Heľpa: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 4 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2]]
+
[[Kategoria:1o]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]]
Linia 26: Linia 26:
 
  |
 
  |
  
−
'''Heľpa''' je [[obec (slovenská správna jednotka)|obec]] na [[Slovensko|Slovensku]] v okrese [[okres Brezno|Brezno]]. K  [[31. december|1. 1. 2019]] žilo v [[Obec (slovenská správna jednotka)|obci]] 2 585 obyvateľov.
+
'''Heľpa''' (pol. ''Heľpa'', węg. ''Helpa'') – [[wieś]] ([[obec]]) na [[Słowacja|Słowacji]] położona w [[kraj bańskobystrzycki|kraju bańskobystrzyckim]], w [[powiat Brezno|powiecie Brezno]].
−
 
 
−
'''Heľpa''' (węg. ''Helpa'') – [[wieś]] ([[obec]]) na [[Słowacja|Słowacji]] położona w [[kraj bańskobystrzycki|kraju bańskobystrzyckim]], w [[powiat Brezno|powiecie Brezno]].
 
  
 
== Położenie ==
 
== Położenie ==
 
Heľpa leży w [[Kotlina Helpiańska|Kotlinie Helpiańskiej]] – w dolinie górnego [[Hron]]u, u ujścia do niego od północy prawobrzeżnego dopływu, potoku [[Krivula]], w historyczno-geograficznym regionie zwanym [[Horehronie]]m, ok. 28 km na wschód od [[Brezno|Brezna]]. Od północy opadają nad nią stoki wschodniej części [[Niżne Tatry|Niżnych Tatr]] (tzw. Kráľovohoľské Tatry), natomiast od południa – rozczłonkowane grzbiety [[Łańcuch Rudaw Słowackich|Łańcucha Rudaw Słowackich]], związane orograficznie z północnym skrajem [[Muránska planina|Płaskowyżu Murańskiego]].
 
Heľpa leży w [[Kotlina Helpiańska|Kotlinie Helpiańskiej]] – w dolinie górnego [[Hron]]u, u ujścia do niego od północy prawobrzeżnego dopływu, potoku [[Krivula]], w historyczno-geograficznym regionie zwanym [[Horehronie]]m, ok. 28 km na wschód od [[Brezno|Brezna]]. Od północy opadają nad nią stoki wschodniej części [[Niżne Tatry|Niżnych Tatr]] (tzw. Kráľovohoľské Tatry), natomiast od południa – rozczłonkowane grzbiety [[Łańcuch Rudaw Słowackich|Łańcucha Rudaw Słowackich]], związane orograficznie z północnym skrajem [[Muránska planina|Płaskowyżu Murańskiego]].
 +
 +
== Topografia ==
 +
=== Cieki wodne ===
 +
 +
Druga co do wielkości rzeka na Słowacji − [[Hron]] płynie pośrodku obszaru wsi. Z punktu widzenia sportów wodnych Heľpa na Hrone jest ważnym miejscem, ponieważ przy wysokim stanie wód Hron jest spławny od Heľpy do ujścia do [[Dunaj]]u (na odcinku 272 km). Na terenie Heľpy Hron zasilany jest przez kilka mniejszych strumieni. Przez [[Krivuľa|Krivuľe]], około 6 km długości doliny pod południowymi stokami [[Nízke Tatry|Niskie Tatry]], płynie tytułowy strumień, który wypływa na południowym zboczu poniżej szczytu [[Veľká Vápenica | Veľké Vápenice]]. W okolicy wystepują jeszcze dwa obfite źródła [[woda mineralna | wody mineralne]].
 +
 +
=== Rezerwat przyrody ===
 +
 +
Najwyższe partie regionu Heľpy, szczytowe partie grzbietu Tatr Niskich, są już częścią Parku Narodowego [[NAPANT]]. Inny ważny państwowy rezerwat przyrody Veľká Stožka w [[Národný park Muránska planina|Parku Narodowym Muránska planina]] rozciąga się na południowym obszarze.
  
 
== Historia ==
 
== Historia ==
−
Początki wsi sięgają pierwszej połowy XVI w., kiedy została założona na prawie wołoskim. Pierwsze pisemne wzmianki o niej pochodzą z 1549<ref>Linhart Kamil a kolektív: op. cit.</ref> lub z 1551 r.<ref>[http://archive.is/20130418185931/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/zaklad.jsp?txtUroven=430603&lstObec=509043 Statystyki ogólne miejscowości] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09]. </ref>. Należała do feudalnego „państwa” z siedzibą na zamku murańskim.W XVII w. miała miejsce kolejna fala kolonizacji. Mieszkańcy trudnili się głównie pasterstwem owiec, wyrobem owczych serów, przetwórstwem owczej wełny i skór, tkactwem sukna i płótna lnianego, wyrobem drewnianych naczyń. Pod koniec XVIII w. na terenie wsi wydobywano [[Rudy żelaza na Ziemi|rudę żelaza]]. Od XIX w. mieszkańcy znajdowali pracę w lasach, okolicznych [[tartak]]ach i w zakładach hutniczych w [[Podbrezová|Podbrezowej]]. Po 1918 r. dało się tu odczuć dotkliwe bezrobocie.
+
 
 +
Początki wsi sięgają pierwszej połowy XVI w., kiedy została założona na prawie wołoskim. Pierwsze pisemne wzmianki o niej pochodzą z 1549<ref>Linhart Kamil a kolektív: op. cit.</ref> lub z 1551 r.<ref>[http://archive.is/20130418185931/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/zaklad.jsp?txtUroven=430603&lstObec=509043 Statystyki ogólne miejscowości] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09]. </ref> z księgi wieczystej majątku Murán z 1549 r., w której habsburski generał Mikuláš wpisał prawa i obowiązki mieszkańców osad [[Horehronie]], w tym Heľpy. Podaje się w niej, że bracia Jakub i Piotr Heľpänskí mieszkają we wspólnej osadzie w Heľpie.
 +
 
 +
Należała do feudalnego „państwa” z siedzibą na zamku murańskim. W XVII w. miała miejsce kolejna fala kolonizacji. Mieszkańcy trudnili się głównie pasterstwem owiec, wyrobem owczych serów, przetwórstwem owczej wełny i skór, tkactwem sukna i płótna lnianego, wyrobem drewnianych naczyń. Pod koniec XVIII w. na terenie wsi wydobywano [[Rudy żelaza na Ziemi|rudę żelaza]]. Od XIX w. mieszkańcy znajdowali pracę w lasach, okolicznych [[tartak]]ach i w zakładach hutniczych w [[Podbrezová|Podbrezowej]]. Po 1918 r. dało się tu odczuć dotkliwe bezrobocie.
  
 
W czasie [[Słowackie powstanie narodowe|słowackiego powstania narodowego]] mieszkańcy aktywnie uczestniczyli w walkach koło [[Telgárt]]u i [[Muránska Huta|Murańskiej Huty]], a w samej wsi działał partyzancki szpital. Po upadku powstania faszyści wielu mieszkańców wsi aresztowali i wywieźli, a pięciu w dn. 9 grudnia 1944 r. rozstrzelali na miejscu. Wyzwolenie spod niemieckiej okupacji przyniosły w dniu 30 stycznia 1945 r. jednostki wojsk radzieckich i rumuńskich.
 
W czasie [[Słowackie powstanie narodowe|słowackiego powstania narodowego]] mieszkańcy aktywnie uczestniczyli w walkach koło [[Telgárt]]u i [[Muránska Huta|Murańskiej Huty]], a w samej wsi działał partyzancki szpital. Po upadku powstania faszyści wielu mieszkańców wsi aresztowali i wywieźli, a pięciu w dn. 9 grudnia 1944 r. rozstrzelali na miejscu. Wyzwolenie spod niemieckiej okupacji przyniosły w dniu 30 stycznia 1945 r. jednostki wojsk radzieckich i rumuńskich.
  
−
== Demografia ==
+
8 lipca 1949 r. Obywatele zbuntowali się przeciwko członkom Korpusu Bezpieczeństwa Narodowego i Służbie Bezpieczeństwa Państwa, którzy chcieli uprowadzić miejscowego duchownego, (vd. p.) Michala Čaneckého. Stał się jedną z osobowości, które miały być ścigane i skazane za tzw. działalność antypaństwową. Obywatele zbuntowali się przeciwko temu że odbierali im księdza. Ale miało to złe konsekwencje. Śledztwo było bardzo trudne. Przesłuchano około 100 osób, 42 postawiono zarzuty, a 35 skazano.
 +
 
 +
== Populacja ==
 
Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 2755 osób, w tym 1435 kobiet i 1320 mężczyzn<ref>[http://web.archive.org/web/20150620013321/http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców] (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z [http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES tego adresu]].</ref>.
 
Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 2755 osób, w tym 1435 kobiet i 1320 mężczyzn<ref>[http://web.archive.org/web/20150620013321/http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców] (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z [http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/819fe4f3-665c-4878-8cfa-cadeb878a3cc/2012_LAU2_sk.pdf?MOD=AJPERES tego adresu]].</ref>.
 +
 +
Populacja na dzień 1 stycznia 2019 roku wynosiła 2585, w tym:
 +
* 1228 mężczyzn
 +
* 1 357 kobiet
  
 
W 2001 roku rozkład populacji względem [[narodowość|narodowości]] i [[grupa etniczna|przynależności etnicznej]] wyglądał następująco<ref name="spis">[http://archive.is/20130909011404/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/scitanie.jsp?txtUroven=430603&lstObec=508446 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].</ref>:
 
W 2001 roku rozkład populacji względem [[narodowość|narodowości]] i [[grupa etniczna|przynależności etnicznej]] wyglądał następująco<ref name="spis">[http://archive.is/20130909011404/http://app.statistics.sk/mosmis/eng/scitanie.jsp?txtUroven=430603&lstObec=508446 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001] (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].</ref>:
Linia 47: Linia 63:
 
* [[Rusini]] – 0,03%
 
* [[Rusini]] – 0,03%
 
* [[Ukraińcy]] – 0,07%
 
* [[Ukraińcy]] – 0,07%
 +
 +
=== Wyznania ===
  
 
Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco<ref name="spis"/>:
 
Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco<ref name="spis"/>:
Linia 55: Linia 73:
 
* [[Ateizm|Ateiści]] – 0,4%
 
* [[Ateizm|Ateiści]] – 0,4%
 
* Nie podano – 1,06%
 
* Nie podano – 1,06%
−
 
−
== Topografia ==
 
−
=== Cieki wodne ===
 
−
 
−
Druga co do wielkości rzeka na Słowacji - [[Hron]] płynie pośrodku obszaru wsi. Z punktu widzenia sportów wodnych Heľpa na Hrone jest ważnym miejscem, ponieważ przy wysokim stanie wód Hron jest żeglowny od Heľpy do ujścia [[Dunaj | Dunaj]], który ma długość 272 km. Na terenie Heľpy Hron otrzymuje kilka mniejszych strumieni. Przez [[Krivuľa | Krivuľa]], około 6 km długości doliny na południowych stokach [[Niskie Tatry | Niskie Tatry]], płynie tytułowy strumień, który wypływa na południowym zboczu poniżej szczytu [[Veľká Vápenica | Veľké Vápenice] ]. W okolicy pojawiają się jeszcze dwa obfite źródła [[woda mineralna | wody mineralne]].
 
−
 
−
Stredom chotára obce preteká druhá najväčšia rieka Slovenska - [[Hron]]. Z hľadiska vodného športu predstavuje Heľpa na Hrone významnú lokalitu, pretože za vysokého vodného stavu je Hron splavný práve od Heľpy až po ústie do [[Dunaj|Dunaja]], čo predstavuje 272 km. Na území Heľpy prijíma Hron niekoľko menších tokov. Cez [[Krivuľa|Krivuľu]], asi 6 km dlhú dolinu na južných svahoch [[Nízke Tatry|Nízkych Tatier]], preteká rovnomenný potok, prameniaci v južnom svahu pod vrcholom [[Veľká Vápenica|Veľkej Vápenice]]. Na území chotára vyvierajú dva výdatnejšie pramene [[minerálna voda|minerálnych vôd]].
 
−
 
−
=== Rezerwat przyrody ===
 
−
 
−
Najwyższe partie regionu Heľpy, szczytowe partie grzbietu Tatr Niskich, są już częścią Parku Narodowego Niskie Tatry. Ważny państwowy rezerwat przyrody Veľká Stožka w Parku Narodowym Muránska planina rozciąga się na południowym obszarze.
 
−
 
−
Najvyššie položené časti územia Heľpy, vrcholové partie hrebeňa Nízkych Tatier, sú už súčasťou územia [[NAPANT|Národného parku Nízke Tatry]]. Do južného chotára zasahuje významná štátna [[prírodná rezervácia]] Veľká Stožka v [[Národný park Muránska planina|národnom parku Muránska planina]].
 
−
 
−
== Historia ==
 
−
 
−
Najstarsza pisemna wzmianka o istnieniu wsi pochodzi z księgi wieczystej majątku Murán z 1549 r., W której generał Habsburgów Mikuláš wpisał prawa i obowiązki mieszkańców osad Horehronie, w tym Heľpy. Podaje się tutaj, że bracia Jakub i Piotr Heľpänskí mieszkają we wspólnej osadzie w Heľpie.
 
−
 
−
Najstaršia písomná zmienka o existencii obce pochádza z urbáru Muránskeho panstva z roku 1549, v ktorom habsburský generál Mikuláš spísal práva a povinnosti obyvateľov horehronských osád, medzi nimi aj Heľpy. Tu sa uvádza, že v Heľpe žijú bratia Jakub a Peter Heľpänskí na spoločnej usadlosti.
 
−
 
−
Mieszkańcy wsi zawsze mieli i nadal mają silną świadomość narodową. W czasie II wojny światowej nawiązywali kontakty z partyzantami radzieckimi i wspierali ich pod każdym względem. Po wybuchu SNP we wsi powstał 1 września 1944 r. Rewolucyjny Komitet Narodowy. Zorganizował brygady do kopania rowów przeciwpancernych i budowy barier, a na terenie szkoły urządził szpital wojskowy z salą operacyjną.
 
−
 
−
Občania obce vždy mali a majú silné národnostné povedomie. Počas [[druhá svetová vojna|druhej svetovej vojny]] nadväzovali kontakty so sovietskymi partizánmi a po každej stránke ich podporovali. Po vypuknutí SNP  bol v obci [[1. september|1. septembra]] [[1944]] vytvorený [[Revolučný národný výbor]]. Organizoval brigády na kopanie protitankových priekop a budovanie zábran, v priestoroch školy zriadil vojenskú nemocnicu aj s operačnou sálou.
 
−
 
−
8 lipca 1949 r. Obywatele zbuntowali się przeciwko członkom Korpusu Bezpieczeństwa Narodowego i Służbie Bezpieczeństwa Państwa, którzy chcieli uprowadzić miejscowego duchownego, bd. p. Michal Čanecký. Stał się jedną z osobowości, które miały być ścigane i skazane za tzw działalność antypaństwowa. Obywatele zbuntowali się przeciwko temu i nie odbierali im księdza. Ale miało to złe konsekwencje. Śledztwo było bardzo trudne. Przesłuchano około 100 osób, 42 postawiono zarzuty, a 35 skazano.
 
−
 
−
[[8. júl]]a [[1949]] sa vzbúrili občania proti príslušníkom Zboru národnej bezpečnosti a [[Štátna bezpečnosť|ŠtB]], ktorí chceli odvliecť miestneho duchovného správcu fary, vd. p. Michala Čaneckého. Stal sa jednou z osobností, ktoré mali byť stíhané a odsúdené za tzv. protištátnu činnosť. Občania sa proti tejto skutočnosti vzbúrili a kňaza im nezobrali. Ale malo to neblahé následky. Vyšetrovanie bolo veľmi tvrdé. Vypočúvali okolo sto osôb, stíhali 42 a odsúdených bolo 35 osôb.
 
−
 
−
== Politika ==
 
−
=== Obecné zastupiteľstvo 2018-2022 ===
 
−
#Miroslav Lilko (nezávislý kandidát)
 
−
#Mgr. art. Andrea Kirschová (SPOLU)
 
−
#Mgr. Andrea Oravkinová (nezávislý kandidát)
 
−
#Milan Málik (nezávislý kandidát)
 
−
#Mgr. Milan Bošeľa (SNS)
 
−
#Jozef Kukuľa (nezávislý kandidát)
 
−
#Ján Kukuľa (nezávislý kandidát)
 
−
#Rudolf Mešťan (nezávislý kandidát)
 
−
#Ing. Michal Košťál (nezávislý kandidát)
 
−
 
−
=== Obyvateľstvo ===
 
−
Počet obyvateľov k 1. 1. 2019 bol 2 585, z toho:
 
−
*1 228 mužov
 
−
*1 357 žien
 
  
 
== Kultura i atrakcje ==
 
== Kultura i atrakcje ==
 
=== Pomniki ===
 
=== Pomniki ===
  
−
* Kościół rzymskokatolicki pw Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, jednonawowa budowla późnobarokowa z podzielonym na segmenty prezbiterium i wieżą z 1800 r. Kościół odnowiony w 1895 r. Wieża zwieńczona barokowym hełmem z latarnią, elewacje podzielone przez lizyny. We wnętrzu sklepienia pruskie, znajduje się ceglana emporium. [1]
+
* Kościół rzymskokatolicki pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, jednonawowa budowla późnobarokowa z podzielonym na segmenty prezbiterium i wieżą z 1800 r. Kościół odnowiony w 1895 r. Wieża zwieńczona barokowym hełmem z latarnią, elewacje podzielone lizenami. We wnętrzu sklepienia pruskie, znajduje się ceglane emporium.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
−
* Zespół domów ludowych, to trzypokojowe budynki zrębowe na rzucie prostokąta, najczęściej z początku XX wieku. Wymienione są obiekty o numerach 18, 26, 623, 391 i 399. [2]
 
−
 
 
−
 
 
−
 
 
−
* [[Rímskokatolícka cirkev na Slovensku|Rímskokatolícky]] kostol [[Mária (matka Ježiša)|Nanebovzatia Panny Márie]], jednoloďová [[barok|neskorobaroková]] stavba so segmentovo ukončeným [[presbytérium|presbytériom]] a predstavanou vežou z roku [[1800]]. Kostol prešiel úpravou v roku [[1895]]. Veža je ukončená barokovou helmicou s laternou, fasády sú členené lizénami. Inteiér je zaklenutý pruskými [[klenba|klenbami]], nachádza sa tu murovaná [[empora]]. <ref>{{Citácia elektronického dokumentu
 
 
   | priezvisko =  
 
   | priezvisko =  
 
   | meno =  
 
   | meno =  
Linia 120: Linia 89:
 
   | miesto =  
 
   | miesto =  
 
   | jazyk =  
 
   | jazyk =  
−
}} </ref>
+
}} </ref>
−
* Súbor [[Ľudová architektúra na Slovensku|ľudových]] domov, jedná sa o zrubové trojpriestorové objekty na pôdoryse obdĺžnika, najčastejšie zo začiatku [[20. storočie|20. storočia]]. Objekty číslo 18, 26, 623, 391 a 399 sú pamiatkovo chránené.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
+
* Zespół domów ludowych, to trzypokojowe budynki zrębowe na rzucie prostokąta, najczęściej z początku XX wieku. Wymienione są obiekty o numerach 18, 26, 623, 391 i 399.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
 
   | priezvisko =  
 
   | priezvisko =  
 
   | meno =  
 
   | meno =  
Linia 137: Linia 106:
 
=== Regularne imprezy ===
 
=== Regularne imprezy ===
  
−
Od 1966 roku regularnie odbywają się pod koniec czerwca Horehronie Dni Śpiewu i Tańca [3]. Amfiteatr, w którym odbywa się to wydarzenie, znajduje się za szkołą podstawową. Ponadto w czerwcu odbywa się Dziecięcy Festiwal Folklorystyczny Kolovrátok, a pod koniec sierpnia parada wojskowych zespołów folklorystycznych. [4]
+
Od 1966 roku regularnie odbywają się pod koniec czerwca Horehronie Dni Śpiewu i Tańca<ref name=orgobkec>{{Citácia elektronického dokumentu | priezvisko = | meno = | odkaz na autora = | titul = 48. Horehronské dni spevu a tanca, 28. - 30. jún 2013, Heľpa| url = http://www.sosbb.sk/folk2.htm | dátum vydania = | dátum aktualizácie = | dátum prístupu = 24.01.2013  | vydavateľ = Stredoslovenské osvetové stredisko Banská Bystrica| miesto = Banská Bystrica|jazyk = }}</ref>. Amfiteatr, w którym odbywa się to wydarzenie, znajduje się za szkołą podstawową. Ponadto w czerwcu odbywa się Dziecięcy Festiwal Folklorystyczny Kolovrátok, a pod koniec sierpnia parada wojskowych zespołów folklorystycznych.<ref name=historiaobce>{{Citácia elektronického dokumentu | priezvisko = | meno = | odkaz na autora = | titul = História obce| url = http://portal.helpa.sk/historia-obce.phtml?id3=8736 | dátum vydania = | dátum aktualizácie = 08.03.2011| dátum prístupu = 24.01.2013  | vydavateľ = Obec Heľpa| miesto = Heľpa|jazyk = }}</ref>
−
 
 
−
'''[[Horehronské dni spevu a tanca]]''', sa koná pravidelne koncom júna od roku 1966.<ref name=orgobkec>{{Citácia elektronického dokumentu | priezvisko = | meno = | odkaz na autora = | titul = 48. Horehronské dni spevu a tanca, 28. - 30. jún 2013, Heľpa| url = http://www.sosbb.sk/folk2.htm | dátum vydania = | dátum aktualizácie = | dátum prístupu = 24.01.2013  | vydavateľ = Stredoslovenské osvetové stredisko Banská Bystrica| miesto = Banská Bystrica|jazyk = }}</ref>. Amfiteáter, kde sa toto podujatie uskutočňuje, sa nachádza za základnou školou. Okrem toho sa v júni koná detský folklórny festival Kolovrátok, koncom augusta Prehliadka vojenských folklórnych súborov.<ref name=historiaobce>{{Citácia elektronického dokumentu | priezvisko = | meno = | odkaz na autora = | titul = História obce| url = http://portal.helpa.sk/historia-obce.phtml?id3=8736 | dátum vydania = | dátum aktualizácie = 08.03.2011| dátum prístupu = 24.01.2013  | vydavateľ = Obec Heľpa| miesto = Heľpa|jazyk = }}</ref>
 
  
−
== Osobnosti obce ==
+
== Osobowości wioski ==
−
=== Rodáci ===
+
=== Tubylcy ===
−
* [[Jozef Kemko]] (* [[1887]]- † [[1960]]), ľudový rezbár
+
* [[Jozef Kemko]] (* [[1887]] - † [[1960]]), rzeźbiarz ludowy
−
* [[Ján Riapoš]] (* [[1968]]), paraolympionik
+
* [[Ján Riapoš]] (* [[1968]]), paraolimpijczyk
−
*[http://www.cervienka.sk/sk/index.php Michal Červienka], akordeonista
+
* [http://www.cervienka.sk/sk/index.php Michal Červienka], akordeonista
−
* [[Lukáš Latinák]], herec
+
* [[Lukáš Latinák]], aktor
−
* [[Milan Fiľo]], podnikateľ
+
* [[Milan Fiľo]], biznesmen
−
*[https://www.etrend.sk/firmy/kto-je-kto-jozef-spirko-a-jozef-oravkin.html Jozef Oravkin], podnikateľ
+
* [https://www.etrend.sk/firmy/kto-je-kto-jozef-spirko-a-jozef-oravkin.html Jozef Oravkin], przedsiębiorca
−
* Pavel Siman, výtvarník
+
* Pavel Siman, artysta
−
*[https://mytrnava.sme.sk/c/6564343/v-thajsku-prezil-iba-vdaka-ringu-bil-sa-za-peniaze.html Rudolf Ďurica], majster sveta v thajskom boxe
+
* [https://mytrnava.sme.sk/c/6564343/v-thajsku-prezil-iba-vdaka-ringu-bil-sa-za-poney.html Rudolf Ďurica], mistrz świata w boksie tajskim
  
 
== Linki zewnętrzne ==
 
== Linki zewnętrzne ==

Aktualna wersja na dzień 07:37, 6 kwi 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Heľpa (pol. Heľpa, węg. Helpa) – wieś (obec) na Słowacji położona w kraju bańskobystrzyckim, w powiecie Brezno.

Położenie

Heľpa leży w Kotlinie Helpiańskiej – w dolinie górnego Hronu, u ujścia do niego od północy prawobrzeżnego dopływu, potoku Krivula, w historyczno-geograficznym regionie zwanym Horehroniem, ok. 28 km na wschód od Brezna. Od północy opadają nad nią stoki wschodniej części Niżnych Tatr (tzw. Kráľovohoľské Tatry), natomiast od południa – rozczłonkowane grzbiety Łańcucha Rudaw Słowackich, związane orograficznie z północnym skrajem Płaskowyżu Murańskiego.

Topografia

Cieki wodne

Druga co do wielkości rzeka na Słowacji − Hron płynie pośrodku obszaru wsi. Z punktu widzenia sportów wodnych Heľpa na Hrone jest ważnym miejscem, ponieważ przy wysokim stanie wód Hron jest spławny od Heľpy do ujścia do Dunaju (na odcinku 272 km). Na terenie Heľpy Hron zasilany jest przez kilka mniejszych strumieni. Przez Krivuľe, około 6 km długości doliny pod południowymi stokami Niskie Tatry, płynie tytułowy strumień, który wypływa na południowym zboczu poniżej szczytu Veľké Vápenice. W okolicy wystepują jeszcze dwa obfite źródła wody mineralne.

Rezerwat przyrody

Najwyższe partie regionu Heľpy, szczytowe partie grzbietu Tatr Niskich, są już częścią Parku Narodowego NAPANT. Inny ważny państwowy rezerwat przyrody Veľká Stožka w Parku Narodowym Muránska planina rozciąga się na południowym obszarze.

Historia

Początki wsi sięgają pierwszej połowy XVI w., kiedy została założona na prawie wołoskim. Pierwsze pisemne wzmianki o niej pochodzą z 1549[1] lub z 1551 r.[2] z księgi wieczystej majątku Murán z 1549 r., w której habsburski generał Mikuláš wpisał prawa i obowiązki mieszkańców osad Horehronie, w tym Heľpy. Podaje się w niej, że bracia Jakub i Piotr Heľpänskí mieszkają we wspólnej osadzie w Heľpie.

Należała do feudalnego „państwa” z siedzibą na zamku murańskim. W XVII w. miała miejsce kolejna fala kolonizacji. Mieszkańcy trudnili się głównie pasterstwem owiec, wyrobem owczych serów, przetwórstwem owczej wełny i skór, tkactwem sukna i płótna lnianego, wyrobem drewnianych naczyń. Pod koniec XVIII w. na terenie wsi wydobywano rudę żelaza. Od XIX w. mieszkańcy znajdowali pracę w lasach, okolicznych tartakach i w zakładach hutniczych w Podbrezowej. Po 1918 r. dało się tu odczuć dotkliwe bezrobocie.

W czasie słowackiego powstania narodowego mieszkańcy aktywnie uczestniczyli w walkach koło Telgártu i Murańskiej Huty, a w samej wsi działał partyzancki szpital. Po upadku powstania faszyści wielu mieszkańców wsi aresztowali i wywieźli, a pięciu w dn. 9 grudnia 1944 r. rozstrzelali na miejscu. Wyzwolenie spod niemieckiej okupacji przyniosły w dniu 30 stycznia 1945 r. jednostki wojsk radzieckich i rumuńskich.

8 lipca 1949 r. Obywatele zbuntowali się przeciwko członkom Korpusu Bezpieczeństwa Narodowego i Służbie Bezpieczeństwa Państwa, którzy chcieli uprowadzić miejscowego duchownego, (vd. p.) Michala Čaneckého. Stał się jedną z osobowości, które miały być ścigane i skazane za tzw. działalność antypaństwową. Obywatele zbuntowali się przeciwko temu że odbierali im księdza. Ale miało to złe konsekwencje. Śledztwo było bardzo trudne. Przesłuchano około 100 osób, 42 postawiono zarzuty, a 35 skazano.

Populacja

Według danych z dnia 31 grudnia 2012, wieś zamieszkiwało 2755 osób, w tym 1435 kobiet i 1320 mężczyzn[3].

Populacja na dzień 1 stycznia 2019 roku wynosiła 2585, w tym:

  • 1228 mężczyzn
  • 1 357 kobiet

W 2001 roku rozkład populacji względem narodowości i przynależności etnicznej wyglądał następująco[4]:

Wyznania

Ze względu na wyznawaną religię struktura mieszkańców kształtowała się w 2001 roku następująco[4]:

Kultura i atrakcje

Pomniki

  • Kościół rzymskokatolicki pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, jednonawowa budowla późnobarokowa z podzielonym na segmenty prezbiterium i wieżą z 1800 r. Kościół odnowiony w 1895 r. Wieża zwieńczona barokowym hełmem z latarnią, elewacje podzielone lizenami. We wnętrzu sklepienia pruskie, znajduje się ceglane emporium.[5]
  • Zespół domów ludowych, to trzypokojowe budynki zrębowe na rzucie prostokąta, najczęściej z początku XX wieku. Wymienione są obiekty o numerach 18, 26, 623, 391 i 399.[6]

Regularne imprezy

Od 1966 roku regularnie odbywają się pod koniec czerwca Horehronie Dni Śpiewu i Tańca[7]. Amfiteatr, w którym odbywa się to wydarzenie, znajduje się za szkołą podstawową. Ponadto w czerwcu odbywa się Dziecięcy Festiwal Folklorystyczny Kolovrátok, a pod koniec sierpnia parada wojskowych zespołów folklorystycznych.[8]

Osobowości wioski

Tubylcy

Linki zewnętrzne
Heľpa
wieś
Znak
Państwo Słowacja Słowacja
Kraj Banskobystrický kraj
Okres Brezno
Region Horehronie
Powierzchnia 41,7 km² (4170 ha) [9]
Populacja 2 498 (31. 12. 2020) [10]
Gęstość 59,9 os./km²
Pierwsza pisemna
wzmianka 		1549[5]/1551[6]
Starosta Peter Hyriak[11] (nezávislý)
PSČ 976 68
ŠÚJ 508608
EČV BR
Tel. kierunkowy +421-48
Adres
siedziby urzędu 		Farská 588/2
Adres e-mail [email protected]
Telefón 048/618 61 50
Fax 048/618 60 04
Położenie gminy na Słowacji
Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja
Wikimedia Commons: Heľpa
Strona: www.helpa.sk
Portal mapowy GKU: mapa katastralna
18px 48°51′41″S 19°58′13″V

Przypisy

  1. ↑ Linhart Kamil a kolektív: op. cit.
  2. ↑ Statystyki ogólne miejscowości (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
  3. ↑ Dane statystyczne dotyczące liczby mieszkańców (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky. [dostęp 2013-09-09]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  4. ↑ 4,0 4,1 Statystyki mieszkańców na podstawie spisu statystycznego z roku 2001 (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2013-09-09].
  5. ↑ Heľpa - Kostol Nanebovzatia Panny Márie [online]. Pamiatky na Slovensku. Dostupné online.
  6. ↑ Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok [online]. Pamiatkový úrad Slovenskej republiky. Dostupné online.
  7. ↑ 48. Horehronské dni spevu a tanca, 28. - 30. jún 2013, Heľpa [online]. Banská Bystrica : Stredoslovenské osvetové stredisko Banská Bystrica, [cit. 2013-01-24]. Dostupné online.
  8. ↑ História obce [online]. Heľpa : Obec Heľpa, rev. 2011-03-08, [cit. 2013-01-24]. Dostupné online.
  9. ↑ Registre obnovenej evidencie pozemkov [online]. Bratislava : ÚGKK SR, [cit. 2011-12-31]. Dostupné online.
  10. ↑ Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, rev. 2021-03-21, [cit. 2021-03-30]. Dostupné online.
  11. ↑ Voľby do orgánov samosprávy obcí 2018 : Zoznam zvolených starostov [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, 2018-11-13. Dostupné online.
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Heľpa&oldid=54144”