Kőszegi András

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Ispán Vas (1314-1317) Następca: Kőszegi III. Miklós Kőszegi II. Miklós Poprzednik: Ispán Zala (1314-1317) Następca: Kőszegi III. Miklós Kőszegi II. Miklós Poprzednik: Ispán Sopron (1314-1317) Następca: Kőszegi III. Miklós Pottendorf Rudolf von ?? Poprzednik: Ispán Moson (1314-1317) Następca: Kőszegi III. Miklós John Hencfi ?? Poprzednik: Ispán Győr 1314-1317) Następca: Kőszegi III. Miklós Nagymartoni Pál Poprzednik: Ispán Vas 1321-1324) Następca: Kőszegi II. Miklós Kőszegi János Kőszegi András (pol. Andrzej Kőszegi) (* nieznana, † maj÷grudzień 1324), węgierski szlachcic, członek potężnego rodu Kőszegi. Jego nieudany bunt przeciwko królowi Węgier Karolowi I w 1317 r. przyczynił się do stopniowego upadku rządów jego rodu na Zadunaju. Rodzina András wywodził się z zadunajskiej gałęzi potężnego i zamożnego rodu Kőszegi. Urodził się około 1295 r., niedługo przed śmiercią ojca, Grzegorza, który został zabity uderzeniem pioruna w 1297 r. Wiosną 1315 r. Andrzej był jeszcze określany jako „iuvenis” („młody”), który właśnie osiągnął dorosłość. Andrzej miał starszego brata, Mikołaja III, oboje wnuków i spadkobierców wpływowego lorda Iwána Kőszegiego, który w poprzednich dekadach założył na zachodnim Zadunaju, prowincję niezależną od władzy królewskiej. Mikołaj III odziedziczył władzę i majątek Iwana w 1308 r. András został po raz pierwszy wspomniany we współczesnych aktach w styczniu 1312 r., gdy Mikołaj potwierdził swój wcześniej zawarty sojusz z Domem Habsburgów w Fölöstöm (obecnie Fürstenfeld), András, jego stryj biskup Mikołaj IV z Győr i synowie zmarłego Henryka II, Jan i Piotra „księcia”. Rebelie przeciwko Karolowi Mikołaj III zmarł na początku 1314 roku. Jego następcą został András, który wyraźnie stwierdził w jednym ze swoich statutów, że odziedziczył prowincję od dziadka, a następnie brata „z mocy prawa”. W związku z tym András stał się dziedzicznym ispánem komitatów: Vas, Sopron, Zala – i być może Moson i Győr – aż do swojej śmierci. Był właścicielem różnych zamków w regionie: Kőszeg, Mosonmagyaróvár, Borostyánkő (dziś Bernstein, Austria), Sárvár, Tátika i Kabold (dziś Kobersdorf, Austria), oprócz opactwa Pannonhalma. Początkowo András pozostawał neutralny podczas wojny zjednoczeniowej króla Karola I na Węgrzech przeciwko oligarchom, kontynuując politykę brata polegającą na porzucaniu agresywnych zachowań wobec króla. Według własnego dokumentu András miał odwiedzić dwór królewski latem 1314 r., lecz nie ma żadnej wzmianki o tym wydarzeniu. Plik:Sárvár Nádasdy-vár1.JPG Zamek Sárvár stała rezydencja Andrzeja Kőszegi, aż do jego śmierci Wkrótce jednak András wrócił do ostrej polityki ekspansjonistycznej Iwana i splądrował ziemie swoich sąsiadów, aby zintegrować niektórych pozostałych niezależnych władców w jego zachodniej prowincji Zadunaja. Na przykład jego znany familiaris Salomon Salamonvári zniszczył zamek w Resznek, którego właścicielem był Herbord Reszneki. Mniej więcej w tym samym czasie András zabrał Szentgyörgyvár (zwany także Békavár, tj. „Zamkiem Żaby”) Joachimowi Pécowi. Rozszerzył nawet swój wpływ na niektóre części komitatu Veszprém na początku 1315 r. Na przykład arbitralnie zajął fort Ugod, własność Csáków. Gdy król Karol I rozpoczął królewską kampanię przeciwko Janowi i Piotrowi Kőszegim, zmarłym synom Henryka II, którzy rządzili ich prowincją w południowej części Zadunaja, András wysłał swoje oddziały pomocnicze, aby udzielić pomocy swoim stryjom. Karol ponownie rozpoczął wojnę z południowym panowaniem Kőszegich w pierwszej połowie 1316 r., co również mocno dotknęło terytorium Andrása. Nie był on w stanie pomóc swoim krewnym, ponieważ jego kilka familiares obiecało wierność królowi i opuściło jego armię w tym samym czasie, w tym Aleksander Köcski i jego krewni, rodzina Nádasd. András wysłał swojego żołnierza Salomona na czele armii łupieszczej do Gersekarát, gdzie szwagier Köcskiego, Władysław Nádasd i jego rodzina zostali brutalnie zamordowani. W tym samym czasie ziemie i młyny Köcskiego również zostały splądrowane i zniszczone. Plik:Kőszeg-vár3.JPG The medieval wall of Kőszeg Castle, owned by Andrew Kőszegi Gdy Stefan Uroš II Milutin zaatakował Syrmię, Karol I rozpoczął kontr-kampanię po drugiej stronie rzeki Sawy i zimą 1317 r. przejął fortecę Macsó (dzisiejsza Mačva, Serbia). Korzystając z nieobecności króla, András zaatakował miasta Sopron i Győr, które odmówiły uznania jego zwierzchnictwa, ale mieszczanie z powodzeniem odepchnęli napad z pomocą żołnierzy jego byłych familiares, Pawła i Lorinca Nagymartoniego. Jednocześnie András bezskutecznie oblegał Lékę i Rohonc (odpowiednio, obecnie Lockenhaus i Rechnitz w Austrii), zamki jego rojalistycznego krewnego Mikołaja II Kőszegi, który również zainicjował kampanię serbską. Ówczesne zapisy i dokumenty określają siły Andrása jako "Niemców", co oznacza, że zwerbował wielu najemników z Austrii i Styrii. W odwecie król Karol rozpoczął wyprawę karną na jego terytorium latem 1317 r., a austriacki książę Fryderyk Sprawiedliwy zaatakował również z pogranicza. Dominacja András załamała się w ciągu kilku miesięcy (szczegóły starć są nieznane); poddał się Karolowi w obozie królewskim w Komárnie w październiku 1317 r. (w tym momencie król miał już wszystkie fortece Mateusza III Csáka). Warunki zawieszenia broni przez Karola determinowały rozwiązanie rozległej domeny Kőszegich w zachodniej części kraju Zadunajskiego; ród był w stanie zatrzymać tylko komitaty: Vas i Zala, ich dochody zostały przekazane Mikołajowi II, zaś królewski [ispán] został przeniesiony do innych komitatów, gdzie András stracił wszystkie swoje zamki (na przykład Pannonhalma, Kapuvár i Óvár). Wbrew wnioskom Pála Engela, historyk Gyula Kristó uznał, że nieudany atak András na Sopron miał miejsce latem 1317 roku i nie doszło do kolejnych starć między armią królewską a wojskami Andrása. Kristó argumentował, że nie ma dowodów na to, że András kiedykolwiek utrzymywał wspomnianeh wcześniej ispánaty. W listopadzie 1317 r. król Fryderyk polecił austriackiemu szlachcicowi Rudolfowi von Pottendorfowi, ispánowi z komitatu Sopron zawieszenie ataków na posiadłości Andrása. Po nieudanym buncie w 1317 roku András wycofał się ku zachodniej granicy. Z nieznanych przyczyn zbuntował się ponownie przeciwko Karolowi I wiosną 1319 roku. Następnie Aleksander Köcski i Mikołaj Felsőlendvai poprowadzili królewską kampanię przeciwko jego pozostałej domenie. Mszcząć się za doznane niesprawiedliwości, Köcski w ciągu kilku miesięcy przejął sześć fortec Kőszegich; pokonał armię Andrása w Szalafő, pokonując także austriackie oddziały pomocnicze, następnie obległ i zdobył fortecę Kőszeg i Kapronca (dzisiejsza Koprivnica, Chorwacja). Według dokumentu królewskiego Mikołaj Felsőlendvai schwytał sześciu austriackich baronów-rabusiów, którzy służyli w armii Andrása. Według historyczki Renáty Skorki wydarzenia te miały miejsce także podczas buntu Andrása w 1317 r. Potem András poddał się armiom królewskim i nigdy więcej się już nie buntował. Karol I nie ukarał go w pełni z nieznanych powodów, na przykład zwrócił mu zamek Kőszeg. Gdy król zmiażdżył władzę Mikołaja II w 1321 r., mianował Andrása nowym ispánem komitatu Vas. András zmarł w drugiej połowie 1324 r. Jego zamki i ziemie odziedziczył jego znacznie młodszy stryj, Jan „Wilk”. Przypisy Źródła Engel, Pál (1988). Az ország újraegyesítése. I. Károly küzdelmei az oligarchák ellen (1310–1323) [Zjednoczenie Królestwa. Walki Karola I przeciwko oligarchom (1310–1323)]. Századok. Magyar Történelmi Társulat. 122 (1–2): str. 89–146. Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I [Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0. Kristó, Gyula (2003). I. Károly király harcai a tartományurak ellen (1310–1323) [Walki Karola I przeciwko oligarchom (1310–1323)]. Századok. Magyar Történelmi Társulat. 137 (2): str. 297–347. Skorka, Renáta (2017). A "mohó farkas" utóda. Egy Kőszegi Habsburg-szolgálatban [Dziedzic „Chciwego Wilka”. Kőszegi w służbie książąt Habsburgów]. Világtörténet. 39 (1): str. 93–124. ISSN 0083-6265. Vajk, Ádám (2011). "Mibe került ezen hűségi levél?" Kőszegi Miklós győri püspöksége és az országos politik ["Ile kosztowała ta karta lojalnościowa? ”Biskupstwo Miklósa z Kőszegich i ogólnokrajowa polityka]. W: Nemes, Gábor; Vajk, Ádám (red.). In labore fructus. Jubileumi tanulmányok Győregyházmegye történetéből. Győri Egyházmegyei Levéltár. str. 411–440. ISBN 978-615-5035-01-2. Zsoldos, Attila (2010). A Henrik-fiak: A Héder nembéli Kőszegiek "családi története [Synowie Henryka: „Rodzinna historia” Kőszegich z klanu Héder]. Vasi Szemle. 64 (6): str. 651–661. ISSN 0505-0332.

Kőszegi András (węg.) Andrzej Kőszegi (pol.) — Ispán Vas — Ispán Vas Okres od : (1) 1314, (2) 1321 do : (1) 1317, (2) 1324 Poprzednik 1. Kőszegi III. Miklós 2. Kőszegi II. Miklós Następca 1. Kőszegi II. Miklós 2. Kőszegi János Dane biograficzne Ród Kőszegi Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier w unii personalnej z Królestwem Chorwacji Urodziny ok.1295 Śmierć maj/grudzień 1324 Ojciec Gergely Matka nieznana Rodzeństwo Miklós