Aba Makján: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "Źródło: [https://hu.wikipedia.org/wiki/Aba_nemzets%C3%A9g] Aba nembeli Makján nádor (1286–87), Bökény fia [Kategoria:Szybkie]]")
 
m (Zastępowanie tekstu - " - " na " – ")
 
(Nie pokazano 34 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
Źródło: [https://hu.wikipedia.org/wiki/Aba_nemzets%C3%A9g]
+
[[Kategoria:0]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Makj%C3%A1n_Aba
 +
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Makj%C3%A1n_Aba&action=history
 +
|nota    = angielski
 +
}}
  
−
Aba nembeli Makján nádor (1286–87), Bökény fia
+
{|
 +
|
 +
|}
  
−
[Kategoria:Szybkie]]
+
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
 +
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Kőszegi I. Miklós]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Palatyn Królestwa Węgier]]<br>(1286-1287)
 +
|współrządzący      =
 +
|następca          = [[Kőszegi Iván]]
 +
}}
 +
 
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 
 +
'''Aba Makján''' lub '''''Mokyanus''''' (*&nbsp;nieznana,&nbsp;† po 1288), węgierski szlachcic, [[palatyn]] od 1286 do 1287 r. Zagorzały stronnik króla Węgier [[IV. László|Władysława IV]].
 +
 
 +
== Pochodzenie ==
 +
 
 +
Makján urodził się w mniej znaczącej gałęzi [[Debrő]] potężnego i rozległego klanu [[Aba]].<ref name="engel">Engel: ''Genealógia'' (Genus Aba 5. Debrő-Tarján branch 1. Debrői)</ref> Jego ojcem był I. Bökény, właściciel Tállyi i zamku w komitacie [[Zemplén]]<ref name="Zsoldos">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 22, 171, 195, 200, 326.</ref> Dawniej historyk [[Pál Engel|Pál Engel]] błędnie zidentyfikował go jako syna Becsego II, brata Bökény. W rzeczywistości jego kuzynem był Makján III, przodek rodziny [[Debrő]] i budowniczy zamku Makján (dziś ruiny w pobliżu Egerszalók w komitatci [[Heves]]). Makyan miał dwóch braci, Filipa i Mikołaja.<ref name="engel" />
 +
 
 +
== Kariera ==
 +
 
 +
Wraz z innymi niższymi szlachcicami ze Wschodnich Węgier i [[Kraj Zacisański|Krasju Zacisańskiego]], na przykład [[Balogsemjén Mihály]], [[Hermán Rubinus]] i [[Mizse]], zobowiązali się do wspierania wysiłków króla [[IV. László|Władysława IV]] („Kumańskiego”) w sytuacji gdy król Węgier utracił władzę, gdyż prałaci i baronowie rządzili królestwem niezależnie od monarchy. Aby wyeliminować wpływ potężnych baronów na dwór królewski, Władysław sam przeprowadził zamach stanu we wrześniu 1286 r., wydalając członków grupy [[Kőszegi]] – [[Borsa]] z organów rządowych. Pomijając rywala [[Kőszegi]]ch, oddział Széplak z klanu Aba reprezentowanego przez [[Aba Amadé]]go i [[Aba Péter]]a, bardzo dalekich krewnych Makjána, [[IV. László|Władysława IV]] mianował na swoich wysokich urzędników własnych lojalnych żołnierzy i niższą szlachtę. Ponadto Władysław uwięził swoją żonę [[Elisabetta di Sicilia|Elżbietę]] i przekazał cały jej dochód swojej kochance Kuman.<ref name="Szűcs2002">Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. str. 436-437, 439.</ref>
 +
 
 +
Podczas swojego autokratycznego zamachu Władysław uczynił Makjána [[palatyn]]em Węgier<ref name="Zsoldos" />. Oprócz tego został on mianowany [[ispán]]em komitatów: [[Sopron]], [[Moson]] i [[Somogy]]. Tytuły te były jednak czysto nominalne, ponieważ zbuntowana i oligarchiczna rodzina [[Kőszegi]] rządziła ''de facto'' niezależnie od monarchy w zachodnich części [[Kraj Zadunajski|Transdanubii]], w tym we wspomnianych wcześniej trzech komitatach<ref name="Zsoldos" />. Makján został wymieniony na tych czterech stanowiskach tylko w jednym dokumencie wydanym w Sárospatak w dniu 13 października 1286 r. W związku z tym Makján zwołał na rozkaz króla zgromadzenie ogólne (''general congregatio'') miejscowej szlachty w komitacie [[Zemplén]], dawnej siedzibie klanu [[Aba]].<ref>Szőcs, Tibor (2014). ''A nádori intézmény korai története, 1000–1342'' [''Wczesna historia instytucji palatyna: 1000–1342'']. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. str. 88, 172, 175–176, 245.</ref> Tam Makján osądził sprawę o zabójstwo dwóch szlachciców.<ref name="Szőcs2012">Szőcs, Tibor (2012). ''Az Árpád-kori nádorok és helyetteseik okleveleinek kritikai jegyzéke'' [''Krytyczny rejestr dokumentów palatynów i ich następców z epoki Arpadów'']. Magyar Országos Levéltár. str. 199–200, 210.</ref> Jest prawdopodobne, że Makján zachował swoją godność do wiosny 1287 r., gdy wojska [[Kőszegi]]ch pokonały armię Władysława nad rzeką Zsitvą (Žitav). Monarcha został później zmuszony do pogodzenia się z baronami; [[Kőszegi Iván|Ivan Kőszegi]] został [[palatyn]]em od czerwca 1287.<ref name="Zsoldos" />
 +
 
 +
Po krótkiej i efemerycznej roli podczas zamachu Makján utracił wszelkie wpływy polityczne i powrócił do statusu niższej szlachty. Jego pan i patron, [[IV. László|Władysław IV]] spędził ostatnie lata swego panowania, wędrując z miejsca na miejsce, pozostając wśród swoich poddanych z plemienia [[Kumani|Kumanów]]. Gdy arcybiskup [[Lodomer]] rozgrzeszył Władysława pod warunkiem, że król będzie żył zgodnie z chrześcijańską moralnością, król obiecał również zwolnić swoich „perfidnych, haniebnych doradców katolickich”, którzy mogli odnieść się do Makjána wraz z innymi arystokratami<ref name="Szűcs2002" />. Makján został po raz ostatni wspomniany przez współczesne akta w sierpniu 1288 r., gdy on i jego brat Filip (Fülöp) byli obecni jako świadkowie w ustalaniu granic trzech ziem<ref name="Szőcs2012" />, Makján nadal używa w dokumencie tytułu honorowego [[palatyn]]a<ref>Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [''Wysocy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna'']. Helikon Kiadó. str. 215.</ref>.
 +
 
 +
==Źródła==
 +
*Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [''Wysocy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna'']. Helikon Kiadó. ISBN 963-208-970-7.
 +
 
 +
*Szőcs, Tibor (2012). ''Az Árpád-kori nádorok és helyetteseik okleveleinek kritikai jegyzéke'' [''Krytyczny rejestr dokumentów palatynów i ich następców z epoki Arpadów'']. Magyar Országos Levéltár. ISBN 978-963-631-219-0.
 +
 
 +
*Szőcs, Tibor (2014). ''A nádori intézmény korai története, 1000–1342'' [''Wczesna historia instytucji palatyna: 1000–1342'']. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. ISBN 978-963-508-697-9.
 +
 
 +
*Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6.
 +
 
 +
*Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3.
 +
 
 +
==Przypisy==
 +
{{izvori}}
 +
 
 +
|
 +
{{Urzędnik infobox
 +
|urzędnik          = Aba Makján
 +
|imiona            =
 +
|tytulatura        = Palatyn Królestwa Węgier
 +
|grafika          = Aba Makjan seal.jpg
 +
|opis grafiki      = Pieczęć Aba Makjána (1286)
 +
|herb              =
 +
|opis herbu        =
 +
|faksymile        =
 +
|opis faksymile    =
 +
|dewiza            =
 +
|1. tytuł          = [[Palatyn Królestwa Węgier]]
 +
|1. od            = 1286
 +
|1. do            = 1287
 +
|1. powołanie      =
 +
|1. poprzednik    = [[Kőszegi I. Miklós]]
 +
|1. następca      = [[Kőszegi Iván]]
 +
 
 +
|klan              = [[Aba]]
 +
|ród              =
 +
|rodzina          =
 +
|pochodzenie      = węgierskie
 +
|państwo          = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]]
 +
|data urodzenia    = data nieznana
 +
|miejsce urodzenia =
 +
|data śmierci      = po 1288
 +
|miejsce śmierci  =
 +
|przyczyna śmierci =
 +
|miejsce spoczynku =
 +
|ojciec            = I. Bökény
 +
|matka            = nieznana
 +
|rodzeństwo        =
 +
|1. związek        =
 +
|1. związek z      =
 +
|1. związek od    =
 +
|1. związek do    =
 +
|1. dzieci        =
 +
|dokonania        =
 +
|odznaczenia      =
 +
|commons          =
 +
|wikiźródła        =
 +
|wikicytaty        =
 +
}}
 +
|}
 +
 
 +
{{SORTUJ:Aba, Makjan}}
 +
 
 +
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]
 +
[[Kategoria:Palatyni Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Klan Aba]]
 +
[[Kategoria:Klany]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 +
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]

Aktualna wersja na dzień 08:43, 17 sie 2020

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1286-1287) 		Następca:
Kőszegi I. Miklós Kőszegi Iván

Aba Makján lub Mokyanus (* nieznana, † po 1288), węgierski szlachcic, palatyn od 1286 do 1287 r. Zagorzały stronnik króla Węgier Władysława IV.

Pochodzenie

Makján urodził się w mniej znaczącej gałęzi Debrő potężnego i rozległego klanu Aba.[1] Jego ojcem był I. Bökény, właściciel Tállyi i zamku w komitacie Zemplén[2] Dawniej historyk Pál Engel błędnie zidentyfikował go jako syna Becsego II, brata Bökény. W rzeczywistości jego kuzynem był Makján III, przodek rodziny Debrő i budowniczy zamku Makján (dziś ruiny w pobliżu Egerszalók w komitatci Heves). Makyan miał dwóch braci, Filipa i Mikołaja.[1]

Kariera

Wraz z innymi niższymi szlachcicami ze Wschodnich Węgier i Krasju Zacisańskiego, na przykład Balogsemjén Mihály, Hermán Rubinus i Mizse, zobowiązali się do wspierania wysiłków króla Władysława IV („Kumańskiego”) w sytuacji gdy król Węgier utracił władzę, gdyż prałaci i baronowie rządzili królestwem niezależnie od monarchy. Aby wyeliminować wpływ potężnych baronów na dwór królewski, Władysław sam przeprowadził zamach stanu we wrześniu 1286 r., wydalając członków grupy Kőszegi – Borsa z organów rządowych. Pomijając rywala Kőszegich, oddział Széplak z klanu Aba reprezentowanego przez Aba Amadégo i Aba Pétera, bardzo dalekich krewnych Makjána, Władysława IV mianował na swoich wysokich urzędników własnych lojalnych żołnierzy i niższą szlachtę. Ponadto Władysław uwięził swoją żonę Elżbietę i przekazał cały jej dochód swojej kochance Kuman.[3]

Podczas swojego autokratycznego zamachu Władysław uczynił Makjána palatynem Węgier[2]. Oprócz tego został on mianowany ispánem komitatów: Sopron, Moson i Somogy. Tytuły te były jednak czysto nominalne, ponieważ zbuntowana i oligarchiczna rodzina Kőszegi rządziła de facto niezależnie od monarchy w zachodnich części Transdanubii, w tym we wspomnianych wcześniej trzech komitatach[2]. Makján został wymieniony na tych czterech stanowiskach tylko w jednym dokumencie wydanym w Sárospatak w dniu 13 października 1286 r. W związku z tym Makján zwołał na rozkaz króla zgromadzenie ogólne (general congregatio) miejscowej szlachty w komitacie Zemplén, dawnej siedzibie klanu Aba.[4] Tam Makján osądził sprawę o zabójstwo dwóch szlachciców.[5] Jest prawdopodobne, że Makján zachował swoją godność do wiosny 1287 r., gdy wojska Kőszegich pokonały armię Władysława nad rzeką Zsitvą (Žitav). Monarcha został później zmuszony do pogodzenia się z baronami; Ivan Kőszegi został palatynem od czerwca 1287.[2]

Po krótkiej i efemerycznej roli podczas zamachu Makján utracił wszelkie wpływy polityczne i powrócił do statusu niższej szlachty. Jego pan i patron, Władysław IV spędził ostatnie lata swego panowania, wędrując z miejsca na miejsce, pozostając wśród swoich poddanych z plemienia Kumanów. Gdy arcybiskup Lodomer rozgrzeszył Władysława pod warunkiem, że król będzie żył zgodnie z chrześcijańską moralnością, król obiecał również zwolnić swoich „perfidnych, haniebnych doradców katolickich”, którzy mogli odnieść się do Makjána wraz z innymi arystokratami[3]. Makján został po raz ostatni wspomniany przez współczesne akta w sierpniu 1288 r., gdy on i jego brat Filip (Fülöp) byli obecni jako świadkowie w ustalaniu granic trzech ziem[5], Makján nadal używa w dokumencie tytułu honorowego palatyna[6].

Źródła

  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon [Wysocy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna]. Helikon Kiadó. ISBN 963-208-970-7.
  • Szőcs, Tibor (2012). Az Árpád-kori nádorok és helyetteseik okleveleinek kritikai jegyzéke [Krytyczny rejestr dokumentów palatynów i ich następców z epoki Arpadów]. Magyar Országos Levéltár. ISBN 978-963-631-219-0.
  • Szőcs, Tibor (2014). A nádori intézmény korai története, 1000–1342 [Wczesna historia instytucji palatyna: 1000–1342]. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. ISBN 978-963-508-697-9.
  • Szűcs, Jenő (2002). Az utolsó Árpádok [Ostatni Arpadowie]. Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3.

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Engel: Genealógia (Genus Aba 5. Debrő-Tarján branch 1. Debrői)
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 22, 171, 195, 200, 326.
  3. ↑ 3,0 3,1 Szűcs, Jenő (2002). Az utolsó Árpádok [Ostatni Arpadowie]. Osiris Kiadó. str. 436-437, 439.
  4. ↑ Szőcs, Tibor (2014). A nádori intézmény korai története, 1000–1342 [Wczesna historia instytucji palatyna: 1000–1342]. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. str. 88, 172, 175–176, 245.
  5. ↑ 5,0 5,1 Szőcs, Tibor (2012). Az Árpád-kori nádorok és helyetteseik okleveleinek kritikai jegyzéke [Krytyczny rejestr dokumentów palatynów i ich następców z epoki Arpadów]. Magyar Országos Levéltár. str. 199–200, 210.
  6. ↑ Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon [Wysocy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna]. Helikon Kiadó. str. 215.

Aba Makján

— Palatyn Królestwa Węgier —
Pieczęć Aba Makjána (1286)
Pieczęć Aba Makjána (1286)
Palatyn Królestwa Węgier
Okres od 1286
do 1287
Poprzednik Kőszegi I. Miklós
Następca Kőszegi Iván
Dane biograficzne
Klan Aba
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny data nieznana
Śmierć po 1288
Ojciec I. Bökény
Matka nieznana
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Aba_Makján&oldid=41488”