Erdélyi szászul: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 1 pośredniej wersji utworzonej przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2w]]
+
[[Kategoria:1s]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
Linia 25: Linia 25:
 
  |
 
  |
  
−
[[Plik:Németek Erdélyben.svg|thumb|350px|Németek lakta területek Romániában 1918-ban (a mai romániai megyékre kivetítve)]]
+
[[Plik:Németek Erdélyben.svg|thumb|left|500px|Obszary zamieszkane przez Niemców w Rumunii w 1918 roku (z granicami dzisiejszych okregów rumuńskich)]]
  
−
Obszary zamieszkane przez Niemców w Rumunii w 1918 roku (przewidywane na dzisiejsze powiaty rumuńskie)
+
'''Erdélyi szász nyelv''' (pol. ''Saksoński język Siedmiogrodu'', saks. ''Siweberjesch-Såksesch'' lub ''Såksesch'', niem. ''Siebenbürgisch-Sächsisch'' lub  ''siebenbürgisch-sächsische Sprache'', rum. ''Limba săsească'' lub ''dialectul săsesc'') jest uważany za najbardziej odległy dialekt języka niemieckiego, którym obecnie posługuje się bardzo niewielu mieszkańców [[Siedmiogrod]]u.
  
−
Saksoński język Transylwanii jest uważany za najbardziej odległy dialekt języka niemieckiego, którym obecnie posługuje się bardzo niewielu w Siedmiogrodzie. Sasi Siedmiogrodu stracili większość swojego pierwotnego terytorium na własnej ziemi, więc większość Saksonii mieszka za granicą, głównie w Niemczech. Liczbę osób posługujących się tym językiem szacuje się na dwieście tysięcy.
+
Język jest w rzeczywistości zbiorem kilku odrębnych dialektów, z równie dużymi różnicami w słownictwie, fonetyce, palatalizacji, koniugacji, a także między literaturą saksońską i niemiecką oraz językami dolnoniemieckimi. Ściśle spokrewniony jest z nim język dolnoniemiecki, który jest uważany za odrębny język, a także język luksemburski, który został teraz przekształcony w odrębny język. Istnieją również pewne podobieństwa z językiem niderlandzkim, ponieważ niektórzy przodkowie Sasów siedmiogrodzkich pochodzili z Flandrii (tutaj jednak mówienie o niezależnym języku flamandzkim byłoby nie na miejscu). Mają oni swoje własne tradycje literackie, jednak Sasi zawsze czuli się Niemcami, więc w ważniejszych sprawach posługiwali się niemieckim językiem standardowym, nie było już poważniejszych kroków w celu stworzenia całkowicie niezależnego języka literackiego.
  
−
Az '''erdélyi szász nyelv'''et a [[német nyelv]] legtávolabbi dialektusának tartják számon, melyet ma már nagyon kevesen beszélnek [[Erdély]]ben. Az [[erdélyi szászok]] eredeti területük javarészét elvesztették saját földjükön, így nagyobb része a szászságnak külföldön él, elsősorban [[Németország]]ban. A nyelvet beszélők száma kétszázezer főre becsülhető.
+
== Współczesność ==
−
 
 
−
Saksończyk z Siedmiogrodu jest w rzeczywistości zbiorem kilku odrębnych dialektów, z równie dużymi różnicami w słownictwie, fonetyce, palatalizacji, koniugacji, a także między literaturą saksońską i niemiecką oraz językami dolnoniemieckimi. Ściśle spokrewniony jest z nim język dolnoniemiecki, który jest uważany za odrębny język, a także język luksemburski, który został teraz przekształcony w odrębny język. Istnieją również pewne podobieństwa z językiem niderlandzkim, ponieważ niektórzy przodkowie Saksonii pochodzili z Flandrii (tutaj jednak mówienie o niezależnym języku flamandzkim byłoby zbędne). Saksończycy mają swoje własne tradycje literackie, jednak Sasi zawsze czuli się Niemcami, więc w ważniejszych sprawach posługiwali się niemieckim językiem standardowym, nie było już poważniejszych kroków w celu stworzenia całkowicie niezależnego języka literackiego.
 
−
 
 
−
Az erdélyi szász tulajdonképpen több, egymástól is elkülönülő dialektusok összessége, melyek között ugyanúgy nagy eltérések vannak a szókincsben, hangtanban, palatalizációban, ragozásban, akárcsak a szász és a német irodalmi, valamint az [[alnémet nyelv]] között. Az alnémet nyelv közeli rokonságban áll hozzá, amelyet külön nyelvnek tartanak, illetve a [[luxemburgi nyelv]] is, melyet mára sikerült önálló nyelvvé alakítani. Bizonyos mértékű hasonlóságok vannak a [[holland nyelv]]vel is, mivel a szászok őseinek egy része [[flandria]]i területről ered (itt azonban felesleges lenne önálló [[flamand nyelv]]ről beszélni). A szásznak megvannak a maga irodalmi hagyományai, ennek ellenére a szászok mindig is németnek érezték magukat, ezért a fontosabb dolgokban a német standard nyelvet használták, nem voltak komolyabb lépések egy teljesen önálló irodalmi nyelv megteremtésére.
 
−
 
 
−
[[....]]
 
−
 
 
−
Siedmiogród saksoński (saksoński: Siweberjesch-Såksesch lub po prostu Såksesch lub {{#invoke: Lang | lang}} lub {{#invoke: Lang | lang}}) to niemiecki dialekt Sasów Siedmiogrodu.
 
−
 
 
−
'''Transylvanian Saxon''' (Saxon: ''Siweberjesch-Såksesch'' or just ''Såksesch'', {{Lang-de|Siebenbürgisch-Sächsisch}} or {{lang|de|siebenbürgisch-sächsische Sprache}}, {{Lang-hu|Erdélyi szász nyelv}}, {{Lang-ro|Limba săsească}} or {{lang|ro|dialectul săsesc}}) is the German dialect of the [[Transylvanian Saxons]].
 
−
 
 
−
Pod względem lingwistyki porównawczej należy do grupy dialektów zachodnio-środkowo-niemieckich z Mozeli Frankonii. W tym szczególnym względzie należy podkreślić, że ma on stałą liczbę podobieństw leksykalnych z luksemburskim.
 
−
 
 
−
In terms of [[comparative linguistics]], it pertains to the [[Moselle Franconian dialects|Moselle Franconian]] group of [[West Central German]] dialects. In this particular respect, it must be stressed that it shares a consistent amount of lexical similarities with [[Luxembourgish]].
 
−
 
 
−
Dialekt był używany głównie w Siedmiogrodzie (współczesna środkowa Rumunia), przez osoby pochodzenia niemieckiego, flamandzkiego i walońskiego, które osiedliły się w Królestwie Węgier od XII wieku.
 
−
 
 
−
The dialect was mainly spoken in [[Transylvania]] (contemporary central [[Romania]]), by individuals of [[Germans|German]], [[Flemish people|Flemish]], and [[Walloons|Walloon]] origins who were settled in the [[Kingdom of Hungary]] starting in the 12th century.
 
  
 
We współczesności zdecydowana większość native speakerów emigrowała kilkoma falami, początkowo do Niemiec i Austrii, a następnie do USA, Kanady i innych krajów Europy Zachodniej, starając się zachować (przynajmniej czasowo) ) ich specyficzny język.
 
We współczesności zdecydowana większość native speakerów emigrowała kilkoma falami, początkowo do Niemiec i Austrii, a następnie do USA, Kanady i innych krajów Europy Zachodniej, starając się zachować (przynajmniej czasowo) ) ich specyficzny język.
  
−
In the contemporary era, the vast majority of the native speakers have emigrated in several waves, initially to [[Germany]] and [[Austria]], but then subsequently to the [[United States of America|USA]], [[Canada]] as well as other [[Western Europe]]an countries, managing in the process to preserve (at least temporarily) their specific language there.
+
Przed rewolucją rumuńską w 1989 roku większość siedmiogrodzkich Sasów nadal mieszkała w Siedmiogrodzie. Podczas komunistycznej dyktatury Nicolae Ceaușescu ''sprzedano'' wiele tysięcy tych Sasóœ za ogromną kwotę wypłaconą socjalistycznej Rumunii przez Niemcy Zachodnie.
−
 
 
−
Przed rewolucją rumuńską w 1989 roku większość Siedmiogrodzkich Sasów nadal mieszkała w Siedmiogrodzie. Podczas komunistycznej dyktatury Nicolae Ceaușescu sprzedano wiele tysięcy tych Saksonów na jednego mieszkańca Szablon: podaj ogromną kwotę pieniędzy wypłaconą socjalistycznej Rumunii przez Niemcy Zachodnie.
 
−
 
 
−
Before the [[Romanian Revolution|Romanian Revolution of 1989]], most of the Transylvanian Saxons were still living in Transylvania. During the communist dictatorship of [[Nicolae Ceaușescu]], many thousands of these Saxons were sold per capita{{specify}} for a huge amount of money paid to socialist Romania by [[West Germany]].
 
−
 
 
−
Do 1990 roku liczba Saksonów mieszkających w Siedmiogrodzie dramatycznie spadła. Krótko po upadku komunizmu, w latach 1991-1994, wielu Siedmiogrodzkich Sasów, którzy nadal pozostawali w Siedmiogrodzie, zdecydowało się ostatecznie wyemigrować do Niemiec, pozostawiając w Rumunii zaledwie mniejszość liczącą około 15–16 000 Siedmiogrodzkich Sasów.
 
−
 
 
−
By 1990, the number of Saxons living in Transylvania had decreased dramatically. Shortly after the fall of Communism, from 1991 to 1994, many Transylvanian Saxons who still remained in Transylvania decided to ultimately emigrate to Germany, leaving just a minority of about 15,000 to 16,000 Transylvanian Saxons in Romania.
 
  
−
Liczbę rodzimych użytkowników języka transylwańskiego w Saksonii szacuje się obecnie na 200 000 osób. Siedmiogród saksoński jest również językiem ojczystym obecnego prezydenta Rumunii Klausa Iohannisa.
+
Do 1990 roku liczba Sasóœ mieszkających w Siedmiogrodzie dramatycznie spadła. Krótko po upadku komunizmu, w latach 1991-1994, wielu z nich, którzy nadal pozostawali w Siedmiogrodzie, zdecydowało się ostatecznie wyemigrować do Niemiec, pozostawiając w Rumunii zaledwie mniejszość liczącą około 15–16 000 ludzi.
  
−
The number of native Transylvanian Saxon speakers today is estimated at 200,000 persons. Transylvanian Saxon is also the native language of the current [[president of Romania]], [[Klaus Iohannis]].
+
Liczbę rodzimych użytkowników języka szacuje się obecnie na 200.000 osób. Język ten jest językiem ojczystym obecnego prezydenta Rumunii Klausa Iohannisa.
  
 
== Alfabet ==
 
== Alfabet ==
Linia 93: Linia 67:
 
* X - ix
 
* X - ix
 
* Y - ipsilon
 
* Y - ipsilon
−
* Z - zet<ref>{{cite web |title=Transylvanian Saxon |url=https://www.omniglot.com/writing/transylvaniansaxon.htm |website=Omniglot |access-date=8 February 2021}}</ref>
+
* Z - zet<ref name="TSl">''[https://www.omniglot.com/writing/transylvaniansaxon.htm Transylvanian Saxon language]''. Omniglot. [dostep:2021-02-08].</ref>
  
 
== Ortografia i wymowa ==
 
== Ortografia i wymowa ==
Linia 110: Linia 84:
 
* u - [ʊ/uː]
 
* u - [ʊ/uː]
 
* uë - [u]
 
* uë - [u]
−
* ü/y - [ʏ/yː]<ref>{{cite web |title=Transylvanian Saxon language |url=https://www.omniglot.com/writing/transylvaniansaxon.htm |website=Omniglot |access-date=8 February 2021}}</ref>
+
* ü/y - [ʏ/yː]<ref name="TSl"/>
  
 
=== Spółgłoski ===
 
=== Spółgłoski ===
Linia 141: Linia 115:
 
* w - [v]
 
* w - [v]
 
* x - [ks]
 
* x - [ks]
−
* z - [t͡s]<ref>[https://www.omniglot.com/writing/transylvaniansaxon.htm "Transylvanian Saxon language"]]. Omniglot. [dostep:2021-02-08].</ref>
+
* z - [t͡s]<ref name="TSl"/>
  
 
== Bibliografia ==
 
== Bibliografia ==

Aktualna wersja na dzień 09:14, 19 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Plik:Németek Erdélyben.svg
Obszary zamieszkane przez Niemców w Rumunii w 1918 roku (z granicami dzisiejszych okregów rumuńskich)

Erdélyi szász nyelv (pol. Saksoński język Siedmiogrodu, saks. Siweberjesch-Såksesch lub Såksesch, niem. Siebenbürgisch-Sächsisch lub siebenbürgisch-sächsische Sprache, rum. Limba săsească lub dialectul săsesc) jest uważany za najbardziej odległy dialekt języka niemieckiego, którym obecnie posługuje się bardzo niewielu mieszkańców Siedmiogrodu.

Język jest w rzeczywistości zbiorem kilku odrębnych dialektów, z równie dużymi różnicami w słownictwie, fonetyce, palatalizacji, koniugacji, a także między literaturą saksońską i niemiecką oraz językami dolnoniemieckimi. Ściśle spokrewniony jest z nim język dolnoniemiecki, który jest uważany za odrębny język, a także język luksemburski, który został teraz przekształcony w odrębny język. Istnieją również pewne podobieństwa z językiem niderlandzkim, ponieważ niektórzy przodkowie Sasów siedmiogrodzkich pochodzili z Flandrii (tutaj jednak mówienie o niezależnym języku flamandzkim byłoby nie na miejscu). Mają oni swoje własne tradycje literackie, jednak Sasi zawsze czuli się Niemcami, więc w ważniejszych sprawach posługiwali się niemieckim językiem standardowym, nie było już poważniejszych kroków w celu stworzenia całkowicie niezależnego języka literackiego.

Współczesność

We współczesności zdecydowana większość native speakerów emigrowała kilkoma falami, początkowo do Niemiec i Austrii, a następnie do USA, Kanady i innych krajów Europy Zachodniej, starając się zachować (przynajmniej czasowo) ) ich specyficzny język.

Przed rewolucją rumuńską w 1989 roku większość siedmiogrodzkich Sasów nadal mieszkała w Siedmiogrodzie. Podczas komunistycznej dyktatury Nicolae Ceaușescu sprzedano wiele tysięcy tych Sasóœ za ogromną kwotę wypłaconą socjalistycznej Rumunii przez Niemcy Zachodnie.

Do 1990 roku liczba Sasóœ mieszkających w Siedmiogrodzie dramatycznie spadła. Krótko po upadku komunizmu, w latach 1991-1994, wielu z nich, którzy nadal pozostawali w Siedmiogrodzie, zdecydowało się ostatecznie wyemigrować do Niemiec, pozostawiając w Rumunii zaledwie mniejszość liczącą około 15–16 000 ludzi.

Liczbę rodzimych użytkowników języka szacuje się obecnie na 200.000 osób. Język ten jest językiem ojczystym obecnego prezydenta Rumunii Klausa Iohannisa.

Alfabet

  • A - a
  • B - be
  • C - ce
  • D - de
  • E - e
  • F - ef
  • G - ge
  • H - ha
  • I - i
  • J - jot
  • K - ka
  • L - el
  • M - em
  • N - en
  • O - o
  • P - pe
  • Q - ku
  • R - er
  • S - es
  • T - te
  • U - u
  • V - vau
  • W - we
  • X - ix
  • Y - ipsilon
  • Z - zet[1]

Ortografia i wymowa

Samogłoski

  • a - [a/aː]
  • au - [aʊ̯]
  • å - [ɔː]
  • ä - [ɛ/ɛː]
  • äi - [eɪ̯]
  • e - [ɛ~e~ə/eː]
  • ei - [aɪ̯]
  • ë - [e]
  • i - [ɪ/iː]
  • ië - [i]
  • o - [ɔ/oː]
  • u - [ʊ/uː]
  • uë - [u]
  • ü/y - [ʏ/yː][1]

Spółgłoski

  • b - [b~p]
  • c - [k~g̊]
  • ch - [x~ʃ]
  • ck - [k]
  • d - [d~t]
  • dsch - [d͡ʒ]
  • f - [f]
  • g - [g~k~ʃ]
  • h - [h~ː]
  • j - [j]
  • k - [k~g̊]
  • l - [l]
  • m - [m]
  • n - [n]
  • ng - [ŋ]
  • nj - [ɲ]
  • p - [p~b̥]
  • pf - [p͡f]
  • qv - [kv]
  • r - [r~∅]
  • s - [s~ʃ~z]
  • sch - [ʃ]
  • ss - [s]
  • t - [t~d̥]
  • tsch - [t͡ʃ]
  • v - [f/v]
  • w - [v]
  • x - [ks]
  • z - [t͡s][1]

Bibliografia

  • Siebenbürgisch-Sächsisches Wörterbuch. A. Schullerus, B. Capesius, A. Tudt, S. Haldenwang et al. (in German)
    • Band 1, Buchstabe A – C, 1925, de Gruyter, ASIN: B0000BUORT
    • Band 2, Buchstabe D – F, 1926, de Gruyter, ASIN: B0000BUORU
    • Band 3, Buchstabe G, 1971, de Gruyter, ASIN: B0000BUORV
    • Band 4, Buchstabe H – J, 1972
    • Band 5, Buchstabe K, 1975
    • Band 6, Buchstabe L, 1997, Böhlau Verlag,
    • Band 7: Buchstabe M, 1998, Böhlau Verlag,
    • Band 8, Buchstabe N - P, 2002, Böhlau Verlag,
    • Band 9: Buchstabe Q - R, 2007, Böhlau Verlag,

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Transylvanian Saxon language. Omniglot. [dostep:2021-02-08].

Linki zewnętrzne
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Erdélyi_szászul&oldid=52918”