Nagymartoni Pál

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Sędzia królewski (1328-1349) Następca: Köcski II. Sándor Szécsényi I. Tamás Nagymartoni Pál, także Mertensdorf (niem. Paul von Mertensdorf) (* nieznana, † w czerwcu 1351), węgierski szlachcic aragońskiego pochodzenia, prawnik, sędzia królewski w latach 1328–1349. Lojalny stronnik Karola I, który wzmocnił władzę królewską po dziesięcioleciach wojen domowych i feudalnej anarchii. Pod rządami Pála przywrócono prestiż jego urzedowi. Założył na stałe profesjonalny personel i biuro, inicjując reformy strukturalne i sądownicze. Po 21 latach w biurze został zwolniony przez Ludwika I. Rodzina Pál urodził się w szlacheckiej rodzinie (znanej również jako Bajóti, a później Fraknói), jako syna Szymona II, który pełnił funkcję ispána komitatu Bars w latach 1277–1278. Dziadek Pála Szymon I Bajóti i jego rodzeństwo przybyli na Węgry jako członkowie eskorty królowej Konstancji Aragońskiej, która poślubiła króla Węgier Emeryka w 1198 roku. Rodzina była właścicielem Bajót, a następnie Nagymarton (dziś w Burgenland, Austria, pod obecną nazwą Mattersburg). Pál miał brata, Wawrzyńca, który był zaangażowany w różne kampanie króla Karola i poślubił Margaret Haschendorfer, córkę austriackiego szlachcica Wulfinga I Haschendorfera, którego druga córka Elżbieta była żoną Kónyi Szécsényiego. Siostra Pála, Klara, poślubiła Aleksandra II Köcskiego, również znanego rycerza. W ten sposób Pál był spowinowacony ze swoim poprzednikiem Köcskim, jak i następcą Tomaszem I Szécsényim na stanowisku sędziego królewskiego. Pál był dwukrotnie żonaty: jego pierwszą żoną była Elżbieta von Pottendorf (fl. 1325). Po jej śmierci Pál ożenił się z Elżbietą Puchaim za królewskim pozwoleniem w 1343 r. Jej ojcem był szlachcic austriacki Henryk Puchaim, którego druga córka Agnieszka była żoną potężnego pana Stefana I Lackfiego. Pál miał córkę Annę, która wyszła za mąż za swego krewnego Alberta Puchaima. Młodość Nagymartoni został po raz pierwszy wspomniany przez współczesne mu akta w 1307 roku. Jego ziemie znajdowały się w komitacie Sopron, który był stale zagrożone przez dwa zwalczajace się potężne klany oligarchiczne: Mateusza III Csáka i ród Kőszegi. Przez długi czas Pál nie angażował się we wspieranie Karola I w wojnie domowej z powodu jego delikatnej sytuacji. Gdy król rozpoczął kampanię przeciwko Kőszegim na Zadunaju i Slawonii w pierwszej połowie 1316 roku, Pál złożył przysięgę wierności Karolowi. Dlatego jego dobra zostały splądrowane i spalone przez najemników Kőszegich. Gdy Andrzej Kőszegi zaatakował miasta Sopron i Győr, które odmówiły uznania jego zwierzchnictwa, zimą 1317 r. mieszczanie skutecznie odparli napad przy pomocy oddziałów jego byłych familiares, Pála i Wawrzyńca Nagymartonich. Po udanej kampanii królewskiej przeciwko rodowi Kőszegi w 1317 r., gdy to między innymi stracili okręg Győr, Pál został mianowany ispánem, odzyskując pozycję po dwóch dekadach. Pojawił się w dokumencie wydanym 10 lipca 1318 r., gdy przejął zamek Győr, który został skonfiskowany diecezji Győr przez Mateusza III Csáka. Za lojalność i odwagę Pál i Wawrzyniec odzyskali zamek w Kabold (obecnie Kobersdorf, Austria) od Karola w 1319 r., który przejął fort od Kőszegich podczas swojej kampanii wojskowej. Mniej więcej w tym samym czasie bracia zbudowali pierwszy znany zamek Forchtenstein (węg. Fraknó). Twierdza stała się nową siedzibą rodu, który w połowie XIV wieku przyjął nazwisko Fraknói. Według dokumentu Pál dokonał inwazji i splądrowania krainy Lábatlan w 1322 r. Możliwe, że był to kontratak na dominację Csáków. W 1323 r. Pál został powołany na członka dworu królewskiego, nie pełniąc żadnych szczególnych funkcji. Został nazwany po prostu „magistrem” na początku 1328 r., gdy on i jego brat Wawrzyniec wdrożyli ostatnią wolę i testament swojego szwagra Aleksandra Köcskiego oraz przekazali pewne ziemie i dochody swojej siostrze, Klarze. Sędzia królewski Po śmierci Köcskiego, Pál został sędzią królewskim w dniu 5 marca 1328 r. (mając godność już od 25 lutego). Jego 21-letnia służba na tym stanowisku jest najdłuższa w średniowiecznych Węgrzech. Poza tym działał również jako kasztelan Bistrity (dziś Považský hrad na Słowacji). Aby dowartościować swoją godność, Pál posiadał także zamki Litva, Várna (Óvár) i Sztrecsény (odpowiednio Lietava, Starhrad i Strečno na Słowacji). Historyk Iván Bertényi Sr. nazwał ponad dwudziestoletnią kadencję Pála „rozwojem stałej instytucji sędziego królewskiego”. Plik:Pozostatky hradu - panoramio.jpg Oprócz kadencji sędziego królewskiego Pál Nagymartoni pełnił również funkcję kasztelana zamku Beszterce (dzisiaj Považský hrad na Słowacji prze ponad dwadzieścia lat W większości przypadków Pál sędziował w procesach między arystokratami, oprócz przypadków dominacji. Czasami był także zaangażowany w sprawy kościelne, gdy własność ziem kościelnych była kwestionowana między dwoma podmiotami kościelnymi. Na przykład jego sąd omówił konflikt dotyczący dziesięciny między opactwem Pannonhalma a diecezją Veszprém w 1341 r., która została zakwestionowana i kontestowana przez prawników tego ostatniego. W odpowiedzi Pál stwierdził, że ​​kwestie te „de facto leżą w zakresie jego kompetencji”. Podejmował także decyzje w procesach sądowych, w których uczestniczyli poddani, ale w niewielkiej liczbie, ponieważ prawa właścicieli stopniowo poszerzały się w tamtych czasach. Według współczesnych dokumentów banat Slawonii został wyłączony spod jurysdykcji terytorialnej Pála. Żupania Požega, który leżała na granicy Slawonii i Maczwy, należała do kompetencji sędziego królewskiego. Od 1340 r. Siedmiogród wrócił pod jurysdykcję sędziego królewskiego po szesnastu latach, wyłączając niektóre specjalne jednostki administracyjne w prowincji (np. komitat Szolnok). Podczas kadencji Pála banat Severin cieszył się również przywilejem własnego organu sądowego. Pál i jego kancelaria sądowa rezydowali na dworze królewskim w Wyszehradzie, a następnie w Budzie od stycznia 1347 r., kiedy to Ludwik I tymczasowo przeprowadził się tam na lata, ale Wyszehrad zachował swój charakter stołeczny do 1408 r. Istnieje kilka informacji o członków jego profesjonalnego personelu. Jego zastępcą był wice-sędzia królewski Desiderius Poki, który pełnił tę funkcję od 1329 do 1346 r. Miał jednak bardziej ograniczone funkcje niż jego poprzednicy na przełomie XIII i XIV wieku, kiedy to na krótki czas pozycja osiągnęła szczyt. Można przypuszczać, że Poki był przede wszystkim odpowiedzialny za zarządzanie stale rosnącymi posiadłościami Nagymartona. Pál Ugali był wieloletnim członkiem personelu sądowego. Działał jako główny notariusz (węg. ítélőmester; łac. protonotarius), a zatem był szefem biura sądowego, faktycznie drugim najbardziej znaczącym członkiem personelu po Pálu. Podczas jego nieobecności to Pál Ugali zajmował się codziennymi sprawami i pilnował wielkiej pieczęci królewskiego sędziego. Jednym z pracowników Pála był notariusz Jakub Szepesi, który sam był sędzią królewskim w latach 70. XIX wieku, co miało duży wpływ na historię godności. Plik:Hrad Lietava - Kinižovský palác.jpg Własność Nagymartoniego zamek Lietava (obecnie na Słowacji) podczas jego służby jako sędziego królewskiego Pięć dni po śmierci ojca Karola, Ludwik I został koronowany na króla Węgier 21 lipca 1342 r. Wkrótce młody monarcha ponownie mianował Pála na jego dotychczasowe stanowisko, ponieważ był uważany za osobiście mianowanego oficera króla, którego mandat trwał aż do jego śmierci monarchy lub jego samego W następnych latach Nagymartoni i jego pracownicy znajdowali się zwykle pod presją królowej-matki Elżbiety, która przez dziesięciolecia wywierała potężny wpływ na swego syna. Fakt ten wpłynął również na niektóre wyroki Pála na korzyść Elżbiety podczas różnych procesów sądowych w latach czterdziestych. Gdy królowa odwiedziła Królestwo Neapolu latem 1343 r., by wesprzeć interesy swojego drugiego syna, roszczenia Andrzeja, który został zaręczony z Joanną I Neapolitańską, Pál towarzyszył jej. Następnie udał się na papieski dwór w Avignonie jako członek delegacji węgierskiej pod przewodnictwem Vida Vasváriego biskupa Nitry. Papież Klemens VI był zwierzchnikiem Królestwa Neapolu; zgodnie z ich nadziejami udało im się przekonać go tylko do obietnicy koronacji Andrzeja jako męża Joanny. Według historyka Eryka Fügediego, Pál zaprojektował swoją pieczęć na wzór pieczęci kardynałów z Awinionu, ponieważ jest również zawarta w krzyżu maltańskim. Nagymartoni ponownie wziął udział w misji dyplomatycznej na dwór papieski w pierwszej połowie 1345 r. Wraz z innymi członkami misji zostali pouczeni, aby byli obecni na koronacji księcia Andrzeja jako wysłannicy Królestwa Węgier, ale książę został zamordowany przed ceremonią. Pál nabył bogate, żyzne i rozległe ziemie podczas swojej dwudziestoletniej kadencji. Zgodnie z umową podziału nieruchomości ze spadkobiercami jego zmarłego brata Wawrzyńca w 1346 r. ród posiadał większość ziemi w komitacie Sopron. Oprócz odziedziczonych dóbr, takich jak Nagymarton, Fraknó, Röjtök lub Siklósd (obecnie Sigleß, Austria), Pál nabył Pomogy (dzisiejsza Pamhagen w Austrii). Miał także rozległe posiadłości ziemskie w komitacie Esztergom (np. Bajót, Kesző, Nyergesújfalu) i w komitacie Nógrád (Mohora i Oroszd). Nabył Széleskút w komitacie Pozsony (obecnie Sološnica na Słowacji) i kilka ziem w komitacie Vas. Był także właścicielem gruntów w komitatach: Somogy, Komárom i Szabolcs. Podsumowując, posiadał on około 50 nieruchomości w całym kraju. Kilkakrotnie kupował te ziemie, ale w innych przypadkach niewłaściwie wykorzystywał swoją pozycję, podobnie jak inni mu współcześni. Na przykład w trakcie procesu sądowego w 1337 r. zamiast nałożyć grzywnę na ziemie Sárfő i Csataj (obecnie Blatne i Čataj na Słowacji), po upływie terminu, sam zapłacił grzywnę i zarejestrował się jako właściciel dwóch ziem leżących w komitacie Pozsony. Ludwik I zwolnił Pála latem 1349 r., precyzyjniej między 18 czerwca a 8 lipca i zastąpił go potężnym baronem Tomaszem I Szécsényim. Według historyka Antala Pora król podjął decyzję z powodu szybkiego bogacenia się Pála i zarzutów o korupcję przeciwko niemu. Możliwe jest również, że stał się ofiarą polityczną w nastrojach społecznych przed przyjęciem doniosłych ustaw z 1351 r. Dokument królewska stwierdza, że Pála zastąpiono „po licznych skargach”. Iván Bertényi uważa jednak, że Pál został zwolniony z powodu zaawansowanego wieku i pogorszenia stanu zdrowia. Pál stracił wszelkie wpływy polityczne i wycofał się z dworu królewskiego. Pojawił się we współczesnych mu aktach w listopadzie 1349 r., gdy występował jako sędzia podczas procesu z Szécsényim. Zmarł dwa lata później, w czerwcu 1351 r. W latach 70. XIV wieku jego rodzina zwróciła się przeciwko Ludwikowi I, ciesząc się poparciem książąt austriackich. Równolegle byli oni stopniowo germanizowani. Przypisy Źródła Almási, Tibor (1995). "Az 1328. évi országbíróváltás okleveles adatai [Dane źródłowe dotyczące zastępcy 1328 na stanowisku sędziego Royal]". W: Koszta, László (ed.). Kelet és Nyugat között: Történeti tanulmányok Kristó Gyula tiszteletére. University of Szeged. str. 19–37. ISBN 963-482-083-2. Bertényi, Iván (1976). Az országbírói intézmény története a XIV. században [Historia instytucji sędziego królewskiego w XIV wieku]. Hungarian Academy of Sciences. ISBN 963-05-0734-X. Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I. [Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0. Fügedi, Erik (1986). Ispánok, bárók, kiskirályok [Ispáni, Baronowie i królewięta]. Magvető. ISBN 963-14-0582-6. Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1. Sebők, Ferenc (2013). Okleveles adatok az 1349. évi országbíróváltás történetéhez [Dane źródłowe dotyczące zastępcy na stanowisku sędziego królewskiego z 1349]. W: Balogh, Elemér; Homoki-Nagy, Mária (wyd.). Ünnepi kötet dr. Blazovich László egyetemi tanár 70. születésnapjára. University of Szeged. str. 591–600. ISSN 0324-6523. Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Nagymartoni Pál (weg.) Paul von Mertensdorf (niem.) — Sędzia królewski — Pieczęć Paula Nagymartoniego Pieczęć Paula Nagymartoniego Sędzia królewski Okres od 1328 do 1349 Poprzednik Köcski Sándor Następca Szécsényi I. Tamás Dane biograficzne Klan Nagymartoni Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier Śmierć czerwiec 1351 Ojciec Nagymartoni Simon Żona Pottendorf Erzsébet von Dzieci Anne Żona Puchaim Erzsébet