Rátót I. István: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej")
 
(Nie pokazano 25 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:50procent]]
+
[[Kategoria:0]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Stephen_R%C3%A1t%C3%B3t
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Stephen_R%C3%A1t%C3%B3t
Linia 15: Linia 16:
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Gutkeled Joakim]]
 
|poprzednik        = [[Gutkeled Joakim]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Skarbnik królewski]]<br>(1273)
+
|gl_članak_funkcija = [[Mistrz skarbu]]<br>(1273)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
 
|następca          = [[Gutkeled Joakim]]
 
|następca          = [[Gutkeled Joakim]]
Linia 23: Linia 24:
 
|
 
|
 
|}
 
|}
−
'''Rátót I. István''', także „''Porc''” (pol. Stefan I Rátót) († po 1277), węgierski szlachcic, [[skarbnik|skarbnik królewski]]. Przez lata był wybitnym członkiem dworu królewskiego. Jego przejęcia ziem na Węgrzech Środkowych stały się podstawą do ustanowienia prowincji klanu w epoce feudalnej anarchii.
+
'''Rátót I. István''', także „''Porc''” (pol. ''Stefan I Rátót'') (*&nbsp;nieznana, † po 1277), węgierski szlachcic, [[Mistrz skarbu]]. Przez lata był wybitnym członkiem dworu królewskiego. Jego przejęcia ziem na Węgrzech Środkowych stały się podstawą do ustanowienia prowincji klanu w epoce feudalnej anarchii.
−
 
 
−
<small><small>'''Stephen (I) from the kindred Rátót''' ('''"Porc"'''; {{lang-hu|Rátót nembeli (I.) "Porc" István}}; died after 1277) was a Hungarian lord in the 13th century, who served as [[Master of the treasury]]. He was a prominent member of the queenly court for years. His acquisitions of lands in [[Central Hungary]] proved to be basis for establishment of his clan's province during the era of feudal anarchy. </small></small>
 
  
 
==Rodzina==
 
==Rodzina==
  
−
István urodził się w prestiżowym i wpływowym '''rodzie''' [[Rátót]], syn [[Rátót I. Domokos|Dominika I]], który zginął w [[Mohi|bitwie pod Mohi]] w 1241 roku. Stefan miał trzech braci: [[Rátót I. Loránd|Rolanda I]], [[Rátót I. Olivér|Oliwiera I]] i [[Rátót II. Leusták|Eustachego II]] oraz siostrę Elżbietę (?), który poślubiła [[Pók II Móric|Maurycego II Poka]]. [1]
+
István urodził się w potężnym i wpływowym rodzie [[Rátót]], syn [[Rátót I. Domokos|Dominika I]], który zginął w [[Mohi|bitwie pod Mohi]] w 1241 roku. Stefan miał trzech braci:
−
 
+
* [[Rátót I. Loránd|Rolanda I]];
−
<small><small>Stephen was born into the prestigious and influential [[Rátót (genus)|''gens'' (clan) Rátót]], as the son of [[Dominic I Rátót|Dominic I]], who was killed in the [[Battle of Mohi]] in 1241. Stephen had three brothers, [[Roland I Rátót|Roland I]], [[Oliver Rátót|Oliver I]] and Leustach II, and a sister, who married [[Maurice II Pok|Maurice Pok]].<ref name="engel">Engel: ''Genealógia'' (Genus Rátót 1. main branch)</ref> </small></small>
+
* [[Rátót I. Olivér|Oliwiera I]];
−
 
+
* [[Rátót II. Leusták|Eustachego II]];
−
Jego żona, Aglent Smaragd, została wspomniana jako żyjąca osoba w 1327 r., gdy mieszkała jako zakonnica [[beginka]] w klasztorze Sibylla w Budzie. Ponieważ jej bracia, Władysław i Aynard byli aktywnymi dworzanami nawet w 1350 r., było prawdopodobne, że Aglent nie była matką czterech synów Istvána: [[Rátót II. Domokos|Dominika II]], [[Rátót Lőrinc|Wawrzyńca]], [[Rátót I. László|Władysława I]] i [[Rátót Kakas|Koguta]] (Kakaas) , którzy wszyscy ją '''uprzedzili'''. W tym czasie Aglent była dziesięciolecia młodsza od swojego męża, a István miał przed sobą niezidentyfikowaną pierwszą żonę. [2] Synowie Istvána byli ważnymi panami na przełomie XIII i XIV wieku; Dominik II był dworzaninem [[III. András|Andrzeja III]] i był jednym z najpotężniejszych baronów w erze ''[[interregnum]]''. Rodzina [[Pásztói]] pochodziła od niego. Wawrzyniec zginął w [[Hód|bitwie nad jeziorem Hód]] (w pobliżu dzisiejszego [[Hódmezővásárhely]]) w 1282 roku. Władysław i Kogut podążali za orientacją polityczną swojego starszego brata Dominika; Władysław był przodkiem '''rodziny''' [[Tari]], podczas gdy Kogut został zabity w [[Rozgony|bitwie pod Rozgony]] w 1312 roku. István miał również syna z małżeństwa z Aglent: Eustachy  III zmarł bez spadkobierców w latach 40. XX wieku. [1]
+
* oraz siostrę Elżbietę (?), który poślubiła [[Pok II Móric|Maurycego II Poka]].<ref name="engel">Engel: ''Genealógia'' (Genus Rátót 1. główna gałąź)</ref>
  
−
<small><small>His wife, Aglent Smaragd was mentioned as a living person in 1327, when she resided as a [[Beguines and Beghards|Beguine]] nun at the Sibylla cloister in [[Buda]]. As her brothers, Ladislaus and Aynard were active courtiers even in 1350, it is plausible that Aglent was not the mother of Stephen's four sons: [[Dominic II Rátót|Dominic II]], Lawrence, [[Ladislaus Rátót|Ladislaus I]] and [[Kakas Rátót|Kakas]], who all predeceased her. Consequently, Aglent was decades younger than her husband and Stephen had an unidentified first wife before her.{{sfn|Kádár|2014|p=270}} Stephen's sons were important lords at the turn of the 13th and 14th centuries; Dominic II was a courtier of [[Andrew III of Hungary|Andrew III]] and was one of the most powerful barons during the era of Interregnum. The [[Pásztói family]] ascended from him. Lawrence was killed in the Battle of Lake Hód (near present-day [[Hódmezővásárhely]]) in 1282. Ladislaus and Kakas followed their elder brother Dominic's political orientation; Ladislaus was ancestor of the [[Tari family]], while Kakas was killed in the [[Battle of Rozgony]] in 1312. Stephen also had a son from his marriage with Aglent: Leustach III died without heirs in the 1340s.<ref name="engel"/> </small></small>
+
Jego żona, [[Smaragd Aglent|Aglent Smaragd]], została wspomniana jako żyjąca osoba w 1327 r., gdy mieszkała jako zakonnica [[beginka]] w klasztorze Sibylla w Budzie. Ponieważ jej bracia, Władysław i Aynard byli aktywnymi dworzanami nawet w 1350 r., było prawdopodobne, że Aglent nie była matką czterech synów Istvána:
 +
* [[Rátót II. Domokos|Dominika II]],
 +
* [[Rátót Lőrinc|Wawrzyńca]],
 +
* [[Rátót I. László|Władysława I]],
 +
* [[Rátót Kakas|Koguta]] (Kakaas) , którzy wszyscy zmarli przed nią. W tym czasie Aglent była o dziesięciolecia młodsza od swojego męża, a István miał przed nią niezidentyfikowaną pierwszą żonę.<ref name="Kádár">Kádár, Tamás (2014). ''Egy hűséges báró a XIII–XIV. század fordulóján. Rátót nembeli "Porc" István fia Domonkos nádor'' [''Lojalny baron na przełomie XIII i XIV wieku: palatyn Dominik, syn Stefana „Porca” z rodu Rátót'']. Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. 21 (3): str. 269-270, 280.</ref> Synowie Istvána byli ważnymi panami na przełomie XIII i XIV wieku; Dominik II był dworzaninem [[III. András|Andrzeja III]] i był jednym z najpotężniejszych baronów w erze ''[[interregnum]]''. Rodzina [[Pásztói]] pochodziła od niego. Wawrzyniec zginął w [[Hód|bitwie nad jeziorem Hód]] (w pobliżu dzisiejszego [[Hódmezővásárhely]]) w 1282 roku. Władysław i Kogut podążali za orientacją polityczną swojego starszego brata Dominika; Władysław był przodkiem rodziny [[Tari]], podczas gdy Kogut został zabity w [[Rozgony|bitwie pod Rozgony]] w 1312 roku. István miał również syna z małżeństwa z Aglent: Eustachy  III zmarł bez spadkobierców w latach 40. XX wieku.<ref name="engel" />
  
 
==Kariera==
 
==Kariera==
  
−
Czasami przed 1264 r. István należał do królewskiego domu [[Maria Laskarina|Marii Laskariny]], małżonki króla Węgier [[IV. Béla|Beli IV]]. W tym roku był nazywany „byłym” [[koniuszy|koniuszym królewskim]], [[ispán]]em, „urzędnikiem” (urzędnikiem finansowym) w sądzie królewskim [3]. W tym czasie pojawiły się napięcia między królem Belą IV a jego najstarszym synem [[V István|Stefanem]]. Faworyzowanie króla wobec jego młodszego syna, [[Béla (1250–1269)|Beli]] (którego mianował [[Książę Slawonii|księciem słowiańskim]]) i córki [[Anna magyar királyi hercegnő|Ann]] irytowało Stefana. Po krótkiej potyczce Bela i jego syn podzielili kraj, a Stefan otrzymał ziemie na wschód od Dunaju. Pomimo tego, że jego bracia Roland i Oliwier byli uważani za wiernych stronników Beli IV, István opuścił dwór królewski i uciekł do księcia Stefana w 1264 r., z powodu strachu przed zwolnieniem i uwięzieniem Csáka z gałęzi [[Ugod]] klanu [[Csák]]. [ 4] Z powodu jego zdrady król splądrował jego ziemie, które leżały w domenie króla Beli, powodując poważne szkody dla István. [5] Stephen Rátót brał udział w kolejnej wojnie domowej między ojcem i synem [6]. Był obecny podczas decydującej [[Isaszeg|bitwy na Isaszeg]] w marcu 1265 r., '''przewodzenie królowym zamków'''. [7]
+
Okresowo przed 1264 r. István należał do królewskiego dworu [[Maria Laskarina|Marii Laskariny]], małżonki króla Węgier [[IV. Béla|Beli IV]]. W tym roku był nazywany „byłym” [[koniuszy|koniuszym królewskim]], [[ispán]]em, „urzędnikiem” (urzędnikiem finansowym) w sądzie królewskim<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 63, 67, 72, 214, 227, 245.</ref>. W tym też czasie pojawiły się napięcia między królem Belą IV a jego najstarszym synem [[V. István|Stefanem]]. Faworyzowanie króla wobec jego młodszego syna, [[Béla (1250–1269)|Beli]] (którego mianował [[Książę Slawonii|księciem Slawonii]]) i córki [[Anna magyar királyi hercegnő|Anny]] irytowało księcia Stefana. Po krótkiej potyczce Bela i jego syn podzielili kraj, a Stefan otrzymał ziemie na wschód od Dunaju. Pomimo tego, że bracia Istvána Roland i Oliwier byli uważani za wiernych stronników Beli IV, István opuścił dwór królewski i uciekł do księcia Stefana w 1264 r., z powodu strachu przed zwolnieniem i uwięzieniem Csáka z gałęzi [[Ugod]] klanu [[Csák]].<ref name="Szűcs">Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. str. 160, 166, 173, 391.</ref> Z powodu jego zdrady król splądrował jego ziemie, które leżały w domenie króla Beli, powodując poważne szkody dla István.<ref>Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem  w latach 60. XIII wieku'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 38–39.</ref> István brał udział w kolejnej wojnie domowej między ojcem i synem<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 364.</ref>. Był obecny podczas decydującej [[Isaszeg|bitwy na Isaszeg]] w marcu 1265 r., przewodząc [[Lud zamkowy|ludowi zamkowemu]].<ref name="Szűcs" />
−
 
 
−
<small><small>Sometimes before 1264, Stephen belonged to the royal household of [[Maria Laskarina]], King [[Béla IV of Hungary]]'s consort. In that year, he was referred to as "former" Master of the horse and count (''[[ispán]]''; head) of the ''tárnok''s (financial officials) in the queenly court.{{sfn|Zsoldos|2011|pp=67, 245}} During that time tensions emerged between King Béla IV and his eldest son [[Stephen V of Hungary|Stephen]]. Béla's favoritism towards his younger son, [[Béla, Duke of Slavonia|Béla]] (whom he appointed [[Duke of Slavonia]]) and daughter, [[Anna of Hungary, Duchess of Macsó|Anna]] irritated Stephen. Following a short skirmish, Béla and his son divided the country and Stephen received the lands to the east of the [[Danube]]. Despite his brothers, Roland and Oliver were considered faithful partisans of Béla IV, Stephen Rátót left the royal court and defected to Duke Stephen in 1264, due to his fear following the dismissal and imprisonment of Csák from the Ugod branch of the [[Csák (genus)|''gens'' Csák]].{{sfn|Szűcs|2002|p=166}} Because of his betrayal, the king plundered his landholdings, which laid in Béla's realm, causing severe damage to Stephen Rátót.{{sfn|Zsoldos|2007|pp=38–39}} Stephen Rátót participated in the subsequent civil war between father and son.{{sfn|Markó|2006|p=364}} He was present at the decisive [[Battle of Isaszeg (1265)|Battle of Isaszeg]] in March 1265, leading the queenly [[Castle folk (Kingdom of Hungary)|castle folks]].{{sfn|Szűcs|2002|p=173}} </small></small>
 
  
 
[[File:Cistercian Convent - Pásztó.jpg|thumb|left|Ruiny cysterskiego opactwa w [[Pásztó]]]]
 
[[File:Cistercian Convent - Pásztó.jpg|thumb|left|Ruiny cysterskiego opactwa w [[Pásztó]]]]
  
−
Jako rekompensatę za swoją poprzednią stratę finansową książę w 1265 roku przekazał Stefanowi Ágasvár (dosł. „Zamek Ágas”), niewielki fort położony w górach Mátra w komitacie [[Nógrád]], po wojnie secesyjnej. Zamek działał jako centralna siedziba klanu [[Rátót]] w nadchodzących dziesięcioleciach [8]. István otrzymał również prawo do patronatu nad opactwem cystersów w [[Pásztó]] [6]. Pod koniec XIII wieku Ágazvár i otaczające go ziemie stały się podstawą przyszłej domeny [[Rátót]]ów, która z grubsza leżała w komitatach [[Nógrád]] i [[Heves]] [9].
+
Jako rekompensatę za swoją poprzednią stratę finansową książę w 1265 roku przekazał Istvánowi Ágasvár (dosł. „Zamek Ágas”), niewielki fort położony w górach Mátra w komitacie [[Nógrád]], po wojnie secesyjnej. Zamek działał jako główna siedziba rodu [[Rátót]] w nadchodzących dziesięcioleciach<ref name="Kádár" />. István otrzymał również prawo do patronatu nad opactwem cystersów w [[Pásztó]]<ref name="Markó" />. Pod koniec XIII wieku Ágazvár i otaczające go ziemie stały się podstawą przyszłej domeny [[Rátót]]ów, która z grubsza leżała w komitatach [[Nógrád]] i [[Heves]]<ref name="Szűcs" />.
  
−
<small><small>As a compensation for his previous financial loss, the duke donated Ágasvár (lit. "Ágas Castle"), a small fort located in the mountain range of [[Mátra]] in [[Nógrád County (former)|Nógrád County]], to Stephen in 1265, after the civil war. The castle functioned the seat centre of the Rátót clan for the upcoming decades.{{sfn|Kádár|2014|p=280}} Stephen was also granted the [[Jus patronatus|right of patronage]] over the [[Cistercians|Cistercian]] Abbey of [[Pásztó]].{{sfn|Markó|2006|p=364}} Ágasvár and its surrounding lands became the basis of the future Rátót province by the end of the 13th century, which laid roughly in Nógrád and [[Heves County (former)|Heves]] counties.{{sfn|Szűcs|2002|p=160}} </small></small>
+
István został [[koniuszy|koniuszym królewskim]] na dworze małżonki księcia Stefana [[Kun Erzsébet|Elżbiety Kumanki]] w 1265 roku.<ref name="Zsoldos" /> Jest prawdopodobne, że zachował tę godność do 1272 r., pozostając powiernikiem księżnej, która została królową Węgier w 1270 r.<ref name="Zsoldos" />, gdy Stefan wstąpił na tron jako Stefan V, a nawet po tym, jak owdowiała po śmierci króla w 1272 r.<ref name="Zsoldos" /> Poza tym w drugiej połowie 1272 r. István pełnił także funkcję [[ispán]]a komitatu [[Trencsén]].<ref name="Zsoldos" /> Podczas pojawiającej się anarchii feudalnej po śmierci Stefana V, gdy rywalizujące ze sobą grupy ''baronialne'' walczyły o władzę przy nieletnim królu Węgier [[IV. László|Władysławie IV]], István pierwotnie należał do faworytów królowej wdowy Elżbiety<ref name="Szűcs" />. Na krótki czas wiosną 1273 r. został mianowany [[Mistrz skarbu|mistrzem skarbu]].<ref name="Zsoldos" /> Wkrótce królowa została odsunięta od władzy, a jej regencja pozostała jedynie nominalna. Następnie István podzielił orientację polityczną swojego starszego brata Rolanda, lecz ostatecznie stracił skuteczny wpływ na dworze królewskim. W 1275 roku był tytułowany [[ispán]]em komitatu [[Veszprém]].<ref name="Zsoldos" /> Ostatni raz wspomniano o nim jako o żyjącej osobie pod koniec 1277 r.<ref name="Kádár" />
−
 
 
−
István został [[koniuszy|koniuszym królewskim]] na dworze małżonki księcia Stefana [[Kun Erzsébet|Elżbiety Kumanki]] w 1265 roku. [10] Jest prawdopodobne, że zachował tę godność do 1272 r., pozostając powiernikiem księżnej, która została królową Węgier w 1270 r. [11], gdy Stefan V wstąpił na tron, a nawet po tym, jak owdowiała po śmierci Stefana w 1272 r. [10] ] Poza tym w drugiej połowie 1272 r. István pełnił także funkcję [[ispán]] komitatu [[Trencsén]]. [12] Podczas pojawiającej się anarchii feudalnej po śmierci Stefana V, gdy rywalizujące ze sobą '''grupy baronialne''' walczyły o władzę przy nieletnim królu Węgier [[IV. László|Władysławie IV]], István pierwotnie należał do faworytów królowej wdowy Elżbiety [13]. Na krótki czas wiosną 1273 r. został mianowany [[skarbnik|skarbnikiem królewskim]]. [14] Wkrótce królowa została odsunięta od władzy, a jej regencja pozostała jedynie nominalna. Następnie István podzielił orientację polityczną swojego starszego brata Rolanda, lecz ostatecznie stracił skuteczny wpływ na dworze królewskim. W 1275 roku był tytułowany [[ispán]]em komitatu Veszprém . [15] Ostatni raz wspomniano o nim jako o żyjącej osobie pod koniec 1277 r. [16]
 
−
 
 
−
<small><small>Stephen was made Master of the horse in the court of Duke Stephen's spouse [[Elizabeth the Cuman]] in 1265.{{sfn|Zsoldos|2011|p=72}} It is plausible that he held the dignity until 1272, remaining the confidant of the duchess, who became Queen of Hungary in 1270,{{sfn|Zsoldos|2011|p=67}} when Stephen V ascended the throne, and even after she was widowed after Stephen's death in 1272.{{sfn|Zsoldos|2011|p=72}} Beside that he also served as ''ispán'' of [[Trencsén County]] in the second half of 1272.{{sfn|Zsoldos|2011|p=214}} During the emerging feudal anarchy following Stephen V's death, when rivaling baronial groups fought each other for the supreme power during the minority of [[Ladislaus IV of Hungary]], Stephen Rátót initially belonged to Dowager Queen Elizabeth's favourites.{{sfn|Szűcs|2002|p=391}} He was appointed [[Master of the treasury]] for a brief time in the spring of 1273.{{sfn|Zsoldos|2011|p=63}} The queen was soon expelled from power and her regency remained only nominal. Thereafter Stephen shared his elder brother Roland's political orientation, but definitively lost effective influence in the royal court. He was styled as ''ispán'' of [[Veszprém County (former)|Veszprém County]] in 1275.{{sfn|Zsoldos|2011|p=227}} He was last mentioned as a living person at the end of 1277.{{sfn|Kádár|2014|p=269}} </small></small>
 
  
 
==Przypisy==
 
==Przypisy==
Linia 57: Linia 54:
  
 
==Źródła==
 
==Źródła==
−
* Kádár, Tamás (2014). "Egy hűséges báró a XIII–XIV. század fordulóján. Rátót nembeli "Porc" István fia Domonkos nádor [''A Loyal Baron at the Turn of 13th and 14th Centuries: Palatine Dominic, son of Stephen the "Porc" from the Kindred Rátót'']". Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. 21 (3): 267–288. ISSN 1217-8020.
 
  
−
* Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [Great Officers of State in Hungary from King Saint Stephen to Our Days: A Biographical Encyclopedia] (po węgiersku). Helikon Kiadó. ISBN 963-208-970-7.
+
* Kádár, Tamás (2014). ''Egy hűséges báró a XIII–XIV. század fordulóján. Rátót nembeli "Porc" István fia Domonkos nádor'' [''Lojalny baron na przełomie XIII i XIV wieku: palatyn Dominik, syn Stefana „Porca” z rodu Rátót'']. Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. 21 (3): str. 267–288. ISSN 1217-8020.
  
−
* Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [The Last Árpáds] (po węgiersku). Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6.
+
* Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  
−
* Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [A family affair: The Conflict between Béla IV and Junior King Stephen in the 1260s] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4.
+
* Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6.
  
−
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [Secular Archontology of Hungary, 1000–1301] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3.
+
* Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem  w latach 60. XIII wieku'']. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4.
 +
 
 +
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.
  
 
|
 
|
 
{{Urzędnik infobox
 
{{Urzędnik infobox
−
  |urzędnik          = Rátót I. István
+
  |urzędnik          = Rátót I. István (węg.)<br>Stefan I Rátót (pol.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
−
  |tytulatura        = Skarbnik królewski
+
  |tytulatura        = [[Mistrz skarbu]]
 
  |grafika          =  
 
  |grafika          =  
 
  |opis grafiki      =  
 
  |opis grafiki      =  
Linia 79: Linia 77:
 
  |opis faksymile    =  
 
  |opis faksymile    =  
 
  |dewiza            =  
 
  |dewiza            =  
−
  |1. tytuł          = [[Skarbnik królewski]]
+
  |1. tytuł          = [[Mistrz skarbu]]
 
  |1. od            = 1273
 
  |1. od            = 1273
 
  |1. do            = 1273
 
  |1. do            = 1273
Linia 99: Linia 97:
 
  |ojciec            = [[Rátót I. Domokos|I. Domokos]]
 
  |ojciec            = [[Rátót I. Domokos|I. Domokos]]
 
  |matka            =  
 
  |matka            =  
−
  |rodzeństwo        = [[Rátót I. Loránd|I. Loránd]], [[Rátót I. Olivér|I. Olivér]], II. Leusták, córka
+
  |rodzeństwo        = [[Rátót I. Loránd|I. Loránd]]<br>[[Rátót I. Olivér|I. Olivér]]<br>II. Leusták<br>córka
  
 
  |1. związek        = żona
 
  |1. związek        = żona
Linia 105: Linia 103:
 
  |1. związek od    =  
 
  |1. związek od    =  
 
  |1. związek do    =  
 
  |1. związek do    =  
−
  |1. dzieci        = [[Rátót II. Domokos|II. Domokos]], Lőrinc, [[Rátót I. László|I. László]], [[Rátót Kakas|Kakas]], III. Leusták
+
  |1. dzieci        = [[Rátót II. Domokos|II. Domokos]]<br>Lőrinc<br>[[Rátót I. László|I. László]]<br>[[Rátót Kakas|Kakas]]<br>III. Leusták
  
 
  |dokonania        =  
 
  |dokonania        =  
Linia 117: Linia 115:
 
{{SORTUJ:Ratot, Istvan 01}}
 
{{SORTUJ:Ratot, Istvan 01}}
  
−
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
+
[[Kategoria:Rátót]]
−
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]
+
[[Kategoria:Klan]]
−
[[Kategoria:Klan Rátót]]
+
[[Kategoria:Mistrzowie skarbu]]
−
[[Kategoria:Klany]]
 
−
[[Kategoria:Skarbnicy królewscy]]
 
−
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]

Aktualna wersja na dzień 14:12, 7 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Mistrz skarbu
(1273) 		Następca:
Gutkeled Joakim Gutkeled Joakim

Rátót I. István, także „Porc” (pol. Stefan I Rátót) (* nieznana, † po 1277), węgierski szlachcic, Mistrz skarbu. Przez lata był wybitnym członkiem dworu królewskiego. Jego przejęcia ziem na Węgrzech Środkowych stały się podstawą do ustanowienia prowincji klanu w epoce feudalnej anarchii.

Rodzina

István urodził się w potężnym i wpływowym rodzie Rátót, syn Dominika I, który zginął w bitwie pod Mohi w 1241 roku. Stefan miał trzech braci:

Jego żona, Aglent Smaragd, została wspomniana jako żyjąca osoba w 1327 r., gdy mieszkała jako zakonnica beginka w klasztorze Sibylla w Budzie. Ponieważ jej bracia, Władysław i Aynard byli aktywnymi dworzanami nawet w 1350 r., było prawdopodobne, że Aglent nie była matką czterech synów Istvána:

  • Dominika II,
  • Wawrzyńca,
  • Władysława I,
  • Koguta (Kakaas) , którzy wszyscy zmarli przed nią. W tym czasie Aglent była o dziesięciolecia młodsza od swojego męża, a István miał przed nią niezidentyfikowaną pierwszą żonę.[2] Synowie Istvána byli ważnymi panami na przełomie XIII i XIV wieku; Dominik II był dworzaninem Andrzeja III i był jednym z najpotężniejszych baronów w erze interregnum. Rodzina Pásztói pochodziła od niego. Wawrzyniec zginął w bitwie nad jeziorem Hód (w pobliżu dzisiejszego Hódmezővásárhely) w 1282 roku. Władysław i Kogut podążali za orientacją polityczną swojego starszego brata Dominika; Władysław był przodkiem rodziny Tari, podczas gdy Kogut został zabity w bitwie pod Rozgony w 1312 roku. István miał również syna z małżeństwa z Aglent: Eustachy III zmarł bez spadkobierców w latach 40. XX wieku.[1]

Kariera

Okresowo przed 1264 r. István należał do królewskiego dworu Marii Laskariny, małżonki króla Węgier Beli IV. W tym roku był nazywany „byłym” koniuszym królewskim, ispánem, „urzędnikiem” (urzędnikiem finansowym) w sądzie królewskim[3]. W tym też czasie pojawiły się napięcia między królem Belą IV a jego najstarszym synem Stefanem. Faworyzowanie króla wobec jego młodszego syna, Beli (którego mianował księciem Slawonii) i córki Anny irytowało księcia Stefana. Po krótkiej potyczce Bela i jego syn podzielili kraj, a Stefan otrzymał ziemie na wschód od Dunaju. Pomimo tego, że bracia Istvána Roland i Oliwier byli uważani za wiernych stronników Beli IV, István opuścił dwór królewski i uciekł do księcia Stefana w 1264 r., z powodu strachu przed zwolnieniem i uwięzieniem Csáka z gałęzi Ugod klanu Csák.[4] Z powodu jego zdrady król splądrował jego ziemie, które leżały w domenie króla Beli, powodując poważne szkody dla István.[5] István brał udział w kolejnej wojnie domowej między ojcem i synem[6]. Był obecny podczas decydującej bitwy na Isaszeg w marcu 1265 r., przewodząc ludowi zamkowemu.[4]

Plik:Cistercian Convent - Pásztó.jpg
Ruiny cysterskiego opactwa w Pásztó

Jako rekompensatę za swoją poprzednią stratę finansową książę w 1265 roku przekazał Istvánowi Ágasvár (dosł. „Zamek Ágas”), niewielki fort położony w górach Mátra w komitacie Nógrád, po wojnie secesyjnej. Zamek działał jako główna siedziba rodu Rátót w nadchodzących dziesięcioleciach[2]. István otrzymał również prawo do patronatu nad opactwem cystersów w Pásztó[6]. Pod koniec XIII wieku Ágazvár i otaczające go ziemie stały się podstawą przyszłej domeny Rátótów, która z grubsza leżała w komitatach Nógrád i Heves[4].

István został koniuszym królewskim na dworze małżonki księcia Stefana Elżbiety Kumanki w 1265 roku.[3] Jest prawdopodobne, że zachował tę godność do 1272 r., pozostając powiernikiem księżnej, która została królową Węgier w 1270 r.[3], gdy Stefan wstąpił na tron jako Stefan V, a nawet po tym, jak owdowiała po śmierci króla w 1272 r.[3] Poza tym w drugiej połowie 1272 r. István pełnił także funkcję ispána komitatu Trencsén.[3] Podczas pojawiającej się anarchii feudalnej po śmierci Stefana V, gdy rywalizujące ze sobą grupy baronialne walczyły o władzę przy nieletnim królu Węgier Władysławie IV, István pierwotnie należał do faworytów królowej wdowy Elżbiety[4]. Na krótki czas wiosną 1273 r. został mianowany mistrzem skarbu.[3] Wkrótce królowa została odsunięta od władzy, a jej regencja pozostała jedynie nominalna. Następnie István podzielił orientację polityczną swojego starszego brata Rolanda, lecz ostatecznie stracił skuteczny wpływ na dworze królewskim. W 1275 roku był tytułowany ispánem komitatu Veszprém.[3] Ostatni raz wspomniano o nim jako o żyjącej osobie pod koniec 1277 r.[2]

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Engel: Genealógia (Genus Rátót 1. główna gałąź)
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Kádár, Tamás (2014). Egy hűséges báró a XIII–XIV. század fordulóján. Rátót nembeli "Porc" István fia Domonkos nádor [Lojalny baron na przełomie XIII i XIV wieku: palatyn Dominik, syn Stefana „Porca” z rodu Rátót]. Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. 21 (3): str. 269-270, 280.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 63, 67, 72, 214, 227, 245.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Szűcs, Jenő (2002). Az utolsó Árpádok [Ostatni Arpadowie]. Osiris Kiadó. str. 160, 166, 173, 391.
  5. ↑ Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 38–39.
  6. ↑ 6,0 6,1 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 364.

Źródła

  • Kádár, Tamás (2014). Egy hűséges báró a XIII–XIV. század fordulóján. Rátót nembeli "Porc" István fia Domonkos nádor [Lojalny baron na przełomie XIII i XIV wieku: palatyn Dominik, syn Stefana „Porca” z rodu Rátót]. Fons. Szentpétery Imre Történettudományi Alapítvány. 21 (3): str. 267–288. ISSN 1217-8020.
  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  • Szűcs, Jenő (2002). Az utolsó Árpádok [Ostatni Arpadowie]. Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6.
  • Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Rátót I. István (węg.)
Stefan I Rátót (pol.)

— Mistrz skarbu —
Mistrz skarbu
Okres 1273
Poprzednik Gutkeled Joakim
Następca Gutkeled Joakim
Dane biograficzne
Klan Rátót
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny data nieznana
Śmierć po 1277
Ojciec I. Domokos
Rodzeństwo I. Loránd
I. Olivér
II. Leusták
córka
Żona Smaragd Aglent
Dzieci II. Domokos
Lőrinc
I. László
Kakas
III. Leusták
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Rátót_I._István&oldid=51771”