Hronec (okres Brezno): Różnice pomiędzy wersjami
| (Nie pokazano 11 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:1o]] |
[[Kategoria:Strony skompilowane]] | [[Kategoria:Strony skompilowane]] | ||
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]] | ||
| Linia 26: | Linia 26: | ||
| | | | ||
| − | '''Hronec''' | + | '''Hronec''' (pol. ''Hronec'', węg. ''Kisgaram'') – wieś ([[obec]]) o charakterze osady przemysłowej w środkowej [[Słowacja|Słowacji]], w [[Powiat Brezno|powiecie breźnieńskim]], w [[Kraj bańskobystrzycki|kraju bańskobystrzyckim]], w [[Regiony Słowacji|historycznym regionie]] [[Horehronie]]. |
| − | |||
| − | |||
| + | == Topografia == | ||
Hronec leży niespełna 5 km na zachód od [[Brezno|Brezna]], na pograniczu [[Kotlina Brezneńska|Kotliny Brezneńskiej]] i [[Rudawy Weporskie|Rudaw Weporskich]], w dolnej części doliny [[Czarny Hron|Czarnego Hronu]], u ujścia do niego potoku Osrblianka. Centrum miejscowości znajduje się na wysokości ok. 490 m n.p.m. Powierzchnia: 35,15 km². Liczba ludności: 1220 mieszkańców (2011). | Hronec leży niespełna 5 km na zachód od [[Brezno|Brezna]], na pograniczu [[Kotlina Brezneńska|Kotliny Brezneńskiej]] i [[Rudawy Weporskie|Rudaw Weporskich]], w dolnej części doliny [[Czarny Hron|Czarnego Hronu]], u ujścia do niego potoku Osrblianka. Centrum miejscowości znajduje się na wysokości ok. 490 m n.p.m. Powierzchnia: 35,15 km². Liczba ludności: 1220 mieszkańców (2011). | ||
| Linia 40: | Linia 39: | ||
Obecnie obok podupadającej odlewni działa we wsi duży tartak, przerabiający drewno dostarczane z lasów w dolinie [[Czarny Hron|Czarnego Hronu]]. Mieszkańcy pracują również w hucie w sąsiedniej [[Podbrezová|Podbrezovej]] lub w [[Brezno|Breźnie]]. | Obecnie obok podupadającej odlewni działa we wsi duży tartak, przerabiający drewno dostarczane z lasów w dolinie [[Czarny Hron|Czarnego Hronu]]. Mieszkańcy pracują również w hucie w sąsiedniej [[Podbrezová|Podbrezovej]] lub w [[Brezno|Breźnie]]. | ||
| − | + | Dla miejscowości ważna jest również turystyka związana z pobliskim biathlonem w [[Osrblie|Osrblí]] i [[Čiernohronská železnica|Čiernohronskou železnicou]], prowadzącą z Hronca do [[Čierny Balog|Čierneho Balogu]]. Od kilku lat poważnie rozważana jest również odnowienie linii kolejowej do rejonu biathlonu. | |
== Historia hutnictwa w Hroncu == | == Historia hutnictwa w Hroncu == | ||
Równolegle z rozpoczęciem wydobycia [[ruda|rudy żelaza]] powstała w Hroncu prymitywna [[hutnictwo|huta]] i [[kuźnica (zakład)|kuźnice]], przetwarzające jej produkcję na gotowe wyroby. Funkcjonowały one nieprzerwanie do końca XVIII w. W latach 1795–1808 wzniesiono tu dwa pierwsze w regionie [[wielki piec|wielkie piece]], co zdecydowanie zwiększyło produkcję huty i jej jakość. Ponieważ miejscowa ruda nadawała się dobrze do produkcji [[żeliwo|żeliwa]], szybko rozwinęło się [[odlewnictwo]]. Zakład wyspecjalizował się w wykonywaniu dużych odlewów, a w I połowie XIX w. był największą odlewnią na terenie ówczesnych [[Węgry|Węgier]]. | Równolegle z rozpoczęciem wydobycia [[ruda|rudy żelaza]] powstała w Hroncu prymitywna [[hutnictwo|huta]] i [[kuźnica (zakład)|kuźnice]], przetwarzające jej produkcję na gotowe wyroby. Funkcjonowały one nieprzerwanie do końca XVIII w. W latach 1795–1808 wzniesiono tu dwa pierwsze w regionie [[wielki piec|wielkie piece]], co zdecydowanie zwiększyło produkcję huty i jej jakość. Ponieważ miejscowa ruda nadawała się dobrze do produkcji [[żeliwo|żeliwa]], szybko rozwinęło się [[odlewnictwo]]. Zakład wyspecjalizował się w wykonywaniu dużych odlewów, a w I połowie XIX w. był największą odlewnią na terenie ówczesnych [[Węgry|Węgier]]. | ||
| + | |||
| + | W 1810 roku zbudowano tu pierwszy żeliwny most w Europie Środkowej. W pobliskiej górskiej dolinie (miejscowość Trzy Wody) znajdują się pozostałości wielkiego pieca, nawet z 1795 roku. | ||
W 1853 r. hronecka huta uruchomiła w [[Podbrezová|Podbrezovej]] walcownię, która w krótkim czasie stała się zaczątkiem nowej, dużej huty, istniejącej do dziś. Po kryzysie gospodarczym w II połowie XIX w. zakład w Hroncu podupadł. W 1883 r. wygaszono ostatni wielki piec, pozostawiając jedynie odlewnię, do której surowiec zaczęto dowozić od 1895 r. koleją m.in. z niedalekiej Podbrezovej. W 1919 r. zakład został wykupiony przez nowo powstałe państwo czechosłowackie, a następnie znacznie zmodernizowany. Po II wojnie światowej odlewnię, częściowo zniszczoną, w 1946 r. odbudowano. W znacznie ograniczonym zakresie funkcjonuje ona do chwili obecnej. | W 1853 r. hronecka huta uruchomiła w [[Podbrezová|Podbrezovej]] walcownię, która w krótkim czasie stała się zaczątkiem nowej, dużej huty, istniejącej do dziś. Po kryzysie gospodarczym w II połowie XIX w. zakład w Hroncu podupadł. W 1883 r. wygaszono ostatni wielki piec, pozostawiając jedynie odlewnię, do której surowiec zaczęto dowozić od 1895 r. koleją m.in. z niedalekiej Podbrezovej. W 1919 r. zakład został wykupiony przez nowo powstałe państwo czechosłowackie, a następnie znacznie zmodernizowany. Po II wojnie światowej odlewnię, częściowo zniszczoną, w 1946 r. odbudowano. W znacznie ograniczonym zakresie funkcjonuje ona do chwili obecnej. | ||
| − | == | + | == Turystyka == |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | Hronec jest punktem wyjściowym znakowanych szlaków turystycznych: na pobliski szczyt Chvatimech (880 m n.p.m.) oraz na Štromp (958 m n.p.m.) w [[Rudawy Weporskie|Rudawach Weporskich]]. Uznaną atrakcją turystyczną jest [[Čiernohronská železnica|Czarnohrońska Kolej Leśna]] kursująca ponownie od 1992 r. na odcinku Hronec – [[Čierny Balog]] (obecnie: Chvatimech – Hronec – Čierny Balog – Vydrová dolina). | |
| − | |||
| − | == | + | == Kultura i atrakcje == |
| − | + | === Pomniki === | |
| − | + | * dawna siedziba cesarskiego urzędnika (słow. ''komorský dom'') z połowy XVIII w., [[barok]]owy, częściowo przebudowany; | |
| − | + | * kościół pw. [[Klemens I|św. Klemensa]] z lat 1821–1826 - murowany, [[klasycyzm|klasycystyczny]], [[Nawa|jednonawowy]], z półkoliście zamkniętym [[prezbiterium]] i wieżą na osi, wtopioną w korpus budowli<ref>{{Citácia elektronického dokumentu | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | * [[ | ||
| priezvisko = | | priezvisko = | ||
| meno = | | meno = | ||
| Linia 76: | Linia 67: | ||
| miesto = | | miesto = | ||
| jazyk = | | jazyk = | ||
| − | }} </ref> | + | }} </ref>; |
| − | * | + | * wielki piec z 1795 r., częściowo w ruinie – w górnej części miejscowości, na tzw. Trzech Wodach (słow. Tri vody); |
| + | * Żeliwny most drogowy z 1810 roku, przypuszczalnie pierwszy żeliwny most w Europie Środkowej.<ref name="r1">{{Citácia elektronického dokumentu | ||
| priezvisko = | | priezvisko = | ||
| meno = | | meno = | ||
| Linia 89: | Linia 81: | ||
| miesto = | | miesto = | ||
| jazyk = | | jazyk = | ||
| − | }}</ref> | + | }}</ref> wykonany w tutejszej hucie – eksponowany przed zabudowaniami odlewni; |
| − | * | + | * żeliwne, odlewane latarnie z przełomu XIX i XX w. – nielicznie w centrum miejscowości. |
| − | * | + | * Zabytkowy budynek dworca, zabytek techniki z 1912 r.<ref name="r1" /> Jest to budynek parterowy z dachem dwuspadowym. |
| + | * Kaplice Świętej Trójcy z 1937 roku. | ||
| + | |||
<gallery> | <gallery> | ||
| − | + | Plik:Hronec - katolícky kostol.JPG|Kościół pw. św. Klemensa | |
| − | + | Plik:Hronec - kostol Sv. Klementa.JPG | |
| − | + | Plik:Hronec - liatinový most z roku 1810.JPG|Fragment historuycznego żeliwsnego mostu | |
| − | + | Plik:Hronec - železničná výpravná budova.JPG|Budynek stacji kolejowej | |
</gallery> | </gallery> | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | == | + | == Osobowości wioski == |
| − | + | === Tubylcy === | |
| + | * [[Ján Schwarzkönig]] (* 1745, † 1804), ekspert w dziedzinie żelaza i wynalazca | ||
| + | * [[Alojz Sokol]] (* 1871, † 1932), słowacki sportowiec reprezentujący Węgry, brązowy medal w biegu na 100 m na [[Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1896]] w Atenach | ||
| + | * [[Ladislav Chudík]] (* 1924, † 2015), aktor i nauczyciel teatru | ||
| + | * Zoltán Schmidt (* 1928, † 2008), ksiądz rzymskokatolicki, [[salezjanin]], paleobiogeograf, autor pierwszej ekspozycji geologicznej Słowackiej Narodowej Muzeum. | ||
| + | * [[Dezider Kollár]] (* 1931), językoznawca i nauczyciel akademicki | ||
| + | * [[Jozef Kučerák]] (* 1939), ekonomista i były polityk | ||
| − | == | + | == Linki zewnętrzne == |
* [http://www.hronecobec.sk/ Oficiálna stránka obce ] | * [http://www.hronecobec.sk/ Oficiálna stránka obce ] | ||
* [http://www.najkrajsikraj.sk/hronec/ Najkrajší kraj]- turistické atrakcie v obci | * [http://www.najkrajsikraj.sk/hronec/ Najkrajší kraj]- turistické atrakcie v obci | ||
| Linia 120: | Linia 112: | ||
| Iné názvy = | | Iné názvy = | ||
| Obrázok = Hronec - obecný úrad - 2015.JPG | | Obrázok = Hronec - obecný úrad - 2015.JPG | ||
| − | | Popis obrázku = | + | | Popis obrázku = Budynek Urzędu |
| Znak = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. --> | | Znak = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. --> | ||
| Vlajka = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. --> | | Vlajka = <!-- nevkladať bez písomného povolenia obce, pripojeného k obr. --> | ||
| Linia 148: | Linia 140: | ||
| Mapa = | | Mapa = | ||
| Popis mapy = | | Popis mapy = | ||
| − | | Web = | + | | Web = hronecobec.sk |
| − | | Commons = | + | | Commons = Hronec |
| Pôvod názvu = | | Pôvod názvu = | ||
| Poznámky = | | Poznámky = | ||
| + | |kataster = https://zbgis.skgeodesy.sk/mkzbgis/sk/kataster/?bm=worldImagery&z=17&c=19.582000,48.794800# | ||
}} | }} | ||
|} | |} | ||
| + | |||
| + | == Przypisy == | ||
| + | {{izvori}} | ||
[[Kategoria:Geografia]] | [[Kategoria:Geografia]] | ||
Aktualna wersja na dzień 10:12, 6 kwi 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [2] | [3] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [4] | [5] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Hronec (pol. Hronec, węg. Kisgaram) – wieś (obec) o charakterze osady przemysłowej w środkowej Słowacji, w powiecie breźnieńskim, w kraju bańskobystrzyckim, w historycznym regionie Horehronie. Spis treściTopografiaHronec leży niespełna 5 km na zachód od Brezna, na pograniczu Kotliny Brezneńskiej i Rudaw Weporskich, w dolnej części doliny Czarnego Hronu, u ujścia do niego potoku Osrblianka. Centrum miejscowości znajduje się na wysokości ok. 490 m n.p.m. Powierzchnia: 35,15 km². Liczba ludności: 1220 mieszkańców (2011). Historia miejscowościHronec jest jedną z najstarszych wsi w dolinie Hronu. Wspominany był już w 1357 r. jako osada założona przez Pawła, strażnika królewskiego rewiru łowieckiego (słow. Zvolenský les). W roku 1361 król Ludwik I Wielki uczynił go dziedzicznym sołtysem nowej wsi. W XV w. jej teren został jednak włączony w granice i pod jurysdykcję sołtysa sąsiedniej pasterskiej wsi Valaská[1]. Należała ona do tzw. „Państwa Lupczańskiego” z siedzibą na zamku w Slovenskiej Ľupčy. W 1527 r. rozpoczęto tu wydobycie rud żelaza i od tego czasu dzieje wsi na stałe już związały się z hutnictwem. Miejscowa produkcja hutnicza promieniowała w następnych wiekach na okoliczne miejscowości, a tutejsza huta stała się zalążkiem przemysłu hutniczego w tej części doliny Hronu. W 1895 r. uruchomiona została linia kolejowa z Bańskiej Bystrzycy do Brezna. W tym samym czasie powstało jej krótkie odgałęzienie od stacji Chvatimech do hroneckiej odlewni. W 1908 r. rozpoczęto budowę pierwszego odcinka tzw. Czarnohrońskiej Kolei Leśnej (ČHŽ) z Hronca do Čiernego Balogu. Po wybudowaniu całej sieci wspomnianej wąskotorowej kolei leśnej miejscowość stała się punktem przeładunkowym, w którym na wagony o normalnym rozstawie kół przeładowywano rocznie do 300 tys. m³ drewna. Działały tu również parowozownia i warsztaty naprawcze ČHŽ. Kolej leśna przestała przewozić towary definitywnie w 1982 r. W okresie słowackiego powstania narodowego w 1944 r. w odlewni i warsztatach kolejowych produkowano elementy do powstańczego uzbrojenia. Działał tu też powstańczy szpital. Obecnie obok podupadającej odlewni działa we wsi duży tartak, przerabiający drewno dostarczane z lasów w dolinie Czarnego Hronu. Mieszkańcy pracują również w hucie w sąsiedniej Podbrezovej lub w Breźnie. Dla miejscowości ważna jest również turystyka związana z pobliskim biathlonem w Osrblí i Čiernohronskou železnicou, prowadzącą z Hronca do Čierneho Balogu. Od kilku lat poważnie rozważana jest również odnowienie linii kolejowej do rejonu biathlonu. Historia hutnictwa w HroncuRównolegle z rozpoczęciem wydobycia rudy żelaza powstała w Hroncu prymitywna huta i kuźnice, przetwarzające jej produkcję na gotowe wyroby. Funkcjonowały one nieprzerwanie do końca XVIII w. W latach 1795–1808 wzniesiono tu dwa pierwsze w regionie wielkie piece, co zdecydowanie zwiększyło produkcję huty i jej jakość. Ponieważ miejscowa ruda nadawała się dobrze do produkcji żeliwa, szybko rozwinęło się odlewnictwo. Zakład wyspecjalizował się w wykonywaniu dużych odlewów, a w I połowie XIX w. był największą odlewnią na terenie ówczesnych Węgier. W 1810 roku zbudowano tu pierwszy żeliwny most w Europie Środkowej. W pobliskiej górskiej dolinie (miejscowość Trzy Wody) znajdują się pozostałości wielkiego pieca, nawet z 1795 roku. W 1853 r. hronecka huta uruchomiła w Podbrezovej walcownię, która w krótkim czasie stała się zaczątkiem nowej, dużej huty, istniejącej do dziś. Po kryzysie gospodarczym w II połowie XIX w. zakład w Hroncu podupadł. W 1883 r. wygaszono ostatni wielki piec, pozostawiając jedynie odlewnię, do której surowiec zaczęto dowozić od 1895 r. koleją m.in. z niedalekiej Podbrezovej. W 1919 r. zakład został wykupiony przez nowo powstałe państwo czechosłowackie, a następnie znacznie zmodernizowany. Po II wojnie światowej odlewnię, częściowo zniszczoną, w 1946 r. odbudowano. W znacznie ograniczonym zakresie funkcjonuje ona do chwili obecnej. TurystykaHronec jest punktem wyjściowym znakowanych szlaków turystycznych: na pobliski szczyt Chvatimech (880 m n.p.m.) oraz na Štromp (958 m n.p.m.) w Rudawach Weporskich. Uznaną atrakcją turystyczną jest Czarnohrońska Kolej Leśna kursująca ponownie od 1992 r. na odcinku Hronec – Čierny Balog (obecnie: Chvatimech – Hronec – Čierny Balog – Vydrová dolina). Kultura i atrakcjePomniki
Osobowości wioskiTubylcy
Linki zewnętrzne
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ wg strony wsi Hronec [1]
- ↑ Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok [online]. Pamiatkový úrad Slovenskej republiky. Dostupné online.
- ↑ 3,0 3,1 Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok [online]. Pamiatkový úrad Slovenskej republiky. Dostupné online.
- ↑ Registre obnovenej evidencie pozemkov [online]. Bratislava : ÚGKK SR, [cit. 2011-12-31]. Dostupné online.
- ↑ Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, rev. 2021-03-21, [cit. 2021-03-30]. Dostupné online.
- ↑ Voľby do orgánov samosprávy obcí 2018 : Zoznam zvolených starostov [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, 2018-11-13. Dostupné online.