Rátót Mátyás: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej")
 
(Nie pokazano 14 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:1bi]]
+
[[Kategoria:0]]
−
[[Kategoria:Strony importowane z angielskiej Wikipedii]]
+
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Matthias_R%C3%A1t%C3%B3t
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Matthias_R%C3%A1t%C3%B3t
Linia 37: Linia 37:
 
|}
 
|}
  
−
'''Rátót Mátyás''' (pol. ''Maciej Rátót'') (* nieznana, † 11 kwietnia 1241 pod [[Mohi]]), węgierski duchowny katolicki, [[biskup Vác]] w latach 1238–1240, [[arcybiskup Ostrzyhomia]] od 1239 do jego śmierć [[Mohi|w bitwie pod Mohi]] (rzeka Sajó). Pierwszy [[arcybiskup Esztergom]], nazwany Prymasem Węgier.
+
'''Rátót Mátyás''' (pol. ''Maciej Rátót'') (* nieznana, † 11 kwietnia 1241 pod [[Mohi]]), węgierski duchowny katolicki, [[biskup Vác]] w latach 1238–1240, [[arcybiskup Ostrzyhomia]] od 1239 do jego śmierć [[Mohi|w bitwie pod Mohi]] (rzeka Sajó). Pierwszy [[arcybiskup Esztergom]], nazwany Prymasem Węgier.
−
 
 
−
<small><small>'''Matthias from the kindred Rátót''' ({{lang-hu|Rátót nembeli Mátyás}}; died April 11, 1241) was a Hungarian prelate in the first half of the 13th century, who served as [[Bishop of Vác]] from 1238 to 1240, then [[Archbishop of Esztergom]] from 1239 until his death in the [[Battle of Mohi]] ([[Sajó|Sajó River]]). He was the first Archbishop of Esztergom, who was referred to as [[Primate (bishop)|Primate of Hungary]].</small></small>
 
  
 
== Biografia ==
 
== Biografia ==
  
−
Matthias urodził się w rodzie Rátót, który pochodzi z Apulii i osiedlił się na Węgrzech pod koniec XI wieku, według ''[[Gesta Hunnorum et Hungarorum]]'' [[Kézai Simon|Szymona Kezy]].<ref name="Varga">Varga, Lajos (2003). "Rátót nembeli Mátyás [''Maciej skokrewniony z rodem Rátót'']". W: Beke, Margit (ed.). ''Esztergomi érsekek 1001–2003'' [Arcybiskupi Ostrzyhomi 1001–2003] (po węgiersku). Szent István Társulat. str. 104–105. ISBN 963-361-472-4.</ref> Jednak jego rodzice są niezidentyfikowani, więc nie można połączyć jego osoby z żadną gałęzią rodu. Historyk [[Karácsonyi János|János Karácsonyi]] twierdził, że Mátyás był młodszym synem [[Rátót I. Ratolt|Ratolda Rátóta]], przodka rodziny [[Gyulafi]]. Dlatego możliwe jest, że [[Rátót I. Domokos|Dominik I Rátót]], [[skarbnik królewski]], który również został zabity pod Mohi, był starszym bratem Mátyása<ref name"Karácsonyi">Karácsonyi, János (1905). "A sajómezei csatában elesett esztergomi érsek nemzetsége [''Spokrewnieni z arcybiskupem Ostrzyhomia, który zginął w bitwie nad rzeką Sajó'']". Turul (po węgiersku). 23 (2): s. 86.</ref>.
+
Matthias urodził się w rodzie Rátót, który pochodzi z Apulii i osiedlił się na Węgrzech pod koniec XI wieku, według ''[[Gesta Hunnorum et Hungarorum]]'' [[Kézai Simon|Szymona Kezy]].<ref name="Varga">Varga, Lajos (2003). ''Rátót nembeli Mátyás'' [''Maciej skokrewniony z rodem Rátót'']. W: Beke, Margit (red.). ''Esztergomi érsekek 1001–2003'' [''Arcybiskupi Ostrzyhomia 1001–2003'']. Szent István Társulat. str. 104–105. ISBN 963-361-472-4.</ref> Jednak jego rodzice są niezidentyfikowani, więc nie można połączyć jego osoby z żadną gałęzią rodu. Historyk [[Karácsonyi János|János Karácsonyi]] twierdził, że Mátyás był młodszym synem [[Rátót I. Ratolt|Ratolda Rátóta]], przodka rodziny [[Gyulafi]]. Dlatego możliwe jest, że [[Rátót I. Domokos|Dominik I Rátót]], [[mistrz skarbu]], który również został zabity pod Mohi, był starszym bratem Mátyása<ref name"Karácsonyi">Karácsonyi, János (1905). ''A sajómezei csatában elesett esztergomi érsek nemzetsége'' [''Spokrewnieni z arcybiskupem Ostrzyhomia, który zginął w bitwie nad rzeką Sajó'']. Turul (po węgiersku). 23 (2): str. 86.</ref>.
−
 
 
−
<small><small>Matthias was born into the [[Rátót (genus)|''gens'' (clan) Rátót]], which originated from [[Apulia]] and settled down in Hungary in late 11th century, according to [[Simon of Kéza]]'s ''[[Gesta Hunnorum et Hungarorum]]''.{{sfn|Varga|2003|p=104}} However his parents are unidentified, thus there is inability to connect his person to the any branches of the clan. Historian János Karácsonyi claimed that Matthias was the younger son of [[Rathold Rátót]], ancestor of the Gyulafi branch. Consequently it is possible that [[Dominic I Rátót]], [[Master of the treasury]], who was killed in Mohi too, was Matthias' elder brother.{{sfn|Karácsonyi|1905|p=86}} </small></small>
 
  
 
[[File:Gyulafiratot kolostor.jpg|thumb|left|Ruiny klasztoru Premonstrantów w [[Veszprém|Veszprém–Gyulafirátót]]]]
 
[[File:Gyulafiratot kolostor.jpg|thumb|left|Ruiny klasztoru Premonstrantów w [[Veszprém|Veszprém–Gyulafirátót]]]]
  
−
Według narracji ''[[Carmen Miserabile]]'' [[Roger (arcybiskup Splitu)|Rogera]] z Torre Maggiore, Mátyás dorastał na dworze królewskim [[II. András|Andrzeja II]] wraz z spadkobiercą [[IV. Béla|Belą]], dlatego prawdopodobnie urodził się na początku 1200 roku (historyk [[Knauz Nándor|Nándor Knauz]] uznał 1206 za rok urodzenia) [ 1]<ref name="Galla">Galla, Ferenc (1970). "A váci egyházmegye püspökei [''Biskupi diecezji Vác'']". In Bánk, József (ed.). ''Váci egyházmegyei almanach Szent István millénium évében'' (po węgiersku). Roman Catholic Diocese of Vác. str.. 111–112.</ref> Od wczesnych lat Mátyás dołączył do '''stronników''' księcia Beli, którzy stanowczo sprzeciwiali się „bezużytecznym i zbędnym wieczystym darowiznom ojca”, które spowodowało odstępstwo od władzy królewskiej w królestwie. Kiedy Bela został [Książę Slawonii|księciem slawońskim]] w 1220 roku, Mátyás został członkiem jego dworu książęcego. Od 1224 r. Pełnił jednocześnie funkcję '''proboszcza''' Zagrzebia i kanclerza księcia Beli. Oba urzędy pełnił co najmniej do 1233 r., nawet po przeniesieniu Beli ze Slawonii do Siedmiogrodu w 1226 r., aby rządzić prowincją jako [[Książę Siedmiogrodu|książę]]<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [Świecka Archeologia Węgier, 1000–1301] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. p. 81, 96, 108, 118. ISBN 978-963-9627-38-3.</ref>.
+
Według narracji ''[[Carmen Miserabile]]'' [[Roger (arcybiskup Splitu)|Rogera]] z Torre Maggiore, Mátyás dorastał na dworze królewskim [[II. András|Andrzeja II]] wraz ze spadkobiercą [[IV. Béla|Belą]], dlatego prawdopodobnie urodził się na początku 1200 roku (historyk [[Knauz Nándor|Nándor Knauz]] uznał 1206 za rok urodzenia)<ref name="Galla">Galla, Ferenc (1970). ''A váci egyházmegye püspökei'' [''Biskupi diecezji Vác'']. W: Bánk, József (red.). ''Váci egyházmegyei almanach Szent István millénium évében''. Roman Catholic Diocese of Vác. str. 111–112.</ref> Od wczesnych lat Mátyás dołączył do stronników księcia Beli, którzy stanowczo sprzeciwiali się „bezużytecznym i zbędnym wieczystym darowiznom ojca”, które spowodowało odstępstwo od władzy królewskiej w królestwie. Kiedy Bela został [[Książę Slawonii|księciem Slawonii]] w 1220 roku, Mátyás został członkiem jego dworu książęcego. Od 1224 r. pełnił jednocześnie funkcję ''rektora'' Zagrzebia i kanclerza księcia Beli. Oba urzędy pełnił co najmniej do 1233 r., nawet po przeniesieniu Beli ze Slawonii do Siedmiogrodu w 1226 r., aby rządzić prowincją jako [[Książę Siedmiogrodu|książę]]<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka Archeologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 81, 96, 108, 118. ISBN 978-963-9627-38-3.</ref>.
−
 
 
−
<small><small>According to the narration of [[Roger of Torre Maggiore]]'s ''[[Carmen Miserabile]]'', Matthias grew up in the royal court of [[Andrew II of Hungary|Andrew II]] together with heir [[Béla IV of Hungary|Béla]], therefore possibly he was born in the early 1200s (historian Nándor Knauz considered 1206 as the year of birth).{{sfn|Varga|2003|p=104}}{{sfn|Galla|1970|p=111}} Since his early years, Matthias belonged to Duke Béla's confidants, who strongly opposed his father "useless and superfluous perpetual grants" which caused the derogation of the royal power in the realm. When Béla was made [[Duke of Slavonia]] in 1220, Matthias became a member of his ducal court. Since 1224, he served as provost of [[Roman Catholic Archdiocese of Zagreb|Zagreb]] and chancellor for Duke Béla simultaneously. He held both offices at least until 1233, even after Béla was transferred from [[Slavonia]] to [[Transylvania]] in 1226 to govern the province as [[Duke of Transylvania|duke]].{{sfn|Zsoldos|2011|p=118}} </small></small>
 
−
 
 
−
Gdy Bela IV wstąpił na tron ​​węgierski w 1235 r., Mátyás został awansowany na urząd '''kanclerza''' na dworze królewskim, zachowując jednocześnie swoją urzędniczą pozycję '''proboszcza''' w Zagrzebiu<ref name="Zsoldos" />. Ostatni raz wymieniony został jako kanclerz na mocy karty królewskiej w 1236 r., ale możliwe jest, że sprawował on urząd do 1238 r., gdy został wybrany [[Biskupi Vác|biskupem Vácu]], a jego następca [[Báncsa I. István|Stefan Báncsa]] po raz pierwszy pojawił się jako kanclerz we współczesnych aktach dopiero w tym roku.<ref name="Varga" /><ref name="Zsoldos" /> Mátyás został nazwany biskupem Vac na początku w styczniu 1238 r.<ref name="Zsoldos" />, gdy opat szkockiego opactwa benedyktynów w Wiedniu poprosił go o ekskomunikę pewnego rycerza Wernhera z Pesztu, na podstawie papieskiego wyroku z sierpnia ubiegłego roku, a zatem Mátyás był wówczas konsekrowanym i potwierdzonym biskupem<ref name="Galla" />. W sierpniu 1238 r. papież [[Grzegorz IX]] polecił biskupowi Mátyásowi poprzeć politykę Beli wobec przeciwników krajowych<ref name="Varga" />.
 
  
−
<small><small>When Béla IV ascended the Hungarian throne in 1235, Matthias was promoted to the court office of chancellor in the royal court, while maintained his clerical position of provost of Zagreb.{{sfn|Zsoldos|2011|p=108}} He was last mentioned as chancellor by a royal charter in 1236, but it is plausible that he held the office until 1238, when he was elected [[Bishop of Vác]], and his successor [[Stephen I Báncsa|Stephen Báncsa]] first appeared as chancellor in contemporary records only in that year.{{sfn|Varga|2003|p=104}}{{sfn|Galla|1970|p=112}} Matthias was referred to as Bishop of Vác at first in January 1238,{{sfn|Zsoldos|2011|p=96}} when the abbot of the [[Schottenstift|Scottish Benedictine Abbey]] in [[Vienna]] requested him to [[Excommunication (Catholic Church)|excommunicate]] a certain knight Wernher from [[Pest, Hungary|Pest]], based on a papal judgment in August of last year, thus Matthias was a consecrated and confirmed bishop by then.{{sfn|Galla|1970|p=112}} In August 1238, [[Pope Gregory IX]] instructed Bishop Matthias to support Béla's policy against the domestic opponents.{{sfn|Varga|2003|p=104}} </small></small>
+
Gdy [[IV. Béla|Bela IV]] wstąpił na tron węgierski w 1235 r., Mátyás został awansowany na urząd [[Kanclerz|kanclerza]] na dworze królewskim, zachowując jednocześnie swoją urzędniczą pozycję ''rektora'' w Zagrzebiu<ref name="Zsoldos" />. Ostatni raz wymieniony został jako kanclerz w dokumencie królewskim w 1236 r., ale możliwe jest, że sprawował on urząd do 1238 r., gdy został wybrany [[Biskupi Vác|biskupem Vácu]], a jego następca [[Báncsa I. István|Stefan I Báncsa]] po raz pierwszy pojawił się jako kanclerz we współczesnych aktach dopiero w tym roku.<ref name="Varga" /><ref name="Zsoldos" /> Mátyás został biskupem na początku stycznia 1238 r.<ref name="Zsoldos" />, gdy opat szkockiego opactwa benedyktynów w Wiedniu poprosił go o ekskomunikowanie pewnego rycerza Wernhera z Pesztu, na podstawie papieskiego wyroku z sierpnia ubiegłego roku, a zatem Mátyás był już wówczas konsekrowanym i potwierdzonym biskupem<ref name="Galla" />. W sierpniu 1238 r. papież [[Grzegorz IX]] polecił biskupowi Mátyásowi poprzeć politykę Beli wobec przeciwników krajowych<ref name="Varga" />.
  
−
Mátyás został [[Arcybiskup Esztergom|arcybiskupem Esztergomu]] po śmierci arcybiskupa [[Róbert|Roberta]], który zmarł 1 listopada 1239 r.<ref>Berend, Nora (2006). ''At the Gate of Christendom: Jews, Muslims and "Pagans" in Medieval Hungary'', c. 1000-c.1300. Cambridge University Press. s. 8. ISBN 978-0-521-02720-5.</ref> Mátyás został wybrany przez kapitułę Esztergom między 2 a 29 listopada.<ref name="Zsoldos" /> Jego wybór został potwierdzony przez papieża Grzegorza IX w dniu 6 marca 1240 r., który następnie wysłał mu paliusz. Mimo to 21 marca nadal był nazywany '''postulowanym''' arcybiskupem, a jednocześnie pełnił funkcję biskupa Vac<ref name="Varga" />. Mátyás był pierwszym arcybiskupem Esztergom, na mocy królewskiego prawa mianowany Prymasem Węgier<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [Wielcy funkcjonariusze państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna] (po węgiersku). Helikon Kiadó. s. 324. ISBN 963-208-970-7.</ref>. Papież Grzegorz zaprosił go do Rzymu 9 sierpnia 1240 r., aby wziął udział w soborze, na który należy się '''zwrócić''' w Wielkanoc 1241 po tym, jak odmówił cesarzowi [[Fryderyk II|Fryderykowi II]] jako heretykowi. Jednak Fryderyk odpowiedział próbując schwytać lub zatopić jak najwięcej statków przewożących prałatów na synod, jak tylko mógł. Po tych wydarzeniach Mátyás odmówił uczestnictwa, odwołując się do niebezpiecznej podróży.<ref name="Varga" /> Za pozwoleniem Beli IV, otrzymanym przez jego poprzednika Roberta w 1239 r., Mátyás zlecił budowę [[Víziváros]] (łac. ''Civitas Archiepiscopalis'', dzielnica Esztergom). Zbudował także klasztor premonstrantów w Gyulafirátót, dawnej siedzibie jego rodu (dziś gmina w Veszprém)<ref name="Markó" />
+
Mátyás został [[Arcybiskup Esztergom|arcybiskupem Ostrzyhomia]] po śmierci arcybiskupa [[Róbert|Roberta]], który zmarł 1 listopada 1239 r.<ref>Berend, Nora (2006). ''At the Gate of Christendom: Jews, Muslims and "Pagans" in Medieval Hungary'', c. 1000-c.1300. Cambridge University Press. str. 8. ISBN 978-0-521-02720-5.</ref> Mátyás został wybrany przez kapitułę Ostrzyhomia między 2 a 29 listopada.<ref name="Zsoldos" /> Jego wybór został potwierdzony przez papieża Grzegorza IX w dniu 6 marca 1240 r., który następnie wysłał mu paliusz. Mimo to 21 marca nadal był nazywany postulowanym arcybiskupem, a jednocześnie pełnił funkcję biskupa Vac<ref name="Varga" />. Mátyás był pierwszym arcybiskupem Ostrzyhomia, na mocy królewskiego prawa mianowany Prymasem Węgier<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [Wielcy funkcjonariusze państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna] (po węgiersku). Helikon Kiadó. s. 324. ISBN 963-208-970-7.</ref>. Papież Grzegorz zaprosił go do Rzymu 9 sierpnia 1240 r., aby wziął udział w soborze, na który należy się zjechać w Wielkanoc 1241 po tym, jak odmówił cesarzowi [[Fryderyk II|Fryderykowi II]] jako heretykowi. Jednak Fryderyk odpowiedział próbując schwytać lub zatopić jak najwięcej statków przewożących prałatów na synod, jak tylko mógł. Po tych wydarzeniach Mátyás odmówił uczestnictwa, odwołując się do niebezpiecznej podróży.<ref name="Varga" /> Za pozwoleniem Beli IV, otrzymanym przez jego poprzednika Roberta w 1239 r., Mátyás zlecił budowę [[Víziváros]] (łac. ''Civitas Archiepiscopalis'', dzielnica Ostrzychomia). Zbudował także klasztor premonstrantów w Gyulafirátót, dawnej siedzibie jego rodu (dziś gmina w Veszprém)<ref name="Markó" />
  
−
<small><small>Matthias Rátót succeeded to the archbishopric of Esztergom upon the death of Archbishop [[Robert, Archbishop of Esztergom|Robert]], who passed away on 1 November 1239.{{sfn|Berend|2006|p=155}} He was elected by the Esztergom Chapter between around 2 and 29 November.{{sfn|Zsoldos|2011|p=81}} His election was confirmed by Pope Gregory IX on 6 March 1240, who then also sent a ''[[pallium]]'' to him. Despite that he was still referred to as postulated archbishop on 21 March, while still functioned as Bishop of Vác at the same time.{{sfn|Varga|2003|p=104}} Matthias Rátót was the first Archbishop of Esztergom, who was styled as Primate of Hungary by a royal charter.{{sfn|Markó|2006|p=324}} Pope Gregory invited him to [[Rome]] on 9 August 1240 to attend a council which should be addressed at Easter 1241 after he denounced Emperor [[Frederick II, Holy Roman Emperor|Frederick II]] as a [[Christian heresy|heretic]]. However Frederick responded by [[Battle of Meloria (1241)|trying to capture or sink]] as many ships carrying prelates to the synod as he could. After these developments, Matthias refused to attend, referring to the dangerous journey.{{sfn|Varga|2003|p=104}} With the permission of Béla IV, received by his predecessor Robert in 1239, Matthias ordered to build [[Víziváros]] ({{lang-la|Civitas Archiepiscopalis}}, a neighborhood of [[Esztergom]]). He also built the [[Premonstratensian]] monastery of Gyulafirátót, the ancient seat of his kindred (today a borough in [[Veszprém]]).{{sfn|Markó|2006|p=324}} </small></small>
+
Podczas pierwszej [[Inwazja Mongołów 1241|inwazji Mongołów]] na Węgry, Mátyás i jego zastępca, archidiakon Albert zebrał swoją armię w Ostrzychomiu i przyłączył się do wojsk księcia [[Koloman Halicki|Kolomana]] Halickiego, maszerując razem do Pesztu<ref name="Varga" />. W [[Mohi|bitwie pod Mohi]] 11 kwietnia 1241 r. Mátyás osobiście poprowadził swoje wojska, gdzie poległ z dowódcą arcybiskupem [[Csák Ugrin|Ugrinem Csákiem]] i większością biskupów (na przykład [[Rajnald|Rajnaldem (Regináldem)]] z [[Biskup Siedmiogrodu|Siedmiogrodu]] i [[I. Jakab|Jakubem]] z [[Biskup Nitry|Nyitry]]), ponieważ przewodzili żołnierzom przeciwko [[Batu-chan|Batu-chanowi]].<ref>Richard Gabriel, ''Subotai the Valiant'' (Westport, CT: Prager, 2004), 122-124; David Morgan, ''The Mongols'' (Oxford: Basil Blackwell, 1986), str. 138-139; Michael C. Paul, "Secular Power and the Archbishops of Novgorod before the Muscovite Conquest," ''Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History'' 8, No. 2 (2007): str. 240.</ref> Według mistrza Rogera jego ciała nigdy nie znaleziono.<ref name="Varga" />
−
 
 
−
Podczas pierwszej [[Inwazja Mongołów 1241|inwazji Mongołów]] na Węgry, Mátyás i jego zastępca, archidiakon Albert zebrał swoją armię w Esztergom i przyłączył się do wojsk księcia [[Koloman Halicki|Kolomana]] Halickiego, maszerując razem do Pesztu<ref name="Varga" />. W [[Mohi|bitwie pod Mohi]] 11 kwietnia 1241 r. Mátyás osobiście poprowadził swoje wojska, gdzie poległ z dowódcą arcybiskupem [[Csák Ugrin|Ugrinem Csákiem]] i większością biskupów (na przykład [[Rajnald|Reynold]] z Siedmiogrodu i [[I. Jakab|Jakub]] z Nyitry), ponieważ przewodzili żołnierzom przeciwko [[Batu-chan|Batu-chanowi]].<ref>Richard Gabriel, ''Subotai the Valiant'' (Westport, CT: Prager, 2004), 122-124; David Morgan, ''The Mongols'' (Oxford: Basil Blackwell, 1986), 138-139; Michael C. Paul, "Secular Power and the Archbishops of Novgorod before the Muscovite Conquest," ''Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History'' 8, No. 2 (2007): 240.</ref> Według mistrza Rogera jego ciała nigdy nie znaleziono.<ref name="Varga" />
 
−
 
 
−
<small><small>During the [[First Mongol invasion of Hungary]], Matthias and his deputy, archdeacon Albert gathered their army in Esztergom and joined Duke [[Coloman of Galicia|Coloman]]'s troops, marching together to Pest.{{sfn|Varga|2003|p=105}} In the Battle of Mohi on 11 April 1241, Matthias personally led his troops, when fell with commander [[Ugrin Csák, Archbishop of Kalocsa|Archbishop Ugrin Csák]] and majority of the bishops (for instance, Reynold of Transylvania and Jacob of Nyitra were among them) as they were leading troops against [[Batu Khan]].<ref>Richard Gabriel, ''Subotai the Valiant'' (Westport, CT: Prager, 2004), 122-124; David Morgan, ''The Mongols'' (Oxford: Basil Blackwell, 1986), 138-139; Michael C. Paul, "Secular Power and the Archbishops of Novgorod before the Muscovite Conquest," ''Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History'' 8, No. 2 (2007): 240.</ref> According to ''magister'' Roger, his body was never found.{{sfn|Varga|2003|p=105}} </small></small>
 
  
 
==Przypisy==
 
==Przypisy==
Linia 84: Linia 72:
 
== Linki zewnetrzne ==
 
== Linki zewnetrzne ==
 
*[http://lexikon.katolikus.hu/M/Mátyás.html Mátyás] na ''Magyar Katolikus Lexikon'' [''Węgierska Encyklopedia Katolicka''] (po węgiersku).
 
*[http://lexikon.katolikus.hu/M/Mátyás.html Mátyás] na ''Magyar Katolikus Lexikon'' [''Węgierska Encyklopedia Katolicka''] (po węgiersku).
 +
  
 
|
 
|
 +
{{Biskup infobox
 +
|imię i nazwisko            = Rátót Mátyás
 +
|imię i nazwisko oryginalne =
 +
|imię przybrane            =
 +
|imię przybrane oryginalne  =
 +
|tytuł                      =
 +
|grafika                    =
 +
|opis grafiki              =
 +
|herb                      =
 +
|dewiza                    =
 +
|dewiza - j. polski        =
 +
|faksymile =
 +
|opis faksymile =
 +
|państwo                    =
 +
|wariant flagi              =
 +
 +
|data urodzenia    = ok.1200
 +
|miejsce urodzenia =
 +
|data śmierci      = 11 kwietnia 1241
 +
|miejsce śmierci  =
 +
|przyczyna śmierci =
 +
|miejsce spoczynku =
 +
|1. funkcja                = [[Biskup Vác]]
 +
|1. funkcja - okres        = 1238–1240
 +
 +
|2. funkcja                = [[Arcybiskup Ostrzyhomia]]
 +
|2. funkcja - okres        = listopad 1239–11 kwietnia
 +
 +
|3. funkcja                =
 +
|3. funkcja - okres        =
 +
 +
|wyznanie                  = [[katolicyzm]]
 +
|kościół                    = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 +
|inkardynacja              =
 +
|data ślubów zakonnych      =
 +
|data diakonatu            =
 +
|data ordynacji            =
 +
|data święceń              =
 +
|data nominacji            =
 +
|data sakry                =
 +
|data patriarchatu          =
 +
|data kreacji              =
 +
|papież kreujący            =
 +
|kościół tytularny          =
 +
|data pontyfikatu          =
 +
|utrata stanu duchownego    =
 +
|data laicyzacji =
 +
|grafika 2 =
 +
|opis grafiki 2 =
 +
 +
|podpis                    =
 +
|odznaczenia                =
 +
|commons                    =
 +
|wikiźródła                =
 +
|wikicytaty                =
 +
|wikinews                  =
 +
|www                        =
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 
{{Urzędnik infobox
 
{{Urzędnik infobox
 
  |urzędnik          = Rátót Mátyás (węg.)<br>Maciej Rátót (pol.)
 
  |urzędnik          = Rátót Mátyás (węg.)<br>Maciej Rátót (pol.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
−
  |tytulatura        = [[Kanclerz]]<br>[[Arcybiskup Ostrzyhomia]]<br>[[Biskup Vác]]
+
  |tytulatura        = [[Kanclerz]]
 
  |grafika          =  
 
  |grafika          =  
 
  |opis grafiki      =  
 
  |opis grafiki      =  
Linia 105: Linia 155:
 
  |1. poprzednik    = [[Csák I. Ugrin]]
 
  |1. poprzednik    = [[Csák I. Ugrin]]
 
  |1. następca      = [[Báncsa I. István]]
 
  |1. następca      = [[Báncsa I. István]]
−
 
−
|2. tytuł          = [[Biskup Vác]]
 
−
|2. od            = 1238
 
−
|2. do            = 1240
 
−
|2. powołanie      =
 
−
|2. poprzednik    = [[Bereck]]
 
−
|2. następca      = [[Báncsa I. István]]
 
−
 
−
|3. tytuł          = [[Arcybiskup Ostrzyhomia]]
 
−
|3. od            = listopad 1239
 
−
|3. do            = 11 kwietnia 1241
 
−
|3. powołanie      =
 
−
|3. poprzednik    = [[Róbert]]
 
−
|3. następca      = [[Báncsa I. István]]
 
  
 
  |klan              =  
 
  |klan              =  
Linia 124: Linia 160:
 
  |rodzina          =  
 
  |rodzina          =  
 
  |pochodzenie      = węgierskie
 
  |pochodzenie      = węgierskie
−
  |państwo          = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]]
+
  |państwo          = [[Królestwo Węgier]]
 
  |data urodzenia    = ok.1200
 
  |data urodzenia    = ok.1200
 
  |miejsce urodzenia =  
 
  |miejsce urodzenia =  
Linia 147: Linia 183:
 
|}
 
|}
  
−
{{SORTUJ:Ratot, Mátyas}}
+
{{SORTUJ:Ratot, Matyas}}
  
 
[[Kategoria:Rátót]]
 
[[Kategoria:Rátót]]
−
[[Kategoria:Ród]]
+
[[Kategoria:Arcybiskupi]]
 
[[Kategoria:Arcybiskupi Ostrzyhomia]]
 
[[Kategoria:Arcybiskupi Ostrzyhomia]]
 +
[[Kategoria:Biskupi]]
 
[[Kategoria:Biskupi Vác]]
 
[[Kategoria:Biskupi Vác]]
 
[[Kategoria:Węgierscy duchowni]]
 
[[Kategoria:Węgierscy duchowni]]

Aktualna wersja na dzień 18:41, 7 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Kanclerz
(1235–1236) 		Następca:
Csák I. Ugrin Báncsa I. István
Poprzednik: Biskup Vác
(1238–1240) 		Następca:
Bereck Báncsa I. István
Poprzednik: Arcybiskup Ostrzyhomia
(1239–1241) 		Następca:
Róbert Báncsa I. István

Rátót Mátyás (pol. Maciej Rátót) (* nieznana, † 11 kwietnia 1241 pod Mohi), węgierski duchowny katolicki, biskup Vác w latach 1238–1240, arcybiskup Ostrzyhomia od 1239 do jego śmierć w bitwie pod Mohi (rzeka Sajó). Pierwszy arcybiskup Esztergom, nazwany Prymasem Węgier.

Biografia

Matthias urodził się w rodzie Rátót, który pochodzi z Apulii i osiedlił się na Węgrzech pod koniec XI wieku, według Gesta Hunnorum et Hungarorum Szymona Kezy.[1] Jednak jego rodzice są niezidentyfikowani, więc nie można połączyć jego osoby z żadną gałęzią rodu. Historyk János Karácsonyi twierdził, że Mátyás był młodszym synem Ratolda Rátóta, przodka rodziny Gyulafi. Dlatego możliwe jest, że Dominik I Rátót, mistrz skarbu, który również został zabity pod Mohi, był starszym bratem Mátyása[2].

Plik:Gyulafiratot kolostor.jpg
Ruiny klasztoru Premonstrantów w Veszprém–Gyulafirátót

Według narracji Carmen Miserabile Rogera z Torre Maggiore, Mátyás dorastał na dworze królewskim Andrzeja II wraz ze spadkobiercą Belą, dlatego prawdopodobnie urodził się na początku 1200 roku (historyk Nándor Knauz uznał 1206 za rok urodzenia)[3] Od wczesnych lat Mátyás dołączył do stronników księcia Beli, którzy stanowczo sprzeciwiali się „bezużytecznym i zbędnym wieczystym darowiznom ojca”, które spowodowało odstępstwo od władzy królewskiej w królestwie. Kiedy Bela został księciem Slawonii w 1220 roku, Mátyás został członkiem jego dworu książęcego. Od 1224 r. pełnił jednocześnie funkcję rektora Zagrzebia i kanclerza księcia Beli. Oba urzędy pełnił co najmniej do 1233 r., nawet po przeniesieniu Beli ze Slawonii do Siedmiogrodu w 1226 r., aby rządzić prowincją jako książę[4].

Gdy Bela IV wstąpił na tron węgierski w 1235 r., Mátyás został awansowany na urząd kanclerza na dworze królewskim, zachowując jednocześnie swoją urzędniczą pozycję rektora w Zagrzebiu[4]. Ostatni raz wymieniony został jako kanclerz w dokumencie królewskim w 1236 r., ale możliwe jest, że sprawował on urząd do 1238 r., gdy został wybrany biskupem Vácu, a jego następca Stefan I Báncsa po raz pierwszy pojawił się jako kanclerz we współczesnych aktach dopiero w tym roku.[1][4] Mátyás został biskupem na początku stycznia 1238 r.[4], gdy opat szkockiego opactwa benedyktynów w Wiedniu poprosił go o ekskomunikowanie pewnego rycerza Wernhera z Pesztu, na podstawie papieskiego wyroku z sierpnia ubiegłego roku, a zatem Mátyás był już wówczas konsekrowanym i potwierdzonym biskupem[3]. W sierpniu 1238 r. papież Grzegorz IX polecił biskupowi Mátyásowi poprzeć politykę Beli wobec przeciwników krajowych[1].

Mátyás został arcybiskupem Ostrzyhomia po śmierci arcybiskupa Roberta, który zmarł 1 listopada 1239 r.[5] Mátyás został wybrany przez kapitułę Ostrzyhomia między 2 a 29 listopada.[4] Jego wybór został potwierdzony przez papieża Grzegorza IX w dniu 6 marca 1240 r., który następnie wysłał mu paliusz. Mimo to 21 marca nadal był nazywany postulowanym arcybiskupem, a jednocześnie pełnił funkcję biskupa Vac[1]. Mátyás był pierwszym arcybiskupem Ostrzyhomia, na mocy królewskiego prawa mianowany Prymasem Węgier[6]. Papież Grzegorz zaprosił go do Rzymu 9 sierpnia 1240 r., aby wziął udział w soborze, na który należy się zjechać w Wielkanoc 1241 po tym, jak odmówił cesarzowi Fryderykowi II jako heretykowi. Jednak Fryderyk odpowiedział próbując schwytać lub zatopić jak najwięcej statków przewożących prałatów na synod, jak tylko mógł. Po tych wydarzeniach Mátyás odmówił uczestnictwa, odwołując się do niebezpiecznej podróży.[1] Za pozwoleniem Beli IV, otrzymanym przez jego poprzednika Roberta w 1239 r., Mátyás zlecił budowę Víziváros (łac. Civitas Archiepiscopalis, dzielnica Ostrzychomia). Zbudował także klasztor premonstrantów w Gyulafirátót, dawnej siedzibie jego rodu (dziś gmina w Veszprém)[6]

Podczas pierwszej inwazji Mongołów na Węgry, Mátyás i jego zastępca, archidiakon Albert zebrał swoją armię w Ostrzychomiu i przyłączył się do wojsk księcia Kolomana Halickiego, maszerując razem do Pesztu[1]. W bitwie pod Mohi 11 kwietnia 1241 r. Mátyás osobiście poprowadził swoje wojska, gdzie poległ z dowódcą arcybiskupem Ugrinem Csákiem i większością biskupów (na przykład Rajnaldem (Regináldem) z Siedmiogrodu i Jakubem z Nyitry), ponieważ przewodzili żołnierzom przeciwko Batu-chanowi.[7] Według mistrza Rogera jego ciała nigdy nie znaleziono.[1]

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Varga, Lajos (2003). Rátót nembeli Mátyás [Maciej skokrewniony z rodem Rátót]. W: Beke, Margit (red.). Esztergomi érsekek 1001–2003 [Arcybiskupi Ostrzyhomia 1001–2003]. Szent István Társulat. str. 104–105. ISBN 963-361-472-4.
  2. ↑ Karácsonyi, János (1905). A sajómezei csatában elesett esztergomi érsek nemzetsége [Spokrewnieni z arcybiskupem Ostrzyhomia, który zginął w bitwie nad rzeką Sajó]. Turul (po węgiersku). 23 (2): str. 86.
  3. ↑ 3,0 3,1 Galla, Ferenc (1970). A váci egyházmegye püspökei [Biskupi diecezji Vác]. W: Bánk, József (red.). Váci egyházmegyei almanach Szent István millénium évében. Roman Catholic Diocese of Vác. str. 111–112.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka Archeologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 81, 96, 108, 118. ISBN 978-963-9627-38-3.
  5. ↑ Berend, Nora (2006). At the Gate of Christendom: Jews, Muslims and "Pagans" in Medieval Hungary, c. 1000-c.1300. Cambridge University Press. str. 8. ISBN 978-0-521-02720-5.
  6. ↑ 6,0 6,1 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon [Wielcy funkcjonariusze państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna] (po węgiersku). Helikon Kiadó. s. 324. ISBN 963-208-970-7.
  7. ↑ Richard Gabriel, Subotai the Valiant (Westport, CT: Prager, 2004), 122-124; David Morgan, The Mongols (Oxford: Basil Blackwell, 1986), str. 138-139; Michael C. Paul, "Secular Power and the Archbishops of Novgorod before the Muscovite Conquest," Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History 8, No. 2 (2007): str. 240.

Źródła

  • Berend, Nora (2006). At the Gate of Christendom: Jews, Muslims and "Pagans" in Medieval Hungary, c. 1000-c.1300. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-02720-5.
  • Galla, Ferenc (1970). "A váci egyházmegye püspökei [Biskupi diecezji Vác]". W: Bánk, József (ed.). Váci egyházmegyei almanach Szent István millénium évében. Roman Catholic Diocese of Vác. pp. 103–201.
  • Karácsonyi, János (1905). A sajómezei csatában elesett esztergomi érsek nemzetsége [Spokrewnieni z arcybiskupem Ostrzyhomia, który zginął w bitwie nad rzeką Sajó]. Turul (po węgiersku). 23 (2): 86.
  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon [Wielcy funkcjonariusze państwa węgierskiego od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna]. Helikon Kiadó. ISBN 963-208-970-7.
  • Varga, Lajos (2003). Rátót nembeli Mátyás] Maciej skokrewniony z rodem Rátót]. W: Beke, Margit (ed.). Esztergomi érsekek 1001–2003 [Arcybiskupi Ostrzyhomi 1001–2003]. Szent István Társulat. str. 104–106. ISBN 963-361-472-4.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka Archeologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3.

Linki zewnetrzne

  • Mátyás na Magyar Katolikus Lexikon [Węgierska Encyklopedia Katolicka] (po węgiersku).
Rátót Mátyás
Państwo WD: {{#property:P17}}
Urodziny ok.1200
Śmierć 11 kwietnia 1241
Biskup Vác
Okres sprawowania 1238–1240
Arcybiskup Ostrzyhomia
Okres sprawowania listopad 1239–11 kwietnia
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki

Rátót Mátyás (węg.)
Maciej Rátót (pol.)

— Kanclerz —
Kanclerz
Okres od 1235
do 1236
Poprzednik Csák I. Ugrin
Następca Báncsa I. István
Dane biograficzne
Ród Rátót
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
Urodziny ok.1200
Śmierć 11 kwietnia 1241
Miejsce Mohi
Przyczyna śmierć na polu bitwy
Ojciec Rátót I. Ratolt
Matka nieznana
Rodzeństwo I. Domokos
I. Balduin
Norbert
I. Rénold
Sukcesy uczestnik bitwy na równinie Mohi
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Rátót_Mátyás&oldid=51989”