Kán I. Gyula: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej")
 
(Nie pokazano 26 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:50procent]]
+
[[Kategoria:0]]
−
[[Kategoria:Nieprzetłumaczone z angielskiego]]
+
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
−
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Rado_(palatine)
+
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Julius_I_K%C3%A1n
−
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rado_(palatine)&action=history
+
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Julius_I_K%C3%A1n&action=history
 
|nota    = angielski
 
|nota    = angielski
 
}}
 
}}
Linia 10: Linia 10:
 
|
 
|
 
|}
 
|}
−
 
 
{|
 
{|
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |
 
  |
−
 
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Hont-Pázmány Márton]]
 
|poprzednik        = [[Hont-Pázmány Márton]]
Linia 65: Linia 63:
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
−
|poprzednik        = [[Szák Miklós]]
+
|poprzednik        = [[Szák I. Miklós]]
 
|gl_članak_funkcija = [[Palatyn Królestwa Węgier]]<br>(1215-1217)
 
|gl_članak_funkcija = [[Palatyn Królestwa Węgier]]<br>(1215-1217)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
−
|następca          = [[Szák Miklós]]
+
|następca          = [[Szák I. Miklós]]
 
}}
 
}}
  
Linia 75: Linia 73:
 
|gl_članak_funkcija = [[Palatyn Królestwa Węgier]]<br>(1222-1226)
 
|gl_članak_funkcija = [[Palatyn Królestwa Węgier]]<br>(1222-1226)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
−
|następca          = [[Szák Miklós]]
+
|następca          = [[Szák I. Miklós]]
 
}}
 
}}
  
 +
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Monoszló I. Tamás]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Ban całej Slawonii]]<br>(1229-1235)
 +
|współrządzący      =
 +
|następca          = [[Vacat]]
 +
}}
  
 
{|
 
{|
Linia 83: Linia 87:
 
|}
 
|}
  
−
'''I. Gyula''' (pol. ''Juliusz I'') z pokrewnego Kana († zm. 1237), węgierski szlachcic, baron, wielki właściciel ziemski, który zajmował kilka świeckich pozycji za panowania królów [[I. Imre]], [[III. László]] i [[II. András]]. Przodek klanu Kán, który pochodził z komitatu Baranya. <ref>Markó 2006, str. 235.</ref>
+
'''Kán I. Gyula''' (*&nbsp;nieznana,&nbsp;† 1237), węgierski szlachcic, dostojnik i wielki właściciel ziemski za panowania królów Węgier: [[Imre|Emeryka]], [[III. László|Władysława III]] i [[II. András|Andrzeja II]]. Przodek klanu [[Kán]], który pochodził z komitatu [[Baranya]].<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 235.</ref>
  
−
<small><small>'''Julius (I) from the kindred Kán''' ({{lang-hu|Kán nembeli (I.) Gyula}}; died 1237) was a powerful Hungarian baron and landowner, who held several secular positions during the reign of kings [[Emeric, King of Hungary|Emeric]], [[Ladislaus III of Hungary|Ladislaus III]] and [[Andrew II of Hungary|Andrew II]]. He was the ancestor of the [[Kán|''gens'' Kán]] which originated from [[Baranya County (former)|Baranya County]].<ref>Markó 2006, str. 235.</ref> </small></small>
+
==Kariera==
  
−
==Career==
+
Gyula ożenił się z Heleną z nieznanego rodu († przed 1250). Mieli dwóch synów: [[Kán I. László|Władysława I]], [[palatyn]]a (1242-1244/5) i [[Kán II. Gyula|Juliusza II]], [[Stolnik|stolnika królewskiego]] (1222-1228).<ref>Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 235.</ref>
−
Julius I married to the unknown surname Helena (died before 1250). They had two sons, by name [[Ladislaus I Kán|Ladislaus I]], who served as [[Palatine of Hungary|palatine]] (1242–1244/5), and [[Julius II Kán|Julius II]], [[master of the cupbearers]] (1222–1228).<ref name='Markó_235'/>
 
  
−
His name was first mentioned by records as [[voivode of Transylvania]] in 1201.<ref name='Zsoldos_37'>Zsoldos 2011, p. 37.</ref><ref name='Engel_381'>Engel 2001, p. 381.</ref> Besides voivodeship he also functioned as [[ispán]] (''comes'') of [[Fehér County (former)|Fehér County]].<ref name='Zsoldos_151'>Zsoldos 2011, p. 151.</ref> He held the office of [[judge royal]] between 1202 and 1204, besides that he was the ispán of [[Csanád County|Csanád]] (1202–1203) and [[Nyitra County|Nyitra Counties]] (1204).<ref name='Markó_235'/><ref name='Zsoldos_28'>Zsoldos 2011, p. 28.</ref>
+
Jego nazwisko zostało po raz pierwszy wymienione w aktach jako o [[Wojewoda|wojewodzie Siedmiogrodu]] w 1201 r.<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 18, 28, 37, 43-44, 141, 151, 196-197, 210, 306.</ref><ref name="Engel">Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. str. 381.</ref> Oprócz sprawowania tej funkcji był [[ispán]]em komitatu [[Fejér]].<ref name="Zsoldos" /> Był także [[sędzia|sędzią królewskim]] między 1202 a 1204. Wreszcie był [[ispán]]em komitatów: [[Csanád]] (1202-1203) i [[Nyitra]] (1204).<ref name="Markó" /><ref name="Zsoldos" />
  
−
After the death of Ladislaus III, he became an ardent admirer of Andrew II. He served as ispán of [[Sopron County]] in 1205.<ref name='Zsoldos_196'>Zsoldos 2011, p. 196.</ref> After that he was appointed ispán of [[Bodrog County]] in 1206, a position which he held until 1212.<ref name='Markó_235'/><ref name='Zsoldos_141'>Zsoldos 2011, p. 141.</ref> Between 1212 and 1213, he again became judge royal, besides that he received the manor of [[Bács County]] as ispán.<ref name='Zsoldos_28'/> In 1213, he was appointed [[ban of Slavonia]] and ispán of [[Vas County (former)|Vas County]].<ref name='Zsoldos_43'>Zsoldos 2011, p. 43.</ref> One year later, he became voivode of Transylvania for the second term, besides that he functioned as ispán of [[Szolnok County]].<ref name='Zsoldos_37'/><ref name='Engel_381'/>
+
Po śmierci króla [[III. László| Władysława III]] stał się gorliwym stronnikiem [[II. András|Andrzeja II]]. Służył jako [[ispán]] komitatu [[Sopron]] w 1205 roku.<ref name="Zsoldos" /> Następnie został powołany na [[ispán]]a komitatu [[Bodrog]] w 1206 r., które to stanowisko utrzymywał do 1212 r.<ref name="Markó" /><ref name="Zsoldos" /> W latach 1212–1213 ponownie został [[sędzia|sędzią królewskim]], poza tym został [[ispán]]em komitatu [[Bács]].<ref name="Zsoldos" /> W 1213 r. został [[Ban całej Slawonii|banem Slawonii]] i [[ispán]]em komitatu [[Vas]]<ref name="Zsoldos" />. Rok później został [[Wojewoda|wojewodą Siedmiogrodu]] na drugą kadencję, poza tym działał jako [[ispán]] w komitacie [[Szolnok]].<ref name="Zsoldos" /><ref name="Engel" />
  
−
Julius I Kán was appointed palatine of Hungary, the second-highest secular office after the king in 1215 and held the position until 1217. According to a non-authentic charter he also functioned as palatine in 1218. He also served as ispán of Sopron County in 1215.<ref name='Zsoldos_18'>Zsoldos 2011, p. 18.</ref> During Andrew II's [[Fifth Crusade]] (1217–1218), Julius could not prevent the emergence of anarchical conditions, as a result he lost his political influence for a short time.<ref name='Markó_235'/>
+
Gyula został mianowany [[palatyn]]em, drugim co do ważności świeckim urzędnikiem po królu w 1215 r. i pełnił tę funkcję do 1217 r. Zgodnie z nieautoryzowanym dokumentem jako palatyn działał również w 1218 r. W 1215 roku służył jako [[ispán]] komitatu [[Sopron]].<ref name="Zsoldos" /> Podczas [[V krucjata|piątej krucjaty]] [[II. András|Andrzeja II]] (1217-1218) Gyula nie był w stanie zapobiec pojawieniu się anarchicznych zachowań, w rezultacie stracił na krótko wpływy polityczne.<ref name="Markó" />
  
−
He regained his former influence, as he was appointed ban of Slavonia and ispán of [[Somogy County (former)|Somogy County]] in 1219.<ref name='Zsoldos_43'/> He served as ispán of Szolnok and Bodrog Counties from 1220 to 1221.<ref name='Zsoldos_210'>Zsoldos 2011, p. 210.</ref> In 1221, he became a member of the queen's court, as the [[master of the treasury]] and judge royal for Queen [[Yolanda de Courtenay]].<ref name='Markó_235'/> One year later he was appointed palatine for the second time (1222–1226) and ispán of Bodrog County (1222–1224). He served as ispán of Sopron County between 1224 and 1226.<ref name='Zsoldos_18'/> This latter position was also held by Julius from 1228 to 1230.<ref name='Zsoldos_197'>Zsoldos 2011, p. 197.</ref> For the third time, he functioned as ban of Slavonia between 1229 and 1235. Meanwhile, he held the position of judge royal for the queen, secondly, in 1232.<ref name='Zsoldos_44'>Zsoldos 2011, p. 44.</ref>
+
Odzyskał je, ponieważ w 1219 r. został [[Ban całej Slawonii|banem Slawonii]] i [[ispán]]em komitatu [[Somogy]]<ref name="Zsoldos" />. Był także [[ispán]]em komitatów: [[Szolnok]] i [[Bodrog]] od 1220 do 1221.<ref name="Zsoldos" /> W 1221 r. został członkiem dworu królowej, jako skarbnik i sędzia królowej [[Yolanda|Yolandy de Courtenay]].<ref name="Markó" /> Rok później został palatynem po raz drugi (1222–1226) i [[ispán]]em komitatu [[Bodrog]] (1222–1224). Został także [[ispán]]em komitatu [[Sopron]] między 1224 a 1226.<ref name="Zsoldos" /> To ostatnie stanowisko Gyula zajmował także od 1228 do 1230.<ref name="Zsoldos" /> Po raz trzeci pełnił funkcję [[Ban całej Slawonii|bana Slawonii]] między 1229 a 1235 r.. W międzyczasie ponownie pełnił funkcję sędziego królewskiego królowej, w 1232 roku.<ref name="Zsoldos" />
  
−
After the death of Andrew II (1235), he had been disgraced and was imprisoned by the new king, [[Béla IV of Hungary]]. He died in captivity in 1237. Julius I founded the Nekcseszentmárton ([[Martin, Croatia]]) estate of the [[Knights Templar]].<ref name='Markó_235'/>
+
Po śmierci [[II. András|Andrzeja II]] (1235) został ''pohańbiony'' i uwięziony przez nowego króla [[IV. Béla|Belę IV]]. Zmarł w niewoli w 1237 r. Gyula założył klasztor templariuszy w [[Martin]]ie w Chorwacji.<ref name="Markó" />
  
−
==Identification==
+
==Identyfikacja==
−
The above career is consistent and gapless, thus can refer to a single person, nevertheless it is not free from doubts: it may arise, that Julius during the rule of Emeric was a different person from Julius, baron of Andrew II, because of the political-historical conditions (prince Andrew rebelled against his older brother's reign). However this theory is can be eliminated by the possibility that Julius was also a secret supporter of prince Andrew, as many others.<ref name='Zsoldos_306'>Zsoldos 2011, p. 306.</ref>
 
  
−
It is neither reassuring that Julius' career began with too high positions, without the introductory section of smaller offices. Historian Mór Wertner identified all occurring Julius with the person from the kindred Kán during the first decades of the 13th century, unless he had no reason to act differently. In contrast, János Karácsonyi gave an overview about Julius I Kán's career from the year of 1219, when he was already easily distinguishable from [[Julius I Rátót]], judge royal (1219–1221; 1235–1239) and voivode of Transylvania (1229–1231).<ref name='Zsoldos_306'/>
+
Powyższa kariera jest konsekwentna i bezproblemowa, więc może odnosić się do jednej osoby, niemniej jednak nie jest wolna od wątpliwości: może się zdarzyć, że Gyula za panowania Emeryka był inną osobą niż Gyula, baron Andrzeja II, ze względu na warunki polityczno-historyczne (książę Andrzej zbuntował się przeciwko rządom swojego starszego brata). Teorię tę można jednak wyeliminować, ponieważ Gyula był, podobnie jak wielu innych, nieujawnionym zwolennikiem księcia Andrzeja<ref name="Zsoldos" />.
 +
 
 +
Nie jest też pocieszające, że kariera Gyuli rozpoczęła się od zbyt wysokich stanowisk, bez wstępnej części niższych urzędów. Historyk [[Wertner Mór|Mór Wertner]] utożsamiał wszystkich występujących Juliuszy w pierwszych dziesięcioleciach XIII wieku z osobą klanu [[Kán]], chyba że miał powód, by postępować inaczej. W przeciwieństwie do tego, [[Karácsonyi János|János Karácsonyi]] dokonał przeglądu kariery Juliusza I Kána od roku 1219, gdy już był łatwo odróżnialny od [[Rátót I. Gyula|Juliusa I Rátóta]], [[sędzia|sędziego królewskiego]] (1219-1221; 1235-1239) i [[Wojewoda|wojewody Siedmiogrodu]] (1229-1231)<ref name="Zsoldos" />.
  
 
==Przypisy==
 
==Przypisy==
Linia 109: Linia 113:
  
 
==Źródła==
 
==Źródła==
−
* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. {{ISBN|1-86064-061-3}}.
+
* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
−
* {{hu icon}} Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' ("The High Officers of the Hungarian State from Saint Stephen to the Present Days&nbsp;– A Biographical Encyclopedia") (2nd edition); Helikon Kiadó Kft., Budapest; {{ISBN|963-547-085-1}}.
+
 
−
* {{hu icon}} Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' ("Secular Archontology of Hungary, 1000–1301"). História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. {{ISBN|978-963-9627-38-3}}
+
* Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
 +
 
 +
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.
  
 
|
 
|
 
{{Urzędnik infobox
 
{{Urzędnik infobox
−
  |urzędnik          = Kán I. Gyula
+
  |urzędnik          = Kán I. Gyula (węg.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
−
  |tytulatura        = Ban jednolitej Chorwacji<br>Wojewoda Siedmiogrodu<br>Sędzia królewski<br>Palatyn Królestwa Węgier<br>Ban Dalmacji i Chorwacji
+
  |tytulatura        = [[Ban jednolitej Chorwacji]]<br>[[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>[[Sędzia królewski]]<br>[[Palatyn Królestwa Węgier]]<br>[[Ban Dalmacji i Chorwacji]]<br>[Ban całej Slawonii]]
 
  |grafika          =  
 
  |grafika          =  
 
  |opis grafiki      =  
 
  |opis grafiki      =  
Linia 127: Linia 133:
  
 
  |1. tytuł          = [[Ban jednolitej Chorwacji]]
 
  |1. tytuł          = [[Ban jednolitej Chorwacji]]
−
  |1. od            = :<br><small>(1) </small>1213, <small>(2) </small>1219, <small>(3) </small>1229
+
  |1. od            = ''':''' <small>(1) </small>1213, <small>(2) </small>1219, <small>(3) </small>1229
−
  |1. do            = :<br><small>(1) </small>1213, <small>(2) </small>1219, <small>(3) </small>1234
+
  |1. do            = ''':''' <small>(1) </small>1213, <small>(2) </small>1219, <small>(3) </small>1234
 
  |1. powołanie      =  
 
  |1. powołanie      =  
 
  |1. poprzednik    = <small>1. </small>[[Hont-Pázmány Márton]]<br><small>2. </small>[[Bár-Kalán Bánk]]<br><small>3. </small>[[Valeginus]]<br><small>3. </small>Atyusz Salamon
 
  |1. poprzednik    = <small>1. </small>[[Hont-Pázmány Márton]]<br><small>2. </small>[[Bár-Kalán Bánk]]<br><small>3. </small>[[Valeginus]]<br><small>3. </small>Atyusz Salamon
Linia 134: Linia 140:
  
 
  |2. tytuł          = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]
 
  |2. tytuł          = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]
−
  |2. od            = <small>(1) </small>1201, <small>(2) </small>1214
+
  |2. od            = ''':''' <small>(1) </small>1201, <small>(2) </small>1214
−
  |2. do            = <small>(1) </small>1201, <small>(2) </small>1214
+
  |2. do            = ''':''' <small>(1) </small>1201, <small>(2) </small>1214
 
  |2. powołanie      =  
 
  |2. powołanie      =  
 
  |2. poprzednik    = <small>1. </small>[[Geregye I. Eth]]<br><small>2. </small>[[II. Miklós]]
 
  |2. poprzednik    = <small>1. </small>[[Geregye I. Eth]]<br><small>2. </small>[[II. Miklós]]
Linia 141: Linia 147:
  
 
  |3. tytuł          = [[Sędzia królewski]]
 
  |3. tytuł          = [[Sędzia królewski]]
−
  |3. od            = <small>(1) </small>1202, <small>(2) </small>1212
+
  |3. od            = ''':''' <small>(1) </small>1202, <small>(2) </small>1212
−
  |3. do            = <small>(1) </small>1204, <small>(2) </small>1213
+
  |3. do            = ''':''' <small>(1) </small>1204, <small>(2) </small>1213
 
  |3. powołanie      =  
 
  |3. powołanie      =  
 
  |3. poprzednik    = <small>1. </small>[[Achilleus]]<br><small>2. </small>[[Tétény Marcell]]
 
  |3. poprzednik    = <small>1. </small>[[Achilleus]]<br><small>2. </small>[[Tétény Marcell]]
Linia 148: Linia 154:
  
 
  |4. tytuł          = [[Palatyn Królestwa Węgier]]
 
  |4. tytuł          = [[Palatyn Królestwa Węgier]]
−
  |4. od            = <small>(1) </small>1215, <small>(2) </small>1222
+
  |4. od            = ''':''' <small>(1) </small>1215, <small>(2) </small>1222
−
  |4. do            = <small>(1) </small>1217, <small>(2) </small>1226
+
  |4. do            = ''':''' <small>(1) </small>1217, <small>(2) </small>1226
 
  |4. powołanie      =  
 
  |4. powołanie      =  
−
  |4. poprzednik    = <small>1. </small>[[Szák Miklós]]<br><small>2. </small>[[Csanád Tódor]]
+
  |4. poprzednik    = <small>1. </small>[[Szák I. Miklós]]<br><small>2. </small>[[Csanád Tódor]]
−
  |4. następca      = <small>1. </small>[[Szák Miklós]]<br><small>2. </small>[[Szák Miklós]]
+
  |4. następca      = <small>1. </small>[[Szák I. Miklós]]<br><small>2. </small>[[Szák I. Miklós]]
  
 
  |5. tytuł          = [[Ban Dalmacji i Chorwacji]]
 
  |5. tytuł          = [[Ban Dalmacji i Chorwacji]]
Linia 160: Linia 166:
 
  |5. poprzednik    = [[Valeginus]]<br>i [[Atyusz Salamon]]
 
  |5. poprzednik    = [[Valeginus]]<br>i [[Atyusz Salamon]]
 
  |5. następca      = [[Gutkeled Apaj]]
 
  |5. następca      = [[Gutkeled Apaj]]
 +
 +
|6. tytuł          = [[Ban całej Slawonii]]
 +
|6. od            = 1229
 +
|6. do            = 1235
 +
|6. powołanie      =
 +
|6. poprzednik    = [[Monoszló I. Tamás]]
 +
|6. następca      = [[Vacat]]
  
 
  |klan              =  
 
  |klan              =  
Linia 188: Linia 201:
 
|}
 
|}
  
−
{{SORTUJ:Kan, Julius 01}}
+
{{SORTUJ:Kan, Gyula 01}}
  
 +
[[Kategoria:Kán]]
 +
[[Kategoria:Ród]]
 +
[[Kategoria:Banowie całej Slawonii]]
 
[[Kategoria:Banowie Dalmacji i Chorwacji]]
 
[[Kategoria:Banowie Dalmacji i Chorwacji]]
 
[[Kategoria:Banowie jednolitej Chorwacji]]
 
[[Kategoria:Banowie jednolitej Chorwacji]]
−
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 
 
[[Kategoria:Palatyni Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Palatyni Królestwa Węgier]]
−
[[Kategoria:Rody]]
 
−
[[Kategoria:Ród Kán]]
 
 
[[Kategoria:Sędziowie królewscy]]
 
[[Kategoria:Sędziowie królewscy]]
−
[[Kategoria:Urodzeni w XII wieku]]
 
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
Linia 203: Linia 215:
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
[[Kategoria:Wojewodowie Siedmiogrodu]]
 
[[Kategoria:Wojewodowie Siedmiogrodu]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XII wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w 1237]]
 
[[Kategoria:Zmarli w 1237]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]

Aktualna wersja na dzień 19:11, 7 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Ban jednolitej Chorwacji
(1213) 		Następca:
Hont-Pázmány Márton Atyusz III. Atyusz
Poprzednik: Ban jednolitej Chorwacji
(1219) 		Następca:
Bár-Kalán Bánk Atyusz Salamon
Poprzednik: Ban Dalmacji i Chorwacji
(1229-1234) 		Następca:
Valeginus
i Atyusz Salamon		 Gutkeled Apaj
Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu
(1201) 		Następca:
Geregye I. Eth I. Miklós
Poprzednik: Sędzia królewski
(1202-1204) 		Następca:
Achilleus Smaragd
Poprzednik: Sędzia królewski
(1212–1213) 		Następca:
Tétény Marcell Hont-Pázmány Márton
Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu
(1214) 		Następca:
II. Miklós Kacsics Simon
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1215-1217) 		Następca:
Szák I. Miklós Szák I. Miklós
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1222-1226) 		Następca:
Csanád Tódor Szák I. Miklós
Poprzednik: Ban całej Slawonii
(1229-1235) 		Następca:
Monoszló I. Tamás Vacat

Kán I. Gyula (* nieznana, † 1237), węgierski szlachcic, dostojnik i wielki właściciel ziemski za panowania królów Węgier: Emeryka, Władysława III i Andrzeja II. Przodek klanu Kán, który pochodził z komitatu Baranya.[1]

Kariera

Gyula ożenił się z Heleną z nieznanego rodu († przed 1250). Mieli dwóch synów: Władysława I, palatyna (1242-1244/5) i Juliusza II, stolnika królewskiego (1222-1228).[2]

Jego nazwisko zostało po raz pierwszy wymienione w aktach jako o wojewodzie Siedmiogrodu w 1201 r.[3][4] Oprócz sprawowania tej funkcji był ispánem komitatu Fejér.[3] Był także sędzią królewskim między 1202 a 1204. Wreszcie był ispánem komitatów: Csanád (1202-1203) i Nyitra (1204).[1][3]

Po śmierci króla Władysława III stał się gorliwym stronnikiem Andrzeja II. Służył jako ispán komitatu Sopron w 1205 roku.[3] Następnie został powołany na ispána komitatu Bodrog w 1206 r., które to stanowisko utrzymywał do 1212 r.[1][3] W latach 1212–1213 ponownie został sędzią królewskim, poza tym został ispánem komitatu Bács.[3] W 1213 r. został banem Slawonii i ispánem komitatu Vas[3]. Rok później został wojewodą Siedmiogrodu na drugą kadencję, poza tym działał jako ispán w komitacie Szolnok.[3][4]

Gyula został mianowany palatynem, drugim co do ważności świeckim urzędnikiem po królu w 1215 r. i pełnił tę funkcję do 1217 r. Zgodnie z nieautoryzowanym dokumentem jako palatyn działał również w 1218 r. W 1215 roku służył jako ispán komitatu Sopron.[3] Podczas piątej krucjaty Andrzeja II (1217-1218) Gyula nie był w stanie zapobiec pojawieniu się anarchicznych zachowań, w rezultacie stracił na krótko wpływy polityczne.[1]

Odzyskał je, ponieważ w 1219 r. został banem Slawonii i ispánem komitatu Somogy[3]. Był także ispánem komitatów: Szolnok i Bodrog od 1220 do 1221.[3] W 1221 r. został członkiem dworu królowej, jako skarbnik i sędzia królowej Yolandy de Courtenay.[1] Rok później został palatynem po raz drugi (1222–1226) i ispánem komitatu Bodrog (1222–1224). Został także ispánem komitatu Sopron między 1224 a 1226.[3] To ostatnie stanowisko Gyula zajmował także od 1228 do 1230.[3] Po raz trzeci pełnił funkcję bana Slawonii między 1229 a 1235 r.. W międzyczasie ponownie pełnił funkcję sędziego królewskiego królowej, w 1232 roku.[3]

Po śmierci Andrzeja II (1235) został pohańbiony i uwięziony przez nowego króla Belę IV. Zmarł w niewoli w 1237 r. Gyula założył klasztor templariuszy w Martinie w Chorwacji.[1]

Identyfikacja

Powyższa kariera jest konsekwentna i bezproblemowa, więc może odnosić się do jednej osoby, niemniej jednak nie jest wolna od wątpliwości: może się zdarzyć, że Gyula za panowania Emeryka był inną osobą niż Gyula, baron Andrzeja II, ze względu na warunki polityczno-historyczne (książę Andrzej zbuntował się przeciwko rządom swojego starszego brata). Teorię tę można jednak wyeliminować, ponieważ Gyula był, podobnie jak wielu innych, nieujawnionym zwolennikiem księcia Andrzeja[3].

Nie jest też pocieszające, że kariera Gyuli rozpoczęła się od zbyt wysokich stanowisk, bez wstępnej części niższych urzędów. Historyk Mór Wertner utożsamiał wszystkich występujących Juliuszy w pierwszych dziesięcioleciach XIII wieku z osobą klanu Kán, chyba że miał powód, by postępować inaczej. W przeciwieństwie do tego, János Karácsonyi dokonał przeglądu kariery Juliusza I Kána od roku 1219, gdy już był łatwo odróżnialny od Juliusa I Rátóta, sędziego królewskiego (1219-1221; 1235-1239) i wojewody Siedmiogrodu (1229-1231)[3].

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 235.
  2. ↑ Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 235.
  3. ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 18, 28, 37, 43-44, 141, 151, 196-197, 210, 306.
  4. ↑ 4,0 4,1 Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526. I.B. Tauris Publishers. str. 381.

Źródła

  • Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Kán I. Gyula (węg.)

— Ban jednolitej Chorwacji
Wojewoda Siedmiogrodu
Sędzia królewski
Palatyn Królestwa Węgier
Ban Dalmacji i Chorwacji
[Ban całej Slawonii]]		 —
Ban jednolitej Chorwacji
Okres od : (1) 1213, (2) 1219, (3) 1229
do : (1) 1213, (2) 1219, (3) 1234
Poprzednik 1. Hont-Pázmány Márton
2. Bár-Kalán Bánk
3. Valeginus
3. Atyusz Salamon
Następca 1. Atyusz III. Atyusz
2. Atyusz Salamon
3. Gutkeled Apaj
Wojewoda Siedmiogrodu
Okres : (1) 1213, (2) 1219, (3) 1229
Poprzednik 1. Geregye I. Eth
2. II. Miklós
Następca 1. I. Miklós
2. Kacsics Simon
Sędzia królewski
Okres od : (1) 1202, (2) 1212
do : (1) 1204, (2) 1213
Poprzednik 1. Achilleus
2. Tétény Marcell
Następca 1. Smaragd
2. Hont-Pázmány Márton]]
Palatyn Królestwa Węgier
Okres od : (1) 1215, (2) 1222
do : (1) 1217, (2) 1226
Poprzednik 1. Szák I. Miklós
2. Csanád Tódor
Następca 1. Szák I. Miklós
2. Szák I. Miklós
Ban Dalmacji i Chorwacji
Okres od 1229
do 1234
Poprzednik Valeginus
i Atyusz Salamon
Następca Gutkeled Apaj
Ban całej Slawonii
Okres od 1229
do 1235
Poprzednik Monoszló I. Tamás
Następca Vacat
Dane biograficzne
Ród Kán
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny data nieznana
Śmierć 1237
Ojciec nieznany
Matka nieznana
Żona Helena
Dzieci I. László
II. Gyula
Simon
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Kán_I._Gyula&oldid=52007”