Aba (klan): Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej") |
|||
| (Nie pokazano 8 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0r]] |
| + | [[Kategoria:Strony skompilowane]] | ||
| + | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]] | ||
| + | [[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]] | ||
| + | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
|strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Aba_(genus) | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Aba_(genus) | ||
| Linia 5: | Linia 9: | ||
|nota = angielski | |nota = angielski | ||
}} | }} | ||
| + | {| | ||
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | |||
{{Uwaga polska| | {{Uwaga polska| | ||
|strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Aba_(r%C3%B3d) | |strona = https://pl.wikipedia.org/wiki/Aba_(r%C3%B3d) | ||
| Linia 10: | Linia 18: | ||
|nota = polski | |nota = polski | ||
}} | }} | ||
| + | {| | ||
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | |||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
|strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Aba_nemzets%C3%A9g | |strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Aba_nemzets%C3%A9g | ||
| Linia 15: | Linia 27: | ||
|nota = węgierski | |nota = węgierski | ||
}} | }} | ||
| − | |||
{| | {| | ||
| | | | ||
|} | |} | ||
| − | |||
{| | {| | ||
|-style="vertical-align:top;" | |-style="vertical-align:top;" | ||
| Linia 28: | Linia 38: | ||
Klan możnowładczy z północy [[Królestwo Węgier|Węgier historycznych]] (obecnie [[Słowacja|Słowacji]]). Wywodzi się według legendy od króla Węgier [[Samuel Aba|Aby]]. W XII, a szczególnie w XIII w. (okres rozdrobnienia feudalnego na Węgrzech) posiadał on wielkie posiadłości w północno-wschodnich Węgrzech, sięgające po grzbiet [[Karpaty|Karpat]] i praktycznie niezależne od władzy centralnej. Abowie pokonani zostali 15 czerwca [[1312]] r. przez króla [[Karol Robert|Karola Roberta]] w [[Bitwa pod Rozhanovcami|bitwie pod Rozgoniem]] (ob. [[Rozhanovce]] k. [[Koszyce|Koszyc]]), która zapoczątkowała proces ograniczania niezależności węgierskich możnowładców. | Klan możnowładczy z północy [[Królestwo Węgier|Węgier historycznych]] (obecnie [[Słowacja|Słowacji]]). Wywodzi się według legendy od króla Węgier [[Samuel Aba|Aby]]. W XII, a szczególnie w XIII w. (okres rozdrobnienia feudalnego na Węgrzech) posiadał on wielkie posiadłości w północno-wschodnich Węgrzech, sięgające po grzbiet [[Karpaty|Karpat]] i praktycznie niezależne od władzy centralnej. Abowie pokonani zostali 15 czerwca [[1312]] r. przez króla [[Karol Robert|Karola Roberta]] w [[Bitwa pod Rozhanovcami|bitwie pod Rozgoniem]] (ob. [[Rozhanovce]] k. [[Koszyce|Koszyc]]), która zapoczątkowała proces ograniczania niezależności węgierskich możnowładców. | ||
| − | Aba to szlachecki klan (rodzaj) Królestwa Węgier. Ich przodkowie mogli należeć do plemiennych przywódców Kabarów (trzy plemiona koczownicze, które wstąpiły do federacji plemion Madziarów w IX wieku)[1]. ''Gesta Hungarorum'' („Czyny Węgrów”) wspomina, że Ede i Edemen, przodkowie Abasa, przejęli ziemię wokół gór Matra, zwłaszcza w Gyöngyöspata | + | Aba to szlachecki klan (rodzaj) Królestwa Węgier. Ich przodkowie mogli należeć do plemiennych przywódców Kabarów (trzy plemiona koczownicze, które wstąpiły do federacji plemion Madziarów w IX wieku)[1]. ''Gesta Hungarorum'' („Czyny Węgrów”) wspomina, że Ede i Edemen, przodkowie Abasa, przejęli ziemię wokół gór Matra, zwłaszcza w Gyöngyöspata – komitacie Heves, po podbiciu Kotliny Karpackiej przez Madziarów (około 895). ''Gesta Hunnorum et Hungarorum'' (Hunowie i Węgrzy, 1282-85) łączy rodzinę z wodzem Hunów Attilą. |
<small><small>'''Aba''' is a noble kindred (''genus'') of the [[Kingdom of Hungary]]. Their ancestors may have been among the [[chieftain|tribal leaders]] of the [[Kabar]]s (three nomadic tribes that joined the tribal federation of the [[Magyars]] in the 9th century).<ref>Peter F. Sugar, Péter Hanák, [[Tibor Frank]], A History of Hungary, Indiana University Press, 1994 page 11.[https://books.google.com/books?id=SKwmGQCT0MAC&pg=PA1&dq=Hungarian+conquest&hl=en&ei=MwqvTOLICM_IswaqusmwDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCQQ6AEwAA#v=onepage&q=three%20kabar&f=false]</ref> The ''[[Gesta Hungarorum]]'' ("The Deeds of the Hungarians") mentions that Ede and Edemen, the Abas' ancestors, received land possession around the [[Mátra]] Mountains, especially in Gyöngyöspata – [[Heves County]], after the conquest of the [[Pannonian Basin|Carpathian Basin]] by the Magyars (around 895). The ''[[Gesta Hunnorum et Hungarorum]]'' ("The Deeds of the Huns and the Hungarians", 1282–85) connects the family to [[Attila the Hun]]. </small></small> | <small><small>'''Aba''' is a noble kindred (''genus'') of the [[Kingdom of Hungary]]. Their ancestors may have been among the [[chieftain|tribal leaders]] of the [[Kabar]]s (three nomadic tribes that joined the tribal federation of the [[Magyars]] in the 9th century).<ref>Peter F. Sugar, Péter Hanák, [[Tibor Frank]], A History of Hungary, Indiana University Press, 1994 page 11.[https://books.google.com/books?id=SKwmGQCT0MAC&pg=PA1&dq=Hungarian+conquest&hl=en&ei=MwqvTOLICM_IswaqusmwDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCQQ6AEwAA#v=onepage&q=three%20kabar&f=false]</ref> The ''[[Gesta Hungarorum]]'' ("The Deeds of the Hungarians") mentions that Ede and Edemen, the Abas' ancestors, received land possession around the [[Mátra]] Mountains, especially in Gyöngyöspata – [[Heves County]], after the conquest of the [[Pannonian Basin|Carpathian Basin]] by the Magyars (around 895). The ''[[Gesta Hunnorum et Hungarorum]]'' ("The Deeds of the Huns and the Hungarians", 1282–85) connects the family to [[Attila the Hun]]. </small></small> | ||
Csaba był prawowitym synem Attyli przez córkę greckiego cesarza Honoriusza. Csaba z kolei miał dwóch synów, Edemena i Eda. Edemen wkroczył do Panonii z wielką świtą ojca i matki (jego matka jest Chorasminianinem), kiedy Węgrzy wrócili po raz drugi, więc Ed pozostał w Scytii z ojcem. Csaba jest przodkiem klanu Aba. [2] | Csaba był prawowitym synem Attyli przez córkę greckiego cesarza Honoriusza. Csaba z kolei miał dwóch synów, Edemena i Eda. Edemen wkroczył do Panonii z wielką świtą ojca i matki (jego matka jest Chorasminianinem), kiedy Węgrzy wrócili po raz drugi, więc Ed pozostał w Scytii z ojcem. Csaba jest przodkiem klanu Aba. [2] | ||
| − | + | – Gesta Hunnorum et Hungarorum [3] | |
| − | <small><small>{{Quote|''Csaba was Attila's legitimate son by the daughter of the Greek emperor Honorius. Csaba in turn had two sons, Edemen and Ed. Edemen entered Pannonia with his father's and mother's great entourage (his mother being a Chorasminian) when the Hungarians came back for the second time, whereas Ed remained in Scythia with his father. Csaba is the ancestor of the clan of Aba.<ref>''Iste igitur Chaba filius Ethelæ est legitimus ex filia Honorii imperatoris Græcorum genitus, cui Edemen et Ed filii sui sunt vocati. Edemen autem, cum Hungari in Pannoniam secundario sunt reversi, cum maxima familia patris sui et matris introivit, nam mater eius de Corosminis orta erat. Ed vero in Scitia remansit apud patrem. Ex isto enim Chaba generation Abæ est egressa.''</ref>|Gesta Hunnorum et Hungarorum<ref>{{cite book | last = of Kéza | first = Simon | editor1-last = Veszprémy | editor1-first = László | editor2-last = Schaer | editor2-first = Frank | title = The Deeds of the Hungarians | publisher = Central European University Press | year = 1999 | location = | page = 73| url = | doi = | id = | isbn = 963-9116-31-9}}</ref>}} </small></small> | + | <small><small>{{Quote|''Csaba was Attila's legitimate son by the daughter of the Greek emperor Honorius. Csaba in turn had two sons, Edemen and Ed. Edemen entered Pannonia with his father's and mother's great entourage (his mother being a Chorasminian) when the Hungarians came back for the second time, whereas Ed remained in Scythia with his father. Csaba is the ancestor of the clan of Aba.<ref>''Iste igitur Chaba filius Ethelæ est legitimus ex filia Honorii imperatoris Græcorum genitus, cui Edemen et Ed filii sui sunt vocati. Edemen autem, cum Hungari in Pannoniam secundario sunt reversi, cum maxima familia patris sui et matris introivit, nam mater eius de Corosminis orta erat. Ed vero in Scitia remansit apud patrem. Ex isto enim Chaba generation Abæ est egressa.''</ref>|Gesta Hunnorum et Hungarorum<ref>{{cite book | last = of Kéza | first = Simon | editor1-last = Veszprémy | editor1-first = László | editor2-last = Schaer | editor2-first = Frank | title = The Deeds of the Hungarians | publisher = Central European University Press | year = 1999 | location = | page = 73| url = | doi = | id = | isbn = 963-9116-31-9}}</ref>}} </small></small><ref>of Kéza, Simon (1999). Veszprémy, László; Schaer, Frank (eds.). ''The Deeds of the Hungarians''. Central European University Press. s. 73. ISBN 963-9116-31-9.</ref> |
Samuel Aba był najwybitniejszym członkiem rodziny, który został królem Węgier (1041–1044). Klan mógł być nazywany od jego imienia. Amade Aba jest kolejnym wybitnym potomkiem klanu; w pierwszej dekadzie XIV wieku posiadał kilka zamków i posiadłości w północnej i północno-wschodniej części królestwa. | Samuel Aba był najwybitniejszym członkiem rodziny, który został królem Węgier (1041–1044). Klan mógł być nazywany od jego imienia. Amade Aba jest kolejnym wybitnym potomkiem klanu; w pierwszej dekadzie XIV wieku posiadał kilka zamków i posiadłości w północnej i północno-wschodniej części królestwa. | ||
| Linia 45: | Linia 55: | ||
<small><small>The ''gens'' divided into several families in the course of the centuries. </small></small> | <small><small>The ''gens'' divided into several families in the course of the centuries. </small></small> | ||
| − | Dzisiaj jest dziewiętnaście rodów szlacheckich, które pochodzą bezpośrednio z Królewskiego Domu Aba i należą do Klanu Aba | + | Dzisiaj jest dziewiętnaście rodów szlacheckich, które pochodzą bezpośrednio z Królewskiego Domu Aba i należą do Klanu Aba – „Genus Aba”. Są to: Athinai, Báthory of the Clan Aba, Báthory de Gagy, Bertóthy, Budaméry, Chicken, Csobánka, Frichi, Gagyi, Hedry, Keczer, Kompolthi, Laczkffy de Nádasd, Lapispataky, Rhédey, Sirokos, Somosy. , |
<small><small>Today there are nineteen noble families that directly descend from the Royal House of Aba, and belong to Clan Aba – “Genus Aba”. They are: Athinai, Báthory of the Clan Aba, Báthory de Gagy, Bertóthy, Budaméry, Csirke, Csobánka, Frichi, Gagyi, [[Hedry]], Keczer, Kompolthi, Laczkffy de Nádasd, Lapispataky, Rhédey, [[Sirokay]], Somosy de Somos, Vendéghy and Vitéz. </small></small> | <small><small>Today there are nineteen noble families that directly descend from the Royal House of Aba, and belong to Clan Aba – “Genus Aba”. They are: Athinai, Báthory of the Clan Aba, Báthory de Gagy, Bertóthy, Budaméry, Csirke, Csobánka, Frichi, Gagyi, [[Hedry]], Keczer, Kompolthi, Laczkffy de Nádasd, Lapispataky, Rhédey, [[Sirokay]], Somosy de Somos, Vendéghy and Vitéz. </small></small> | ||
| − | Różni członkowie części klanu Aba '''(Rhédey von Kis-Rhéde)''' posiadali wiele królewskich urzędów i nabyli wiele dziedzicznych tytułów. Wśród nich | + | Różni członkowie części klanu Aba '''(Rhédey von Kis-Rhéde)''' posiadali wiele królewskich urzędów i nabyli wiele dziedzicznych tytułów. Wśród nich – Wojewoda (książęta) i książęta Siedmiogrodu, hrabiowie Rhédey von Little Rhéde, dziedziczny hrabia Palatines Świętego Cesarstwa Rzymskiego, papieski hrabia Palatines z Pałacu Laterańskiego i hrabina von Hohenstein. |
<small><small>Various members of the Rhédey von Kis-Rhéde branch of Genus Aba held many royal offices and acquired many hereditary titles. Among them – Voivod (Dukes) and Princes of Transylvania, Counts of Rhédey von Kis-Rhéde, Hereditary Count Palatines of the Holy Roman Empire, Papal Count Palatines of the Lateran Palace and Countess von Hohenstein. </small></small> | <small><small>Various members of the Rhédey von Kis-Rhéde branch of Genus Aba held many royal offices and acquired many hereditary titles. Among them – Voivod (Dukes) and Princes of Transylvania, Counts of Rhédey von Kis-Rhéde, Hereditary Count Palatines of the Holy Roman Empire, Papal Count Palatines of the Lateran Palace and Countess von Hohenstein. </small></small> | ||
| Linia 84: | Linia 94: | ||
<small><small>[[Anonymus]] szerint a nemzetség ősei: ''Ed'' és ''Edömén'' [[kunok|kun]] vezérek, unokájuk, ''Pota'', a Mátraalján várat építtetett. Pota ''(Pata)'' nemzetségéből származott [[Aba Sámuel magyar király|Sámuel király]] is. Anonymus elbeszélése hibás, mivel a kunok csak Aba halála után jelentek meg [[Európa|Európában]]. A „kunok” itt talán a [[kabarok]]at jelenthetik. Ugyanakkor Pata nevét viseli a Mátraalján [[Gyöngyöspata]]. Pata Aba Sámuelnek Taksony vagy Géza idejebeli őse lehetett.<ref>Györffy 1983 8 / Géza belső rendje</ref> </small></small> | <small><small>[[Anonymus]] szerint a nemzetség ősei: ''Ed'' és ''Edömén'' [[kunok|kun]] vezérek, unokájuk, ''Pota'', a Mátraalján várat építtetett. Pota ''(Pata)'' nemzetségéből származott [[Aba Sámuel magyar király|Sámuel király]] is. Anonymus elbeszélése hibás, mivel a kunok csak Aba halála után jelentek meg [[Európa|Európában]]. A „kunok” itt talán a [[kabarok]]at jelenthetik. Ugyanakkor Pata nevét viseli a Mátraalján [[Gyöngyöspata]]. Pata Aba Sámuelnek Taksony vagy Géza idejebeli őse lehetett.<ref>Györffy 1983 8 / Géza belső rendje</ref> </small></small> | ||
| − | Ojcem Samby Aby może być Csaba (Ceba), który jako rozprawa sądowa lub palatyn był obecny przy poświęceniu Opactwa Pannonhalma z arcybiskupem Sebestyen około 1005 roku. Przodek Csaby odnosi się do faktu, że około 1067 r. Syn Aby przekazał posiadłość Piotra Csabarákosa | + | Ojcem Samby Aby może być Csaba (Ceba), który jako rozprawa sądowa lub palatyn był obecny przy poświęceniu Opactwa Pannonhalma z arcybiskupem Sebestyen około 1005 roku. Przodek Csaby odnosi się do faktu, że około 1067 r. Syn Aby przekazał posiadłość Piotra Csabarákosa – obecnie Rákoscsaba – Opactwu Százd. Csobaj, Csabamezeje (obecnie Csábóc) z Zemplén również mogły być ich własnością. Za legendą o księciu Csaba, którego Anonim mówi przodkowi Abasa, przybyła ta Csaba. Ed i Edomén mogliby być kabaretowymi arystokratami podboju. Później Samuel Aba był palatynem [5] Klan ostatecznie nazwał się Abba, ponieważ później król Stephen uznał posiadłość za podstawę prawną. [6] |
| − | <small><small>Aba Sámuel apja esetleg az a Csaba (Ceba) [[comes]] lehetett, aki udvarispánként, azaz nádorként 1005 táján [[Sebestyén (missziós püspök)|Sebestyén érsekkel]] együtt jelen volt a [[Pannonhalmi Bencés Főapátság|pannonhalmi apátság]] felszentelésén. A Csaba nevű felmenőre utal, hogy 1067 táján [[Aba fia Péter]] Csabarákosa | + | <small><small>Aba Sámuel apja esetleg az a Csaba (Ceba) [[comes]] lehetett, aki udvarispánként, azaz nádorként 1005 táján [[Sebestyén (missziós püspök)|Sebestyén érsekkel]] együtt jelen volt a [[Pannonhalmi Bencés Főapátság|pannonhalmi apátság]] felszentelésén. A Csaba nevű felmenőre utal, hogy 1067 táján [[Aba fia Péter]] Csabarákosa – a mai [[Rákoscsaba]] – nevű birtokát a [[százdi apátság]]nak adta. A zempléni Csobaj, Csabamezeje (a mai [[Csábóc]]) szintén az ő birtokuk lehetett. Csaba királyfi legendája mögött, akit [[Anonymus]] az Abák ősének mond, ez a Csaba comes lehetett. Ed és Edömén honfoglalás kori [[kabarok|kabar]] előkelők lehettek. |
Később Aba Sámuel is volt nádor.<ref>Györffy 1983 17 / Udvar és udvari szervezet</ref> | Később Aba Sámuel is volt nádor.<ref>Györffy 1983 17 / Udvar és udvari szervezet</ref> | ||
A nemzetség végül azért nevezte magát a történészek szerint Abáról, mert az István király korabeli birtokviszonyokat tekintették a későbbi időkben jogalapnak.<ref>Fügedi Erik: ''Ispánok, bárók, kiskirályok''. Budapest: Magvető. 1986. s. 27. ISBN 963-14-0582-6</ref> </small></small> | A nemzetség végül azért nevezte magát a történészek szerint Abáról, mert az István király korabeli birtokviszonyokat tekintették a későbbi időkben jogalapnak.<ref>Fügedi Erik: ''Ispánok, bárók, kiskirályok''. Budapest: Magvető. 1986. s. 27. ISBN 963-14-0582-6</ref> </small></small> | ||
| Linia 115: | Linia 125: | ||
* [[Aba Dávid]] ispán | * [[Aba Dávid]] ispán | ||
** [[Aba Finta]] (bd), [[palatyn]] w latach ('''1280-81''') za [[IV. Béla]] / raczej [[IV. László]] | ** [[Aba Finta]] (bd), [[palatyn]] w latach ('''1280-81''') za [[IV. Béla]] / raczej [[IV. László]] | ||
| − | ** [[Aba Amadé]] (*1240?, † 5 września 1311), [[palatyn]] ('''1288-89'''), [[sędzia królewski]] ('''1283-85, 1289''') [[tartományúr]], najbardziej znany członek rodziny. | + | ** [[Aba Amadé]] (*1240?, † 5 września 1311), [[palatyn]] ('''1288-89'''), [[sędzia królewski]] ('''1283-85, 1289''') [[tartományúr]], najbardziej znany członek rodziny. |
*** Aba Miklós | *** Aba Miklós | ||
** [[Aba Péter]] († po 1294), [[sędzia królewski]] ('''1278–80''') | ** [[Aba Péter]] († po 1294), [[sędzia królewski]] ('''1278–80''') | ||
| Linia 121: | Linia 131: | ||
=== Galgóci ág === | === Galgóci ág === | ||
| − | *'''Aba z klanu Aba''' (*1251, † 15 czerwca 1312), duży posiadacz ziemski. Nie pełnił urzędu krajowego. Został zabity w [[Bitwa pod Rozhanovcami|bitwie pod Rozgony]], jako dowódca sił pomocniczych [[Csák III. Máté|Máté III. Csáka]]. <ref>''[https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_nagylexikon Magyar nagylexikon I]''. (A–Anc). Főszerk. Élesztős László, Rostás Sándor. Budapest: Akadémiai. 1993. 10. o. ISBN 963-05-6612-5</ref> | + | *'''Aba z klanu Aba''' (*1251, † 15 czerwca 1312), duży posiadacz ziemski. Nie pełnił urzędu krajowego. Został zabity w [[Bitwa pod Rozhanovcami|bitwie pod Rozgony]], jako dowódca sił pomocniczych [[Csák III. Máté|Máté III. Csáka]]. <ref>''[https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_nagylexikon Magyar nagylexikon I]''. (A–Anc). Főszerk. Élesztős László, Rostás Sándor. Budapest: Akadémiai. 1993. 10. o. ISBN 963-05-6612-5</ref> |
<small><small> | <small><small> | ||
* '''Aba nembeli Aba''' (1251? — 1312. június 15.) nagybirtokos. Országos tisztséget nem viselt. A [[rozgonyi csata| rozgonyi csatában]] esett el, mint [[Csák Máté (trencséni tartományúr)|Csák Máté]] segélyhadának seregvezére.<ref>[https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_nagylexikon Magyar nagylexikon I. (A–Anc)]. Főszerk. Élesztős László, Rostás Sándor. Budapest: Akadémiai. 1993. s. 10. ISBN 963-05-6612-5</ref> </small></small> | * '''Aba nembeli Aba''' (1251? — 1312. június 15.) nagybirtokos. Országos tisztséget nem viselt. A [[rozgonyi csata| rozgonyi csatában]] esett el, mint [[Csák Máté (trencséni tartományúr)|Csák Máté]] segélyhadának seregvezére.<ref>[https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_nagylexikon Magyar nagylexikon I. (A–Anc)]. Főszerk. Élesztős László, Rostás Sándor. Budapest: Akadémiai. 1993. s. 10. ISBN 963-05-6612-5</ref> </small></small> | ||
| Linia 137: | Linia 147: | ||
(Lipóczi néven is ismert.) / (Znany również jako '''Lipóczi'''.) | (Lipóczi néven is ismert.) / (Znany również jako '''Lipóczi'''.) | ||
| − | Aba Demeter († 1243?), mistrz, wychowawca, a następnie towarszysz księcia Kalmana. Został schwytany przez Rusinów i rebeliantów, którzy zaatakowali dziecko Kalmana w 1219 roku i przez długi czas byli przetrzymywani we Włodzimierzu. Po wyzwoleniu stał się głównym dostawcą żywności Kálmána w latach 1233–1234, w latach 1236–1238 był biskupem Bodod, a w 1240 r. | + | Aba Demeter († 1243?), mistrz, wychowawca, a następnie towarszysz księcia Kalmana. Został schwytany przez Rusinów i rebeliantów, którzy zaatakowali dziecko Kalmana w 1219 roku i przez długi czas byli przetrzymywani we Włodzimierzu. Po wyzwoleniu stał się głównym dostawcą żywności Kálmána w latach 1233–1234, w latach 1236–1238 był biskupem Bodod, a w 1240 r. – głównym dostawcą żywności.<ref>''[https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_nagylexikonMagyar%20nagylexikon%20I Magyar nagylexikon I]''. (A–Anc). Főszerk. Élesztős László, Rostás Sándor. Budapest: Akadémiai. 1993. 10–11. o. ISBN 963-05-6612-5</ref> |
* [[Aba Demeter]] (†1243?) főúr, [[Koloman Halicki]] nevelője, majd [[étekfogó]]ja. A gyermek Kálmánra támadó oroszok és felkelők [[1219]]-ben őt is elfogták, és sokáig [[Vlagyimir]]ban raboskodott. Szabadulása után 1233–1234-ben Kálmán főétekfogója lett, 1236–1238 között [[Bodrog vármegye|bodrogi]] ispán, 1240-ben főétekfogó. <ref>[https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_nagylexikon Magyar nagylexikon I. (A–Anc)]. Főszerk. Élesztős László, Rostás Sándor. Budapest: Akadémiai. 1993. str. 10–11. ISBN 963-05-6612-5</ref> | * [[Aba Demeter]] (†1243?) főúr, [[Koloman Halicki]] nevelője, majd [[étekfogó]]ja. A gyermek Kálmánra támadó oroszok és felkelők [[1219]]-ben őt is elfogták, és sokáig [[Vlagyimir]]ban raboskodott. Szabadulása után 1233–1234-ben Kálmán főétekfogója lett, 1236–1238 között [[Bodrog vármegye|bodrogi]] ispán, 1240-ben főétekfogó. <ref>[https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_nagylexikon Magyar nagylexikon I. (A–Anc)]. Főszerk. Élesztős László, Rostás Sándor. Budapest: Akadémiai. 1993. str. 10–11. ISBN 963-05-6612-5</ref> | ||
| Linia 208: | Linia 218: | ||
===XVI. '''Györkey-ág'''=== | ===XVI. '''Györkey-ág'''=== | ||
- przodek: '''I. György''' | - przodek: '''I. György''' | ||
| − | *Bodon (1280-1312) | + | *Bodon (1280-1312) – jest protoplastą rodów '''[[Lapispstsky]]''' i '''[[Zsegney]]''' (Lapis pataki). |
===XVII. '''Kompolty-ág'''=== | ===XVII. '''Kompolty-ág'''=== | ||
- przodek: '''I. Kompolt''' | - przodek: '''I. Kompolt''' | ||
| Linia 268: | Linia 278: | ||
- przodek '''Csoma''' | - przodek '''Csoma''' | ||
*I. Péter (1270) | *I. Péter (1270) | ||
| − | **I. Mihály (1298-1303) | + | **I. Mihály (1298-1303) – przodek rodziny '''[[Bertóthy]]''' |
**Petőcz (II. Péter) 1298-1335 | **Petőcz (II. Péter) 1298-1335 | ||
| − | **I. Lőrinc (1303) | + | **I. Lőrinc (1303) – przodek rodziny '''[[Vitézy]]''' |
Z tego rodu pochodziły również '''[[Jobbágyi]]''', '''[[Sirokay]]''', '''[[Fricsy]]''' i '''[[Hedry]]'''. | Z tego rodu pochodziły również '''[[Jobbágyi]]''', '''[[Sirokay]]''', '''[[Fricsy]]''' i '''[[Hedry]]'''. | ||
| Linia 284: | Linia 294: | ||
===XXVII. '''Verpeléti ág'''=== | ===XXVII. '''Verpeléti ág'''=== | ||
- przodek '''Demeter''' | - przodek '''Demeter''' | ||
| − | *Nagy Leusták (1328 | + | *Nagy Leusták (1328 – przed 1371) |
===XXVIII. '''Egyes tagok'''=== | ===XXVIII. '''Egyes tagok'''=== | ||
| Linia 332: | Linia 342: | ||
{{SORTUJ:Aba}} | {{SORTUJ:Aba}} | ||
| + | |||
[[Kategoria:Klany]] | [[Kategoria:Klany]] | ||
[[Kategoria:Węgierscy możnowładcy]] | [[Kategoria:Węgierscy możnowładcy]] | ||
[[Kategoria:Węgierskie klany]] | [[Kategoria:Węgierskie klany]] | ||
| − | |||
Aktualna wersja na dzień 17:13, 7 mar 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [2] | [3] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [4] | [5] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [6] | [7] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Plik:Oligarch domains 1301 1310.png Ziemie Amadeja Aby we wsch. Słowacji i Zakarpaciu Klan możnowładczy z północy Węgier historycznych (obecnie Słowacji). Wywodzi się według legendy od króla Węgier Aby. W XII, a szczególnie w XIII w. (okres rozdrobnienia feudalnego na Węgrzech) posiadał on wielkie posiadłości w północno-wschodnich Węgrzech, sięgające po grzbiet Karpat i praktycznie niezależne od władzy centralnej. Abowie pokonani zostali 15 czerwca 1312 r. przez króla Karola Roberta w bitwie pod Rozgoniem (ob. Rozhanovce k. Koszyc), która zapoczątkowała proces ograniczania niezależności węgierskich możnowładców. Aba to szlachecki klan (rodzaj) Królestwa Węgier. Ich przodkowie mogli należeć do plemiennych przywódców Kabarów (trzy plemiona koczownicze, które wstąpiły do federacji plemion Madziarów w IX wieku)[1]. Gesta Hungarorum („Czyny Węgrów”) wspomina, że Ede i Edemen, przodkowie Abasa, przejęli ziemię wokół gór Matra, zwłaszcza w Gyöngyöspata – komitacie Heves, po podbiciu Kotliny Karpackiej przez Madziarów (około 895). Gesta Hunnorum et Hungarorum (Hunowie i Węgrzy, 1282-85) łączy rodzinę z wodzem Hunów Attilą. Aba is a noble kindred (genus) of the Kingdom of Hungary. Their ancestors may have been among the tribal leaders of the Kabars (three nomadic tribes that joined the tribal federation of the Magyars in the 9th century).[1] The Gesta Hungarorum ("The Deeds of the Hungarians") mentions that Ede and Edemen, the Abas' ancestors, received land possession around the Mátra Mountains, especially in Gyöngyöspata – Heves County, after the conquest of the Carpathian Basin by the Magyars (around 895). The Gesta Hunnorum et Hungarorum ("The Deeds of the Huns and the Hungarians", 1282–85) connects the family to Attila the Hun. Csaba był prawowitym synem Attyli przez córkę greckiego cesarza Honoriusza. Csaba z kolei miał dwóch synów, Edemena i Eda. Edemen wkroczył do Panonii z wielką świtą ojca i matki (jego matka jest Chorasminianinem), kiedy Węgrzy wrócili po raz drugi, więc Ed pozostał w Scytii z ojcem. Csaba jest przodkiem klanu Aba. [2] – Gesta Hunnorum et Hungarorum [3]<templatestyles src="Template:Quote/styles.css"/> [4] Samuel Aba był najwybitniejszym członkiem rodziny, który został królem Węgier (1041–1044). Klan mógł być nazywany od jego imienia. Amade Aba jest kolejnym wybitnym potomkiem klanu; w pierwszej dekadzie XIV wieku posiadał kilka zamków i posiadłości w północnej i północno-wschodniej części królestwa. Samuel Aba was the most prominent member of the family who became King of Hungary (1041–1044). The gens may have been named after him. Amade Aba is another prominent descendant of the family; he held several castles and possessions on the northern and north-eastern parts of the kingdom in the first decade of the 14th century. W ciągu wieków klan podzielił się na kilka rodów. The gens divided into several families in the course of the centuries. Dzisiaj jest dziewiętnaście rodów szlacheckich, które pochodzą bezpośrednio z Królewskiego Domu Aba i należą do Klanu Aba – „Genus Aba”. Są to: Athinai, Báthory of the Clan Aba, Báthory de Gagy, Bertóthy, Budaméry, Chicken, Csobánka, Frichi, Gagyi, Hedry, Keczer, Kompolthi, Laczkffy de Nádasd, Lapispataky, Rhédey, Sirokos, Somosy. , Today there are nineteen noble families that directly descend from the Royal House of Aba, and belong to Clan Aba – “Genus Aba”. They are: Athinai, Báthory of the Clan Aba, Báthory de Gagy, Bertóthy, Budaméry, Csirke, Csobánka, Frichi, Gagyi, Hedry, Keczer, Kompolthi, Laczkffy de Nádasd, Lapispataky, Rhédey, Sirokay, Somosy de Somos, Vendéghy and Vitéz. Różni członkowie części klanu Aba (Rhédey von Kis-Rhéde) posiadali wiele królewskich urzędów i nabyli wiele dziedzicznych tytułów. Wśród nich – Wojewoda (książęta) i książęta Siedmiogrodu, hrabiowie Rhédey von Little Rhéde, dziedziczny hrabia Palatines Świętego Cesarstwa Rzymskiego, papieski hrabia Palatines z Pałacu Laterańskiego i hrabina von Hohenstein. Various members of the Rhédey von Kis-Rhéde branch of Genus Aba held many royal offices and acquired many hereditary titles. Among them – Voivod (Dukes) and Princes of Transylvania, Counts of Rhédey von Kis-Rhéde, Hereditary Count Palatines of the Holy Roman Empire, Papal Count Palatines of the Lateran Palace and Countess von Hohenstein. Spis treści
Znani przedstawicieleRód Aba lub ród Oba był jednym z najobszerniejszych plemion pochodzących z Arpadów. Nazwą przodka rodziny Aba jest król Aba Samuel. [1] Innym wybitnym członkiem rodziny jest gubernator prowincji Aba Amadé. Az Aba-nemzetség vagy Oba-nemzetség az egyik legkiterjedtebb Árpád-kori eredetű nemzetség volt. Az Aba-nemzetség névadó őse Aba Sámuel király.[5] A család másik közismert tagja Aba Amadé tartományúr. SzállásterületeStarożytne posiadłości Abów znajdowały się w regionie Gyöngyös na Mátra oraz w dolinie Hernád. Były one podstawą do utworzenia komitatu Újvár, który był wyjątkowy w ustanowieniu państwa w dwóch oddzielnych częściach, które później zostały podzielone przez komitat Heves i okręg Abaúj, które zachowały nazwę klanu. Wszystko to sugeruje, że Stefan stworzył system komitatów oparty na terytoriach klanów. [2] Az Abák ősi birtokai Gyöngyös térségében a Mátraalján és a Hernád völgyében terültek el. Ezek alapján jött létre Újvár vármegye, az államalapításkor egyedülálló módon két különálló részben, amelyeken később Heves vármegye és a nemzetség nevét is megőrző Abaúj vármegye osztozott. Mindez arra utal, hogy István a vármegyerendszert a nemzetségi területekre alapozva hozta létre.[6] Kiedy utworzono królewski system komitatów, król zasadniczo posiadał niezamieszkany las i letnie pastwiska, jednak są dwa wyjątki. Rodzina Csák w Fejér zachowała całą krew, a rodzina Aba w lasach Mátra i Hernád. Sugeruje to, że oba plemiona były bliskimi krewnymi króla i dlatego uzyskały prawo, które István w inny sposób zarezerwował tylko dla siebie[3]. A királyi vármegyerendszer létrejöttekor általában a király tulajdonába kerültek a lakatlan erdőterületek és a nyári legelőterületek, ez alól azonban két kivételt ismerünk. A Csák nemzetség Fejérben megtarthatta az egész Vértest, az Aba-nemzetség pedig a mátrai és Hernád-menti erdők egy részét. Ez arra utal, hogy a két nemzetség a király közeli rokona volt, ezért kapott meg olyan jogot, amelyet István egyébként magának tartott fenn.[7] Według Anonymusa książę Árpád osiedlił Abów w lasach Mátra. Anonymus szerint Árpád fejedelem az Abákat a Mátraalján telepítette le. A nemzetség történeteWedług Anonymusa przodkowie klanu, Ed i Edomén, przywódcy Cunan, ich wnuk Pota, zbudowali zamek w Mátraalja. Król Samuel również pochodził z rodziny Pota (Pata). Historia Anonymusa jest błędna, ponieważ Kumanie pojawili się w Europie dopiero po śmierci Aby. „Cumans” może tutaj oznaczać kabarety. Jednocześnie Pata nazywa się Gyöngyöspata Mátraalja. Pata Aba Samuel mógł być obecnym przodkiem Taksony lub Gézy. [4] Anonymus szerint a nemzetség ősei: Ed és Edömén kun vezérek, unokájuk, Pota, a Mátraalján várat építtetett. Pota (Pata) nemzetségéből származott Sámuel király is. Anonymus elbeszélése hibás, mivel a kunok csak Aba halála után jelentek meg Európában. A „kunok” itt talán a kabarokat jelenthetik. Ugyanakkor Pata nevét viseli a Mátraalján Gyöngyöspata. Pata Aba Sámuelnek Taksony vagy Géza idejebeli őse lehetett.[8] Ojcem Samby Aby może być Csaba (Ceba), który jako rozprawa sądowa lub palatyn był obecny przy poświęceniu Opactwa Pannonhalma z arcybiskupem Sebestyen około 1005 roku. Przodek Csaby odnosi się do faktu, że około 1067 r. Syn Aby przekazał posiadłość Piotra Csabarákosa – obecnie Rákoscsaba – Opactwu Százd. Csobaj, Csabamezeje (obecnie Csábóc) z Zemplén również mogły być ich własnością. Za legendą o księciu Csaba, którego Anonim mówi przodkowi Abasa, przybyła ta Csaba. Ed i Edomén mogliby być kabaretowymi arystokratami podboju. Później Samuel Aba był palatynem [5] Klan ostatecznie nazwał się Abba, ponieważ później król Stephen uznał posiadłość za podstawę prawną. [6] Aba Sámuel apja esetleg az a Csaba (Ceba) comes lehetett, aki udvarispánként, azaz nádorként 1005 táján Sebestyén érsekkel együtt jelen volt a pannonhalmi apátság felszentelésén. A Csaba nevű felmenőre utal, hogy 1067 táján Aba fia Péter Csabarákosa – a mai Rákoscsaba – nevű birtokát a százdi apátságnak adta. A zempléni Csobaj, Csabamezeje (a mai Csábóc) szintén az ő birtokuk lehetett. Csaba királyfi legendája mögött, akit Anonymus az Abák ősének mond, ez a Csaba comes lehetett. Ed és Edömén honfoglalás kori kabar előkelők lehettek. Később Aba Sámuel is volt nádor.[9] A nemzetség végül azért nevezte magát a történészek szerint Abáról, mert az István király korabeli birtokviszonyokat tekintették a későbbi időkben jogalapnak.[10] Z klanu 11-12. w XIV wieku znany jest tylko węgierski król Aba Samuel, chociaż jeden z dokumentów z 1067 r. (Poświęcony setnemu klasztorowi) wspomina o Piotrze Abie, który był synem króla Samuela. Jednak od XIII wieku znaleźliśmy członków klanu wśród najwyższych dostojników narodowych. Jednym z nich jest biskup Bodorp o imieniu Demeter w 1238 roku. Podczas panowania [IV. Béla| Beli IV]] klan podzielił się na dwie części, jedna była ze starszym, a druga z młodszym królem. Za IV. László, jeden z członków rodu, Finta, był nie tylko palatynem, ale także naczelnym sędzią Kumanów, drugim był sędzia narodowy Piotr, trzecim był ispán Sybina Amadé. Fint został oskarżony o zdradę i pozbawiony godności przez króla (1281). A nemzetségből a 11-12. században csak Aba Sámuel magyar királyt ismerjük konkrétan, bár az 1067-es év egyik oklevele (a százdi kolostor felszenteléséről) egy Aba nembéli Pétert említ, aki Sámuel király fia lehetett. A 13. századtól azonban egy ideig a legfőbb országos méltóságok sorában találjuk a nemzetség tagjait. Egyikük egy Demeter nevű, 1238-ban bodrogi ispán. IV. Béla uralkodása alatt két részre szakadt a nemzetség: egyik része az idősebb, a másik az ifjabb király mellé állt. IV. László alatt a nemzetség egyik tagja, Finta nemcsak nádor volt, de a kunok főbírája is, a másikuk Péter országbíró, a harmadik, Amádé pedig szebeni ispán. Fintát felségsértéssel vádolták meg, és a király megfosztotta méltóságától (1281). Za panowania III. Andrása Amadé został palatynem kraju i powoli rządził północno-wschodnimi Węgrami. Pozostali potomkowie plemienia odegrali mniejszą rolę w życiu kraju. W połowie XIV. w istniało już 27 gałęzi (rodzin) klanu. [7] Rody zostały nazwane po ich odpowiednich gospodarstwach. Rodziny z rodzaju: III. András alatt Amadé lett az ország nádora, és lassanként északkelet-Magyarország ura. A nemzetség többi leszármazói kevesebb szerepet játszottak az ország életében. A XIV. század közepén már a nemzetség már 27 ágát (családját) tartották nyilván.[11] Az egyes ágakat a birtokuk szerint nevezték el. A nemzetségből fennmaradt családok: A nemzetség nevét őrzik egyebek közt az alábbi településnevek: Nazwy rodzin od naz siedzib: A nemzetség ismert tagjai / Znani członkowie klanuAmadé-ág
Galgóci ág
Debrői ág
Lipóci ág(Lipóczi néven is ismert.) / (Znany również jako Lipóczi.) Aba Demeter († 1243?), mistrz, wychowawca, a następnie towarszysz księcia Kalmana. Został schwytany przez Rusinów i rebeliantów, którzy zaatakowali dziecko Kalmana w 1219 roku i przez długi czas byli przetrzymywani we Włodzimierzu. Po wyzwoleniu stał się głównym dostawcą żywności Kálmána w latach 1233–1234, w latach 1236–1238 był biskupem Bodod, a w 1240 r. – głównym dostawcą żywności.[14]
Az Aba-nemzetség ágai / Rody klanu AbaI. Adácsi-ág- pierwsi znani członkowie: Bernát, Péter, Miklós (1337) II. Amadé-ág- przodek Dávid comes (1280)
III. Apos-ág- przodek Apos
IV. Aszalay- és Szikszai-ág- Marhard ága (1252-1271), főispán [Újvár]] (1246-1254) V. Atyinay-ág- przodek: Péter comes VI. Bodon ág 1. 2.- przodek: Bodon comes VII. Bodon ág
VIII. Bodrog- Keresztúri-ág- przodek: I. Artolf (1212-1214), wszyscy fia Prügy (Pued Prud), 1252-1272 IX. Borh- Bodon-ág- : Borh I. Bodon
X. Csente-ág- przodek: Csente I. János (1289) XI. Csirke-ág- przodek: Ábrahám
XII. Csobánka ág- przodek: Csobánka comes. XIII. Debrei-ág- przodek: I. Makján
XIV. Gagyi ág- przodek: Gereven (1285-1296). Od niego pochodzą rody Gagyi, Gagyi Báthory i Vendéghy. XV. Galgóczy-ág- przodek: I. Aba comes
XVI. Györkey-ág- przodek: I. György
XVII. Kompolty-ág- przodek: I. Kompolt
XVIII. Lipóczi-ág- przodek: Sükösd
XIX. Litéri-ág- przodek: Márton XX. Nádasdy-ág- przodek: Aba
XXI. Rédei-ágak
XXII. Solymosy-ág- Pozostały dwa fragmenty drzewa genealogicznego: ród Benenik i ród Mihály.
XXIII. Somosy-ág- przodek I. Péter. Z tego rodu pochodziły rodziny Bagaméry, Kőszegi i Somosy. XXIV. Szalánczy-ág- przodek Csoma
Z tego rodu pochodziły również Jobbágyi, Sirokay, Fricsy i Hedry. XXV. Tarjáni-ág- przodek György
XXVI. Ugray-ág- przodek I. Miklós
XXVII. Verpeléti ág- przodek Demeter
XXVIII. Egyes tagok
Uwagi
Źródła
Dowiedz się więcej |
| ||||||||||||||||||||||||
