Rátót I. István: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej") |
|||
| (Nie pokazano 30 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
| + | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
|strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Stephen_R%C3%A1t%C3%B3t | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Stephen_R%C3%A1t%C3%B3t | ||
| Linia 15: | Linia 16: | ||
{{Redoslijed| | {{Redoslijed| | ||
|poprzednik = [[Gutkeled Joakim]] | |poprzednik = [[Gutkeled Joakim]] | ||
| − | |gl_članak_funkcija = [[ | + | |gl_članak_funkcija = [[Mistrz skarbu]]<br>(1273) |
|współrządzący = | |współrządzący = | ||
|następca = [[Gutkeled Joakim]] | |następca = [[Gutkeled Joakim]] | ||
| Linia 23: | Linia 24: | ||
| | | | ||
|} | |} | ||
| + | '''Rátót I. István''', także „''Porc''” (pol. ''Stefan I Rátót'') (* nieznana, † po 1277), węgierski szlachcic, [[Mistrz skarbu]]. Przez lata był wybitnym członkiem dworu królewskiego. Jego przejęcia ziem na Węgrzech Środkowych stały się podstawą do ustanowienia prowincji klanu w epoce feudalnej anarchii. | ||
| − | + | ==Rodzina== | |
| − | + | István urodził się w potężnym i wpływowym rodzie [[Rátót]], syn [[Rátót I. Domokos|Dominika I]], który zginął w [[Mohi|bitwie pod Mohi]] w 1241 roku. Stefan miał trzech braci: | |
| − | + | * [[Rátót I. Loránd|Rolanda I]]; | |
| + | * [[Rátót I. Olivér|Oliwiera I]]; | ||
| + | * [[Rátót II. Leusták|Eustachego II]]; | ||
| + | * oraz siostrę Elżbietę (?), który poślubiła [[Pok II Móric|Maurycego II Poka]].<ref name="engel">Engel: ''Genealógia'' (Genus Rátót 1. główna gałąź)</ref> | ||
| − | + | Jego żona, [[Smaragd Aglent|Aglent Smaragd]], została wspomniana jako żyjąca osoba w 1327 r., gdy mieszkała jako zakonnica [[beginka]] w klasztorze Sibylla w Budzie. Ponieważ jej bracia, Władysław i Aynard byli aktywnymi dworzanami nawet w 1350 r., było prawdopodobne, że Aglent nie była matką czterech synów Istvána: | |
| + | * [[Rátót II. Domokos|Dominika II]], | ||
| + | * [[Rátót Lőrinc|Wawrzyńca]], | ||
| + | * [[Rátót I. László|Władysława I]], | ||
| + | * [[Rátót Kakas|Koguta]] (Kakaas) , którzy wszyscy zmarli przed nią. W tym czasie Aglent była o dziesięciolecia młodsza od swojego męża, a István miał przed nią niezidentyfikowaną pierwszą żonę.<ref name="Kádár">Kádár, Tamás (2014). ''Egy hűséges báró a XIII–XIV. század fordulóján. Rátót nembeli "Porc" István fia Domonkos nádor'' [''Lojalny baron na przełomie XIII i XIV wieku: palatyn Dominik, syn Stefana „Porca” z rodu Rátót'']. Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. 21 (3): str. 269-270, 280.</ref> Synowie Istvána byli ważnymi panami na przełomie XIII i XIV wieku; Dominik II był dworzaninem [[III. András|Andrzeja III]] i był jednym z najpotężniejszych baronów w erze ''[[interregnum]]''. Rodzina [[Pásztói]] pochodziła od niego. Wawrzyniec zginął w [[Hód|bitwie nad jeziorem Hód]] (w pobliżu dzisiejszego [[Hódmezővásárhely]]) w 1282 roku. Władysław i Kogut podążali za orientacją polityczną swojego starszego brata Dominika; Władysław był przodkiem rodziny [[Tari]], podczas gdy Kogut został zabity w [[Rozgony|bitwie pod Rozgony]] w 1312 roku. István miał również syna z małżeństwa z Aglent: Eustachy III zmarł bez spadkobierców w latach 40. XX wieku.<ref name="engel" /> | ||
| − | == | + | ==Kariera== |
| − | |||
| − | [[ | + | Okresowo przed 1264 r. István należał do królewskiego dworu [[Maria Laskarina|Marii Laskariny]], małżonki króla Węgier [[IV. Béla|Beli IV]]. W tym roku był nazywany „byłym” [[koniuszy|koniuszym królewskim]], [[ispán]]em, „urzędnikiem” (urzędnikiem finansowym) w sądzie królewskim<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 63, 67, 72, 214, 227, 245.</ref>. W tym też czasie pojawiły się napięcia między królem Belą IV a jego najstarszym synem [[V. István|Stefanem]]. Faworyzowanie króla wobec jego młodszego syna, [[Béla (1250–1269)|Beli]] (którego mianował [[Książę Slawonii|księciem Slawonii]]) i córki [[Anna magyar királyi hercegnő|Anny]] irytowało księcia Stefana. Po krótkiej potyczce Bela i jego syn podzielili kraj, a Stefan otrzymał ziemie na wschód od Dunaju. Pomimo tego, że bracia Istvána Roland i Oliwier byli uważani za wiernych stronników Beli IV, István opuścił dwór królewski i uciekł do księcia Stefana w 1264 r., z powodu strachu przed zwolnieniem i uwięzieniem Csáka z gałęzi [[Ugod]] klanu [[Csák]].<ref name="Szűcs">Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. str. 160, 166, 173, 391.</ref> Z powodu jego zdrady król splądrował jego ziemie, które leżały w domenie króla Beli, powodując poważne szkody dla István.<ref>Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 38–39.</ref> István brał udział w kolejnej wojnie domowej między ojcem i synem<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 364.</ref>. Był obecny podczas decydującej [[Isaszeg|bitwy na Isaszeg]] w marcu 1265 r., przewodząc [[Lud zamkowy|ludowi zamkowemu]].<ref name="Szűcs" /> |
| − | + | [[File:Cistercian Convent - Pásztó.jpg|thumb|left|Ruiny cysterskiego opactwa w [[Pásztó]]]] | |
| − | + | Jako rekompensatę za swoją poprzednią stratę finansową książę w 1265 roku przekazał Istvánowi Ágasvár (dosł. „Zamek Ágas”), niewielki fort położony w górach Mátra w komitacie [[Nógrád]], po wojnie secesyjnej. Zamek działał jako główna siedziba rodu [[Rátót]] w nadchodzących dziesięcioleciach<ref name="Kádár" />. István otrzymał również prawo do patronatu nad opactwem cystersów w [[Pásztó]]<ref name="Markó" />. Pod koniec XIII wieku Ágazvár i otaczające go ziemie stały się podstawą przyszłej domeny [[Rátót]]ów, która z grubsza leżała w komitatach [[Nógrád]] i [[Heves]]<ref name="Szűcs" />. | |
| + | |||
| + | István został [[koniuszy|koniuszym królewskim]] na dworze małżonki księcia Stefana [[Kun Erzsébet|Elżbiety Kumanki]] w 1265 roku.<ref name="Zsoldos" /> Jest prawdopodobne, że zachował tę godność do 1272 r., pozostając powiernikiem księżnej, która została królową Węgier w 1270 r.<ref name="Zsoldos" />, gdy Stefan wstąpił na tron jako Stefan V, a nawet po tym, jak owdowiała po śmierci króla w 1272 r.<ref name="Zsoldos" /> Poza tym w drugiej połowie 1272 r. István pełnił także funkcję [[ispán]]a komitatu [[Trencsén]].<ref name="Zsoldos" /> Podczas pojawiającej się anarchii feudalnej po śmierci Stefana V, gdy rywalizujące ze sobą grupy ''baronialne'' walczyły o władzę przy nieletnim królu Węgier [[IV. László|Władysławie IV]], István pierwotnie należał do faworytów królowej wdowy Elżbiety<ref name="Szűcs" />. Na krótki czas wiosną 1273 r. został mianowany [[Mistrz skarbu|mistrzem skarbu]].<ref name="Zsoldos" /> Wkrótce królowa została odsunięta od władzy, a jej regencja pozostała jedynie nominalna. Następnie István podzielił orientację polityczną swojego starszego brata Rolanda, lecz ostatecznie stracił skuteczny wpływ na dworze królewskim. W 1275 roku był tytułowany [[ispán]]em komitatu [[Veszprém]].<ref name="Zsoldos" /> Ostatni raz wspomniano o nim jako o żyjącej osobie pod koniec 1277 r.<ref name="Kádár" /> | ||
==Przypisy== | ==Przypisy== | ||
| Linia 44: | Linia 54: | ||
==Źródła== | ==Źródła== | ||
| − | |||
| − | * Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig | + | * Kádár, Tamás (2014). ''Egy hűséges báró a XIII–XIV. század fordulóján. Rátót nembeli "Porc" István fia Domonkos nádor'' [''Lojalny baron na przełomie XIII i XIV wieku: palatyn Dominik, syn Stefana „Porca” z rodu Rátót'']. Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. 21 (3): str. 267–288. ISSN 1217-8020. |
| + | |||
| + | * Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1. | ||
| − | * Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [ | + | * Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6. |
| − | * Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [ | + | * Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku'']. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4. |
| − | * Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [ | + | * Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3. |
| | | | ||
{{Urzędnik infobox | {{Urzędnik infobox | ||
| − | |urzędnik = Rátót I. István | + | |urzędnik = Rátót I. István (węg.)<br>Stefan I Rátót (pol.) |
|imiona = | |imiona = | ||
| − | |tytulatura = | + | |tytulatura = [[Mistrz skarbu]] |
|grafika = | |grafika = | ||
|opis grafiki = | |opis grafiki = | ||
| Linia 66: | Linia 77: | ||
|opis faksymile = | |opis faksymile = | ||
|dewiza = | |dewiza = | ||
| − | |1. tytuł = [[ | + | |1. tytuł = [[Mistrz skarbu]] |
|1. od = 1273 | |1. od = 1273 | ||
|1. do = 1273 | |1. do = 1273 | ||
| Linia 86: | Linia 97: | ||
|ojciec = [[Rátót I. Domokos|I. Domokos]] | |ojciec = [[Rátót I. Domokos|I. Domokos]] | ||
|matka = | |matka = | ||
| − | |rodzeństwo = [[Rátót I. Loránd|I. Loránd]] | + | |rodzeństwo = [[Rátót I. Loránd|I. Loránd]]<br>[[Rátót I. Olivér|I. Olivér]]<br>II. Leusták<br>córka |
|1. związek = żona | |1. związek = żona | ||
| Linia 92: | Linia 103: | ||
|1. związek od = | |1. związek od = | ||
|1. związek do = | |1. związek do = | ||
| − | |1. dzieci = [[Rátót II. Domokos|II. Domokos]] | + | |1. dzieci = [[Rátót II. Domokos|II. Domokos]]<br>Lőrinc<br>[[Rátót I. László|I. László]]<br>[[Rátót Kakas|Kakas]]<br>III. Leusták |
|dokonania = | |dokonania = | ||
| Linia 104: | Linia 115: | ||
{{SORTUJ:Ratot, Istvan 01}} | {{SORTUJ:Ratot, Istvan 01}} | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:Rátót]] |
| − | + | [[Kategoria:Klan]] | |
| − | [[Kategoria:Klan | + | [[Kategoria:Mistrzowie skarbu]] |
| − | |||
| − | |||
| − | [[Kategoria: | ||
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]] | [[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]] | ||
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]] | [[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]] | ||
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]] | [[Kategoria:Węgierscy szlachcice]] | ||
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]] | [[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]] | ||
| + | [[Kategoria:Nieznana data urodzenia]] | ||
| + | [[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]] | ||
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]] | [[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]] | ||
| + | [[Kategoria:Nieznana data śmierci]] | ||
Aktualna wersja na dzień 14:12, 7 mar 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Rátót I. István, także „Porc” (pol. Stefan I Rátót) (* nieznana, † po 1277), węgierski szlachcic, Mistrz skarbu. Przez lata był wybitnym członkiem dworu królewskiego. Jego przejęcia ziem na Węgrzech Środkowych stały się podstawą do ustanowienia prowincji klanu w epoce feudalnej anarchii. Spis treściRodzinaIstván urodził się w potężnym i wpływowym rodzie Rátót, syn Dominika I, który zginął w bitwie pod Mohi w 1241 roku. Stefan miał trzech braci:
Jego żona, Aglent Smaragd, została wspomniana jako żyjąca osoba w 1327 r., gdy mieszkała jako zakonnica beginka w klasztorze Sibylla w Budzie. Ponieważ jej bracia, Władysław i Aynard byli aktywnymi dworzanami nawet w 1350 r., było prawdopodobne, że Aglent nie była matką czterech synów Istvána:
KarieraOkresowo przed 1264 r. István należał do królewskiego dworu Marii Laskariny, małżonki króla Węgier Beli IV. W tym roku był nazywany „byłym” koniuszym królewskim, ispánem, „urzędnikiem” (urzędnikiem finansowym) w sądzie królewskim[3]. W tym też czasie pojawiły się napięcia między królem Belą IV a jego najstarszym synem Stefanem. Faworyzowanie króla wobec jego młodszego syna, Beli (którego mianował księciem Slawonii) i córki Anny irytowało księcia Stefana. Po krótkiej potyczce Bela i jego syn podzielili kraj, a Stefan otrzymał ziemie na wschód od Dunaju. Pomimo tego, że bracia Istvána Roland i Oliwier byli uważani za wiernych stronników Beli IV, István opuścił dwór królewski i uciekł do księcia Stefana w 1264 r., z powodu strachu przed zwolnieniem i uwięzieniem Csáka z gałęzi Ugod klanu Csák.[4] Z powodu jego zdrady król splądrował jego ziemie, które leżały w domenie króla Beli, powodując poważne szkody dla István.[5] István brał udział w kolejnej wojnie domowej między ojcem i synem[6]. Był obecny podczas decydującej bitwy na Isaszeg w marcu 1265 r., przewodząc ludowi zamkowemu.[4] Plik:Cistercian Convent - Pásztó.jpg Ruiny cysterskiego opactwa w Pásztó Jako rekompensatę za swoją poprzednią stratę finansową książę w 1265 roku przekazał Istvánowi Ágasvár (dosł. „Zamek Ágas”), niewielki fort położony w górach Mátra w komitacie Nógrád, po wojnie secesyjnej. Zamek działał jako główna siedziba rodu Rátót w nadchodzących dziesięcioleciach[2]. István otrzymał również prawo do patronatu nad opactwem cystersów w Pásztó[6]. Pod koniec XIII wieku Ágazvár i otaczające go ziemie stały się podstawą przyszłej domeny Rátótów, która z grubsza leżała w komitatach Nógrád i Heves[4]. István został koniuszym królewskim na dworze małżonki księcia Stefana Elżbiety Kumanki w 1265 roku.[3] Jest prawdopodobne, że zachował tę godność do 1272 r., pozostając powiernikiem księżnej, która została królową Węgier w 1270 r.[3], gdy Stefan wstąpił na tron jako Stefan V, a nawet po tym, jak owdowiała po śmierci króla w 1272 r.[3] Poza tym w drugiej połowie 1272 r. István pełnił także funkcję ispána komitatu Trencsén.[3] Podczas pojawiającej się anarchii feudalnej po śmierci Stefana V, gdy rywalizujące ze sobą grupy baronialne walczyły o władzę przy nieletnim królu Węgier Władysławie IV, István pierwotnie należał do faworytów królowej wdowy Elżbiety[4]. Na krótki czas wiosną 1273 r. został mianowany mistrzem skarbu.[3] Wkrótce królowa została odsunięta od władzy, a jej regencja pozostała jedynie nominalna. Następnie István podzielił orientację polityczną swojego starszego brata Rolanda, lecz ostatecznie stracił skuteczny wpływ na dworze królewskim. W 1275 roku był tytułowany ispánem komitatu Veszprém.[3] Ostatni raz wspomniano o nim jako o żyjącej osobie pod koniec 1277 r.[2] Przypisy
Źródła
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kategorie:
- 0
- Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii
- Strony z odwołaniami do nieistniejących plików
- Rátót
- Klan
- Mistrzowie skarbu
- Urzędnicy Królestwa Węgier
- Węgierscy dygnitarze historyczni
- Węgierscy szlachcice
- Węgierscy urzędnicy królewscy
- Nieznana data urodzenia
- Urodzeni w XIII wieku
- Zmarli w XIII wieku
- Nieznana data śmierci
