Kőszegi I. Péter: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej")
 
(Nie pokazano 24 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:50procent]]
+
[[Kategoria:0]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Peter_K%C5%91szegi
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Peter_K%C5%91szegi
Linia 23: Linia 24:
 
|}
 
|}
  
−
Peter Kőszegi (węgierski: Péter Kőszegi; zabity w maju 1289) był węgierskim prałatem w XIII wieku, który pełnił funkcję biskupa Veszprém od 1275 roku aż do śmierci. Był także nierozpoznanym arcybiskupem elektem Esztergom w latach 1277–1278. Jako członek potężnej rodziny Kőszegi podporządkował swoją diecezję interesom politycznym swojej rodziny w celu rozszerzenia ich wpływów na Węgry Zachodnie.
+
'''Kőszegi I. Péter''' (pol. ''Piotr I Kőszegi'', wł.''Péter Kőszegi'') (* nieznana, † zabity w maju 1289), węgierski szlachcic, duchowny, katolicki [[biskup Veszprém]] od 1275 roku aż do śmierci. [[Arcybiskup Esztergom|Arcybiskup elekt Ostrzyhomia]] w latach 1277–1278. Członek potężnego rodu [[Kőszegi]], który cała swoją diecezję podporządkował interesom politycznym swojego rodu w celu rozszerzenia ich wpływów na zachodnie Węgry.
−
 
 
−
<small><small>'''Peter Kőszegi''' ({{lang-hu|Kőszegi Péter}}; killed May 1289) was a Hungarian [[prelate]] in the 13th century, who served as [[Roman Catholic Archdiocese of Veszprém|Bishop of Veszprém]] from 1275 until his death. He was also unrecognized [[Roman Catholic Archdiocese of Esztergom-Budapest|Archbishop-elect of Esztergom]] between 1277 and 1278. As a member of the powerful [[Kőszegi family]], he subordinated his diocese to his family's political interests in order to extend their influence over Western Hungary. </small></small>
 
  
 
==Tło==
 
==Tło==
  
−
Peter urodził się w drugiej połowie 1240 roku w wpływowej i zamożnej rodzinie Kőszegi, jako jeden z czterech synów potężnego lorda Henryka I Kőszegi. [1] Jego trzej bracia - Mikołaj I, Iwan i znacznie młodszy Henryk II - osiągnęli wysokie godności w wieku zmarłych Árpádów [2].
+
Péter urodził się w II. połowie 1240 roku we wpływowym i zamożnym rodzie [[Kőszegi]], jako jeden z czterech synów potężnego pana [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I]].<ref name="engel">Engel: ''Genealógia'' (Genus Héder 4. Kőszegi [and Rohonci] branch)</ref> Jego trzej bracia – [[Kőszegi I. Miklós|Mikołaj I]], [[Kőszegi Iván|Iwan]] i znacznie młodszy [[Kőszegi II. Henrik|Henryk II]] – osiągnęli wysokie godności państwowe w przededniu końca dynastii [[Arpadowie|Arpadów]]<ref name="Zsoldos2011">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 101, 116, 308, 315–316, 336.</ref>.
  
−
<small><small>Peter was born in the second half of the 1240s into the influential and wealthy Kőszegi family, as one of the four sons of the powerful lord [[Henry I Kőszegi]].<ref name="engel">Engel: ''Genealógia'' (Genus Héder 4. Kőszegi [and Rohonci] branch)</ref> His three brothers – [[Nicholas I Kőszegi|Nicholas I]], [[Ivan Kőszegi|Ivan]] and the much younger [[Henry II Kőszegi|Henry II]] – elevated into high dignities during the age of the late [[Árpád dynasty|Árpád]]s.{{sfn|Zsoldos|2011|pp=308, 315–316, 336}} </small></small>
+
Gdy młody [[IV. László|Władysław IV]] wstąpił na tron węgierski w 1272 r., królestwo popadło w anarchię i wiele grup baronów walczyło ze sobą o najwyższą władzę. Ojciec Pétera, Henryk I, był jedną z kluczowych postaci w tym okresie, która zawarła sojusz z [[Gutkeled]]ami i [[Geregye]]ami, tworząc jedną z dwóch głównych grup baronialnych, podczas gdy w drugiej dominowały klany: [[Csák]] i [[Monoszló]]. Henryk I zginął [[Föveny|w bitwie pod Föveny]] pod koniec września 1274 r.; później jego wróg [[Csák I. Péter|Piotr I Csák]] zebrał armię i wkroczył na Węgry Zachodnie przeciwko domowi [[Kőszegi]]ch jesienią 1274 r., ale nie mogli oni raz na zawsze złamać ich wszechwładzy.<ref name="Szűcs">Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. str. 397–399, 434.</ref>
  
−
Kiedy mniejszy Władysław IV Węgier wstąpił na tron węgierski w 1272 r., Królestwo popadło w anarchię i wiele grup baronów walczyło ze sobą o najwyższą władzę. Ojciec Piotra, Henry, był jedną z kluczowych postaci w tym okresie, która zawarła sojusz z Gutkeled i Geregyes, tworząc jedną z dwóch głównych grup baronowych, podczas gdy w drugiej dominowały klany Csák i Monoszló. Henry zginął w bitwie pod Föveny pod koniec września 1274 r .; później jego wróg Peter Csák zebrał armię i wkroczył na Węgry Zachodnie przeciwko domowi Kőszegisów jesienią 1274 r., ale nie mogli oni raz na zawsze złamać władzy. [3]
+
==Kariera kościelna==
  
−
<small><small>When the minor [[Ladislaus IV of Hungary]] ascended the Hungarian throne in 1272, the kingdom fell into anarchy and many groupings of barons fought against each other for supreme power. Peter's father Henry was one of the key figures in that period, who entered alliance with the [[Gutkeled (gens)|Gutkeleds]] and the [[Geregye (genus)|Geregyes]], forming one of the two main baronial groups, while the other one was dominated by the [[Csák (genus)|Csák]] and [[Monoszló (genus)|Monoszló]] clans. Henry was killed in the [[Battle of Föveny]] in late September 1274; thereafter his enemy [[Peter I Csák|Peter Csák]] gathered an army and marched into Western Hungary against the Kőszegis' domain in the autumn of 1274, but he couldn't break they power once and for all.{{sfn|Szűcs|2002|pp=397–398}} </small></small>
+
Péter po raz pierwszy pojawił się we współczesnych mu dokumentach w maju 1275 r., gdy został wybrany na [[biskup Veszprém|biskupa Veszprém]]. Wcześniej jego rodzina nie miała żadnych interesów w komitacie [[Veszprém]], ale gałąź klanu [[Csák]] w [[Ugod]] posiadała ziemię i zamki w regionie. Wybór Pétera nastąpiły pod presją polityczną, gdy Kőszegi odzyskali wpływy w radzie królewskiej do połowy 1275 r. W takich okolicznościach miasto Veszprém i otaczające go ziemie stały się strefą buforową między dwoma rywalizującymi ze soba [[Kőszegi]]mi i [[Csák]]ami<ref name="Gutheil">Gutheil, Jenő (2008). ''Az Árpád-kori Veszprém'' [''Veszprém w epoce Árpáds'']. Lichtneckert, András. str. 229, 238–241.</ref>. Na początku 1276 r. Piotr Csák i jego sojusznicy rozpoczęli masową kampanię wojskową przeciwko dominiom Kőszegich i [[Gutkeled]]ów. Ich wojska splądrowały i zdewastowały terytorium diecezji Veszprém. Podczas ataku zginęło 68 kanoników, księży i ​​duchownych, kilku innych torturowano i obrabowano, a wszystkie skarby kapituły katedralnej w Veszprém, w tym biblioteka i archiwa jej szkoły, zostały splądrowane i spalone. Kanoniczny uniwersytet nigdy nie został odbudowany po kampanii Piotra Csáka. Według współczesnych zapisów był to „najgorszy barbarzyński i najbardziej destrukcyjny atak” na Węgrzech od czasu inwazji Mongołów<ref name="Szűcs" />. Mimo to Péter utrzymał swoją pozycję. Jego wybór został potwierdzony przez papieża w połowie 1276 r.<ref name="Zsoldos2011" /> Był również tradycyjnie nazywany kanclerzem królowej [[Anjou Izabella magyar királyné|Elżbiety Sycylijskiej]] w 1277 r., a później od 1284 do 1285 r.<ref name="Zsoldos2011" />
  
−
==Kariera kościelna==
+
Po śmierci arcybiskupa-elekta [[Benedek|Benedykta]] niektórzy kanonicy kapituły katedralnej w Ostrzyhomiu wybrali Pétera na jego następcę 13 marca 1277 r. Poza braćmi i ich sojusznikami ani [[IV. László|Władysław IV]], ani inne grupy baronialne nie uznali tego wyboru, podczas gdy Mikołaj Kán także kontestował wybór, odnosząc się do swojego statusu arcybiskupa-elekta z poprzednich lat<ref name="Beke">Beke, Margit (2003). ''Kán nembeli II. Miklós'' [''Mikołaj II z rodu Kán'']". W: Beke, Margit (red.). Esztergomi érsekek 1001–2003 [Arcybiskupi Ostrzyhomia 1001–2003] (po węgiersku). Szent István Társulat. str. 123.</ref>. Aby rozwiązać tę sytuację, papież [[Jan XXI]] wezwał obu biskupów do Rzymu, lecz oni odmówili uczestnictwa. Wkrótce papież Jan zmarł 20 maja 1277 r., a nowy papież [[Mikołaj III]] zastąpił go po sześciomiesięcznym wakacie<ref name="Beke" />. Papież Mikołaj wezwał Mikołaja Kána i Pétera Kőszegiego do kurii rzymskiej 27 stycznia 1278 r. Péter odmówił podróży osobiście, ale wysłał swojego protegowanego [[Balog Pál|Pawła Baloga]], aby otrzymać papieskie poparcie dla jego sprawy. 1 czerwca 1278 r. papież Mikołaj ogłosił wolne miejsce w Ostrzyhomiu i zarządził nowe wybory. Następnie papież Mikołaj III mianował [[Lodomer]]a nowym arcybiskupem Ostrzyhomia w dniu 13 czerwca 1279 r., kończąc tym samym siedmioletni okres wakatu<ref name="Gutheil" />.
  
−
Piotr po raz pierwszy pojawił się we współczesnych dokumentach w maju 1275 r., Kiedy został wybrany na biskupa Veszprém. Wcześniej jego rodzina nie miała żadnych zainteresowań w powiecie Veszprém, ale filia rodziny Csák w Ugod posiadała ziemie i zamki w regionie. Wybory Piotra nastąpiły pod presją polityczną, kiedy Kőszeg odzyskał wpływy w radzie królewskiej do połowy 1275 r. W takich okolicznościach miasto Veszprém i otaczające go ziemie stały się strefą buforową między dwoma rywalizującymi rodzinami, Kőszeg i Csáks [5]. Na początku 1276 r. Peter Csák i jego sojusznicy rozpoczęli masową kampanię wojskową przeciwko dominacjom Kőszegi i Gutkeled. Ich wojska splądrowały i zdewastowały terytorium diecezji Veszprém. Podczas ataku zginęło 68 kanoników, księży i ​​duchownych, kilku innych torturowano i obrabowano, a wszystkie skarby kapituły katedralnej w Veszprém, w tym biblioteka i archiwa jej szkoły, zostały splądrowane i spalone. Kanoniczny uniwersytet nigdy nie został odbudowany po kampanii Petera Csáka. Według współczesnych zapisów był to „najgorszy barbarzyński i najbardziej destrukcyjny atak” na Węgrzech od czasu inwazji Mongołów [6]. Mimo to Peter Kőszegi utrzymał swoją pozycję. Jego wybór został potwierdzony przez papieża w połowie 1276 r. [4] Był również tradycyjnie stylizowany na kanclerza królowej Elżbiety Sycylijskiej w 1277 r., A później od 1284 do 1285 r. [7]
+
[[File:Szigliget castle (4).jpg|285px|thumb|left|Ruiny fortu [[Szigliget]]]]
  
−
<small><small>Peter first appeared in contemporary records in May 1275, when he was elected Bishop of Veszprém.{{sfn|Zsoldos|2011|p=101}} Prior to that, his family had no interests in [[Veszprém County (former)|Veszprém County]], but the Ugod branch of the Csák kindred possessed landholdings and castles in the region. Peter's election occurred under political pressure, when the Kőszegis regained their influence in the royal council by mid-1275. Under such circumstances, the town of [[Veszprém]] and the surrounding lands became buffer zone between the two rivaling families, the Kőszegis and the Csáks.{{sfn|Gutheil|2008|p=229}} In early 1276, Peter Csák and his allies launched a massive military campaign against the Kőszegi and Gutkeled dominions. Their troops plundered and devastated the territory of the Diocese of Veszprém. During the attack, 68 canons, priests and clergymen were killed, several others were tortured and robbed, while all the treasures of the Veszprém cathedral chapter, including the library and archives of its school were looted and burnt. The canonical university was never rebuilt after Peter Csák's campaign. According to contemporary records, this was "the worst barbaric and most destructive attack" in Hungary since the [[First Mongol invasion of Hungary|Mongol invasion]].{{sfn|Szűcs|2002|p=399}} Despite that, Peter Kőszegi retained his position. His election was confirmed by the pope in mid-1276.{{sfn|Zsoldos|2011|p=101}} He was also styled traditionally as chancellor of the Queen [[Elizabeth of Sicily, Queen of Hungary|Elizabeth of Sicily]] in 1277, and later from 1284 to 1285.{{sfn|Zsoldos|2011|p=116}} </small></small>
+
21 maja 1280 r. Péter ekskomunikował [[Pok  Miklós|Mikołaja Poka]] i jego trzech braci, którzy brali udział w najeździe Piotra Csáka na diecezję Veszprém. W nadchodzących latach bracia Pok nadal plądrowali zadunajskie dobra biskupstwa, na przykład zaatakowali i spustoszyli majątek kościelny w Tapolca, Csököly i Görgeteg około 1278 r.<ref name="Gutheil" /> W odwecie, oprócz kary ekskomuniki, wojska Pétera napadły na rodzinny klasztor klanu Pok w wiosce imienników w pobliżu Győr. Rozkazali przenieść klasztorny skarb, relikwie i biżuterię do katedry św. Michała w Veszprém.<ref name="Varga" /> Péter w 1285 r. osobiście poprowadził swoją armię biskupią na oblężenie zamku Szigliget, również należącego do Poków. Tam przejął relikwie i paramenty religijne, w tym ornaty, książki i klejnoty dla swojej diecezji. Niektórzy historycy łączą te dwa wydarzenia i uważają, że skarb klasztoru Pok'ów został przeniesiony do zamku Szigliget po inwazji mongolskiej<ref name="Gutheil" />.
  
−
Po śmierci arcybiskupa elektryka Benedykta niektórzy kanonicy kapituły katedralnej w Esztergom wybrali Petera Kőszegiego na swojego następcę 13 marca 1277 r. Poza braćmi i ich sojusznikami ani Władysław IV, ani inne grupy baronowe nie uznały tego procesu, podczas gdy Nicholas Kán argumentował także w wyborach, odnosząc się do jego statusu arcybiskupa-elekta z poprzednich lat [8]. Aby rozwiązać tę sytuację, papież Jan XXI wezwał obu prałatów do Rzymu, ale odmówili uczestnictwa. Wkrótce papież Jan zmarł 20 maja 1277 r., A papież Mikołaj III zastąpił go po sześciomiesięcznym wakacie [8]. Nowy papież wezwał Mikołaja Kána i Petera Kőszegiego do kurii rzymskiej 27 stycznia 1278 r. Peter Kőszegi odmówił podróży osobiście, ale wysłał swojego protegowanego Paula Baloga, aby otrzymać papieskie poparcie dla jego sprawy. 1 czerwca 1278 r. Papież Mikołaj ogłosił wolne miejsce w Esztergom i zarządził nowe wybory. Następnie papież Mikołaj III mianował Lodomera nowym arcybiskupem Esztergom w dniu 13 czerwca 1279 r., Kończąc siedmioletni okres wakatu [9].
+
Podczas swojego panowania Péter podporządkował swoją diecezję i jej zasoby interesom politycznym swojego rodu w celu rozszerzenia ich wpływów na Węgry Zachodnie. Podczas królewskiej kampanii przeciwko Iwanowi na przełomie 1283 i 1284 r. Péter udzielił pomocy swojemu bratu i wysłał banderium biskupie. Po niepowodzeniu militarnym króla Władysława IV Mikołaj, Henryk i – pomimo swojej pozycji duchownej – biskup Péter napadli na południowe Zadunaje i wspólnie najechali oraz zajęli biskupie miasto Pecz w marcu 1284 r.<ref name="Szűcs" /> Gdy [[Albert I]], książę Austrii, poprowadził kampanię wojskową przeciwko Iwanowi, który nieustannie plądrował ziemie austriackie i styryjskie będące w jego posiadaniu, jego armia obległa [[Borostyánkő]] (dzisiejszy Bernstein, Austria) w 1285 roku, lecz Iwan poprosił o pomoc swoich trzech bracia, w tym Pétera, którzy zrekrutowali armię 1.000 osób. Bracia wspólnie rozgromili armię Alberta<ref name="Szűcs" /> aby zwiększyć swoje bogactwo i dominację, Péter również bezprawnie przewłaszczył dziesięcinę klasztoru zakonnic ulokowanego w dolinie Veszprém<ref name="Varga">Varga, Béla (2009). ''Veszprém város lexikona'' [''Leksykon miasta Veszprém'']. str. 457–458.</ref>. Książę Albert rozpoczął masową kampanię królewską („Güssing Feud”; niem. Güssinger Fehde) wraz ze swoją armią liczącą 15.000 żołnierzy przeciwko Kőszegom oraz zamkom i fortom rodu wiosną 1289 roku. Iwan ponownie zwrócił się o pomoc do swoich braci, ponieważ Austriacy zdobyli co najmniej 30 fortec i osad wzdłuż zachodniej granicy w ciągu kilku tygodni. Péter próbował zebrać armię na pomoc, aby odzyskać Rohonc (Rechnitz).<ref name="Gutheil" /> Dlatego w maju 1289 r. zwołał zgromadzenie swoich znajomych w swojej diecezji. Jednak panowie transdanubijscy wahali się, czy wziąć udział w prywatnej wojnie z księciem Albertem, odrzucając osobiste i rodzinne interesy biskupa. Podczas rodzącego się sporu obrażony szlachcic dźgnął mieczem Pétera i zabił go.<ref name="Varga" />.
  
−
<small><small>Following the death of Archbishop-elect [[Benedict III, Archbishop of Esztergom|Benedict]], some canons of the cathedral chapter of [[Esztergom]] elected Peter Kőszegi as his successor on 13 March 1277. Beyond his brothers and their allies, neither Ladislaus IV nor the other baronial groups acknowledged the process, while [[Nicholas Kán]] also contested the election, referring to his status of archbishop-elect from the previous years.{{sfn|Beke|2003|p=123}} In order to solve the situation, [[Pope John XXI]] summoned both prelates to [[Rome]], but they refused to attend. Soon, Pope John died on 20 May 1277, and [[Pope Nicholas III]] succeeded him after a six-month vacancy.{{sfn|Beke|2003|p=123}} The new pope summoned both Nicholas Kán and Peter Kőszegi to the [[Roman Curia]] on 27 January 1278. Peter Kőszegi refused to travel personally, but sent his protege [[Paul Balog]] in order to receive papal support for his case. On 1 June 1278, Pope Nicholas declared the see of Esztergom vacant and ordered a new election. Thereafter, Pope Nicholas III appointed [[Lodomer]] as the new Archbishop of Esztergom on 13 June 1279, ending a seven-year period of vacancy.{{sfn|Gutheil|2008|p=240}} </small></small>
+
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
  
−
[[File:Szigliget castle (4).jpg|285px|thumb|left|The ruins of the fort of [[Szigliget]]]]
+
== Źródła ==
 +
* Beke, Margit (2003). ''Kán nembeli II. Miklós'' [''Mikołaj II z rodu Kán'']". W: Beke, Margit (red.). Esztergomi érsekek 1001–2003 [Arcybiskupi Ostrzyhomia 1001–2003] (po węgiersku). Szent István Társulat. str. 121–125. ISBN 963-361-472-4.
  
−
21 maja 1280 r. Peter Kőszegi ekskomunikował Nicholasa Pok i jego trzech braci, którzy brali udział w rabunkach Petera Csáka przeciwko diecezji Veszprém. W nadchodzących latach bracia Pok nadal plądrowali transdanubijskie dobra biskupstwa, na przykład zaatakowali i spustoszyli majątek kościelny w Tapolca, Csököly i Görgeteg około 1278 r. [10] W odwecie, oprócz kary ekskomuniki, wojska Petera Kőszegiego napadły na rodzinny klasztor klanu Pok w wiosce imienników w pobliżu Győr. Rozkazali przenieść swój skarb, relikwie i biżuterię do katedry św. Michała w Veszprém. [11] W 1285 r. Osobiście poprowadził swoją armię biskupią w oblężeniu zamku Szigliget, również należącego do pokredów. Tam skonfiskował skonfiskowane relikwie i wartości religijne, w tym ornaty, książki i klejnoty dla swojej diecezji. Niektórzy historycy łączą i łączą te dwa wydarzenia i uważają, że skarb klasztoru Pok został przeniesiony do zamku Szigliget czasami po inwazji mongolskiej [12].
+
* Gutheil, Jenő (2008). ''Az Árpád-kori Veszprém'' [''Veszprém w epoce Árpáds'']. Lichtneckert, András. ISBN 978-963-06-5550-7.
  
−
<small><small>On 21 May 1280, Peter Kőszegi [[Excommunication (Catholic Church)|excommunicated]] [[Nicholas Pok]] and his three brothers, who had participated in Peter Csák's looting raids against the Diocese of Veszprém. In the upcoming years, the Pok brothers continued to plunder the [[Transdanubia]]n estates of the bishopric, for instance they attacked and ravaged the church property in [[Tapolca]], [[Csököly]] and [[Görgeteg]] around 1278.{{sfn|Gutheil|2008|p=238}} In retaliation, beside the punishment of excommunication, Peter Kőszegi's troops raided the family monastery of the [[Pok (genus)|Pok]] clan in the namesake village near [[Győr]]. He ordered to transfer its treasury, relics and jewelry to the [[St. Michael's Cathedral, Veszprém|St. Michael's Cathedral of Veszprém]].{{sfn|Varga|2009|p=457}} In 1285, he personally led his episcopal army in the siege of the castle of [[Szigliget]], also owned by the Pok kindred. There, he confiscated the seized religious relics and values, including chasubles, books and gems for his diocese. Some historians connect and merge the two events, and consider the treasury of the Pok monastery were transferred to Szigliget Castle sometimes after the Mongol invasion.{{sfn|Gutheil|2008|p=239}} </small></small>
+
* Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6.
  
−
Podczas swojego episkopatu Peter Kőszegi podporządkował swoją diecezję i jej zasoby interesom politycznym swojej rodziny w celu rozszerzenia ich wpływów na Węgry Zachodnie. Podczas królewskiej kampanii przeciwko Iwanowi Kőszegiemu na przełomie 1283 i 1284 r. Piotr udzielił pomocy swojemu bratu i wysłał banderium biskupie. Po niepowodzeniu Władysława IV Mikołaj, Henryk i - pomimo swojej pozycji duchownej - biskup Piotr napadli na południową Zadunajię i wspólnie najechali i zainfekowali biskupie miasto Pecz w marcu 1284 r. [13] Kiedy Albert I, książę Austrii, poprowadził kampanię wojskową przeciwko Ivanowi Koszegowi, który był stale pilotowany przez ziemie austriackie i styryjskie z jego prowincji, jego armia ma być oblężonym Ivy (dzisiejszy Bernstein, Austria) w 1285 roku, ale Ivan poprosił o pomoc jego trzej bracia, w tym Piotr, którzy zrekrutowali armię 1000 osób. Bracia wspólnie rozgromili armię Alberta [13] Aby zwiększyć swoje bogactwo i dominację, Piotr również bezprawnie przywłaszczył dziesięcinę klasztorowi zakonnic w dolinie Veszprém [11]. Książę Albert rozpoczął masową kampanię królewską („Güssing Feud”; niem. Güssinger Fehde) wraz ze swoją armią liczącą 15 000 żołnierzy przeciwko Kőszeg oraz zamkom i fortom ich rodzin wiosną 1289 roku. Ivan Kőszegi ponownie zwrócił się o pomoc do swoich braci, ponieważ Austriacy zdobyli co najmniej 30 fortec i osad wzdłuż zachodniej granicy w ciągu kilku tygodni. Peter Kőszegi próbował zebrać armię pomocy, aby odzyskać Rohonc (Rechnitz). [14] Dlatego w maju 1289 r. Zwołali zgromadzenie jego znajomych w swojej diecezji. Jednak panowie transdanubijscy wahali się, czy wziąć udział w prywatnej wojnie z księciem Albertem, odrzucając osobiste i rodzinne interesy biskupa. Podczas rodzącego się sporu obrażony szlachcic dźgnął mieczem Petera Kőszegiego i zabił go [15].
+
* Varga, Béla (2009). ''Veszprém város lexikona'' [''Leksykon miasta Veszprém'']. ISBN 978-963-06-7941-1.
  
−
<small><small>During his episcopate, Peter Kőszegi subordinated his diocese and its resources to his family's political interests in order to extend their influence over Western Hungary. During the royal campaign against Ivan Kőszegi at the turn of 1283 and 1284, Peter provided help to his brother and sent his episcopal ''[[banderium]]''. Having Ladislaus IV failed, Nicholas, Henry and – despite his clerical position – Bishop Peter stormed into Southern Transdanubia and jointly invaded and besieged the episcopal town of [[Pécs]] in March 1284.{{sfn|Szűcs|2002|p=434}} When [[Albert I of Germany|Albert I, Duke of Austria]] led a military campaign against Ivan Kőszegi, who constantly pillaged the [[Duchy of Austria|Austrian]] and [[Styria]]n lands from his province, his army intended to besiege [[Bernstein Castle|Borostyánkő]] (present-day Bernstein, Austria) in 1285, but Ivan asked for help from his three brothers, including Peter, who recruited an army of 1,000 people. The brothers jointly routed Albert's army.{{sfn|Szűcs|2002|p=434}} To increase his wealth and dominance, Peter also unlawfully usurped the [[tithe]] from the nun monastery located in the valley of Veszprém.{{sfn|Varga|2009|p=457}} Duke Albert launched a massive royal campaign ("Güssing Feud"; {{lang-de|Güssinger Fehde}}) with his 15,000-size army against the Kőszegis and their ''familiares''' castles and forts in the spring of 1289. Ivan Kőszegi again sought assistance from his brothers, because the Austrians captured at least 30 fortresses and settlements along the western borders within weeks. Peter Kőszegi tried to gather a relief army to recapture [[Rechnitz|Rohonc]] (Rechnitz).{{sfn|Gutheil|2008|p=241}} Therefore, he convened an assembly of his ''[[familiaris|familiares]]'' in his diocese in May 1289. However the Transdanubian lords were hesitant to participate in a [[Feud|private war]] against Duke Albert, rejecting the bishop's personal and family interests. During the emerging dispute, an offended noble stabbed and killed Peter Kőszegi with his sword.{{sfn|Varga|2009|p=458}} </small></small>
+
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.
  
−
== Przypisy ==
+
|
−
{{izvori}}
+
 
 +
{{Biskup infobox
 +
|imię i nazwisko            = Kőszegi I. Péter
 +
|imię i nazwisko oryginalne =  
 +
|imię przybrane            =  
 +
|imię przybrane oryginalne  =  
 +
|tytuł                      =
 +
|grafika                    = Héder Péter veszprémi püspök főpapi pecsétje, 1275–1289.jpg
 +
|opis grafiki              = Pieczęć Pétera Kőszegi
 +
|herb                      =
 +
|dewiza                    =
 +
|dewiza - j. polski        =
 +
|faksymile =
 +
|opis faksymile =
 +
|państwo                    = [[Królestwo Węgier]]
 +
|wariant flagi              =
  
−
== Źródła ==
+
|data urodzenia    = data nieznana
−
* Beke, Margit (2003). "Kán nembeli II. Miklós [''Nicholas II from the kindred Kán'']". In Beke, Margit (ed.). Esztergomi érsekek 1001–2003 [Archbishops of Esztergom 1001–2003] (po węgiersku). Szent István Társulat. str. 121–125. ISBN 963-361-472-4.
+
|miejsce urodzenia =
 +
|data śmierci      = maj 1289
 +
|miejsce śmierci  =  
 +
|przyczyna śmierci =  
 +
|miejsce spoczynku =
  
−
* Gutheil, Jenő (2008). ''Az Árpád-kori Veszprém'' [Veszprém During the Age of Árpáds] (po węgiersku). Lichtneckert, András. ISBN 978-963-06-5550-7.
+
|1. funkcja                = [[Biskup Veszprém]]
 +
|1. funkcja - okres        = 1275–1289
  
−
* Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [The Last Árpáds] (po węgiersku). Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6.
+
|2. funkcja                = [[Arcybiskup-elekt Ostrzyhomia]]<br><small><small>(oprotestowany przez [[Kán Miklós|Mikołaja Kána]])</small></small>
 +
|2. funkcja - okres        = 1277–1278
  
−
* Varga, Béla (2009). ''Veszprém város lexikona'' [A Lexicon of the City of Veszprém] (po węgiersku). ISBN 978-963-06-7941-1.
+
|wyznanie                  = [[katolicyzm]]
 +
|kościół                    = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 +
|inkardynacja              =
 +
|data ślubów zakonnych      =
 +
|data diakonatu            =
 +
|data ordynacji            =
 +
|data święceń              =
 +
|data nominacji            =
 +
|data sakry                =
 +
|data patriarchatu          =
 +
|data kreacji              =
 +
|papież kreujący            =
 +
|kościół tytularny          =
 +
|data pontyfikatu          =
 +
|utrata stanu duchownego    =
 +
|data laicyzacji =
 +
|grafika 2 =
 +
|opis grafiki 2 =
  
−
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [Secular Archontology of Hungary, 1000–1301] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3.
+
|podpis                    =
 +
|odznaczenia                =
 +
|commons                    =
 +
|wikiźródła                =
 +
|wikicytaty                =
 +
|wikinews                  =
 +
|www                        =
 +
}}
  
 +
{|
 
|
 
|
 +
|}
 +
 
{{Urzędnik infobox
 
{{Urzędnik infobox
−
  |urzędnik          = Kőszegi Péter
+
  |urzędnik          = Kőszegi Péter (węg.)<br>Piotr I Kőszegi (pol.)<br>Péter Kőszegi (wł.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
−
  |tytulatura        = Biskup Veszprém<br>Arcybiskup-elekt Ostrzyhomia
+
  |tytulatura        =  
−
  |grafika          = Héder Péter veszprémi püspök főpapi pecsétje, 1275–1289.jpg
+
  |grafika          =  
−
  |opis grafiki      = Pieczęć Pétera Kőszegi
+
  |opis grafiki      =  
 
  |herb              =  
 
  |herb              =  
 
  |opis herbu        =  
 
  |opis herbu        =  
Linia 84: Linia 133:
 
  |dewiza            =  
 
  |dewiza            =  
  
−
  |1. tytuł          = [[Biskup Veszprém]]
+
  |1. tytuł          =  
−
  |1. od            = 1275
+
  |1. od            =  
−
  |1. do            = 1289
+
  |1. do            =  
 
  |1. powołanie      =  
 
  |1. powołanie      =  
−
  |1. poprzednik    = [[Balog Pál]]
+
  |1. poprzednik    =  
−
  |1. następca      = [[Rád Benedek]]
+
  |1. następca      =  
−
 
 
−
|2. tytuł          = [[Arcybiskup-elekt Ostrzyhomia]]<br>9oprotestowany przez [[Kán Miklós|Kána Miklósa]]
 
−
|2. od            = 1277
 
−
|2. do            = 1278
 
−
|2. powołanie      =
 
−
|2. poprzednik    = [[Benedek]]
 
−
|2. następca      = [[Lodomér]]
 
  
 
  |klan              =  
 
  |klan              =  
−
  |ród              =  
+
  |ród              = [[Kőszegi]]
 
  |rodzina          =  
 
  |rodzina          =  
 
  |pochodzenie      = węgierskie
 
  |pochodzenie      = węgierskie
 
  |państwo          = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]]
 
  |państwo          = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]]
−
  |data urodzenia    =  
+
  |data urodzenia    = data nieznana
 
  |miejsce urodzenia =  
 
  |miejsce urodzenia =  
 
  |data śmierci      = maj 1289
 
  |data śmierci      = maj 1289
Linia 127: Linia 169:
 
{{SORTUJ:Koszegi, Peter}}
 
{{SORTUJ:Koszegi, Peter}}
  
 +
[[Kategoria:Kőszegi]]
 +
[[Kategoria:Ród]]
 
[[Kategoria:Biskupi Veszprém]]
 
[[Kategoria:Biskupi Veszprém]]
−
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 
−
[[Kategoria:Rody]]
 
−
[[Kategoria:Ród Kőszegi]]
 
−
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
−
[[Kategoria:Zamordowani biskupi]]
+
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w 1289]]
 
[[Kategoria:Zmarli w 1289]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]
 +
[[Kategoria:Zamordowani biskupi]]

Aktualna wersja na dzień 16:52, 7 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Biskup Veszprém
(1275-1289) 		Następca:
Balog Pál Rád Benedek

Kőszegi I. Péter (pol. Piotr I Kőszegi, wł.Péter Kőszegi) (* nieznana, † zabity w maju 1289), węgierski szlachcic, duchowny, katolicki biskup Veszprém od 1275 roku aż do śmierci. Arcybiskup elekt Ostrzyhomia w latach 1277–1278. Członek potężnego rodu Kőszegi, który cała swoją diecezję podporządkował interesom politycznym swojego rodu w celu rozszerzenia ich wpływów na zachodnie Węgry.

Tło

Péter urodził się w II. połowie 1240 roku we wpływowym i zamożnym rodzie Kőszegi, jako jeden z czterech synów potężnego pana Henryka I.[1] Jego trzej bracia – Mikołaj I, Iwan i znacznie młodszy Henryk II – osiągnęli wysokie godności państwowe w przededniu końca dynastii Arpadów[2].

Gdy młody Władysław IV wstąpił na tron węgierski w 1272 r., królestwo popadło w anarchię i wiele grup baronów walczyło ze sobą o najwyższą władzę. Ojciec Pétera, Henryk I, był jedną z kluczowych postaci w tym okresie, która zawarła sojusz z Gutkeledami i Geregyeami, tworząc jedną z dwóch głównych grup baronialnych, podczas gdy w drugiej dominowały klany: Csák i Monoszló. Henryk I zginął w bitwie pod Föveny pod koniec września 1274 r.; później jego wróg Piotr I Csák zebrał armię i wkroczył na Węgry Zachodnie przeciwko domowi Kőszegich jesienią 1274 r., ale nie mogli oni raz na zawsze złamać ich wszechwładzy.[3]

Kariera kościelna

Péter po raz pierwszy pojawił się we współczesnych mu dokumentach w maju 1275 r., gdy został wybrany na biskupa Veszprém. Wcześniej jego rodzina nie miała żadnych interesów w komitacie Veszprém, ale gałąź klanu Csák w Ugod posiadała ziemię i zamki w regionie. Wybór Pétera nastąpiły pod presją polityczną, gdy Kőszegi odzyskali wpływy w radzie królewskiej do połowy 1275 r. W takich okolicznościach miasto Veszprém i otaczające go ziemie stały się strefą buforową między dwoma rywalizującymi ze soba Kőszegimi i Csákami[4]. Na początku 1276 r. Piotr Csák i jego sojusznicy rozpoczęli masową kampanię wojskową przeciwko dominiom Kőszegich i Gutkeledów. Ich wojska splądrowały i zdewastowały terytorium diecezji Veszprém. Podczas ataku zginęło 68 kanoników, księży i ​​duchownych, kilku innych torturowano i obrabowano, a wszystkie skarby kapituły katedralnej w Veszprém, w tym biblioteka i archiwa jej szkoły, zostały splądrowane i spalone. Kanoniczny uniwersytet nigdy nie został odbudowany po kampanii Piotra Csáka. Według współczesnych zapisów był to „najgorszy barbarzyński i najbardziej destrukcyjny atak” na Węgrzech od czasu inwazji Mongołów[3]. Mimo to Péter utrzymał swoją pozycję. Jego wybór został potwierdzony przez papieża w połowie 1276 r.[2] Był również tradycyjnie nazywany kanclerzem królowej Elżbiety Sycylijskiej w 1277 r., a później od 1284 do 1285 r.[2]

Po śmierci arcybiskupa-elekta Benedykta niektórzy kanonicy kapituły katedralnej w Ostrzyhomiu wybrali Pétera na jego następcę 13 marca 1277 r. Poza braćmi i ich sojusznikami ani Władysław IV, ani inne grupy baronialne nie uznali tego wyboru, podczas gdy Mikołaj Kán także kontestował wybór, odnosząc się do swojego statusu arcybiskupa-elekta z poprzednich lat[5]. Aby rozwiązać tę sytuację, papież Jan XXI wezwał obu biskupów do Rzymu, lecz oni odmówili uczestnictwa. Wkrótce papież Jan zmarł 20 maja 1277 r., a nowy papież Mikołaj III zastąpił go po sześciomiesięcznym wakacie[5]. Papież Mikołaj wezwał Mikołaja Kána i Pétera Kőszegiego do kurii rzymskiej 27 stycznia 1278 r. Péter odmówił podróży osobiście, ale wysłał swojego protegowanego Pawła Baloga, aby otrzymać papieskie poparcie dla jego sprawy. 1 czerwca 1278 r. papież Mikołaj ogłosił wolne miejsce w Ostrzyhomiu i zarządził nowe wybory. Następnie papież Mikołaj III mianował Lodomera nowym arcybiskupem Ostrzyhomia w dniu 13 czerwca 1279 r., kończąc tym samym siedmioletni okres wakatu[4].

Plik:Szigliget castle (4).jpg
Ruiny fortu Szigliget

21 maja 1280 r. Péter ekskomunikował Mikołaja Poka i jego trzech braci, którzy brali udział w najeździe Piotra Csáka na diecezję Veszprém. W nadchodzących latach bracia Pok nadal plądrowali zadunajskie dobra biskupstwa, na przykład zaatakowali i spustoszyli majątek kościelny w Tapolca, Csököly i Görgeteg około 1278 r.[4] W odwecie, oprócz kary ekskomuniki, wojska Pétera napadły na rodzinny klasztor klanu Pok w wiosce imienników w pobliżu Győr. Rozkazali przenieść klasztorny skarb, relikwie i biżuterię do katedry św. Michała w Veszprém.[6] Péter w 1285 r. osobiście poprowadził swoją armię biskupią na oblężenie zamku Szigliget, również należącego do Poków. Tam przejął relikwie i paramenty religijne, w tym ornaty, książki i klejnoty dla swojej diecezji. Niektórzy historycy łączą te dwa wydarzenia i uważają, że skarb klasztoru Pok'ów został przeniesiony do zamku Szigliget po inwazji mongolskiej[4].

Podczas swojego panowania Péter podporządkował swoją diecezję i jej zasoby interesom politycznym swojego rodu w celu rozszerzenia ich wpływów na Węgry Zachodnie. Podczas królewskiej kampanii przeciwko Iwanowi na przełomie 1283 i 1284 r. Péter udzielił pomocy swojemu bratu i wysłał banderium biskupie. Po niepowodzeniu militarnym króla Władysława IV Mikołaj, Henryk i – pomimo swojej pozycji duchownej – biskup Péter napadli na południowe Zadunaje i wspólnie najechali oraz zajęli biskupie miasto Pecz w marcu 1284 r.[3] Gdy Albert I, książę Austrii, poprowadził kampanię wojskową przeciwko Iwanowi, który nieustannie plądrował ziemie austriackie i styryjskie będące w jego posiadaniu, jego armia obległa Borostyánkő (dzisiejszy Bernstein, Austria) w 1285 roku, lecz Iwan poprosił o pomoc swoich trzech bracia, w tym Pétera, którzy zrekrutowali armię 1.000 osób. Bracia wspólnie rozgromili armię Alberta[3] aby zwiększyć swoje bogactwo i dominację, Péter również bezprawnie przewłaszczył dziesięcinę klasztoru zakonnic ulokowanego w dolinie Veszprém[6]. Książę Albert rozpoczął masową kampanię królewską („Güssing Feud”; niem. Güssinger Fehde) wraz ze swoją armią liczącą 15.000 żołnierzy przeciwko Kőszegom oraz zamkom i fortom rodu wiosną 1289 roku. Iwan ponownie zwrócił się o pomoc do swoich braci, ponieważ Austriacy zdobyli co najmniej 30 fortec i osad wzdłuż zachodniej granicy w ciągu kilku tygodni. Péter próbował zebrać armię na pomoc, aby odzyskać Rohonc (Rechnitz).[4] Dlatego w maju 1289 r. zwołał zgromadzenie swoich znajomych w swojej diecezji. Jednak panowie transdanubijscy wahali się, czy wziąć udział w prywatnej wojnie z księciem Albertem, odrzucając osobiste i rodzinne interesy biskupa. Podczas rodzącego się sporu obrażony szlachcic dźgnął mieczem Pétera i zabił go.[6].

Przypisy

  1. ↑ Engel: Genealógia (Genus Héder 4. Kőszegi [and Rohonci] branch)
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 101, 116, 308, 315–316, 336.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Szűcs, Jenő (2002). Az utolsó Árpádok [Ostatni Arpadowie]. Osiris Kiadó. str. 397–399, 434.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Gutheil, Jenő (2008). Az Árpád-kori Veszprém [Veszprém w epoce Árpáds]. Lichtneckert, András. str. 229, 238–241.
  5. ↑ 5,0 5,1 Beke, Margit (2003). Kán nembeli II. Miklós [Mikołaj II z rodu Kán]". W: Beke, Margit (red.). Esztergomi érsekek 1001–2003 [Arcybiskupi Ostrzyhomia 1001–2003] (po węgiersku). Szent István Társulat. str. 123.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Varga, Béla (2009). Veszprém város lexikona [Leksykon miasta Veszprém]. str. 457–458.

Źródła

  • Beke, Margit (2003). Kán nembeli II. Miklós [Mikołaj II z rodu Kán]". W: Beke, Margit (red.). Esztergomi érsekek 1001–2003 [Arcybiskupi Ostrzyhomia 1001–2003] (po węgiersku). Szent István Társulat. str. 121–125. ISBN 963-361-472-4.
  • Gutheil, Jenő (2008). Az Árpád-kori Veszprém [Veszprém w epoce Árpáds]. Lichtneckert, András. ISBN 978-963-06-5550-7.
  • Szűcs, Jenő (2002). Az utolsó Árpádok [Ostatni Arpadowie]. Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6.
  • Varga, Béla (2009). Veszprém város lexikona [Leksykon miasta Veszprém]. ISBN 978-963-06-7941-1.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.
Kőszegi I. Péter
Pieczęć Pétera Kőszegi
Pieczęć Pétera Kőszegi
Kraj działania Królestwo Węgier
Urodziny data nieznana
Śmierć maj 1289
Biskup Veszprém
Okres sprawowania 1275–1289
Arcybiskup-elekt Ostrzyhomia
(oprotestowany przez Mikołaja Kána)
Okres sprawowania 1277–1278
{{{3. funkcja}}}
Okres sprawowania {{{3. funkcja - okres}}}
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki

Kőszegi Péter (węg.)
Piotr I Kőszegi (pol.)
Péter Kőszegi (wł.)

Dane biograficzne
Ród Kőszegi
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny data nieznana
Śmierć maj 1289
Przyczyna zabity
Ojciec I. Henrik
Rodzeństwo I. Miklós, Iván, I. Péter, II. Henrik, siostra ??
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Kőszegi_I._Péter&oldid=51926”