Heľpa

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Strona	Autorzy	Nota
[3]	[4]	Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Heľpa je obec na Slovensku v okrese Brezno. K 1. 1. 2019 žilo v obci 2 585 obyvateľov. Heľpa (węg. Helpa) – wieś (obec) na Słowacji położona w kraju bańskobystrzyckim, w powiecie Brezno. Położenie Heľpa leży w Kotlinie Helpiańskiej – w dolinie górnego Hronu, u ujścia do niego od północy prawobrzeżnego dopływu, potoku Krivula, w historyczno-geograficznym regionie zwanym Horehroniem, ok. 28 km na wschód od Brezna. Od północy opadają nad nią stoki wschodniej części Niżnych Tatr (tzw. Kráľovohoľské Tatry), natomiast od południa – rozczłonkowane grzbiety Łańcucha Rudaw Słowackich, związane orograficznie z północnym skrajem Płaskowyżu Murańskiego. Historia Początki wsi sięgają pierwszej połowy XVI w., kiedy została założona na prawie wołoskim. Pierwsze pisemne wzmianki o niej pochodzą z 1549 lub z 1551 r.. Należała do feudalnego „państwa” z siedzibą na zamku murańskim.W XVII w. miała miejsce kolejna fala kolonizacji. Mieszkańcy trudnili się głównie pasterstwem owiec, wyrobem owczych serów, przetwórstwem owczej wełny i skór, tkactwem sukna i płótna lnianego, wyrobem drewnianych naczyń. Pod koniec XVIII w. na terenie wsi wydobywano rudę żelaza. Od XIX w. mieszkańcy znajdowali pracę w lasach, okolicznych tartakach i w zakładach hutniczych w Podbrezowej. Po 1918 r. dało się tu odczuć dotkliwe bezrobocie. W czasie słowackiego powstania narodowego mieszkańcy aktywnie uczestniczyli w walkach koło Telgártu i Murańskiej Huty, a w samej wsi działał partyzancki szpital. Po upadku powstania faszyści wielu mieszkańców wsi aresztowali i wywieźli, a pięciu w dn. 9 grudnia 1944 r. rozstrzelali na miejscu. Wyzwolenie spod niemieckiej okupacji przyniosły w dniu 30 stycznia 1945 r. jednostki wojsk radzieckich i rumuńskich. Populacja Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 2755 osób, w tym 1435 kobiet i 1320 mężczyzn. W 2001 roku rozkład populacji względem narodowości i przynależności etnicznej wyglądał następująco: Słowacy – 98,48% Czesi – 0,1% Romowie – 0,46% Rusini – 0,03% Ukraińcy – 0,07% = Wyznania Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco: Katolicy rzymscy – 97,85% Grekokatolicy – 0,36% Ewangelicy – 0,23% Prawosławni – 0,1% Ateiści – 0,4% Nie podano – 1,06% Topografia Cieki wodne Druga co do wielkości rzeka na Słowacji - Hron płynie pośrodku obszaru wsi. Z punktu widzenia sportów wodnych Heľpa na Hrone jest ważnym miejscem, ponieważ przy wysokim stanie wód Hron jest żeglowny od Heľpy do ujścia Dunaj, który ma długość 272 km. Na terenie Heľpy Hron otrzymuje kilka mniejszych strumieni. Przez Krivuľa, około 6 km długości doliny na południowych stokach Niskie Tatry, płynie tytułowy strumień, który wypływa na południowym zboczu poniżej szczytu [[Veľká Vápenica | Veľké Vápenice] ]. W okolicy pojawiają się jeszcze dwa obfite źródła wody mineralne. Stredom chotára obce preteká druhá najväčšia rieka Slovenska - Hron. Z hľadiska vodného športu predstavuje Heľpa na Hrone významnú lokalitu, pretože za vysokého vodného stavu je Hron splavný práve od Heľpy až po ústie do Dunaja, čo predstavuje 272 km. Na území Heľpy prijíma Hron niekoľko menších tokov. Cez Krivuľu, asi 6 km dlhú dolinu na južných svahoch Nízkych Tatier, preteká rovnomenný potok, prameniaci v južnom svahu pod vrcholom Veľkej Vápenice. Na území chotára vyvierajú dva výdatnejšie pramene minerálnych vôd. Rezerwat przyrody Najwyższe partie regionu Heľpy, szczytowe partie grzbietu Tatr Niskich, są już częścią Parku Narodowego Niskie Tatry. Ważny państwowy rezerwat przyrody Veľká Stožka w Parku Narodowym Muránska planina rozciąga się na południowym obszarze. Najvyššie položené časti územia Heľpy, vrcholové partie hrebeňa Nízkych Tatier, sú už súčasťou územia Národného parku Nízke Tatry. Do južného chotára zasahuje významná štátna prírodná rezervácia Veľká Stožka v národnom parku Muránska planina. Historia Najstarsza pisemna wzmianka o istnieniu wsi pochodzi z księgi wieczystej majątku Murán z 1549 r., W której generał Habsburgów Mikuláš wpisał prawa i obowiązki mieszkańców osad Horehronie, w tym Heľpy. Podaje się tutaj, że bracia Jakub i Piotr Heľpänskí mieszkają we wspólnej osadzie w Heľpie. Najstaršia písomná zmienka o existencii obce pochádza z urbáru Muránskeho panstva z roku 1549, v ktorom habsburský generál Mikuláš spísal práva a povinnosti obyvateľov horehronských osád, medzi nimi aj Heľpy. Tu sa uvádza, že v Heľpe žijú bratia Jakub a Peter Heľpänskí na spoločnej usadlosti. Mieszkańcy wsi zawsze mieli i nadal mają silną świadomość narodową. W czasie II wojny światowej nawiązywali kontakty z partyzantami radzieckimi i wspierali ich pod każdym względem. Po wybuchu SNP we wsi powstał 1 września 1944 r. Rewolucyjny Komitet Narodowy. Zorganizował brygady do kopania rowów przeciwpancernych i budowy barier, a na terenie szkoły urządził szpital wojskowy z salą operacyjną. Občania obce vždy mali a majú silné národnostné povedomie. Počas druhej svetovej vojny nadväzovali kontakty so sovietskymi partizánmi a po každej stránke ich podporovali. Po vypuknutí SNP bol v obci 1. septembra 1944 vytvorený Revolučný národný výbor. Organizoval brigády na kopanie protitankových priekop a budovanie zábran, v priestoroch školy zriadil vojenskú nemocnicu aj s operačnou sálou. 8 lipca 1949 r. Obywatele zbuntowali się przeciwko członkom Korpusu Bezpieczeństwa Narodowego i Służbie Bezpieczeństwa Państwa, którzy chcieli uprowadzić miejscowego duchownego, bd. p. Michal Čanecký. Stał się jedną z osobowości, które miały być ścigane i skazane za tzw działalność antypaństwowa. Obywatele zbuntowali się przeciwko temu i nie odbierali im księdza. Ale miało to złe konsekwencje. Śledztwo było bardzo trudne. Przesłuchano około 100 osób, 42 postawiono zarzuty, a 35 skazano. 8. júla 1949 sa vzbúrili občania proti príslušníkom Zboru národnej bezpečnosti a ŠtB, ktorí chceli odvliecť miestneho duchovného správcu fary, vd. p. Michala Čaneckého. Stal sa jednou z osobností, ktoré mali byť stíhané a odsúdené za tzv. protištátnu činnosť. Občania sa proti tejto skutočnosti vzbúrili a kňaza im nezobrali. Ale malo to neblahé následky. Vyšetrovanie bolo veľmi tvrdé. Vypočúvali okolo sto osôb, stíhali 42 a odsúdených bolo 35 osôb. Ludność Populacja na dzień 1 stycznia 2019 roku wynosiła 2585, w tym: 1228 mężczyzn 1 357 kobiet Kultura i atrakcje Pomniki Kościół rzymskokatolicki pw Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, jednonawowa budowla późnobarokowa z podzielonym na segmenty prezbiterium i wieżą z 1800 r. Kościół odnowiony w 1895 r. Wieża zwieńczona barokowym hełmem z latarnią, elewacje podzielone przez lizyny. We wnętrzu sklepienia pruskie, znajduje się ceglana emporium. [1] Zespół domów ludowych, to trzypokojowe budynki zrębowe na rzucie prostokąta, najczęściej z początku XX wieku. Wymienione są obiekty o numerach 18, 26, 623, 391 i 399. [2] Rímskokatolícky kostol Nanebovzatia Panny Márie, jednoloďová neskorobaroková stavba so segmentovo ukončeným presbytériom a predstavanou vežou z roku 1800. Kostol prešiel úpravou v roku 1895. Veža je ukončená barokovou helmicou s laternou, fasády sú členené lizénami. Inteiér je zaklenutý pruskými klenbami, nachádza sa tu murovaná empora. Súbor ľudových domov, jedná sa o zrubové trojpriestorové objekty na pôdoryse obdĺžnika, najčastejšie zo začiatku 20. storočia. Objekty číslo 18, 26, 623, 391 a 399 sú pamiatkovo chránené. Regularne imprezy Od 1966 roku regularnie odbywają się pod koniec czerwca Horehronie Dni Śpiewu i Tańca [3]. Amfiteatr, w którym odbywa się to wydarzenie, znajduje się za szkołą podstawową. Ponadto w czerwcu odbywa się Dziecięcy Festiwal Folklorystyczny Kolovrátok, a pod koniec sierpnia parada wojskowych zespołów folklorystycznych. [4] Horehronské dni spevu a tanca, sa koná pravidelne koncom júna od roku 1966.. Amfiteáter, kde sa toto podujatie uskutočňuje, sa nachádza za základnou školou. Okrem toho sa v júni koná detský folklórny festival Kolovrátok, koncom augusta Prehliadka vojenských folklórnych súborov. Osobowości wioski Tubylcy Jozef Kemko (* 1887 - † 1960), rzeźbiarz ludowy Ján Riapoš (* 1968), paraolympionik Michal Červienka, akordeonista Lukáš Latinák, aktor Milan Fiľo, biznesmen Jozef Oravkin, przedsiębiorca Pavel Siman, artysta Rudolf Ďurica, mistrz świata w boksie tajskim Osobnosti obce Rodáci Jozef Kemko (* 1887- † 1960), ľudový rezbár Ján Riapoš (* 1968), paraolympionik Michal Červienka, akordeonista Lukáš Latinák, herec Milan Fiľo, podnikateľ Jozef Oravkin, podnikateľ Pavel Siman, výtvarník Rudolf Ďurica, majster sveta v thajskom boxe Linki zewnętrzne Oficiálna stránka obce Najkrajší kraj- turistické atrakcie v obci

Heľpa wieś Plik:Nízké Tatry, Kolesárová, výhled JV 01.jpg 90px Znak Państwo Słowacja Słowacja Kraj Banskobystrický kraj Okres Brezno Region Horehronie Powierzchnia 41,7 km² (4170 ha) Populacja 2 498 (31. 12. 2020) Gęstość 59,9 os./km² Pierwsza pisemna wzmianka 1549[5]/1551[6] Starosta Peter Hyriak (nezávislý) PSČ 976 68 ŠÚJ 508608 EČV BR Tel. kierunkowy +421-48 Adres siedziby urzędu Farská 588/2 Adres e-mail [email protected] Telefón 048/618 61 50 Fax 048/618 60 04 Położenie gminy na Słowacji 7px Położenie gminy na Słowacji Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja 7px Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja Wikimedia Commons: Heľpa Strona: www.helpa.sk Portal mapowy GKU: mapa katastralna 18px 48°51′41″S 19°58′13″V