Telgárt: Różnice pomiędzy wersjami
| (Nie pokazano 9 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 44: | Linia 44: | ||
== Historia == | == Historia == | ||
| − | Najstarsza wzmianka o osadzie Telgárt pochodzi z 1326 r | + | Najstarsza wzmianka o osadzie Telgárt pochodzi z 1326 r. Nie leżała ona jednak w pobliżu Hronu, jak jest dzisiaj, ale na starej drodze z [[Gemer (región)|Gemer]] na Spisz nad rzeką [[Hnilec (rieka)|Hnilec]]. Został założony przez Šoltýsa Mikuláša, syna Ladislava Kuna ze Spiszu. Obszar ten był już w 1288 roku, kiedy to wspomniany jest jako królewski teren łowiecki. Obejmował teren Muráňa, a częstym gościem był tu król Matej Korvín, z którym wiąże się wiele legend i legend. Po pierwotnym osadnictwie zachowały się nazwy dzielnic, takie jak „stary cmentarz” czy „stara karczma”. Powód i czas opuszczenia tego miejsca nie jest znany, ale osadnictwo we wsi miało miejsce w XIV i XV wieku. Wieś należała wówczas do [[Muránsky hrad|muránske panstvo]] (majątku Muran), a później do powiatu [[Gemersko-malohontská župa (Uhorsko)|Gemer-Malohont]]. Prawie wyłącznie [[Słowacy|słowacka]] ludność przyjęła w większości, w wyniku działań gubernatora komitatu Hont generała Istvána Koháryego, obrządek [[Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-słowackiego|greckokatolicki]]. |
Mieszkańcy zajmowali się hodowlą bydła i owiec, wyrębem, obróbką drewna i przewozem. Istotnym impulsem dla całego obszaru był rozwój hutnictwa żelaza, który dał pracę dużej części Horehronský Gemer. W okresie pracy Istvána Koháry'ego zamożna wieś przeszła na wiarę greckokatolicką, a w 1784 roku z pomocą Františka Koháry'ego zbudowała nowy kościół. Duże znaczenie dla całego obszaru miała budowa [[Železničná trať Červená Skala – Margecany|linii kolejowej Červená Skala - Margecany]], która znacznie uprościła podróżowanie i transport towarów w regionie górskim. Podczas budowy linii w Telgárt mieszkało do około 5000 mieszkańców, z czego do 3200 to pracownicy i technicy. Wprowadzenie elektryczności i telegrafu, budowa wodociągów i dróg oraz rozpoczęcie budowy szkoły znacząco poprawiły warunki życia mieszkańców. Rozwijały się tradycje, kultura i sport, ale obiecujący rozwój został zatrzymany przez II wojnę światową. | Mieszkańcy zajmowali się hodowlą bydła i owiec, wyrębem, obróbką drewna i przewozem. Istotnym impulsem dla całego obszaru był rozwój hutnictwa żelaza, który dał pracę dużej części Horehronský Gemer. W okresie pracy Istvána Koháry'ego zamożna wieś przeszła na wiarę greckokatolicką, a w 1784 roku z pomocą Františka Koháry'ego zbudowała nowy kościół. Duże znaczenie dla całego obszaru miała budowa [[Železničná trať Červená Skala – Margecany|linii kolejowej Červená Skala - Margecany]], która znacznie uprościła podróżowanie i transport towarów w regionie górskim. Podczas budowy linii w Telgárt mieszkało do około 5000 mieszkańców, z czego do 3200 to pracownicy i technicy. Wprowadzenie elektryczności i telegrafu, budowa wodociągów i dróg oraz rozpoczęcie budowy szkoły znacząco poprawiły warunki życia mieszkańców. Rozwijały się tradycje, kultura i sport, ale obiecujący rozwój został zatrzymany przez II wojnę światową. | ||
| Linia 55: | Linia 55: | ||
Liczba ludności wynosi 1548 osób (2011), w przeważającej większości [[Kościoły greckokatolickie|grekokatolików]]. Około 35-40% mieszkańców to [[Romowie|Cyganie]]. | Liczba ludności wynosi 1548 osób (2011), w przeważającej większości [[Kościoły greckokatolickie|grekokatolików]]. Około 35-40% mieszkańców to [[Romowie|Cyganie]]. | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
== Kultura i atrakcje == | == Kultura i atrakcje == | ||
=== Pomniki === | === Pomniki === | ||
| − | [[Plik:Telgárt, centrum 02.jpg|thumb|left| | + | [[Plik:Telgárt, centrum 02.jpg|thumb|left|400px|Kościół św. Ducha]] |
* Kościół greckokatolicki św. Ducha, jednonawowa budowla barokowa z półkolistym zakończeniem prezbiterium i prezentowaną wieżą z 1794 r.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu | * Kościół greckokatolicki św. Ducha, jednonawowa budowla barokowa z półkolistym zakończeniem prezbiterium i prezentowaną wieżą z 1794 r.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu | ||
| priezvisko = | | priezvisko = | ||
| Linia 94: | Linia 72: | ||
| jazyk = | | jazyk = | ||
}} </ref> Fasada kościoła podzielona jest listwami lizenami, wieża pilastrami, zwieńczona barokowym hełmem z latarnią. | }} </ref> Fasada kościoła podzielona jest listwami lizenami, wieża pilastrami, zwieńczona barokowym hełmem z latarnią. | ||
| + | {{clear}} | ||
=== Turystyka === | === Turystyka === | ||
Telgárt jest punktem wyjścia wielu tras na [[Kráľova hoľa|Kralową Holę]], ale także przez przełęcz [[Besník]] do sąsiednich gór. Unikalnymi atrakcjami są tunele kolejowe i wiadukt, turystów obsługuje lokalny pensjonat oraz pobliski teren narciarski. | Telgárt jest punktem wyjścia wielu tras na [[Kráľova hoľa|Kralową Holę]], ale także przez przełęcz [[Besník]] do sąsiednich gór. Unikalnymi atrakcjami są tunele kolejowe i wiadukt, turystów obsługuje lokalny pensjonat oraz pobliski teren narciarski. | ||
| + | |||
| + | == Atrakcje w okolicy == | ||
| + | * [[Źródło Hronu]] na północ od wsi | ||
| + | * Źródła wody mineralnej we wsi | ||
| + | * Rezerwat przyrody „[[Rezerwat przyrody Meandre Hrona|Meandry Hronu]]” | ||
| + | * Szczyt [[Kráľova hoľa]] (1948 m n.p.m.) w [[Niżne Tatry|Niżnych Tatrach]] | ||
| + | * Szczyt [[Stolica (góra)|Stolica]] (1478 m n.p.m.) w [[Rudawy Słowackie|Rudawach Słowackich]] | ||
| + | * Tunel spiralny na trasie linii kolejowej nr [[Linia kolejowa 173 Margecany–Červená Skala|173]] | ||
== Osobowości wioski == | == Osobowości wioski == | ||
| Linia 105: | Linia 92: | ||
* [[Anastázia Miertušová]] (* 1927, † 2002), artysta | * [[Anastázia Miertušová]] (* 1927, † 2002), artysta | ||
* [[Michal Spišiak]] (* 1936), pisarz, poeta, publicysta | * [[Michal Spišiak]] (* 1936), pisarz, poeta, publicysta | ||
| + | * [[Pavol Spišák]], pop (ksiądz) greckokatolicki, kanonik tytularny, pierwszy tłumacz liturgii wschodniej na [[Język słowacki|słowacki]], pisarz, męczennik za wiarę | ||
=== Pracowali tutaj === | === Pracowali tutaj === | ||
* [[Ján Ambróz]] (* 1948), folk [[piosenkarz]] | * [[Ján Ambróz]] (* 1948), folk [[piosenkarz]] | ||
| + | |||
| + | == Galeria == | ||
| + | |||
| + | {|- | ||
| + | |[[Plik:Telgart 2NT5.jpg|thumb|Widok ogólny]] | ||
| + | |[[Plik:Railway viaduct - Telgárt - panoramio.jpg|thumb|Wiadukt kolejowy]] | ||
| + | |[[Plik:Telgárt, obecní úřad.jpg|thumb|Urząd gminy]] | ||
| + | |} | ||
== Linki zewnętrzne == | == Linki zewnętrzne == | ||
Aktualna wersja na dzień 07:56, 7 kwi 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Telgárt, w latach 1948–1990 Švermovo (pol. Telgárt, węg. Garamfő, niem. Tiergarten)[1] – wieś (obec) na Słowacji w powiecie Brezno. Znajduje się w górnej części biegu Hronu, na granicy trzech regionów geograficznych: Góry Stolickie, Niżne Tatry i Słowacki Raj[2]. Przez miejscowość przebiega linia kolejowa 173 Margecany–Červená Skala, będąca fragmentem tzw. środkowosłowackiej kolei transwersalnej. Obecnie wieś ma charakter rolniczo-turystyczny. Spis treściTopografiaWieś leży na wschodnim krańcu powiatu breznińskiego i regionu. Przez południową krawędź przepływa potok Zubrovica, który płynie przez Telgárt, Hron, wypływający pod przełęcz sedlom Besník. Jest to najwyższa wieś na Horehronie, rozciągająca się na południowych stokach Kráľovej hole, względnie Kráľovej skaly. Przez wieś prowadzi droga I/66 oraz linia kolejowa železničná trať Brezno – Margecany z unikalnym tunelem. Około 3 km na północny wschód znajduje się przełęcz Besník, która przecina tory z kolejnym tunelem z najwyższym punktem torów o normalnej szerokości na Słowacji (955 m n.p.m.). HistoriaNajstarsza wzmianka o osadzie Telgárt pochodzi z 1326 r. Nie leżała ona jednak w pobliżu Hronu, jak jest dzisiaj, ale na starej drodze z Gemer na Spisz nad rzeką Hnilec. Został założony przez Šoltýsa Mikuláša, syna Ladislava Kuna ze Spiszu. Obszar ten był już w 1288 roku, kiedy to wspomniany jest jako królewski teren łowiecki. Obejmował teren Muráňa, a częstym gościem był tu król Matej Korvín, z którym wiąże się wiele legend i legend. Po pierwotnym osadnictwie zachowały się nazwy dzielnic, takie jak „stary cmentarz” czy „stara karczma”. Powód i czas opuszczenia tego miejsca nie jest znany, ale osadnictwo we wsi miało miejsce w XIV i XV wieku. Wieś należała wówczas do muránske panstvo (majątku Muran), a później do powiatu Gemer-Malohont. Prawie wyłącznie słowacka ludność przyjęła w większości, w wyniku działań gubernatora komitatu Hont generała Istvána Koháryego, obrządek greckokatolicki. Mieszkańcy zajmowali się hodowlą bydła i owiec, wyrębem, obróbką drewna i przewozem. Istotnym impulsem dla całego obszaru był rozwój hutnictwa żelaza, który dał pracę dużej części Horehronský Gemer. W okresie pracy Istvána Koháry'ego zamożna wieś przeszła na wiarę greckokatolicką, a w 1784 roku z pomocą Františka Koháry'ego zbudowała nowy kościół. Duże znaczenie dla całego obszaru miała budowa linii kolejowej Červená Skala - Margecany, która znacznie uprościła podróżowanie i transport towarów w regionie górskim. Podczas budowy linii w Telgárt mieszkało do około 5000 mieszkańców, z czego do 3200 to pracownicy i technicy. Wprowadzenie elektryczności i telegrafu, budowa wodociągów i dróg oraz rozpoczęcie budowy szkoły znacząco poprawiły warunki życia mieszkańców. Rozwijały się tradycje, kultura i sport, ale obiecujący rozwój został zatrzymany przez II wojnę światową. Podczas słowackiego powstania narodowego w rejonie Telgártu toczyły się zacięte walki. Podczas kontrataku prowadzonego 5 września 1944 r. powstańcy wraz z partyzantami zadali znaczne straty oddziałowi niemieckiej 1 Dywizji Pancernej, który zaczął palić wieś i wyparli go na przełęcz Besník. Wieś spłonęła jednak cała, zniszczonych zostało 260 domów, zginęło też 3 mieszkańców. Za czasów socjalistycznych (w latach 1948–1990) wieś nosiła nazwę Švermovo, na cześć czeskiego komunistycznego polityka, Jana Švermy (1901–1944), który był uczestnikiem słowackiego powstania narodowego i zginął w Niżnych Tatrach po jego upadku. PopulacjaLiczba ludności wynosi 1548 osób (2011), w przeważającej większości grekokatolików. Około 35-40% mieszkańców to Cyganie. Kultura i atrakcjePomnikiPlik:Telgárt, centrum 02.jpg Kościół św. Ducha
TurystykaTelgárt jest punktem wyjścia wielu tras na Kralową Holę, ale także przez przełęcz Besník do sąsiednich gór. Unikalnymi atrakcjami są tunele kolejowe i wiadukt, turystów obsługuje lokalny pensjonat oraz pobliski teren narciarski. Atrakcje w okolicy
Osobowości wioskiTubylcy
Pracowali tutaj
Galeria
Linki zewnętrzne
Źródło |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ MAJTÁN, Milan. Názvy obcí Slovenskej republiky (Vývin v rokoch 1773 – 1997). Bratislava : [s.n.], 1998.
- ↑ Dotyky, www.czsk.net [dostęp 2017-06-05].
- ↑ Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok [online]. Pamiatkový úrad Slovenskej republiky. Dostupné online.
- ↑ Registre obnovenej evidencie pozemkov [online]. Bratislava : ÚGKK SR, [cit. 2011-12-31]. Dostupné online.
- ↑ Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, rev. 2021-03-21, [cit. 2021-03-30]. Dostupné online.
- ↑ Voľby do orgánov samosprávy obcí 2018 : Zoznam zvolených starostov [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, 2018-11-13. Dostupné online.
