carinthia and Styria
-| location = London
-| series = Peace handbooks
-| accessdate = 2014-06-05
-| date = 1920
-| pages = 11
-| url = http://www.wdl.org/en/item/9178/view/1/24/
-}}</ref>
 ===Antiquity and Middle Ages===
@@ Linia 107: / Linia 75: @@
 [[File:Karniola around 800.png|thumb|left|250px|Stara słowiańska Carniola ok. 800 AD]]
-Przed przybyciem Rzymian (ok. 200 pne) Taurisci mieszkali na północy Carniola, Pannonianie na południowym wschodzie, Iapodes lub Carni i plemię Celtów na południowym zachodzie. [7]
+Przed przybyciem Rzymian (ok. 200 pne) [https://en.wikipedia.org/wiki/Taurisci Taurisci] mieszkali na północy Kranjska, [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_ancient_tribes_in_Illyria#Pannonian_tribes Pannonianie] na południowym wschodzie, [https://en.wikipedia.org/wiki/Iapydes Japodowie] lub [https://pl.wikipedia.org/wiki/Karnowie Karnowie], plemię celtyckie na południowym zachodzie..<ref name=CE/>
- <small><small><small><small>Before the coming of the Romans (c. 200 BC), the [[Taurisci]] dwelt in the north of Carniola, the [[Pannonians]] in the southeast, the [[Iapodes]] or [[Carni]], a Celtic tribe, in the southwest.<ref name=CE/> </small></small></small></small>
-Carniola wchodziła w skład rzymskiej prowincji Panonia; północna część została przyłączona do Noricum, południowo-zachodnia i południowo-wschodnia część, a miasto Aemona do Wenecji i Istrii. W czasach Augusta cały region od Aemony po rzekę Kolpę (Culpa) przylega do prowincji Savia [7].
- <small><small><small><small>Carniola formed part of the [[Roman province]] of [[Pannonia]]; the northern part was joined to [[Noricum]], the south-western and south-eastern parts and the city of [[Aemona]] to Venice and [[Istria]]. In the time of Augustus all the region from [[Aemona]] to the [[Kolpa]] river (Culpa) belonged to the province of [[Pannonia Savia|Savia]].<ref name=CE/> </small></small></small></small>
-Po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego (476) Carniola została włączona do Królestwa Włoch Odoacera, a następnie w 493 r., Pod rządami Teodoryka, stanowiła część Królestwa Ostrogotycznego. Pomiędzy górną Sawą i Sočą żyli Carni, a pod koniec VI wieku Słowianie osiedlili region zwany przez łacińskich pisarzy Carnią, czyli Carniola, co znaczy „mała Carnia”; czyli część większej Carni. [7] Nazwa łacińska została później zapożyczona z języka słowiańskiego, zmieniając się w Carniola [12], a w niemiecki jako Chrainmark, Krain.
- <small><small><small><small>After the fall of the Western Roman Empire (476), Carniola was incorporated into [[Odoacer]]'s Kingdom of Italy, and then in 493, under Theodoric, it formed part of the [[Ostrogothic Kingdom]]. Between the upper [[Sava]] and the [[Soča]] rivers lived the Carni, and towards the end of the sixth century [[Slavs]] settled the region called by Latin writers ''Carnia'', or ''Carniola'' meaning 'little Carnia'; i.e., part of greater Carnia.<ref name=CE/> The Latin name was later borrowed into Slavic, becoming ''Kranjska'',<ref>Snoj, Marko (2009). Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen [Słownik etymologiczny słoweńskich nazw geograficznych]. Ljubljana: Modrijan. str. 210–211.</ref> and into German as ''Chrainmark, Krain''. </small></small></small></small>
-Nowi mieszkańcy, o których współczesna historiografia często określa się mianem alpejskich Słowian, zostali poddani Awarom, ale około 623 roku wstąpili do słowiańskiego związku plemiennego Samo. Po śmierci Samo w 658 r. Ponownie upadli pod rządami Avarów, ale najprawdopodobniej cieszyli się częściową autonomią.
- <small><small><small><small>The new inhabitants, to whom modern historiography frequently refers to as [[Alpine Slavs]], were subjected to the [[Avars (Carpathians)|Avars]], but around 623 they joined the Slavic tribal union of [[Samo]]. After Samo's death in AD 658, they fell again under the [[Avars (Carpathians)|Avar]] rule, but most probably enjoyed partial autonomy. </small></small></small></small>
-===March of Carniola===
+Kranjska (Carniola) wchodziła w skład rzymskiej prowincji [https://pl.wikipedia.org/wiki/Panonia Panonia]; północna część została przyłączona do [https://pl.wikipedia.org/wiki/Noricum Noricum], południowo-zachodnia i południowo-wschodnia część, z miastem [https://en.wikipedia.org/wiki/Emona Aemona] do Wenecji i [https://en.wikipedia.org/wiki/Istria#History Istrii]. W czasach Augusta cały region od Aemony po rzekę [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kupa_(dop%C5%82yw_Sawy) Kulpę] (Culpa) przylega do prowincji [https://en.wikipedia.org/wiki/Pannonia_Savia Savia<ref name=CE/>.
-[[File:HRR 10Jh.jpg|thumb|300px|right|The ''Mark Krain'' (March of Carniola) was in the southeast of the 10th-century Holy Roman Empire. Its namesake and capital was [[Krainburg]] (now Kranj).]]
+Po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego (476) Kranjska została włączona do Królestwa Włoch [https://pl.wikipedia.org/wiki/Odoaker Odoakera], a następnie w 493 r., pod rządami Teodoryka, stanowiła część [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kr%C3%B3lestwo_Ostrogot%C3%B3w Królestwa Ostrogotów]. Pomiędzy górną [https://pl.wikipedia.org/wiki/Sawa_(rzeka) Sawą] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Socza Soczą] (Sočą) żyli Carni, a pod koniec VI wieku Słowianie osiedlili region zwany przez łacińskich pisarzy Carnią lub ''Carniolą'', co znaczy „''mała Carnia''”; czyli część większej Carni.<ref name=CE/> Nazwa łacińska została później zapożyczona z języka słowiańskiego, zmieniając się w ''Kranjska''<ref>Snoj, Marko (2009). Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen [Słownik etymologiczny słoweńskich nazw geograficznych]. Ljubljana: Modrijan. str. 210–211.</ref>, a w niemiecki jako ''Chrainmark'', ''Krain''.
-Carniola była rządzona przez Franków około 788 roku i została schrystianizowana przez misjonarzy z Patriarchatu Akwilei i innych. Kiedy Karol Wielki ustanowił margrabiację Friuli, dodał do niej część Carnioli. Po podziale Friuli stała się niezależnym margrabiatem, mającym własny słowiański margrabiec zamieszkały w Kranj, podlegający najpierw gubernatorowi Bawarii, a po 976 r. Książętom Karyntii. Henryk IV przekazał go Patriarchalowi z Akwilei (1071) i utworzył część stanu patriarchalnego we Friuli [7].
+Nowi mieszkańcy, o których współczesna historiografia często określa się mianem [https://en.wikipedia.org/wiki/Slavic_settlement_of_the_Eastern_Alps alpejskich Słowian], zostali poddani [https://en.wikipedia.org/wiki/Pannonian_Avars Awarom], ale około 623 roku wstąpili do słowiańskiego związku plemiennego [https://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%84stwo_Samona Samona]. Po śmierci [https://pl.wikipedia.org/wiki/Samon Samona] w 658 r. ponownie byli pod rządami Awarów, ale najprawdopodobniej cieszyli się częściową autonomią.
- <small><small><small><small>Carniola was governed by the Franks about the year 788, and was Christianized by missionaries from the [[Patriarchate of Aquileia (Episcopal)|Patriarchate of Aquileia]] and others. When [[Charlemagne]] established the [[margraviate of Friuli]], he added to it a part of Carniola. After the division of [[Friuli]], it became an independent [[margraviate of Carniola|margraviate]], having its own Slavic margrave residing at [[Kranj]], subject to the governor of Bavaria at first, and after 976 to the [[Duchy of Carinthia|Dukes of Carinthia]]. Henry IV gave it to the [[Patriarch of Aquileia]] (1071) and it formed part of the [[Patriarchal State of Friuli]].<ref name=CE/> </small></small></small></small>
+=== Marchia Karniolia===
-Kilka źródeł z okresu średniowiecza sugeruje, że istniała wspólna tożsamość karantańska (to znaczy karyncka), która powoli zanikała po XIV wieku i została zastąpiona regionalną tożsamością karniolską.
+[[File:HRR 10Jh.jpg|thumb|300px|right|''Mark Krain'' (Marchia Karnioli) znajdowało się na południowym wschodzie X-wiecznego Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Jego imiennikiem i stolicą był [[Krainburg]] (obecnie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kranj Kranj]).]]
- <small><small><small><small>Several sources from the [[High Middle Ages]] suggest that there was a common [[Carantania]]n (that is, Carinthian) identity that slowly vanished after the 14th century and was replaced by a regional Carniolan identity. </small></small></small></small>
+Karniola była rządzona przez Franków od ok. 788 roku i została schrystianizowana przez misjonarzy z [[Akwilea|Patriarchatu Akwilei]] i innych. Gdy [https://pl.wikipedia.org/wiki/Karol_Wielki Karol Wielki] ustanowił margarbstwo [[Friuli]], dodał do niej część Karnioli. Po podziale Friuli stała się niezależnym margrabstwem, mającym własnego słowiańskiego margrabiego zamieszkałego w Kranju, podlegająccego najpierw gubernatorowi Bawarii, a po 976 r. książętom Karyntii. [[Henryk IV]] przekazał ją [[Akwilea|Patriarchatowi z Akwilei]] (1071) i utworzył [https://en.wikipedia.org/wiki/Patria_del_Friuli Patriarchalna państwo Friuli].<ref name=CE/>
-W średniowieczu Kościół posiadał wiele majątku w Carnioli, a zatem w 974 r. W Górnej i Dolnej Carnioli biskup Freising został w 974 r. Feudalnym panem miasta biskupa Loki, biskup Brixen trzymał Bled i majątek w dolinie Bohinj , a biskup Lavant otrzymał Mokrona [7]
+Kilka źródeł z okresu średniowiecza sugeruje, że istniała wspólna tożsamość [[Karantania|karantańska]] (to znaczy karyncka), która powoli zanikała po XIV wieku i została zastąpiona regionalną tożsamością karniolską.
- <small><small><small><small>In the Middle Ages the Church held much property in Carniola, and thus in 974 in Upper and Lower Carniola the [[Bishop of Freising]] became in 974 a feudal lord of the town of [[Škofja Loka]], the [[Bishop of Brixen]] held [[Bled]] and possessions in the [[Bohinj]] Valley, and the [[Bishop of Lavant]] received [[Mokronog]].<ref name=CE/> </small></small></small></small>
+W średniowieczu Kościół posiadał wiele majątku w Karnioli, a zatem w 974 r. W Górnej i Dolnej Karnioli [https://pl.wikipedia.org/wiki/Arcybiskupi_Monachium_i_Freising biskup Freising] został w 974 r. feudalnym panem miasta [https://en.wikipedia.org/wiki/%C5%A0kofja_Loka Škofja Loka], [https://en.wikipedia.org/wiki/Roman_Catholic_Diocese_of_Bolzano-Brixen biskup Brixen] trzymał [https://en.wikipedia.org/wiki/Bled Bled] i majątek w dolinie [https://en.wikipedia.org/wiki/Bohinj Bohinj], a [https://en.wikipedia.org/wiki/Roman_Catholic_Diocese_of_Lavant biskup Lavant] otrzymał [https://en.wikipedia.org/wiki/MokronogMokronog].<ref name=CE/>
-Wśród świeckich potentatów książęta Meran, Gorizia, Babenberg i Zilli trzymali rzeczy przekazane im w lenno przez patriarchów Akwilei. Książęta rządzili prowincją przez prawie pół wieku [7].
+Wśród świeckich potentatów książęta [https://pl.wikipedia.org/wiki/Merano Meranu], [https://en.wikipedia.org/wiki/County_of_Gorizia Gorycji], [[Babenberg]]u i [[Celje|Zilli]] trzymali włości przekazane im w lenno przez patriarchów Akwilei. Książęta rządzili prowincją przez prawie pół wieku.<ref name=CE/>
- <small><small><small><small>Among secular potentates, the Dukes of [[Merano|Meran]], [[County of Gorizia|Gorizia]], [[Babenberg]], and [[Celje|Zilli]] held possessions given to them in fief by the patriarchs of Aquileia. The dukes governed the province for nearly half a century.<ref name=CE/> </small></small></small></small>
+W końcu Karniola otrzymał lenno za zgodą patriarchy [[Fryderyk II Bitny|Fryderyka II]], który uzyskał tytuł księcia w 1245 roku. Następcą Fryderyka został Ulrich III, książę Karyntii, który poślubił [https://en.wikipedia.org/wiki/Agnes_of_Merania_(1215-1263) Agnes z Andechs], poprzednią żonę Fryderyka i obdarzył kościoły i klasztory, założył rządową mennicę w mieście [https://en.wikipedia.org/wiki/Kostanjevica_na_Krki Kostanjevica], a ostatecznie (w 1268 r.) poddał się całą swoją posiadłością oraz władztwem nad Karyntią i Karniolą [[Ottokar II|Ottokarowi II]], królowi Czech.<ref name=CE/>
-W końcu Carniola otrzymał lenno za zgodą patriarchy Fryderyka II Austrii, który uzyskał tytuł księcia w 1245 roku. Fryderykiem został następca Ulricha III, księcia Karyntii, który poślubił Agnes z Andechs i krewnego patriarchy, i obdarzył kościoły i klasztory, założył rządową mennicę w mieście Kostanjevica, a ostatecznie (w 1268 r.) przekazał wolę Ottokarowi II, królowi Czech, całej jego posiadłości oraz rządowi Karyntii i Carnioli [7].
+=== Księstwo Krainy ===
- <small><small><small><small>Finally Carniola was given in fief with the consent of the patriarch to [[Frederick II of Austria]], who obtained the title of duke in 1245. Frederick was succeeded by Ulrich III, Duke of Carinthia, who married Agnes of [[Counts of Andechs|Andechs]], a relative of the patriarch, and he endowed the churches and monasteries, established the government mint at the town of [[Kostanjevica na Krki|Kostanjevica]], and finally (in 1268) willed to [[Ottokar II of Bohemia|Ottokar II]], [[King of Bohemia]], all his possessions and the government of Carinthia and Carniola.<ref name=CE/> </small></small></small></small>
+[[File:Carniola coat of arms.png|thumb|200px|Herb Księstwa Krainy.]]
-===Duchy of Carniola===
+Ottokar został pokonany przez [[Rudolf I Habsburg|Rudolfa I]] [[Habsburg]]a, a na spotkaniu w Augsburgu w 1282 r. przekazał lenno jego synom [[Albrecht I. (HRR)|Albrechtowi]] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Rudolf_II_(ksi%C4%85%C5%BC%C4%99_austriacki) Rudolfowi] z prowincji Karniola, ale dzierżawi ją [https://pl.wikipedia.org/wiki/Meinhard_II_Tyrolski Meinhard], hrabia [https://en.wikipedia.org/wiki/County_of_Gorizia Gorycja-Tirol]. Książę [https://pl.wikipedia.org/wiki/Henryk_Karyncki Henryk Karyncki], także król Czech przejął Karniolę; książęta austriaccy twierdzili, że są następcami królestwa czeskiego. Po śmierci Henryka 1335 r. król Czech [[Jan Luksemburski|Jan]], zrzekł się swoich roszczeń, a Albrecht, książę Austrii, otrzymał Karniolę; została ogłoszona księstwem przez Rudolfa IV w 1364 roku. Cesarz [[Fryderyk III]] zjednoczył Górną, Dolną i Środkową Karniolę jako Metlikę i Pivkę w jednym księstwie. Związek rozczłonkowanych części został ukończony do 1607 r.<ref name=CE/>
-[[File:Carniola coat of arms.png|thumb|200px|Coat of Arms of Duchy of Carniola.]]
-Ottokar został pokonany przez Rudolfa I z Niemiec, a na spotkaniu w Augsburgu w 1282 r. Przekazał lenno swoim synom Albrechcie i Rudolfowi z prowincji Carniola, ale dzierżawi je Meinhard, hrabia Gorizia-Tirol. Książę Henryk Karyntii twierdził, że Carniola; a książęta austriaccy twierdzili, że są następcami królestwa czeskiego. Po śmierci Henryka 1335 r. Jan, król Czech, zrzekł się swoich roszczeń, a Albrecht, książę Austrii, otrzymał Carniola; został ogłoszony księstwem przez Rudolfa IV w 1364 roku. Cesarz Fryderyk III zjednoczył Górną, Dolną i Środkową Carniolę jako Metlikę i Pivkę w jednym księstwie. Związek rozczłonkowanych części został ukończony do 1607 r. [7]
- <small><small><small><small>Ottokar was defeated by [[Rudolph I of Germany]], and at the meeting at [[Augsburg]] in 1282, he gave in fief to his sons Albrecht and Rudolf the province of Carniola, but it was leased to [[Meinhard, Duke of Carinthia|Meinhard, count of Gorizia-Tirol]]. Duke [[Henry I of Bohemia|Henry of Carinthia]] claimed Carniola; and the Dukes of Austria asserted their claim as successors to the Bohemian kingdom. When Henry died 1335 Jan, King of Bohemia, renounced his claims, and Albrecht, Duke of Austria, received Carniola; it was proclaimed a duchy by [[Rudolf IV, Duke of Austria|Rudolf IV]], in 1364. Emperor [[Frederick III, Holy Roman Emperor|Frederick III]] united Upper, Lower, and Central Carniola as Metlika and Pivka into one duchy. The union of the dismembered parts was completed by 1607.<ref name=CE/> </small></small></small></small>
-===French Intermezzo===
-[[File:Univerza Ljubljana.jpg|thumb|250px|The Carniolan Parliament building. In 1919 it became the main building of the [[University of Ljubljana]].]]
-[[File:Austria-Hungary map.svg|thumb|250px|Carniola within Austria-Hungary (number 4).]]
-Francuskie wojska rewolucyjne zajęły Carniola w 1797 r. I od 1805 do 1806 r. Na mocy traktatu wiedeńskiego Carniola stała się częścią prowincji iliryjskich Francji (1809–1814), a jej stolicą jest Lublana, a Carniola stanowiła część nowego terytorium od 1809 do 1813. [7] Klęska Napoleona przywróciła Carniolę cesarzowi austriackiemu Franciszkowi I, z większymi granicami, ale wraz z wyginięciem iliryjskiego królestwa Carniola została ograniczona do granic określonych na kongresie w Wiedniu w 1815 r. [7] W latach 1816–1849 Carniola była częścią austriackiego królestwa Ilirii ze stolicą w Lublanie.
- French revolutionary troops occupied Carniola in 1797, and from 1805 to 1806. Under the Treaty of Vienna, Carniola became part of the [[Illyrian provinces]] of [[France]] (1809–1814), with [[Ljubljana]] as its capital, and Carniola formed a part of the new territory from 1809 to 1813.<ref name=CE/>
- The defeat of Napoleon restored Carniola to [[Austrian Emperor Francis I]], with larger boundaries, but at the extinction of the Illyrian Kingdom Carniola was confined to the limits outlined at the [[Congress of Vienna]], 1815.<ref name=CE/> From 1816 to 1849 Carniola was part of the Austrian [[Kingdom of Illyria (1816–1849)|Kingdom of Illyria]] with capital in Ljubljana.
 === Historia kościelna ===
-We wczesnych czasach chrześcijańskich księstwo podlegało metropolitom z Akwilei (którzy zostali Patriarchami), Syrmium i Salona. W wyniku imigracji pogańskich Słoweńców takie rozwiązanie nie było trwałe. Po przyjęciu chrześcijaństwa w siódmym i ósmym wieku Karol Wielki przekazał większą część Carnioli Patriarchatowi Akwilei, a resztę diecezji Triesteńskiej. W 1100 r. Ten patriarchat został podzielony na pięć archidiakonatów, z których Krain był jednym. [7]
+We wczesnych czasach chrześcijańskich księstwo podlegało [[Patriarcha Akwilei|metropolitom z Akwilei]] (którzy zostali Patriarchami), Syrmium i Salony. W wyniku imigracji pogańskich Słoweńców takie rozwiązanie nie było trwałe. Po przyjęciu chrześcijaństwa w VII i VIII wieku Karol Wielki przekazał większą część Karnioli Patriarchatowi Akwilei, a resztę [https://en.wikipedia.org/wiki/Roman_Catholic_Diocese_of_Trieste diecezji w  Trieście]. W 1100 r. ten patriarchat został podzielony na pięć archidiakonatów, z których Kraina był jednym.<ref name=CE/>
- <small><small><small><small>In early Christian times the duchy was under the jurisdiction of the [[metropolitans of Aquileia]] (who became Patriarchs), Syrmium, and Salona. In consequence of the immigration of the pagan Slovenes, this arrangement was not a lasting one. After they had embraced Christianity in the seventh and eighth centuries Charlemagne conferred the major part of Carniola on the Patriarchate of Aquileia, and the remainder on the [[Diocese of Trieste]]. In 1100 that patriarchate was divided into five archdeaconries, of which Krain was one.<ref name=CE/> </small></small></small></small>
+Diecezja Lublana (Laibach) została założona przez cesarza Fryderyka III w dniu 6 grudnia 1461 r. Był to na polecnie papieża. Zostało to potwierdzone przez bullę papieża [[Pius II|Piusa II]] z 10 września 1462 r. Nowa diecezja składała się z części Górnej Karnioli, dwóch parafii w Dolnej Karnioli oraz części Dolnej Styrii i Karyntii; pozostała część Karnioli została przyłączona do Akwilei, później do Gorycji i Triestu.<ref name=CE/>
-Diecezja Lublana lub Laibach została założona przez cesarza Fryderyka III w dniu 6 grudnia 1461 r. Był to bezpośrednio temat papieża. Zostało to potwierdzone przez Bulla Papieża Piusa II, 10 września 1462 r. Nowa diecezja składała się z części Górnej Carnioli, dwóch parafii w Dolnej Carnioli oraz części Dolnej Styrii i Karyntii; pozostała część Carniola została przyłączona do Akwilei, później do Gorizii i Triestu. Podczas redystrybucji diecezji (1787–1791) nie wszystkie parafie w Carnioli zostały włączone do diecezji Lublany, ale dokonano tego w 1833 r., Przyjmując dwa dekanaty z diecezji triesteńskiej, jedną z Gorizii i jedną parafię z Diecezje Lavant, aby objąć wszystkie terytoria politycznymi granicami Korony [7].
+== Zobacz także ==
+* [https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Sisak Bitwa pod Sisak]
- <small><small><small><small>The diocese of Ljubljana or Laibach was established by Emperor Frederick III on 6 December 1461. It was directly subject to the pope. This was confirmed by a Bull of Pope Pius II, 10 September 1462. The new diocese consisted of part of Upper Carniola, two parishes in Lower Carniola, and a portion of Lower Styria and Carinthia; the remaining portion of Carniola was attached to Aquileia, later on to [[Gorizia]] and [[Trieste]]. At the redistribution of dioceses (1787 to 1791) not all the parishes in Carniola were included in the Diocese of Ljubljana, but this was accomplished in 1833, by taking two deaneries from the Diocese of Trieste, one from Gorizia, and one parish from the Diocese of Lavant, so as to include all the territory within the political boundaries of the crownland.<ref name=CE/> </small></small></small></small>
+* [https://en.wikipedia.org/wiki/Inner_Austria Wewnętrzna Austria]]
+* [https://en.wikipedia.org/wiki/March_of_Carniola Marchia Karnioli]]
-===Austrian administration===
-{{main article|Duchy of Carniola}}
-The [[Austrian Empire]] reorganized the territory in 1849 as a duchy and a [[Cisleithania]]n [[crownland]] in [[Austria-Hungary]] known as the [[Duchy of Carniola]]. It was bounded on the north by Carinthia, on the north-east by Styria, on the south-east and south by Croatia, and on the west by Trieste, Goritza, and Istria; with area of {{convert|3,857|sqmi|km2}} and population of 510,000. The capital, [[Ljubljana]], was the see of a [[prince-bishop]], population, 40,000; it was known to the Romans as Aemona, and was destroyed by Obri in the sixth century. Carniola was divided into Upper Carniola (Slovenian name: Gorenjska), Lower Carniola (Slovenian: Dolenjska), and Inner Carniola (Slovenian: Notranjska). Politically the province was divided into eleven districts consisting of 359 municipalities; the provincial capital was the residence of the imperial governor. The districts were: Kamnik, Kranj, Radovljica, the neighbourhood of Ljubljana, Logatec, Postojna, Litija, Krsko, Novo Mesto, Crnomelj, and Gotschee or Kocevje. There were 31 judicial circuits.<ref name=CE/>
-The duchy was constituted by rescript of 20 December 1860, and by imperial patent of 26 February 1861, modified by legislation of 21 December 1867, granting power to the home parliament to enact all laws not reserved to the imperial diet, at which it was represented by eleven delegates, of whom two elected by the landowners, three by the cities, towns, commercial and industrial boards, five by the village communes, and one by a fifth curia by secret ballot, every duly registered male twenty-four years of age has the right to vote. The home legislature consisted of a single chamber of thirty-seven members, among whom the prince-bishop sits ex-officio. The emperor convened the legislature, and it is presided over by the governor. The landed interests elected ten members, the cities and towns eight, the commercial and industrial boards two, the village communes sixteen. In 1907, instead of these rules, universal and equal suffrage for all men was introduced. The business of the chamber was restricted to legislating on agriculture, public and charitable institutions, administration of communes, church and school affairs, the transportation and housing of soldiers in war and during manoeuvres, and other local matters. The land budget of 1901 amounted to 3,573,280 crowns ($714,656).<ref name=CE/>
-===Modern era===
-In 1918, the duchy ceased to exist and its territory became part of the newly formed [[State of Slovenes, Croats and Serbs]] and subsequently part of the [[Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes]] (later known as the [[Kingdom of Yugoslavia]]). The western part of the duchy, with the towns of [[Postojna]], [[Ilirska Bistrica]], [[Idrija]] and [[Ajdovščina|Šturje]] was annexed to [[Kingdom of Italy|Italy]] in 1920, but was subsequently also included into Yugoslavia in 1947.<ref>See: [[Paris Peace Treaties, 1947]]</ref> Since 1991, the region has been part of an independent [[Slovenia]].
-==See also==
-* [[Battle of Sisak]]
-* [[Duchy of Carniola]]
-* [[Flag of Slovenia]]
-* ''[[The Glory of the Duchy of Carniola]]''—Encyclopedia
-* [[History of Slovenia]]
-* [[Inner Austria]]
-* [[Johann Weikhard von Valvasor]]
-* [[March of Carniola]]
 == 1 Uwaga i przypisy ==
@@ Linia 236: / Linia 157: @@
 [[File:Borders of the Historical Habsburgian Lands in the Republic of Slovenia.png|thumbnail|300px|'''Tradycyjne regiony Słowenii '''<br />{{legend|#AAD4FF|'''1''' [[Słoweńskie Wybrzeże]]}}
-{{legend|#FFD4AA|'''2a''' [[Carniola Górna]]}}
+{{legend|#FFD4AA|'''2a''' [[Karniola Górna]]}}
-{{legend|#FFD4AA|'''2b''' [[Carniola Średnia]]}}
+{{legend|#FFD4AA|'''2b''' [[Karniola Średnia]]}}
-{{legend|#FFD4AA|'''2c''' [[Carniola Dolna]]}}
+{{legend|#FFD4AA|'''2c''' [[Karniola Dolna]]}}
 {{legend|#FFFFAA|'''3''' [[Słoweńska Karyntia]]}}
 {{legend|#D4FFAA|'''4''' [[Słoweńska Styria]]}}
@@ Linia 244: / Linia 165: @@
 |}
+[[Kategoria:Historia]]
+[[Kategoria:Historia Węgier]]
 [[Kategoria:Historyczne krainy Królestwa Węgier]]
 [[Kategoria:Historyczne regiony Słowenii]]
 [[Kategoria:Krajina]]
 [[Kategoria:Słowenia]]

Kranjska: Różnice pomiędzy wersjami

Aktualna wersja na dzień 15:25, 7 mar 2021

Spis treści

Historia

Geografia

Historia

Przegląd

Chronologia

Antiquity and Middle Ages

Marchia Karniolia

Księstwo Krainy

Historia kościelna

Zobacz także

1 Uwaga i przypisy

Dalsze czytanie

Liniki zewnetrzne

Zobacz też

Menu nawigacyjne

Narzędzia osobiste

Przestrzenie nazw

Warianty

Widok

Więcej

Szukaj

Nawigacja

Narzędzia