Básztély (ród): Różnice pomiędzy wersjami
| (Nie pokazano 22 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 15: | Linia 15: | ||
| | | | ||
| − | + | '''Básztély''', także '''''Vasztély''''' – nazwa rodu (łac. ''klan''; węg. ''nemzetség'') w [[Królestwo|Królestwie Węgier]]. Potężna rodzina [[Rozgonyi]] wywodzi się z tego rodu. | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | ''' | ||
==Drzewo genealogiczne== | ==Drzewo genealogiczne== | ||
| − | *A1 I. Rénold (fl. 1215–40) | + | *A1 '''[[I. Rénold]]''' (fl. 1215–40) |
| − | **B1 I. András (fl. 1247–95) | + | **B1 '''[[I. András]]''' (fl. 1247–95) |
***C1 Aglent (fl. 1290–95); mąż: Koppán János | ***C1 Aglent (fl. 1290–95); mąż: Koppán János | ||
| − | ***C2 | + | ***C2 Benedek (fl. 1293–1300) |
***C3 Miklós (fl. 1295–1300) | ***C3 Miklós (fl. 1295–1300) | ||
***C4 János (fl. 1295–1300) | ***C4 János (fl. 1295–1300) | ||
| − | ***C5 II. András (fl. 1295–1300) | + | ***C5 '''[[II. András]]''' (fl. 1295–1300) |
| − | ****D1 III. András (fl. 1342) | + | ****D1 '''[[III. András]]''' (fl. 1342) |
| − | **B2 I. Dénes (fl. 1247) | + | **B2 '''[[I. Dénes]]''' (fl. 1247) |
| − | **B3 '''[[Básztély II. Rénold|II. Rénold]]''' (fl. 1259–91, † przed 1296); 1.żona: N | + | **B3 '''[[Básztély II. Rénold|II. Rénold]]''' (fl. 1259–91, † przed 1296); 1.żona: '''Hahót N''', 2.żona: N Putnoki |
| − | ***C1 | + | ***C1 [1.ż] '''[[Básztély II. László|II. László]]''', przodek rodziny '''[[Rozgonyi]]''' |
| − | ***C2 | + | ***C2 [1.ż] Péter (fl. 1296), żona: Isalt |
| − | ***C3 | + | ***C3 [2.ż] '''[[Básztély Gyula|Gyula]]''' (fl. 1296–1312, † przed 1315); żona: Putnoki Isalt |
| − | ****D1 | + | ****D1 Anna (fl. 1325–26) |
| − | ***C4 | + | ***C4 [2.ż] II. Solomon '''-→''' '''Básztélyi''' |
| − | ***C5 | + | ***C5 [2.ż] II. Dénes '''-→''' '''Básztélyi''' |
| − | ***C6 | + | ***C6 [2.ż] Anna (fl. 1326) |
| − | **B4 Solomon | + | **B4 I. Solomon (fl. 1278) |
**B5 I. László (fl. 1278) | **B5 I. László (fl. 1278) | ||
*A2 Bozorg (fl. 1232) | *A2 Bozorg (fl. 1232) | ||
| Linia 61: | Linia 41: | ||
== Status społeczny == | == Status społeczny == | ||
| − | Ich posiadłości rodowe leżały w Básztély lub Vasztély, w powiecie [Ostrzyhom]] (obecnie dzielnica w Csabdi, w powiecie Fejér) [ | + | Ich posiadłości rodowe leżały w Básztély lub Vasztély, w powiecie [[Ostrzyhom]] (obecnie dzielnica w Csabdi, w powiecie Fejér)<ref name="Zsoldos1997">Zsoldos, Attila (1997). ''Az Árpádok és alattvalóik. Magyarország története 1301-ig'' [''Arpadowie i ich tematy: historia Węgier do 1301 roku'']. Csokonai Kiadó. str. 131.</ref>, od którego pochodzi nazwa krewnych. Zgodnie z teorią uczonego byli oni pochodzenia francuskiego i wznieśli w osadzie wieżę, która stała się nazwą wsi (po raz pierwszy pojawiła się we współczesnych dokumentach jako "Boztyh" w 1240 r.), anastępnie pokrewnych („bastille”→ „Bastion”→ „Bastion”). Według historyka [[Zsoldos Attila|Attili Zsoldosa]], krewni należeli do statusu społecznego sług królewskich, ludzi wolnych, którzy posiadali własność i podlegali tylko królowi. Pierwszym znanym członkiem rodziny był Rénold I, którego król [[II. András|Andrzej II]] określił jako „''serviens noster''” w 1222 r. Jeśli teoria pochodzenia francuskiego jest poprawna, możliwe, że przybył na Węgry jako eskorta królowej [[Yolande de Courtenay|Jolandy]], drugiej małżonki króla. Pełnił funkcję ''pristaldus'' (komisarz królewski lub „komornik”) przy kilku okazjach (pierwszy w 1215).<ref name="Zsoldos1998">Zsoldos, Attila (1998). ''Közszabad nemzetségek'' [''Klany średnie uprzywilejowane'']". Mediævalia Transilvanica. '''2''' (1). str. 52, 54.</ref> Niektórzy historycy, w tym [[Engel Pál|Pál Engel]], błędnie twierdzili, że w latach 1237–1238 utrzymywał godność ''[[ispán]]'' komitatu [[Veszprém]]; pieczęć posiadacza urzędu dowodzi, że w rzeczywistości był to [[Rátót Rénold|Reynold Rátót]].<ref>Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 348.</ref> |
== Historia == | == Historia == | ||
| − | Najstarszym synem Reynolda był Andrzej, który pozostał w Básztély, by zarządzać majątkiem rodu, podczas gdy jego młodsi bracia Salomon i Władysław zostali wysłani na dwór bana [[Gutkeled István|Stefana Gutkeleda]] [ | + | Najstarszym synem Reynolda (Rénolda) był Andrzej, który pozostał w Básztély, by zarządzać majątkiem rodu, podczas gdy jego młodsi bracia Salomon i Władysław zostali wysłani na dwór bana [[Gutkeled István|Stefana Gutkeleda]]<ref name="Pór">Pór, Antal (1889). ''Rénold nádor és ivadéka'' [''Palatyn Reynold i jego potomstwo'']. Turul. '''7''' (3), str. 114-116.</ref>. W 1263 r. [[Gutkeled]]owie nadali im ziemie za rzeką Drawą. Nie mieli potomków.<ref name="Pór"/> Wszyscy bracia Básztély, z wyjątkiem Denisa, który prawdopodobnie już zginął, brali udział w [[Bitwa pod Suchymi Krutami|bitwie pod Suchymi Krutami]] (1278), jako ich poddany, upamiętniony w ''[[Gesta Hunnorum et Hungarorum]]'' [[Szymon z Kézy|Szymona z Kézy]]. |
[[File:Hrad Čičva 029.jpg|thumb|250px|right|Ruiny Csicsvy (Čičava, dziś na Słowacji)]] | [[File:Hrad Čičva 029.jpg|thumb|250px|right|Ruiny Csicsvy (Čičava, dziś na Słowacji)]] | ||
| − | Andrzej (András) wytoczył proces sądowy w sprawie własności Bajny z sąsiadem, krewnym z rodziny Zoárdów. Był obecny na ślubie swojej jedynej córki Aglent i Jana Koppányego. Wkrótce potem zmarł. | + | Andrzej (András) wytoczył proces sądowy w sprawie własności Bajny z sąsiadem, krewnym z rodziny Zoárdów. Był obecny na ślubie swojej jedynej córki Aglent i Jana Koppányego. Wkrótce potem zmarł.<ref name="Pór"/> Jego synowie zostali rycerzami-rabusiami w dobie feudalnej anarchii na przełomie XIII i XIV wieku. Jeden z nich Mikołaj splądrował ziemie Zoárdów około 1300 roku, powodując zniszczenia o wartości 400 [[Marka|marek]]. Nie stawił się przed sądem węgierskim króla [[III. András|Andrzeja III]], w wyniku czego monarcha skonfiskował ziemie zmarłego Andrzeja, a strażnicy pałacowi w Ostrzhomiu zajęli majątek i przekazali go Zoárdom. Nigdy więcej nie wspomniano o synach Andrzeja; tylko synowi jednego z nich, Andrzejowi III, przyznano znikomą część majątku Básztély (Dobódél), gdy w 1342 r. gałęzie podzieliły ją między siebie<ref name="Pór"/>. |
| − | Imiennik Reynolda I, Reynold II został po raz pierwszy wspomniany we współczesnych mu dokumentach w 1259 roku; należał wówczas do grupy tzw. „królewskiej młodzieży” (węg. ''királyi ifjak'', łac. ''iuvenis noster''), który na dworze księcia [[V. István|Stefana]] uchodził za wiernego i ambitnego żołnierza. Swój los i pozycję społeczną łączył z dążeniami do władzy księcia | + | Imiennik Reynolda I, Reynold II został po raz pierwszy wspomniany we współczesnych mu dokumentach w 1259 roku; należał wówczas do grupy tzw. „królewskiej młodzieży” (węg. ''királyi ifjak'', łac. ''iuvenis noster''), który na dworze księcia [[V. István|Stefana]] uchodził za wiernego i ambitnego żołnierza. Swój los i pozycję społeczną łączył z dążeniami do władzy księcia<ref name="Zsoldos1997"/>, który rządził prowincją [[Siedmiogród]] w imieniu swojego ojca, króla Węgier [[IV. Béla|Beli IV]]. Z pierwszego małżeństwa Reynold miał dwóch synów: Władysława, pierwszego członka rodziny [[Rozgonyi]] i Piotra. Z drugiego małżeństwa z niezidentyfikowaną siostrą szlachcica Mikołaja Vecse ''de Putnok'', miał trzech synów: Juliusaa, Salomona i Denisa oraz córkę Annę, która została zakonnicą. Ich potomstwo nazywane było [[Básztélyi]] („z Básztély”), pozostając w mniejszości na [[Zadunaje|Zadunaju]] i wymarło pod koniec XIV wieku<ref>Engel: ''Genealógia'' (Genus Básztély 1. Básztélyi)</ref>. Synowie Reynolda pozostali marginalnymi szlachcicami, nie zajmując żadnego urzędu; ich niskie pochodzenie utrudniało dziedziczenie wpływów po ojcu, który awansował do elity dzięki tylko swojemu talentowi i lojalności. Jeden z nich, Juliusz pojawił się jako ''[[familiaris]]'' potężnego oligarchy [[Aba Amadé|Amadeusza Aby]]. [[Rozgonyi]]sowie powrócili na czoło węgierskiej szlachty dopiero na początku XV wieku, za panowania króla [[Zygmunt]]a.<ref name="Zsoldos1998"/> |
== Posiadłości == | == Posiadłości == | ||
| − | W 1270 roku Reynold II otrzymał ogromne darowizny ziemi za swoje osiągnięcia militarne i lojalność od nowo koronowanego Stefana V: wszystkie jego darowizny należały wcześniej do majątku księcia [[Ростислав Михайлович|Rościsława]], szwagra Stefana. Reynoldowi nadano Rozgony – późniejszą tytułową wieś Rozgonyich (dzisiejsze Rozhanovce na Słowacji), Rásfölde ( | + | W 1270 roku Reynold II otrzymał ogromne darowizny ziemi za swoje osiągnięcia militarne i lojalność od nowo koronowanego Stefana V: wszystkie jego darowizny należały wcześniej do majątku księcia [[Ростислав Михайлович|Rościsława]], szwagra Stefana. Reynoldowi nadano Rozgony – późniejszą tytułową wieś Rozgonyich (dzisiejsze Rozhanovce na Słowacji), Rásfölde („Ziemia Ras”) i Lapispatak (dziś Ploské, Słowacja) w komitacie [[Abaúj]]. Dzięki tej darowiźnie Reynold natychmiast stał się jednym z największych właścicieli ziemskich w komitacie. Otrzymał również Tuzsér i Bodon w komitacie [[Szabolcs]] i Csicsva (dzisiejsza Čičava, Słowacja) i jej włości Hosszúmező i Visnyó (obecnie Višňov, Słowacja) w komitacie [[Zemplén]]. Można przypuszczać, że Reynold lub jego syn Juliusz zbudowali zamek Csicsva na przełomie XIII i XIV wieku. |
== Źródła == | == Źródła == | ||
| Linia 86: | Linia 66: | ||
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3. | * Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3. | ||
| + | |||
| + | | | ||
| + | {{Rodzina Infobox | ||
| + | |rodzina_1 = Básztély | ||
| + | |herb = | ||
| + | |kraj = [[Królestwo Węgier]] | ||
| + | |tytulatura = | ||
| + | |pierwszy = I. Rénold | ||
| + | |ostatni = | ||
| + | |obecny władca = | ||
| + | |początek = XIII wieku | ||
| + | |koniec = ok.1310 | ||
| + | |rok złożenia z funkcji = | ||
| + | |pochodzenie = węgierskie (francuskie) | ||
| + | |klan = | ||
| + | |ród = | ||
| + | |rodzina = | ||
| + | |gniazda = | ||
| + | |gałęzie =* [[Rozgonyi]]<br>* [[Básztélyi]] | ||
| + | }} | ||
| + | |} | ||
== Przypisy == | == Przypisy == | ||
| − | {{ | + | {{izvori}} |
{{SORTUJ:Basztely}} | {{SORTUJ:Basztely}} | ||
[[Kategoria:Rody]] | [[Kategoria:Rody]] | ||
Aktualna wersja na dzień 17:48, 29 gru 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Básztély, także Vasztély – nazwa rodu (łac. klan; węg. nemzetség) w Królestwie Węgier. Potężna rodzina Rozgonyi wywodzi się z tego rodu. Drzewo genealogiczne
Status społecznyIch posiadłości rodowe leżały w Básztély lub Vasztély, w powiecie Ostrzyhom (obecnie dzielnica w Csabdi, w powiecie Fejér)[1], od którego pochodzi nazwa krewnych. Zgodnie z teorią uczonego byli oni pochodzenia francuskiego i wznieśli w osadzie wieżę, która stała się nazwą wsi (po raz pierwszy pojawiła się we współczesnych dokumentach jako "Boztyh" w 1240 r.), anastępnie pokrewnych („bastille”→ „Bastion”→ „Bastion”). Według historyka Attili Zsoldosa, krewni należeli do statusu społecznego sług królewskich, ludzi wolnych, którzy posiadali własność i podlegali tylko królowi. Pierwszym znanym członkiem rodziny był Rénold I, którego król Andrzej II określił jako „serviens noster” w 1222 r. Jeśli teoria pochodzenia francuskiego jest poprawna, możliwe, że przybył na Węgry jako eskorta królowej Jolandy, drugiej małżonki króla. Pełnił funkcję pristaldus (komisarz królewski lub „komornik”) przy kilku okazjach (pierwszy w 1215).[2] Niektórzy historycy, w tym Pál Engel, błędnie twierdzili, że w latach 1237–1238 utrzymywał godność ispán komitatu Veszprém; pieczęć posiadacza urzędu dowodzi, że w rzeczywistości był to Reynold Rátót.[3] HistoriaNajstarszym synem Reynolda (Rénolda) był Andrzej, który pozostał w Básztély, by zarządzać majątkiem rodu, podczas gdy jego młodsi bracia Salomon i Władysław zostali wysłani na dwór bana Stefana Gutkeleda[4]. W 1263 r. Gutkeledowie nadali im ziemie za rzeką Drawą. Nie mieli potomków.[4] Wszyscy bracia Básztély, z wyjątkiem Denisa, który prawdopodobnie już zginął, brali udział w bitwie pod Suchymi Krutami (1278), jako ich poddany, upamiętniony w Gesta Hunnorum et Hungarorum Szymona z Kézy. Plik:Hrad Čičva 029.jpg Ruiny Csicsvy (Čičava, dziś na Słowacji) Andrzej (András) wytoczył proces sądowy w sprawie własności Bajny z sąsiadem, krewnym z rodziny Zoárdów. Był obecny na ślubie swojej jedynej córki Aglent i Jana Koppányego. Wkrótce potem zmarł.[4] Jego synowie zostali rycerzami-rabusiami w dobie feudalnej anarchii na przełomie XIII i XIV wieku. Jeden z nich Mikołaj splądrował ziemie Zoárdów około 1300 roku, powodując zniszczenia o wartości 400 marek. Nie stawił się przed sądem węgierskim króla Andrzeja III, w wyniku czego monarcha skonfiskował ziemie zmarłego Andrzeja, a strażnicy pałacowi w Ostrzhomiu zajęli majątek i przekazali go Zoárdom. Nigdy więcej nie wspomniano o synach Andrzeja; tylko synowi jednego z nich, Andrzejowi III, przyznano znikomą część majątku Básztély (Dobódél), gdy w 1342 r. gałęzie podzieliły ją między siebie[4]. Imiennik Reynolda I, Reynold II został po raz pierwszy wspomniany we współczesnych mu dokumentach w 1259 roku; należał wówczas do grupy tzw. „królewskiej młodzieży” (węg. királyi ifjak, łac. iuvenis noster), który na dworze księcia Stefana uchodził za wiernego i ambitnego żołnierza. Swój los i pozycję społeczną łączył z dążeniami do władzy księcia[1], który rządził prowincją Siedmiogród w imieniu swojego ojca, króla Węgier Beli IV. Z pierwszego małżeństwa Reynold miał dwóch synów: Władysława, pierwszego członka rodziny Rozgonyi i Piotra. Z drugiego małżeństwa z niezidentyfikowaną siostrą szlachcica Mikołaja Vecse de Putnok, miał trzech synów: Juliusaa, Salomona i Denisa oraz córkę Annę, która została zakonnicą. Ich potomstwo nazywane było Básztélyi („z Básztély”), pozostając w mniejszości na Zadunaju i wymarło pod koniec XIV wieku[5]. Synowie Reynolda pozostali marginalnymi szlachcicami, nie zajmując żadnego urzędu; ich niskie pochodzenie utrudniało dziedziczenie wpływów po ojcu, który awansował do elity dzięki tylko swojemu talentowi i lojalności. Jeden z nich, Juliusz pojawił się jako familiaris potężnego oligarchy Amadeusza Aby. Rozgonyisowie powrócili na czoło węgierskiej szlachty dopiero na początku XV wieku, za panowania króla Zygmunta.[2] PosiadłościW 1270 roku Reynold II otrzymał ogromne darowizny ziemi za swoje osiągnięcia militarne i lojalność od nowo koronowanego Stefana V: wszystkie jego darowizny należały wcześniej do majątku księcia Rościsława, szwagra Stefana. Reynoldowi nadano Rozgony – późniejszą tytułową wieś Rozgonyich (dzisiejsze Rozhanovce na Słowacji), Rásfölde („Ziemia Ras”) i Lapispatak (dziś Ploské, Słowacja) w komitacie Abaúj. Dzięki tej darowiźnie Reynold natychmiast stał się jednym z największych właścicieli ziemskich w komitacie. Otrzymał również Tuzsér i Bodon w komitacie Szabolcs i Csicsva (dzisiejsza Čičava, Słowacja) i jej włości Hosszúmező i Visnyó (obecnie Višňov, Słowacja) w komitacie Zemplén. Można przypuszczać, że Reynold lub jego syn Juliusz zbudowali zamek Csicsva na przełomie XIII i XIV wieku. Źródła
|
| |||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Zsoldos, Attila (1997). Az Árpádok és alattvalóik. Magyarország története 1301-ig [Arpadowie i ich tematy: historia Węgier do 1301 roku]. Csokonai Kiadó. str. 131.
- ↑ 2,0 2,1 Zsoldos, Attila (1998). Közszabad nemzetségek [Klany średnie uprzywilejowane]". Mediævalia Transilvanica. 2 (1). str. 52, 54.
- ↑ Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 348.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Pór, Antal (1889). Rénold nádor és ivadéka [Palatyn Reynold i jego potomstwo]. Turul. 7 (3), str. 114-116.
- ↑ Engel: Genealógia (Genus Básztély 1. Básztélyi)
