Győr I. Konrád: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej")
 
(Nie pokazano 13 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:1prz]]
+
[[Kategoria:0]]
[[Kategoria:Strony importowane z angielskiej Wikipedii]]
+
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Conrad_Gy%C5%91r
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Conrad_Gy%C5%91r
Linia 16: Linia 16:
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Bágyon]]
 
|poprzednik        = [[Bágyon]]
|gl_članak_funkcija = [[Stolnik królewski]]<br>(ok.1254-1260)
+
|gl_članak_funkcija = [[Podczaszy królewski]]<br>(ok.1254-1260)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
 
|następca          = [[Kórógyi II. Fülöp]]
 
|następca          = [[Kórógyi II. Fülöp]]
Linia 25: Linia 25:
 
|}
 
|}
  
'''Győr I. Konrád''' (pol. ''Konrad I Győr'') (* ok.1219, † 1299÷1302), węgierski szlachcic niemieckiego pochodzenia, [[Stolnik|stolnik królewski]] między 1254 a 1260 rokiem. znany we współczesnych dokumentach jako Konvád Óvári (pol. ''Konrad z Óvár'' ). Przodek szlacheckich rodzin [[Gyulai]], [[Geszti]] i [[Kéméndi]].
+
'''Győr I. Konrád''' (pol. ''Konrad I Győr'') (* ok.1219,&nbsp;† 1299÷1302), węgierski szlachcic niemieckiego pochodzenia, [[stolnik|stolnik królewski]] między 1254 a 1260 rokiem. Znany we współczesnych mu dokumentach jako Konrád Óvári (pol. ''Konrad z Óvár'' ). Przodek szlacheckich rodzin [[Gyulai]], [[Geszti]] i [[Kéméndi]].
  
 
==Rodzina==
 
==Rodzina==
  
Konrád urodził się ok. 1219 r.<ref name="Tóth">C. Tóth, Norbert (2001). "A Győr-nemzetség az Árpád-korban [''Ród Győr w erze Arpadów'']". W: Neumann, Tibor (red.). ''Analecta Mediaevalia I. Tanumányok a középkorról''. Argumentum Kiadó. str. 59-63.</ref> w '''rodzinie''' [[Óvár]] '''rodu''' [[Győr]], jako jeden z dwóch synów [[Győr II. István|Istvána II]]. Jego dziadkiem był [[Győr I. Maurus]], pierwszy znany [[banus maritimus]]. Konrád miał także brata [[Győr II. Maurus|Maurusa II]], który poślubił córkę szlachcica Vekharda.<ref name="engel">Engel: ''Genealógia'' (Genus Győr 1., Óvár branch)</ref> Zmarł przed 1252 r., pozostawiając Konráda jako jedynego żyjącego członka '''rodziny'''.<ref name="Tóth" />
+
Konrád urodził się ok. 1219 r.<ref name="Tóth">C. Tóth, Norbert (2001). "A Győr-nemzetség az Árpád-korban [''Ród Győr w erze Arpadów'']". W: Neumann, Tibor (red.). ''Analecta Mediaevalia I. Tanumányok a középkorról''. Argumentum Kiadó. str. 59-63.</ref> w rodzinie [[Óvár]] rodu [[Győr]], jako jeden z dwóch synów [[Győr II. István|Stefana II]]. Jego dziadkiem był [[Győr I. Maurus|Maurus I]], pierwszy znany ''[[banus maritimus]]''. Konrád miał także brata [[Győr II. Maurus|Maurusa II]], który poślubił córkę szlachcica Vekharda.<ref name="engel">Engel: ''Genealógia'' (Genus Győr 1., Óvár – gałąź)</ref> Zmarł przed 1252 r., pozostawiając Konráda jako jedynego żyjącego członka rodzinyref name="Tóth" />
  
Konrád miał czworo dzieci z nieznaną z imienia żoną: [[Győr Jakab|Jakuba]], [[Győr III. István|Istvána III]], Katalin i nienazwanej córki. Jakab służył jako [[Podczaszy|podczaszy królewski]] w 1291 roku, poślubił [[Kán Ilona|Ilonę]] (z Siklósi), dając początek późniejszych członków '''rodu''', w tym rodzin szlacheckich [[Gyulai]]], [[Geszti]] i [[Kéméndi]]. Katalin była żoną [[Rátót Miske]] z gałęzi [[Kővágóörs]]: w ten sposób są bezpośrednimi '''przodkami''' znakomitej '''rodziny''' [[Batthyány]] za pośrednictwem wnuczki, również Katalin. Kolejna niezidentyfikowana córka Conrada poślubiła [[Balog György]] z Harsány.<ref name="engel" />
+
Konrád miał czworo dzieci z nieznaną z imienia żoną: [[Győr Jakab|Jakuba]], [[Győr III. István|Stefana III]], Katarzynę (Katalin) i nienazwanej córki. Jakab służył jako [[stolnik królewski]] w 1291 roku, poślubił [[Kán Ilona|Ilonę Kán]] z Siklós, dając początek późniejszych członków rodu, w tym rodzin szlacheckich [[Gyulai]]], [[Geszti]] i [[Kéméndi]]. Katalin była żoną [[Rátót Miske|Miske Rátóta]] z gałęzi [[Kővágóörs]] (w ten sposób są bezpośrednimi przodkami znakomitej rodziny [[Batthyány]] za pośrednictwem wnuczki, również Katalin). Kolejna niezidentyfikowana córka Konráda poślubiła [[Balog György|György Balog]] z Harsány.<ref name="engel" />
  
 
== Walki o władzę ==
 
== Walki o władzę ==
  
Konrád został po raz pierwszy wspomniany przez współczesne akta w 1239 roku, kiedy był już dorosły.<ref name="Tóth" /> Historyk Norbert C. Toth argumentował argumentował, że hipotetyczna '''gałąź rodziny''' Baranya wyginęła podczas pierwszej inwazji Mongołów na Węgry (1241–1242), dlatego Konrád odziedziczył swoje ziemie w okręgu Baranya jako najbliższy krewny '''w obrębie klanu''' [[Győr]].<ref name="Tóth" /> Początkowo należał do dworzan króla IV. Béli|Béli IV]]; pojawił się jako [[Stolnik|stolnik królewski]] na dworze królowej małżonki [[Maria Laskarina|Marii Laskariny]] w 1253 r.<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 60, 67, 144, 319.</ref> Dawne dzieła historiograficzne uważały, że jego współczesny [['''Szák''' Konrád]] zachował tę godność, ale historyk [[Zsoldos Attila]] ujawnił, że urzędnik o nazwisku Konrád posiadał [[Nagyalásony|Alásony]] - '''jak to [[Győr Konrád]]'''.<ref name="Zsoldos" /> W roku 1258 (lub już 1256) został mianowany [[ispan]]em komitatu [[Borsod]], co jest niezwykłym stanowiskiem dla właściciela ziemskiego z [[Transdanubia|Transdanubii]].<ref name="Zsoldos" />
+
Konrád został po raz pierwszy wspomniany przez współczesne mu akta w 1239 roku, gdy był już dorosły.<ref name="Tóth" /> Historyk [[Norbert C. Toth]] argumentował argumentował, że hipotetyczna gałąź rodziny Baranya wyginęła podczas [[Inwazja Mongołów 1241|pierwszej inwazji Mongołów na Węgry (1241–1242)]], dlatego Konrád odziedziczył jej ziemie w komitacie [[Baranya]] jako najbliższy krewny w obrębie rodu [[Győr]].<ref name="Tóth" /> Początkowo należał do dworzan króla [[IV. Béli|Beli IV]]; pojawił się jako [[stolnik królewski]] na dworze królowej małżonki [[Maria Laskarina|Marii Laskariny]] w 1253 r.<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 60, 67, 144, 319.</ref> Dawne dzieła historiograficzne uważały, że jego współczesny [[Szák Konrád]] zachował tę godność, ale historyk [[Zsoldos Attila|Attila Zsoldos]] ujawnił, że urzędnik o nazwisku Konrád posiadał [[Nagyalásony|Alásony]] jak to powiedział Konrád.<ref name="Zsoldos" /> W roku 1258 (lub już 1256) został mianowany [[ispan]]em komitatu [[Borsod]], co jest niezwykłym stanowiskiem dla właściciela ziemskiego z [[Transdanubia|Transdanubii]].<ref name="Zsoldos" />
  
Béla IV określił Konrád jako swojego „byłego” [[stolnik|stolnika królewskiego]] w swojej karcie z 1263 roku. Jest więc prawdopodobne, że pełnił tę funkcję kiedyś między 1254 (kiedy wspomniano ostatniego znanego urzędnika [[Rátót I. Balduin]]a) a 1260 (kiedy Konrád nie popiera węgierskiego dworu królewskiego, dopóki nie uzyskał ułaskawienia od Béli w '''diploma''').<ref name="Zsoldos" /> C. Tóth uważa, że [[Győr I. Konrád]] zbudował swój zamek w [[Mosonmagyaróvár|Óvár]] (dziś Mosonmagyaróvár, niem. Altenburg) w latach 50. XII wieku wieku, gdy Béla porzucił '''starożytną królewską prerogatywę budowy''' i posiadania baronów i prałatów do wznoszenia kamiennych fortec po inwazji mongolskiej.<ref name="Tóth" /> Jednak Konrád zdecydowanie zbudował swoją siedzibę pod koniec panowania Béli.<ref name="Engel1996">Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I''. [''Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 385.</ref>
+
Bela IV określił Konráda jako swojego „byłego” [[podczaszy|podczaszego królewskiego]] w swoim dokumencie z 1263 roku. Jest więc prawdopodobne, że pełnił tę funkcję kiedyś między 1254 (kiedy wspomniano ostatniego znanego urzędnika [[Rátót I. Balduin|Baldwina I Rátóta]]) a 1260 (gdy Konrád nie popierał węgierskiego dworu królewskiego, dopóki nie uzyskał dokumentu ułaskawienia od Beli).<ref name="Zsoldos" /> C. Tóth uważa, że Konrád zbudował swój zamek w [[Mosonmagyaróvár|Óvár]] (dziś Mosonmagyaróvár, niem. Altenburg) w latach 50. XII wieku wieku, gdy Bela  po inwazji mongolskiej porzucił starodawną królewską prerogatywę budowy i posiadania kamiennych fortec przez baronów i prałatów.<ref name="Tóth" /> Jednak Konrád zbudował swoją siedzibę zdecydowanie pod koniec panowania Beli.<ref name="Engel1996">Engel, Pál (1996). ''Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I''. [''Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 385.</ref>
  
Wkrótce jednak Konrád zwrócił się przeciwko Béli IV, zgodnie z wyżej wspomnianą kartą królewską wydaną w 1263 r., sugerując, że uciekł do Czech [[Ottokar II|Ottokara II]], po tym, jak jego armia zwyciężyła wojska węgierskie w [[Bitwa pod Kressenbrunn|bitwie pod Kressenbrunn]] 12 czerwca 1260 r. dokument opowiada, że ​​Konrád zaprosił i kwaterował styryjskich żołnierzy Ottokara w swoim zamku w [[Óvár]] i dokonywał napadów rabunkowych na pobliskie wioski i posiadłości w komitacie [[Moson]]. W tym samym czasie Ottokar przeprowadził bezpieczne postępowanie na ziemiach Konrád na granicy, aby uniknąć grabieży i zniszczeń podczas wojny między królestwami. Béla IV oskarżyła również swojego byłego lojalnego '''partyzanta''' o podrabianie monet, co uznano za jeden z najgorszych grzechów w średniowiecznej Europie. Ponieważ domniemano, że Konrád uciekł z królestwa Béli, aby nie zostać pociągniętym do odpowiedzialności, wstąpił na dwór księcia [[IV. István|Istvána]]. Następnie Béla skonfiskowała dobra Konráda w komitatach [[Moson]] i [[Pozsony]], oprócz oprócz zamku Óvár i patronatu klasztoru [[Lébény]]. Duża część jego ziem, w tym sam fort, została przyznana  [[Aba Lőrinc]]owi , zagorzałemu stronnikowi Béli.<ref name="Tóth" /> Relacje księcia Istvána z ojcem Bélą IV pogorszyły się na początku lat 60. XII wieku. Po krótkim starciu między nimi w 1262 r. zawarli oni traktat około 25 listopada, dzieląc kraj - Istvána otrzymał ziemie na wschód od Dunaju. Zgodnie z traktatem Konrád, '''między innymi szlachcicami''', otrzymał amnestię od króla, który również zwrócił mu skonfiskowane ziemie na początku 1263 r.<ref name="Tóth" />
+
Wkrótce jednak Konrád zwrócił się przeciwko Beli IV, zgodnie z wyżej wspomnianym dokumentem królewskim wydanym w 1263 r., sugerując, że uciekł do Czech [[Ottokar II|Ottokara II]], po tym, jak jego armia zwyciężyła wojska węgierskie w [[Bitwa pod Kressenbrunn|bitwie pod Kressenbrunn]] 12 czerwca 1260 r. Dokument opowiada, że ​​Konrád zaprosił i kwaterował styryjskich żołnierzy Ottokara w swoim zamku w [[Óvár]] i dokonywał napadów rabunkowych na pobliskie wioski i posiadłości w komitacie [[Moson]]. W tym samym czasie Ottokar przeprowadził bezpieczne postępowanie na ziemiach Konráda na granicy, aby uniknąć grabieży i zniszczeń podczas wojny między królestwami. Bela IV oskarżyła również swojego byłego lojalnego stronnika o podrabianie monet, co uznano za jeden z najgorszych grzechów w średniowiecznej Europie. Ponieważ domniemano, że Konrád uciekł z królestwa Beli, aby nie zostać pociągniętym do odpowiedzialności, wstąpił na dwór księcia [[IV. István|Stefana]]. Następnie Bela skonfiskował dobra Konráda w komitatach: [[Moson]] i [[Pozsony]], oprócz oprócz zamku Óvár i patronatu klasztoru [[Lébény]]. Duża część jego ziem, w tym sam fort, została przyznana  [[Aba Lőrinc|Wawrzyńcowi Abie]], zagorzałemu stronnikowi Beli.<ref name="Tóth" /> Relacje księcia Stefana z ojcem Belą IV pogorszyły się na początku lat 60. XII wieku. Po krótkim starciu między nimi w 1262 r. zawarli oni traktat około 25 listopada, dzieląc kraj – Stefan otrzymał ziemie na wschód od Dunaju. Zgodnie z traktatem Konrád, podobnie jak inni szlachcice, otrzymał amnestię od króla, który również zwrócił mu skonfiskowane ziemie na początku 1263 r.<ref name="Tóth" />
  
Król zwrócił majątek Fertőfő-Szombathely Konrád w 1267 r., a klasztor [[Lébény]] odzyskał wioski Old i Sásony (obecnie Winden am See, Austria) w tym samym czasie. Przed 1270 r. Béla IV zezwolił mu '''na wykonanie obowiązków na moście''', gdzie Leitha wpływa do Moson (ramienia  Dunaju) na zachód od Szigetköz w pobliżu jego twierdzy. Po tym, jak István V zastąpił ojca w 1270 r., potwierdził jego przywilej 1 października wraz z innymi majątkami w komitacie [[Moson]].<ref name="Tóth" /> Gdy [[Ottokar II|Ottokar]] zaatakował ziemie na północ od Dunaju w kwietniu 1271 r. i zdobył kilka fortec, a 15 maja rozgromił armię węgierską pod Mosonem, jego wojska zdewastowały jego fortecę. Następnie István przeniósł stolicę komitatu [[Moson]] do siedziby Konrád w Óvár. Po nagłej śmierci István w sierpniu 1272 r. młody [[IV. László|Władysław IV]] zastąpił go na stanowisku króla. Jego panowanie zapoczątkowało erę „feudalnej anarchii”, gdy wiele grup '''baronów''' walczyło ze sobą o najwyższą władzę. W takich okolicznościach Konrád prowadził liczne konflikty i procesy sądowe ze swoimi sąsiadami i przeciwnikami, na przykład ze szlachtą [[Dunakiliti|Kiliti]] (1274), [[Gutkeled Pál]]em (1276) i jego najtwardszym lokalnym wrogiem [[Hahót Herbord]]em (1279), który '''stworzył''' i splądrował jego ziemie. Jego majątek Novák został zajęty przez znanego oligarchę [[Kőszegi Iván]]a o i do jego śmierci był bezprawnie właścicielem.<ref name="Tóth" />
+
Król zwrócił majątek Fertőfő-Szombathely Konrádowi w 1267 r., a klasztor [[Lébény]] odzyskał wioski Old i Sásony (obecnie Winden am See, Austria) w tym samym czasie. Przed 1270 r. Bela IV zezwolił mu pobór podatków na moście, gdzie Leitha wpływa do Moson (ramienia  Dunaju) na zachód od Szigetköz w pobliżu jego twierdzy. Gdy Stefan V zastąpił ojca w 1270 r., natychmiastp otwierdził Konrádowi przywilej 1 października wraz z innymi majątkami w komitacie [[Moson]].<ref name="Tóth" /> Gdy [[Ottokar II|Ottokar]] zaatakował ziemie na północ od Dunaju w kwietniu 1271 r. i zdobył kilka fortec, a 15 maja rozgromił armię węgierską [[bitwa pod Mosonem|pod Mosonem]], jego wojska zdewastowały fortecę Konráda. Następnie Stefan przeniósł stolicę komitatu [[Moson]] do siedziby Konráda w Óvár. Po nagłej śmierci Stefana w sierpniu 1272 r. na tron wstąpił małoletni [[IV. László|Władysław IV]]. Jego panowanie zapoczątkowało erę „feudalnej anarchii”, gdy wiele grup baronów walczyło ze sobą o najwyższą władzę. W takich okolicznościach Konrád prowadził liczne konflikty i procesy sądowe ze swoimi sąsiadami i przeciwnikami, na przykład ze szlachtą [[Dunakiliti|Kiliti]] (1274), [[Gutkeled Pál|Pawłem Gutkeledem]] (1276) i jego najtwardszym lokalnym wrogiem [[Hahót Herbord|Herbordem Hahótem]] (1279), który najechał i splądrował jego ziemie. Jego majątek Novák został zajęty przez znanego oligarchę [[Kőszegi Iván|Iwana Kőszegiego]] i do jego śmierci był bezprawnie właścicielem.<ref name="Tóth" />
  
 
== Odrzucenie ==
 
== Odrzucenie ==
  
Władysław IV, który został objął tron w 1277 r., przyznał Konrádowi połowę królewskich '''zwyczajów''' Mosona w 1282 r., podczas gdy Kapituła Székesfehérvár posiadała drugą połowę. Władysław nakazał również '''zarejestrować''' Konrád jako prawnego właściciela majątku Novák w 1284 r. Ziemie Konrád leżały w granicach dwóch najpotężniejszych i najbardziej agresywnych prowincji oligarchicznych - [[Kőszegi]] przejmował jego wioski jedna po drugiej w połowie 1280 roku i przekazywał je ''[[Familiaris|familiares]]'' [[Hédérvari]], a [[Csák III. Máté]] wydalił go z komitatu [[Pozsony]]. Konrád i jego rodzina '''wycofali swoje ziemie''' w okręgu [[Baranya]].<ref name="Tóth" /> Tam Konrád zbudował swoją nową siedzibę w [[Kéménd]] (dziś Máriakéménd) na początku lat 90. XIII wieku.<ref name="Engel1996"> Konrád zintegrował się z miejscową szlachtą, ponieważ wszystkie poprzednie połączenia z Węgrami Północno-Zachodnimi zostały utracone. Został wymieniony jako '''szlachetny sędzia (węg.ierski: sługa sługa; zaś. „Sługa sługi”)''' komitatu [[Baranya]] w 1282 r. wraz z trzema innymi szlachcicami.<ref name="Zsoldos" />
+
Władysław IV, który objął tron w 1277 r., przyznał Konrádowi połowę królewskich podatków z komitatu Moson w 1282 r., podczas gdy Kapituła Székesfehérvár posiadała drugą połowę. Władysław nakazał również zarejestrować Konráda jako prawnego właściciela majątku Novák w 1284 r. Ziemie Konráda leżały w granicach dwóch najpotężniejszych i najbardziej agresywnych prowincji oligarchicznych. [[Kőszegi]] przejmował jego wioski jedna po drugiej w połowie 1280 roku i przekazywał je swoim ''[[Familiaris|familiares]]'' [[Hédérvari]], a [[Csák III. Máté|Mateusz III Csák]] wyparł go z komitatu [[Pozsony]]. Konrád i jego rodzina wycofali swoje ziemie w okręgu [[Baranya]].<ref name="Tóth" /> Tam Konrád zbudował swoją nową siedzibę w [[Kéménd]] (dziś Máriakéménd) na początku lat 90. XIII wieku.<ref name="Engel1996"> Konrád zintegrował się z miejscową szlachtą, ponieważ wszystkie poprzednie połączenia z Węgrami Północno-Zachodnimi zostały utracone. Został wymieniony jako sędzia szlachty (węg. ''szolgabíró'', pol. „Sługa sługi”) komitatu [[Baranya]] w 1282 r. wraz z trzema innymi szlachcicami.<ref name="Zsoldos" />
  
<small><small>Ladislaus IV, who was declared to be of age in 1277, granted half of the royal customs of Moson to Conrad in 1282, while the [[Székesfehérvár Basilica|Székesfehérvár Chapter]] possessed the other half. Ladislaus also ordered to register Conrad as the lawful owner of Novák estate in 1284. However these measures proved to be only virtual supports for Conrad, as the advancing [[Kőszegi family]] gradually displaced him from the region. Conrad's lands laid in the boundaries of interests of the two most powerful and aggressive oligarchic provinces – the Kőszegis seized his villages one after another in Moson County by the mid-1280s and handed over them to their ''[[Familiaris|familiares]]'', the [[Hédervári family|Héderváris]], while [[Matthew III Csák|Matthew Csák]] expelled him from Pozsony County. Conrad and his family receded to their lands in Baranya County.{{sfn|C. Tóth|2001|p=62}} There Conrad built his new seat in [[Máriakéménd|Kéménd]] (today Máriakéménd) by the early 1290s.{{sfn|Engel|1996|p=339}} Conrad integrated into the local nobility, his all previous connections to Northwest Hungary had been lost. He was mentioned as a noble judge ({{lang-hu|szolgabíró}}; lit. "servants' judge") of Baranya County in 1282, alongside three other noblemen.{{sfn|Zsoldos|2011|p=133}} </small></small>
+
W 1295 r. Konrád założył klasztor Paulinów w [[Belvárdgyula|Gyula]], poświęcony świętemu [[I. László|Władysławowi]] z Węgier. Podarował swoje trzy wioski: [[Olasz]], [[Hásságy]] i [[Hidor]] (dziś część Olasz) nowo utworzonemu opactwu. Jest to trzeci najwcześniej znany prywatny klasztor paulinów. Jednak rodzina Győr była uwikłana w konflikt z wpływowymi lokalnymi rodzinami, Matucsinais, Keménym (synem Lőrinca) i [[Kórógyi]]mi, którzy splądrowali i zajęli jego ziemie w komitacie [[Baranya]] w 1296 roku, w tym [[Kéménd]], [[Gyula]],  [[Olasz]] i [[Palkonya]]. Konrád i jego syn [[Győr Jakab|Jakub]] zostali wyjęci spod jurysdykcji [[ispán]]a przez [[III. András|Andrzeja III]], ale w rzeczywistości nie miało to miejsca ze względu na anarchiczne warunki.<ref name="Tóth" /> W 1298 r. Konráda i Jakaba wymieniono wśród wielu patronów opactwa Zselicszentjakab. Konrád ostatni raz pojawił się we współczesnych mu dokumentach w 1299 roku.<ref name="Tóth" /> Zmarł 11 listopada 1302 r. w wieku około 80 lat.<ref name="Zsoldos" />
 
 
W 1295 r. Konrád założył klasztor Paulinów w [[Belvárdgyula|Gyula]], poświęcony świętemu Władysławowi z Węgier. Podarował swoje trzy wioski: [[Olasz]], [[Hásságy]] i [[Hidor]] (dziś część Olasz) nowo utworzonemu opactwu. Jest to trzeci najwcześniej znany prywatny klasztor Paulinów. Jednak '''pokrewieństwo''' Győr uwikłane w konflikt z wpływowymi lokalnymi rodzinami, Matucsinais ([[Kemény, syn Lőrinca]]) i [[Kórógyi]], którzy splądrowali i zajęli jego ziemie w komitacie [[Baranya]] w 1296 roku, w tym [[Kéménd]], [[Gyula]],  [[Olasz]] i [[Palkonya]]. Konrád i jego syn [[Győr Jakab|Jakab]] zostali zwolnieni spod '''jurysdykcji''' [[ispán]]a przez [[III. András|Andrzeja III]], ale w rzeczywistości nie miało to miejsca ze względu na anarchiczne warunki.<ref name="Tóth" /> W 1298 r. Konráda i Jakaba wymieniono wśród wielu patronów opactwa Zselicszentjakab. Konrád ostatni raz pojawił się we współczesnych dokumentach w 1299 roku.<ref name="Tóth" /> Zmarł 11 listopada 1302 r. w wieku około 80 lat.<ref name="Zsoldos" />
 
 
 
<small><small>In 1295, Conrad Győr founded a [[Order of Saint Paul the First Hermit|Pauline]] monastery at [[Belvárdgyula|Gyula]] (present-day Belvárdgyula), dedicated to [[Ladislaus I of Hungary|Saint Ladislaus of Hungary]]. He donated his three villages of [[Olasz]], [[Hásságy]] and Hidor (today part of Olasz) to the newly established abbey. This is the third earliest known privately founded Pauline monastery. However the Győr kindred embroiled in conflict with the influential local families, the Matucsinais ([[Kemény, son of Lawrence]]) and the Kórógyis, who plundered and seized their several lands in Baranya County in 1296, including Kéménd, Gyula, Olasz and [[Palkonya]]. Conrad and his son James were granted exemption from the jurisdiction of the ''ispán'' by [[Andrew III of Hungary]], but in reality this did not prevail due to the anarchic conditions.{{sfn|C. Tóth|2001|p=62}} In 1298, Conrad and James were mentioned among the many patrons of the [[Zselicszentjakab Abbey]]. Conrad last appeared in contemporary records in 1299.{{sfn|C. Tóth|2001|p=63}} He died by 11 November 1302, at approximately 80 years of age.{{sfn|Zsoldos|2011|p=319}} </small></small>
 
  
 
==Przypisy==
 
==Przypisy==
Linia 67: Linia 63:
 
  |urzędnik          = Győr I. Konrád (węg.)<br>Konrad I Győr (pol.)
 
  |urzędnik          = Győr I. Konrád (węg.)<br>Konrad I Győr (pol.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
  |tytulatura        = [[Stolnik królewski]]
+
  |tytulatura        = [[Podczaszy królewski]]
 
  |grafika          =  
 
  |grafika          =  
 
  |opis grafiki      =  
 
  |opis grafiki      =  
Linia 75: Linia 71:
 
  |opis faksymile    =  
 
  |opis faksymile    =  
 
  |dewiza            =  
 
  |dewiza            =  
  |1. tytuł          = [[Stolnik królewski]]
+
  |1. tytuł          = [[Podczaszy królewski]]
 
  |1. od            = ok.1254
 
  |1. od            = ok.1254
 
  |1. do            = 1260
 
  |1. do            = 1260
Linia 90: Linia 86:
  
 
  |klan              =  
 
  |klan              =  
  |ród              = [[Győr]]
+
  |ród              = [[Győr (ród)|Győr]]
 
  |rodzina          =  
 
  |rodzina          =  
 
  |pochodzenie      = węgierskie
 
  |pochodzenie      = węgierskie
Linia 120: Linia 116:
 
[[Kategoria:Győr]]
 
[[Kategoria:Győr]]
 
[[Kategoria:Ród]]
 
[[Kategoria:Ród]]
[[Kategoria:Stolnicy królewscy]]
+
[[Kategoria:Podczaszy królewscy]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]

Aktualna wersja na dzień 18:58, 7 mar 2021

Győr I. Konrád (pol. Konrad I Győr) (* ok.1219, † 1299÷1302), węgierski szlachcic niemieckiego pochodzenia, stolnik królewski między 1254 a 1260 rokiem. Znany we współczesnych mu dokumentach jako Konrád Óvári (pol. Konrad z Óvár ). Przodek szlacheckich rodzin Gyulai, Geszti i Kéméndi.

Rodzina

Konrád urodził się ok. 1219 r.[1] w rodzinie Óvár rodu Győr, jako jeden z dwóch synów Stefana II. Jego dziadkiem był Maurus I, pierwszy znany banus maritimus. Konrád miał także brata Maurusa II, który poślubił córkę szlachcica Vekharda.[2] Zmarł przed 1252 r., pozostawiając Konráda jako jedynego żyjącego członka rodzinyref name="Tóth" />

Konrád miał czworo dzieci z nieznaną z imienia żoną: Jakuba, Stefana III, Katarzynę (Katalin) i nienazwanej córki. Jakab służył jako stolnik królewski w 1291 roku, poślubił Ilonę Kán z Siklós, dając początek późniejszych członków rodu, w tym rodzin szlacheckich Gyulai], Geszti i Kéméndi. Katalin była żoną Miske Rátóta z gałęzi Kővágóörs (w ten sposób są bezpośrednimi przodkami znakomitej rodziny Batthyány za pośrednictwem wnuczki, również Katalin). Kolejna niezidentyfikowana córka Konráda poślubiła György Balog z Harsány.[2]

Walki o władzę

Konrád został po raz pierwszy wspomniany przez współczesne mu akta w 1239 roku, gdy był już dorosły.[1] Historyk Norbert C. Toth argumentował argumentował, że hipotetyczna gałąź rodziny Baranya wyginęła podczas pierwszej inwazji Mongołów na Węgry (1241–1242), dlatego Konrád odziedziczył jej ziemie w komitacie Baranya jako najbliższy krewny w obrębie rodu Győr.[1] Początkowo należał do dworzan króla Beli IV; pojawił się jako stolnik królewski na dworze królowej małżonki Marii Laskariny w 1253 r.[3] Dawne dzieła historiograficzne uważały, że jego współczesny Szák Konrád zachował tę godność, ale historyk Attila Zsoldos ujawnił, że urzędnik o nazwisku Konrád posiadał Alásony – jak to powiedział Konrád.[3] W roku 1258 (lub już 1256) został mianowany ispanem komitatu Borsod, co jest niezwykłym stanowiskiem dla właściciela ziemskiego z Transdanubii.[3]

Bela IV określił Konráda jako swojego „byłego” podczaszego królewskiego w swoim dokumencie z 1263 roku. Jest więc prawdopodobne, że pełnił tę funkcję kiedyś między 1254 (kiedy wspomniano ostatniego znanego urzędnika Baldwina I Rátóta) a 1260 (gdy Konrád nie popierał węgierskiego dworu królewskiego, dopóki nie uzyskał dokumentu ułaskawienia od Beli).[3] C. Tóth uważa, że Konrád zbudował swój zamek w Óvár (dziś Mosonmagyaróvár, niem. Altenburg) w latach 50. XII wieku wieku, gdy Bela po inwazji mongolskiej porzucił starodawną królewską prerogatywę budowy i posiadania kamiennych fortec przez baronów i prałatów.[1] Jednak Konrád zbudował swoją siedzibę zdecydowanie pod koniec panowania Beli.[4]

Wkrótce jednak Konrád zwrócił się przeciwko Beli IV, zgodnie z wyżej wspomnianym dokumentem królewskim wydanym w 1263 r., sugerując, że uciekł do Czech Ottokara II, po tym, jak jego armia zwyciężyła wojska węgierskie w bitwie pod Kressenbrunn 12 czerwca 1260 r. Dokument opowiada, że ​​Konrád zaprosił i kwaterował styryjskich żołnierzy Ottokara w swoim zamku w Óvár i dokonywał napadów rabunkowych na pobliskie wioski i posiadłości w komitacie Moson. W tym samym czasie Ottokar przeprowadził bezpieczne postępowanie na ziemiach Konráda na granicy, aby uniknąć grabieży i zniszczeń podczas wojny między królestwami. Bela IV oskarżyła również swojego byłego lojalnego stronnika o podrabianie monet, co uznano za jeden z najgorszych grzechów w średniowiecznej Europie. Ponieważ domniemano, że Konrád uciekł z królestwa Beli, aby nie zostać pociągniętym do odpowiedzialności, wstąpił na dwór księcia Stefana. Następnie Bela skonfiskował dobra Konráda w komitatach: Moson i Pozsony, oprócz oprócz zamku Óvár i patronatu klasztoru Lébény. Duża część jego ziem, w tym sam fort, została przyznana Wawrzyńcowi Abie, zagorzałemu stronnikowi Beli.[1] Relacje księcia Stefana z ojcem Belą IV pogorszyły się na początku lat 60. XII wieku. Po krótkim starciu między nimi w 1262 r. zawarli oni traktat około 25 listopada, dzieląc kraj – Stefan otrzymał ziemie na wschód od Dunaju. Zgodnie z traktatem Konrád, podobnie jak inni szlachcice, otrzymał amnestię od króla, który również zwrócił mu skonfiskowane ziemie na początku 1263 r.[1]

Król zwrócił majątek Fertőfő-Szombathely Konrádowi w 1267 r., a klasztor Lébény odzyskał wioski Old i Sásony (obecnie Winden am See, Austria) w tym samym czasie. Przed 1270 r. Bela IV zezwolił mu pobór podatków na moście, gdzie Leitha wpływa do Moson (ramienia Dunaju) na zachód od Szigetköz w pobliżu jego twierdzy. Gdy Stefan V zastąpił ojca w 1270 r., natychmiastp otwierdził Konrádowi przywilej 1 października wraz z innymi majątkami w komitacie Moson.[1] Gdy Ottokar zaatakował ziemie na północ od Dunaju w kwietniu 1271 r. i zdobył kilka fortec, a 15 maja rozgromił armię węgierską pod Mosonem, jego wojska zdewastowały fortecę Konráda. Następnie Stefan przeniósł stolicę komitatu Moson do siedziby Konráda w Óvár. Po nagłej śmierci Stefana w sierpniu 1272 r. na tron wstąpił małoletni Władysław IV. Jego panowanie zapoczątkowało erę „feudalnej anarchii”, gdy wiele grup baronów walczyło ze sobą o najwyższą władzę. W takich okolicznościach Konrád prowadził liczne konflikty i procesy sądowe ze swoimi sąsiadami i przeciwnikami, na przykład ze szlachtą Kiliti (1274), Pawłem Gutkeledem (1276) i jego najtwardszym lokalnym wrogiem Herbordem Hahótem (1279), który najechał i splądrował jego ziemie. Jego majątek Novák został zajęty przez znanego oligarchę Iwana Kőszegiego i do jego śmierci był bezprawnie właścicielem.[1]

Odrzucenie

Władysław IV, który objął tron w 1277 r., przyznał Konrádowi połowę królewskich podatków z komitatu Moson w 1282 r., podczas gdy Kapituła Székesfehérvár posiadała drugą połowę. Władysław nakazał również zarejestrować Konráda jako prawnego właściciela majątku Novák w 1284 r. Ziemie Konráda leżały w granicach dwóch najpotężniejszych i najbardziej agresywnych prowincji oligarchicznych. Kőszegi przejmował jego wioski jedna po drugiej w połowie 1280 roku i przekazywał je swoim familiares Hédérvari, a Mateusz III Csák wyparł go z komitatu Pozsony. Konrád i jego rodzina wycofali swoje ziemie w okręgu Baranya.[1] Tam Konrád zbudował swoją nową siedzibę w Kéménd (dziś Máriakéménd) na początku lat 90. XIII wieku.<ref name="Engel1996"> Konrád zintegrował się z miejscową szlachtą, ponieważ wszystkie poprzednie połączenia z Węgrami Północno-Zachodnimi zostały utracone. Został wymieniony jako sędzia szlachty (węg. szolgabíró, pol. „Sługa sługi”) komitatu Baranya w 1282 r. wraz z trzema innymi szlachcicami.[3]

W 1295 r. Konrád założył klasztor Paulinów w Gyula, poświęcony świętemu Władysławowi z Węgier. Podarował swoje trzy wioski: Olasz, Hásságy i Hidor (dziś część Olasz) nowo utworzonemu opactwu. Jest to trzeci najwcześniej znany prywatny klasztor paulinów. Jednak rodzina Győr była uwikłana w konflikt z wpływowymi lokalnymi rodzinami, Matucsinais, Keménym (synem Lőrinca) i Kórógyimi, którzy splądrowali i zajęli jego ziemie w komitacie Baranya w 1296 roku, w tym Kéménd, Gyula, Olasz i Palkonya. Konrád i jego syn Jakub zostali wyjęci spod jurysdykcji ispána przez Andrzeja III, ale w rzeczywistości nie miało to miejsca ze względu na anarchiczne warunki.[1] W 1298 r. Konráda i Jakaba wymieniono wśród wielu patronów opactwa Zselicszentjakab. Konrád ostatni raz pojawił się we współczesnych mu dokumentach w 1299 roku.[1] Zmarł 11 listopada 1302 r. w wieku około 80 lat.[3]

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 C. Tóth, Norbert (2001). "A Győr-nemzetség az Árpád-korban [Ród Győr w erze Arpadów]". W: Neumann, Tibor (red.). Analecta Mediaevalia I. Tanumányok a középkorról. Argumentum Kiadó. str. 59-63.
  2. 2,0 2,1 Engel: Genealógia (Genus Győr 1., Óvár – gałąź)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 60, 67, 144, 319.
  4. Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I. [Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I]. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 385.

Źródła

  • C. Tóth, Norbert (2001). "A Győr-nemzetség az Árpád-korban [Ród Győr w erze Arpadów]". W: Neumann, Tibor (red.). Analecta Mediaevalia I. Tanumányok a középkorról. Argumentum Kiadó. str. 53–72. ISBN 963-446-174-3.
  • Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I. [Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Győr I. Konrád (węg.)
Konrad I Győr (pol.)

Podczaszy królewski
Podczaszy królewski
Okres od ok.1254
do 1260
Poprzednik Bágyon
Następca Kórógyi II. Fülöp
Dane biograficzne
Ród Győr
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny ok.1219
Śmierć między 1299 a 1302
Ojciec II. István
Żona nieznana
Dzieci Jakab
III István
Katarin
córka