|
|
| (Nie pokazano 20 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) |
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | <big><big><big><big>'''Archontologia [[Święci Arpadowie|świętych Arpadów]]'''</big></big></big></big>
| + | #PATRZ [[Związki świętych węgierskich z Koroną Królestwa Polskiego]] |
| | | | |
| − | <blockquote><cite>
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | Archontologia to studium historycznych urzędów i ważnych stanowisk w państwowych, międzynarodowych, politycznych, religijnych i innych organizacjach i społeczeństwach. Obejmuje chronologię, sukcesję urzędników, ich biografie i powiązane dokumenty.
| |
| − | </blockquote></cite>
| |
| − | | |
| − | | |
| − | === 1. [[Święty Stefan]], [[Szent István]]<ref>'''Opracowano na podstawie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Stefan_I_%C5%9Awi%C4%99ty]'''</ref> ===
| |
| − | | |
| − | '''I Szent István''', urodzony jako '''''Vajk''''' (pol. ''Stefan I Święty'', zwany ''Węgierskim''<ref>[http://brewiarz.katolik.pl/czytelnia/swieci/08-16a.php3 św.Stefan Węgierski]. – materiały na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 20.07.2010]</ref>) (* ok.969<ref>H. Fros, F. Sowa, ''Księga imion i świętych'', t. 5, kolumna 304. W. Dworzaczek, Genealogia, tabl. 84, podaje, że Stefan urodził się dokładnie w 969 roku.</ref>, † 15 sierpnia 1038) – [[władcy Węgier|książę Węgier]] od [[997]] roku, król od [[1001]] roku. Pierwszy władca węgierski koronowany na króla. W czasie swego panowania zjednoczył plemiona węgierskie w jedno państwo feudalne. Powiększył znacznie terytorium swego państwa oraz doprowadził do końca proces chrystianizacji Węgier. Erygował dwa arcybiskupstwa: [[Archidiecezja|arcybiskupstw]] w [[Ostrzyhom]]iu i [[Arcybiskup Kalocsy|Kalocsy]]) oraz osiem biskupstw, [[święty Kościoła katolickiego]].
| |
| − | | |
| − | Jego rodzicami byli: [[Gejza]], książę Węgier i [[Sarolta]] (córka [[Gyula Siedmiogrodzki|Gyuli Siedmiogrodzkiego]]), jako żona księcia. Gyula wyznawał chrześcijaństwo w obrządku wschodnim. Sarolta, którą w obrządku greckim ochrzcił biskup [[Hieroteos]], nie wytrwała w tej wierze. Legenda podaje, że Vajka ochrzcił [[Święty Wojciech|św. Wojciech]], a imię Stefan nadano mu dla uczczenia pamięci papieża z III wieku, św. Stefana I. W dawnych czasach wybór imienia dla był intencjonalny – miał być wyznacznikiem losu osoby, które je otrzymywała. Ponieważ imię pochodzi od greckiego słowa στεφανος (stefanos), które oznacza ukoronowany, to uprawdopodobnione jest twierdzenie, że Stefana miało być podniesienie Węgier do rangi królestwa. Jednak bardziej prawdopodobny jest inny powód – otóż bawarska księżniczka [Gizela Bawarska|Gizela]], narzeczona Stefana, pochodziła z pasawskiej diecezji, z której pochodził święty o imieniu Stefan i być może dla uczczenia jego pamięci nadano Vajkowi to imię.
| |
| − | | |
| − | Decyzją wiecu zwołanego przez Gejzę, Stefan został uznany prawnym jego następcą jako książę Węgrów. W 996<ref>Praca zbiorowa: ''Oxford – Wielka Historia Świata. Średniowiecze. Cesarstwo Niemieckie – Arabowie na półwyspie pirenejskim''. T. 17. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 245. ISBN 978-83-7425-697-1.</ref> roku Stefan ożenił się z córką księcia bawarskiego [[Henryk II Kłótnik|Henryka Kłótnika]], Gizelą, stając się szwagrem jej brata, przyszłego [[Święty Cesarz Rzymski|cesarza]] [[Henryk II Święty|Henryka II]]. Dzięki temu ożenkowi na dworze węgierskim pojawili się rycerze niemieccy, którzy okazali się bardzo przydatni w dziele chrystianizacji Węgier, wspomagając je siłą swego oręża.
| |
| − | | |
| − | Stefan w 997 roku bezproblemowo przejął rządy po śmierci ojca, jednak na początek musiał pokonać pogańskiego władcę w okolicach [[Somogy (księstwo)|Somogy]], swego dalekiego stryja [[Koppány]]ego. Udało mu się to w [[Bitwa pod Veszprém|bitwie pod Veszprém]], po której przyjął tytuł [[Wielki książę Węgier|wielkiego księcia Węgrów]]. Wielki udział w tym zwycięstwie mieli rycerze niemieccy, dowodzeni przez braci – Honta i [[Pázmányi]]ego.
| |
| − | | |
| − | W tym też czasie Stefan założył klasztor benedyktynów w miejscowości [[Pannonhalma]], rozszerzając na [[Zadunaje]] (czyli zachodni brzeg Dunaju − [[Transdunaje]]) swoje władztwo, które jednak było kwestionowane w niektórych częściach Węgier.
| |
| − | | |
| − | Królewska koronacja odbyła się 25 grudnia 1000 r. lub 1 stycznia 1001 r. Za zgodą cesarza [[Otton III (cesarz rzymski)|Ottona III]] papież [[Sylwester II]] posłał Stefanowi wspaniałą złotą koronę zwieńczoną krzyżem apostolskim. Do korony dołączony był list, w którym papież oficjalnie uznawał władcę plemienia [[Madziarowie|Madziarów]] za katolickiego króla Węgier, a który później interpretowano jako zgodę papieża na uwolnienie Węgier spod zależności cesarza.
| |
| − | | |
| − | Od tej chwili wszystkie ziemie wchodzące w skład [[Królestwo|Królestwa Węgier]] zwane są [[Kraje Korony Świętego Stefana|Krajami Korony Świętego Stefana]].
| |
| − | | |
| − | Bogato zdobiona królewska korona (zwana ''[[Święta Korona|Świętą Koroną]]''), pochodząca najprawdopodobniej z XII wieku, a więc nigdy na skroniach pierwszego władcy Królestwa nie spoczęła – relikwia narodowa i symbol państwowości Węgier, jest obecnie przechowywana w gmachu parlamentu w Budapeszcie.
| |
| − | | |
| − | Stefan po koronacji lub krótko przed nią '''powołał do życia pięć biskupstw''': w [[Biskup Veszprém|Veszprém]], [[Biskup Győr|Győr]], [[Biskup Vác|Vác]], [[Arcybiskup Kalocsy|Kalocsy]] i w [[Biskup Bihar|Bihar]] '''oraz arcybiskupstwo''' w [[Arcybiskup Ostrzyhomia|Ostrzyhomiu]] (węg. Esztergom). W ten sposób powołał do życia niezależną od biskupstw niemieckich węgierską organizację kościelną. Równolegle '''podzielił swoje królestwo na komitaty''' (łac. ''comitatus'', węg. ''megye'').
| |
| − | | |
| − | Walcząc z pogaństwem i umacniając nową wiarę wydał rozporządzenie, na mocy którego '''każde dziesięć wsi miały obowiązek budowy kościoła'''. Stefan zaprosił duchownych z innych krajów, z zadaniem nawracania Węgrów na nową wiarę. Doradcą króla został benedyktyn [[Anastazy-Astryk]], a nauczycielem królewskiego syna, [[Emeryk]]a (węg. Imre) [[Gerard Sagredo|Św. Gerard Sagredo]].
| |
| − | | |
| − | Około roku 1003 Stefan zawładnął częścią [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]] (łac. ''Transilvania'', węg. ''Érdely''), które było pod władzą Gyuli, jego wuja (brata matki) i ustanowił tam biskupstwo. Następnie zwojował ziemie południowego Zadunaja i utworzył tam biskupstwo w [[Biskup Pécs|Pécsu]].
| |
| − | | |
| − | Następnie król porozumiał się z [[Samuel Aba|Samuelem Abą]], wodzem jednego z plemion węgierskich, przypieczętował to porozumienie czyniąc go swoim szwagrem, a na ziemiach szwagra ustanowił kolejne biskupstwo z siedzibą w [[Biskup Eger|Egerze]].
| |
| − | | |
| − | Zjednoczenie Węgier dokonał się, gdy Stefan pokonał [[Ajtony]]a i przejął jego ziemie tj. dzisiejszy [[Banat (kraina)|Banat]], gdzie powołał do życia biskupstwo w [[Csanád|Csanád]].
| |
| − | | |
| − | W wojnie cesarza Henryka II z polskim księciem [[Bolesław I Chrobry|Bolesławem Chrobrym]] wsparł szwagra, tj. Henryka posyłając mu posiłki, jednak niebawem udzielił wsparcia Bolesławowi w jego wyprawie na [[Ruś Kijowska|Ruś Kijowską]]. W sojusz z [[Bazyli II Bułgarobójca|Bazylim II]], cesarzem [[Bizancjum|bizantyjskim]] w 1018 roku zaatakował [[Bułgaria|Bułgarię]].
| |
| − | | |
| − | Święty Stefan uznawany jest za patrona Węgier, królów węgierskich, umierających dzieci, kamieniarzy oraz murarzy. Kanonizowany w roku 1083 przez papieża [[Grzegorz VII|Grzegorza VII]] podczas kanonizacji równoważnej<ref>[http://www.osservatoreromano.va/portal/dt?JSPTabContainer.setSelected=JSPTabContainer%2FDetail&last=false=&path=/news/cultura/2012/110q12-Che-cosa-significa-canonizzazione-equipolle.html&title=Co%20to%20znaczy%20%20kanonizacja%20r%C3%B3wnowa%C5%BCna&locale=pl Co to znaczy kanonizacja równoważna]. L’Osservatore Romano, 12 maj 2012. [dostęp 2012-12-21].</ref>, wraz z synem [[Emeryk]]iem i biskupem Gerhardem (węg. Szent Gellért – Św. Gellért).
| |
| − | | |
| − | Św. Stefan nie jest wymieniony w Kalendarzu Trydenckim. W roku 1969, w [[Rzymsko-katolicki Kalendarz Świętych|Rzymsko-Katolickim Kalendarzu Świętych]] ustanowiono jego święto na 16 sierpnia, ponieważ data ta jest najbliższa dacie jego śmierci. Jednak w Kościele katolickim na Węgrzech dzień św. Stefana obchodzony jest 20 sierpnia tj. w dniu gdy jego relikwie zostały przeniesione do [[Buda|Budy]]. Święto pierwszego króla węgierskiego jest na Węgrzech dniem wolnym od pracy.
| |
| − | | |
| − | === 2. [[Święty Emeryk]], [[Szent Imre]]<ref>'''Opracowano na podstawie [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awi%C4%99ty_Emeryk]'''</ref> ===
| |
| − | '''Imre''', także '''''Szent Imre''''' (pol. ''Święty Emeryk, królewicz'', chor. ''Sveti Emerik'', słow. ''Imrich'', cz. ''Svatý Emerich'') (* 1000 albo 1007, † 2 września 1031), węgierski królewicz − następca tronu Węgier jako syn [[Stefan I Święty|Stefana I Świętego]] i [[Gizela Bawarska|Gizeli]], [[święty]] [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]].
| |
| − | | |
| − | Bohater poetyckiego opowiadania o św. Emeryku<ref>[http://www.swietykrzyz.pl/index1.php?go=historia Święty Krzyż-historia] na stronie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Bazylika_na_%C5%9Awi%C4%99tym_Krzy%C5%BCu Sanktuarium Relikwii Krzyża Świętego]</ref>, które przekazuje podanie o przekazaniu przez niego relikwii [[[[Świętokrzyskie relikwie drzewa krzyża świętego||Krzyża Świętego]] (enkolpionu) benedyktynom na [[Łysa Góra (Góry Świętokrzyskie)|Łysej Górze]] koło Kielc.
| |
| − | | |
| − | Kanonizowany na prośbę króla Węgier Władysława I, jego ojca króla [[I. Béla|Beli]] oraz nauczyciela [[Gerard Sagredo|Gerarda Sagredo]<ref>[http://www.opoka.org.pl/biblioteka/T/TS/swieci/rajski-emeryk.html Święty Emeryk] na [https://pl.wikipedia.org/wiki/Opoka.org.pl opoka.org.pl] (autor: Kajetan Rajski)</ref> przez papieża [[Grzegorz VII|Grzegorza VII]] 5 listopada 1083 roku. Razem z nim kanonizowano jego ojca, [[Stefan I Święty|króla Stefana]].
| |
| − | Patron młodzież na Węgrzech.
| |
| − | | |
| − | Na Węgrzech św. Emeryk jest patronem młodzieży.
| |
| − | | |
| − | === 3. [[Święty Władysław]], [[Szent László]]<ref>'''Autorskie tłumaczenie tekstu z [https://en.wikipedia.org/wiki/Ladislaus_I_of_Hungary]'''</ref> ===
| |
| − | | |
| − | '''I. László''', także '''''Szent László''''' (pol. ''Władysław I'' lub ''Święty Władysław'', chor. ''Ladislav I'', slow. ''Svätý Ladislav'', słow. ''Ladislav I.'', cz. ''Svatý Ladislav'') (* ok.1040, † 29 lipca 1095), węgierski monarcha z rodu [[Arpadowie|Arpadów]], król Węgier od 1077 r. i Król Chorwacji od 1091 roku. Drugi syn króla Węgier [[I. Béla|Beli I]]. Po śmierci Béli w 1063 r. László i jego starszy brat, [[I. Géza|Gejza]], uznali swojego kuzyna, [[Salomon]]a, za prawowitego króla w zamian za otrzymanie byłego księstwa ojca, obejmującego jedną trzecią królestwa. Współpracują z [[Salomon]]em przez następną dekadę. […] Relacje braci z [[Salomon]]em pogorszyły się na początku lat 70. i zbuntowali się przeciwko niemu. [[I. Géza|Gejza]] został ogłoszony królem w 1074 r., ale [[Salomon]] zachował kontrolę nad zachodnimi regionami swojego królestwa. Za panowania Gejzy László był najbardziej wpływowym orędownikiem swojego brata.
| |
| − | [[I. Géza|Gejza]] zmarł w 1077 r., a jego zwolennicy mianowali László królem. [[Salomon]] poparł László z pomocą króla Niemiec [[Henryk IV|Henryka IV]]. László poparł przeciwników Henryka IV podczas kontrowersji w sprawie inwestytury. W 1081 r. [[Salomon]] abdykował i potwierdził panowanie László, ale spiskował, by odzyskać królewską koronę, a László uwięził go. […]
| |
| − | | |
| − | Pierwszych pięciu węgierskich świętych, w tym pierwszy król Węgier, [[Stefan I]] i syn Stefana, [[Szent Imre|Emeryk]], zostali kanonizowani za panowania László<ref name="Kristó">Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). ''Az Árpád-ház uralkodói'' [''Władcy dynastii Arpadów]. I.P.C. Könyvek. str. 78–79, 94, 106–110, 114, 116–123, 133.</ref>. Kanonizacja Stefana dowodzi wielkoduszności László, ponieważ jego dziadek, [[Vasul]], został oślepiony rozkazami Stefana w latach 30. XI wieku<ref name="Engel" /><ref name="Kontler" />. Historyk [[Kontler László|László Kontler]] mówi, że ceremonia kanonizacyjna, która odbyła się w sierpniu 1083 r., była również aktem politycznym, demonstrującym „zaangażowanie László w zachowanie i umocnienie” państwa chrześcijańskiego<ref name="Kontler" />. László poświęcił nawet nowo powstały klasztor benedyktyński – opactwo [[Szentjobb]] – prawemu ramieniu Stefana, zwanemu „[[Świętym Dexterem]]”, który w cudowny sposób został nienaruszone<ref name="Engel" />. László uwolnił [[Salomon]]a podczas ceremonii;<ref name="Engel" /> legenda głosi, że grobu Stefana nie można otworzyć, dopóki tego nie zrobi.<ref name="Kosztolnyik">Kosztolnyik, Z. J. (1981). ''Five Eleventh Century Hungarian Kings: Their Policies and their Relations with Rome''. Boulder. str. 85, 93–94, 100–105, 108.</ref>
| |
| − | | |
| − | Po serii wojen domowych głównym celem László było przywrócenie bezpieczeństwa publicznego. Wprowadził surowe przepisy prawne, karząc tych, którzy naruszali prawa własności, śmiercią lub okaleczeniem. W 1091 r. okupował prawie całą Chorwację, co zapoczątkowało okres ekspansji średniowiecznego [[Królestwo|Królestwa Węgier]].
| |
| − | | |
| − | László interweniował w konflikcie między [https://pl.wikipedia.org/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_I_Herman Władysławem I Hermanem], księciem polskim, a nieślubnym synem księcia, [https://pl.wikipedia.org/wiki/Zbigniew_(polski_ksi%C4%85%C5%BC%C4%99) Zbigniewem], w imieniu tego ostatniego<ref name="Manteuffel">Manteuffel, Tadeusz (1982). ''The Formation of the Polish State: The Period of Ducal Rule, 963–1194'' (tłum. i wproadzenie: Andrew Gorski). Wayne State University Press. str. 97–98, 101–102.</ref>. Pomaszerował do Polski i schwytał młodszego syna Władysława I Hermana, [https://pl.wikipedia.org/wiki/Boles%C5%82aw_III_Krzywousty Bolesława], w 1093 r.<ref name="Manteuffel" /> Na żądanie László Władysław I Herman ogłosił Zbigniewa swoim prawowitym synem<ref name="Manteuffel" />. ''[[Képes Krónika]]'' wspomina także, że wojska węgierskie zdobyły Kraków podczas kampanii László, ale wiarygodność tej relacji została zakwestionowana<ref name="Bárány" />.
| |
| − | | |
| − | Zwycięstwa László nad [[Pieczyngowie|Pieczyngami]] i [[Kumani|Kumanami]] zapewniały bezpieczeństwo wschodnich granic jego królestwa przez około 150 lat. Jego stosunki ze Stolicą Apostolską pogorszyły się w ostatnich latach jego rządów, ponieważ papieże twierdzili, że Chorwacja jest ich lennem, ale László podważył ich roszczenia.
| |
| − | | |
| − | ==== Wczesne lata (przed 1064) ====
| |
| − | | |
| − | […] László i jego starszy brat, Gejza, urodzili się w Polsce, gdzie Bela osiedlił się w latach 30. XI wieku po wygnaniu z Węgier<ref name="Kristó" /><ref name="Bárány">Bárány, Attila (2012). ''The Expansion of the Kingdom of Hungary in the Middle Ages (1000–1490)'' [''Ekspansja Królestwa Węgier w średniowieczu (1000–1490)'']. W: Berend, Nóra (red.). ''The Expansion of Central Europe in the Middle Ages''. Ashgate Variorum. str. 338–340, 345.</ref> László urodził się około 1040 r.<ref name="Kristó" /> Według „Legendy z końca XII wieku” László „''fizyczny i duchowy obraz świadczy o Bożej łaskawej woli nawet przy jego narodzinach''”<ref name="Klaniczay" />. Niemal współcześnie [[Gall Anonim]] napisał, że László „''wychowany w dzieciństwie w Polsce''” i prawie stał się „''Polakiem w sposobie życia''”<ref name="Bárány" /><ref name="Czyny">''The Deeds of the Princes of the Poles'' [''Czyny książąt Polski''] (tłum. i adnotacje: Paul W. Knoll i Frank Schaer, wstęp Thomas N. Bisson) (2003). CEU Press. (rozdz. 27.), str. 97.</ref> Otrzymał słowiańskie imię: „Władysław” pochodzące od „[[Vladislav]]”<ref name="Kristó" />.
| |
| − | | |
| − | László został kanonizowany 27 czerwca 1192 r. przez papieża [[Celestyn III|Celestyna III]]. Legendy przedstawiają go jako pobożnego rycerza-króla, „wcielenie późnośredniowiecznego węgierskiego ideału rycerskości”.<ref name="Klaniczay">Klaniczay, Gábor (2002). ''Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe''. Cambridge University Press. str. 173–178, 182–187, 190–193, 418.</ref> Jest popularnym świętym na Węgrzech i sąsiednich narodach, w których poświęcono mu wiele kościołów.
| |
| − | | |
| − | Bela i jego rodzina wrócili na Węgry około 1048 r.<ref name="Kristó" /> Bela otrzymał od swojego brata, króla Węgier [[I. András|Andrzeja I]]<ref name="Kontler">Kontler, László (1999).''Millennium in Central Europe: A History of Hungary''. Atlantisz Publishing House. str. 60–64.</ref><ref name="Engel">Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526''. I.B. Tauris Publishers. str. 30–34, 37, 43, 115.</ref><ref name="Kristó" /> tak zwane „Księstwo”, które obejmowało jedną trzecią królestwa. ''[[Képes Krónika]]'' wspomina, że syn Andrzeja, [[Salomon]], „''został namaszczony na króla za zgodą księcia Beli i jego synów: Gejzy i László''”<ref>''Węgierska Iluminowana Kronika:'' ''Chronica de Gestis Hungarorum'' (red. Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. (rozdz. 65.92), str. 115.</ref> w 1057 lub 1058 r.<ref name="Kristó" />
| |
| − | | |
| − | Bela, który był spadkobiercą Andrzeja przed koronacją [[Salomon]]a, wyjechał do Polski w 1059 r. w towarzystwie swoich synów.<ref name="Kristó" /><ref name="Érszegi">Érszegi, Géza; Solymosi, László (1981). ''Az Árpádok királysága, 1000–1301'' [''Monarchia Arpadów, 1000–1301'']. W: Solymosi, László (red.). ''Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig'' [''Chronologia historyczna Węgier, Volume I: Od początku do 1526 r.'']. Akadémiai Kiadó. str. 88–90, 92–93.</ref> Wrócili później z polskimi posiłkami i rozpoczęli bunt przeciwko królowi Andrzejowi.<ref name="Kontler" /><ref name="Engel" /> Po pokonaniu Andrzeja Bela został koronowany na króla 6 grudnia 1060 r.<ref name="Engel" /> [[Salomon]] opuścił kraj, szukając schronienia w [[Cesarstwo|Świętym Cesarstwie Rzymskim]]<ref name="Kontler" /><ref name="Robinson">Robinson, I. S. (1999). ''Henry IV of Germany, 1056–1106''. Cambridge University Press. str. 53, 191, 263.</ref> [[I. Béla|Bela I]] zmarł 11 września 1063 r., na jakiś czas przed wkroczeniem wojsk niemieckich na Węgry w celu przywrócenia rządów [[Salomon]]a<ref name="Érszegi" />. László i jego bracia [[I. Géza|Gejza]] i [[Lampert magyar királyi herceg|Lampert]] wrócili do Polski, a [[Salomon]] został ponownie koronowany na króla w [[Székesfehérvár]].<ref name="Kristó" /><ref name="Érszegi" /> Trzej bracia powrócili, gdy Niemcy opuścili Węgry<ref name="Bartl">Bartl, Július; Čičaj, Viliam; Kohútova, Mária; Letz, Róbert; Segeš, Vladimír; Škvarna, Dušan (2002). ''Slovak History: Chronology & Lexicon''. Bolchazy-Carducci Publishers, Slovenské Pedegogické Nakladatel'stvo. str. 26–27.</ref>. Aby uniknąć kolejnej wojny domowej, bracia podpisali traktat z [[Salomon]]em w dniu 20 stycznia 1064 r.<ref name="Bartl" /><ref name="Érszegi" />, uznając panowanie Salomona w zamian za księstwo ojca.<ref name="Érszegi" /><ref name="Bartl" />
| |
| − | | |
| − | László zmarł w pobliżu granicy węgiersko-czeskiej 29 lipca 1095 r.<ref name="Kristó" /> Papieska bulla papieża [[Paschalis II|Paschalisa II]] z 1106 r. stwierdza, że „czcigodne ciało László spoczywa” w opactwie Somogyvár, co sugeruje, że László został pochowany w Somogyvár.<ref name="Klaniczay" /> Z drugiej strony, „Legenda” László z końca XII wieku przewiduje, że jego współpracownicy pochowali go w Székesfehérvár, ale karawana z jego ciałem „wyruszyła samotnie do [[Nagyvárad|Váradu]], bez pomocy żadnego zwierzęcia pociągowego”<ref name="Klaniczay" />.
| |
| − | | |
| − | === 4. [[Święta Elżbieta]] Węgierska, [[Szent Erzsébet]]<ref>'''Opracowano na podstawie [https://pl.wikipedia.org/wiki/El%C5%BCbieta_z_Turyngii]'''</ref> ===
| |
| − | | |
| − | Szent Erzsébet (pol. Elżbieta Węgierska, także Elżbieta z Turyngii[1], chor. Elizabeta Ugarska, słow. Alžbeta Uhorská, cz. Alžběta Durynská) (* 1207 w Pożoniu lub w Sárospatak, † 17 listopada 1231 w Marburgu) − królewna węgierska, córka króla Węgier Andrzeja II i Gertrudy z Meran (siostry św. Jadwigi Śląskiej i Agnieszki, królowej Francji); tercjarka franciszkańska[2], święta Kościoła katolickiego.
| |
| − | | |
| − | '''Szent Erzsébet''' (pol. ''Elżbieta Węgierska'', także ''Elżbieta z Turyngii''<ref>H. Fros, F. Sowa, Księga imion i świętych, t. 2, Kraków 1997, kolumna 143.</ref>, chor. ''Elizabeta Ugarska'', słow. ''Alžbeta Uhorská'', cz. ''Alžběta Durynská'') (* 1207 w [[Bratysława|Pożoniu]] lub w [[Sárospatak]], † 17 listopada 1231 w [[Marburg]]u) − królewna węgierska, [[Franciszkański Zakon Świeckich|tercjarka franciszkańska]]<ref>Lázaro Iriarte OFMCap, Józef Salezy Kafel OFMCap, Andrzej Józef Zębik OFMCap, Krystyna Kuklińska OSC: ''Historia franciszkanizmu''. Kraków: Bracia Mniejsi Kapucyni, 1998, s. 569. ISBN 83-910410-0-X.</ref>, [[święci i błogosławieni Kościoła katolickiego|święta Kościoła katolickiego]].
| |
| − | | |
| − | Elżbieta Węgierska była trzecim dzieckiem [[władcy Węgier|króla Węgier]] [[Andrzej II węgierski|Andrzeja II]] z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]] i [[Gertruda z Meran|Gertrudy z Meran]] (siostry św. [[Jadwiga Śląska|Jadwigi Śląskiej]] i [[Agnieszka z Meran|Agnieszki]], królowej Francji).
| |
| − | | |
| − | Zaręczona w wieku 4 lat z Ludwikiem IV, synem hrabiego-palatyna saskiego i landgrafa Turyngii Hermana, zamieszkała w Wartburgu w Turyngii. Wyszła za mąż w wieku 14, rodząc mężowi troje dzieci: Hermana, Zofię i Gertrudę. W wieku 18 lat jej spowiednikiem i kierownikiem duchowym został kaznodzieja i inkwizytor Konrad z Marburga. Duchowny obawiał się praktyk ubóstwa, inspirowanych życiem współczesnych jej świętych Franciszka i Klary. Z drugiej strony oczekiwał, że nie będzie jadła potraw dworskich, pochodzących z nieprawego źródła, tj. z danin niesprawiedliwie ściąganych od chłopów. Między innymi z tego powodu Elżbieta praktykowała wiele postów.
| |
| − | | |
| − | W wieku 4 lat ówczesnym zwyczajem została zaręczona z [[Ludwik IV Święty|Ludwikiem IV]], synem [[Herman I (landgraf Turyngii)|Hermana]], [[palatynat saski|hrabiego-palatyna saskiego]] i [[władcy Turyngii|landgrafa Turyngii]]. Udała się wtedy do [[Turyngia|Turyngii]] i zamieszkała na zamku w [[Wartburg (zamek)|Wartburgu]]. Ślub obojga odbył się dopiero 10 lat później, kiedy Elżbieta miała zaledwie 14 lat. W następnych latach urodziła troje dzieci: [[Herman II (landgraf Turyngii)|Hermana]], [[Zofia z Turyngii|Zofię]] i [[Gertruda z Altenbergu|Gertrudę]].
| |
| − | | |
| − | Od 1225, zgodnie z życzeniem męża, spowiednikiem i kierownikiem duchowym Elżbiety został [[Konrad z Marburga]], kaznodzieja i [[Inkwizycja|inkwizytor]]. Duchowny z jednej strony kładł pewne granice uczynkom miłosierdzia świętej. Obawiał się także jej praktyk ubóstwa, inspirowanych życiem współczesnych jej świętych Franciszka i Klary. Przypominały mu jednak zbytnio ascezę grup [[Herezja|heretyckich]] ([[Gnostycyzm|gnostyckich]]). Z drugiej strony oczekiwał, że nie będzie jadła potraw dworskich, pochodzących z niepewnego źródła, tzn. z danin niesprawiedliwie ściąganych od chłopów. Elżbieta praktykowała z tego powodu wiele postów. Blisko zamku zbudowała szpital, w którym sama usługiwała chorym i ubogim, często spłacając ich długi<ref>Por. A.M.Sicari, ''Santa Elisabetta d'Ungheria (1207-1231) w Il nono libro dei ritratti di santi'', Milano: Jaca Books, 2006, ISBN 88-16-30427-8, str.17-19.</ref>.
| |
| − | | |
| − | Blisko zamku zbudowała szpital, w którym sama usługiwała chorym i ubogim. Często również spłacała ich długi[3].
| |
| − | W 1227 roku, podczas wyprawy krzyżowej do Ziemi Świętej zmarł jej mąż. Elżbieta odsunięta została od życia dworskiego przez regenta jej małoletniego syna, Henryka Raspe i zamieszkała w Eisenach. Z obawy przed rozrzutną wdową, próbowano pozbyć się jej z zamku, jednak gdy towarzysze męża wrócili z wyprawy krzyżowej, ujęli się za nią. Jej rodzina proponowała owe, korzystne małżeństwo. Jednak ona odmówiła i w Wielki Piątek roku 1229 w kaplicy zamku w Wartburgu, do którego wróciła, złożyła na ręce franciszkanów ślub wyrzeczenia się własnej woli i oddania służbie ubogich i chorych. Wbrew woli Konrada, przeniosła się do Marburga, gdzie zbudowała nowy szpital, pod wezwaniem św. Franciszka. Kaznodzieja, w obawie przed zarażeniem, próbował wprowadzić ład w jej żywiołową posługę, ograniczając ilość rozdawanej jałmużny oraz liczbę chorych, którym sama usługiwała.
| |
| − | | |
| − | Po 6 latach małżeństwa w 1227 zmarł jej mąż podczas [[wyprawy krzyżowe]]j do [[Ziemia Święta|Ziemi Świętej]]. Elżbieta została odsunięta od życia dworskiego przez regenta jej małoletniego syna, [[Henryk Raspe|Henryka Raspe]], opuściła zamek w Wartburgu i przeniosła się do [[Eisenach]].
| |
| − | | |
| − | Po śmierci męża, z obawy przed rozrzutną wdową, próbowano pozbyć się jej z zamku, nie było dla niej i jej dzieci miejsca także w Wartburgu. Dopiero, gdy towarzysze męża wrócili z wyprawy krzyżowej, ujęli się za nią. Rodzina proponowała jej nowe, korzystne małżeństwo. Elżbieta jednak w [[Wielki Piątek]] 1229. w kaplicy zamku w Wartburgu, do którego wróciła na jakiś czas, złożyła na ręce franciszkanów ślub wyrzeczenia się własnej woli, w służbie ubogich i chorych. Następnie, wbrew woli Konrada, przeniosła się do Marburga, gdzie zbudowała nowy szpital, pod wezwaniem [[Franciszek z Asyżu|św. Franciszka]], niedawno kanonizowanego. Konrad próbował wprowadzić ład w jej żywiołową posługę, ograniczając ilość rozdawanej jałmużny i liczbę chorych, którym sama usługiwała. Chciał ją uchronić przed zarażeniem, co niestety stało się faktem, wcześniej niż myślał. 17 listopada 1231 zmarła w wieku zaledwie 24 lat. Jej ostatnie słowa przed śmiercią, gdy zbliżała się północ, brzmiały: "''Oto godzina, kiedy Dziewica porodziła swe Dzieciątko!''"<ref>Por. A.M.Sicari, ''Santa Elisabetta d'Ungheria'' (1207-1231), str.20-23.</ref>.
| |
| − | | |
| − | Jako jedna z pierwszych tercjarek franciszkańskich śluby złożyła w 1228 roku. Oddała się całkowicie modlitwie, pokucie i uczynkom miłosierdzia. Z Węgier do Turyngii sprowadziła zakonników św. Łazarza. Ufundowała przytułek dla opuszczonych, gdzie codziennie posługiwała ubogim, prowadząc jednocześnie bardzo surowy tryb życia.
| |
| − | | |
| − | W 1228. złożyła śluby jako jedna z pierwszych [[Franciszkański Zakon Świeckich|tercjarek franciszkańskich]]. Oddała się całkowicie modlitwie, pokucie i uczynkom miłosierdzia. Sprowadziła z rodzinnych Węgier do Turyngii [[Zakon Rycerzy św. Łazarza|zakonników św. Łazarza]]. W Marburgu ufundowała przytułek dla opuszczonych, gdzie codziennie posługiwała ubogim, prowadząc jednocześnie bardzo surowy tryb życia.
| |
| − | | |
| − | Za sugestią Konrada, i z polecenia papieskiego, przeprowadzono badania tych, którzy zostali uzdrowieni przy jej grobie pomiędzy sierpniem 1232. i styczniem 1235. Wyniki badań zostały uzupełnione krótkim [[żywoty świętych|żywotem]] przyszłej świętej i świadectwami służebnic i towarzyszek Elżbiety (''Libellus de dictis quatuor ancillarum s. Elizabeth confectus''). Została kanonizowana przez papieża [[Grzegorz IX|Grzegorza IX]].
| |
| − | | |
| − | Elżbieta zmarła 17 listopada 1231 roku w wieku zaledwie 24 lat. Jej ostatnie słowa przed śmiercią brzmiały: „Oto godzina, kiedy Dziewica porodziła swe Dzieciątko!”[4].
| |
| − | Kanonizowana przez papieża Grzegorza IX, po procesie zainicjowanym przez Konrada. Z polecenia papieskiego, przeprowadzono badania tych, którzy zostali uzdrowieni przy jej grobie pomiędzy sierpniem 1232 i styczniem 1235. Wyniki badań zostały uzupełnione krótkim żywotem przyszłej świętej i świadectwami służebnic i towarzyszek Elżbiety (Libellus de dictis quatuor ancillarum s. Elizabeth confectus). Ogłoszona świętą przez papieża 27 maja 1235 roku.
| |
| − | | |
| − | Marburg stał się centrum [[Zakon krzyżacki|Zakonu krzyżackiego]], który przyjął Świętą za swą drugorzędną patronkę.
| |
| − | | |
| − | Jej ciało złożono w złotym grobowcu, zachowanym do dziś dnia w Marburgu w kościele pod jej wezwaniem. W okresie Reformacji jej własny potomek, landgraf heski Filip I „Wielkoduszny”, wyjął i rozrzucił jej doczesne szczątki.
| |
| − | | |
| − | ''Elizabeth Kirche'' jest obecnie zborem protestanckim, kaplica Elżbiety z relikwiarzem jest dostępna dla modlitwy katolickiej.
| |
| − | | |
| − | Elżbieta jest patronką zgromadzenia elżbietanek oraz elżbietanek cieszyńskich.
| |
| − | | |
| − | === 5. Święta Kinga, Szent Kinga<ref>'''Opracowano na podstawie [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Awi%C4%99ta_Kinga]</ref> ===
| |
| − | | |
| − | '''Szent Kinga''', także '''''Árpád-házi Szent Kinga''''' lub '''''Kunigunda''''' (pol. ''Święta Kinga'', także ''Kunegunda'', cz. ''Kinga Polská'', chor. ''Kinga Poljska'') (* 5 marca [[1234]]<ref name="Uwaga"><small><sup>'''Uwaga:1'''</sup></small> Źródła węgierskie podają jako roczną datę urodzenia Kingi rok 1224</ref> w [[Ostrzyhom]]iu, † 24 lipca [[1292]] w [[Stary Sącz|Starym Sączu]]) – księżna krakowska i sandomierska, a następnie [[zakonnica]] w [[Zakon Świętej Klary|Zakonie Świętej Klary (klarysek)]], [[Dziewictwo|dziewica]], córka króla [[Władcy Węgier|Węgier]] [[Bela IV|Beli IV]] i [[Maria Laskarina|Marii Laskariny]], żona [[władcy Polski|polskiego władcy]], [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesława V Wstydliwego]] oraz [[święty|święta]] [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]].
| |
| − | | |
| − | Święta Kinga pochodziła z rodziny wielodzietnej. Jej siostrami były m.in. [[Małgorzata Węgierska|św. Małgorzata Węgierska]], [[Konstancja węgierska (zm. po 1287)|Konstancja]], księżna ruska, oraz [[Jolenta Helena|bł. Jolenta]]<ref name="Szwarga">ks. Kazimierz Szwarga, o. Joachim Roman Bar OFMConv.: ''Polscy Święci. Błogosławiona Kinga''. T. 11. Warszawa: ATK, 1987. str. 77-80, 83-89, 92, 94, 96-97.</ref>. Ciotką Kingi była [[Elżbieta z Turyngii|św. Elżbieta Węgierska]], szwagierką [[Błogosławiona Salomea|bł. Salomea]], a dalszymi krewnymi [[Jadwiga Śląska|św. Jadwiga Śląska]] i [[Agnieszka Przemyślidka (1211–1282)|św. Agnieszka z Pragi]].
| |
| − | | |
| − | === 6. Święta Małgorzata, Szent Margit<ref>'''Opracowano na podstawie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ma%C5%82gorzata_W%C4%99gierska]'''</ref> ===
| |
| − | | |
| − | '''Szent Margit''' (pol. ''Małgorzata Węgierska''<ref>H. Fros, F. Sowa, ''Księga imion i świętych'', t. 4, Kraków 2000, kolumna 56.</ref>, również ''Małgorzata Młodsza''<ref name=Dworzaczek>W. Dworzaczek, ''Genealogia'', Warszawa 1959, tabl. 85.</ref>, chor. ''Margareta Ugarska'', słow. ''Margita Uhorská'', cz. ''Markéta Uherská'') (* 27 stycznia [[1242]] na [[Twierdza Klis|zamku Klis]] koło [[Split]]u, † 18 stycznia [[1271|1270]]<ref name=Dworzaczek/>) – córka [[Władcy Węgier|króla Węgier]] [[Bela IV|Beli IV]] i cesarzówny [[Cesarstwo Nicejskie|Nikai]] [[Maria Laskarina|Marii Laskaris]], ofiarowana przez ojca [[Bóg|Bogu]] z intencją uratowania Węgier z najazdu [[Tatarzy|tatarskiego]], [[Mniszki Zakonu Kaznodziejskiego|dominikanka]] (OP), [[mistycyzm|mistyczka]], [[stygmat (religia)|stygmatyczka]], [[Dziewice konsekrowane|dziewica]] i [[święci i błogosławieni Kościoła katolickiego|święta Kościoła katolickiego]].
| |
| − | | |
| − | Małgorzata w wieku trzech i pół lat została [[dominikanki|dominikanką]] w klasztorze św. Katarzyny w [[Veszprém]]. W wieku 10 lat zamieszkała w klasztorze dominikanek, który wzniósł jej ojciec na wyspie na [[Dunaj]]u (dziś [[Wyspa Małgorzaty]] w [[Budapeszt|Budapeszcie]]). Tam też złożyła w wieku 12 lat śluby zakonne na ręce generała dominikanów, Humberta z Romains. Z rąk prymasa Węgier otrzymała też konsekrację dziewic. Kilkakrotnie próbowano ją wydać za mąż, ale zawsze się skutecznie opierała. Czyniła starania o pokój, gdy jej brat [[Stefan V węgierski|Stefan V]] walczył z ojcem Belą IV. W zakonie dominikanek nie pełniła żadnych funkcji, była szeregową mniszką. Pracowała głównie z chorymi zakonnicami jako infirmerka. Oddawała się także ciężkiej pracy.
| |
| − | | |
| − | Małgorzata była [[mistycyzm|mistyczką]] i [[stygmat (religia)|stygmatyczką]] (jedną z pierwszych kobiet w Kościele). Jej życie upłynęło na ustawicznych modlitwach i wyjątkowo surowych pokutach (posty, upokarzanie się, ciężka praca, posługa zaraźliwie chorym czy biczowania [[Dyscyplina (narzędzie)|dyscypliną]]). Jej siostrami były: [[Święta Kinga|św. Kinga]], bł. [[Jolenta Helena]] i [[Konstancja węgierska (zm. po 1287)|Konstancja]].
| |
| − | | |
| − | === 7. Błogosławiona Jolanta, Boldog Jolán<ref>'''Opracowano na podstawie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Jolenta_Helena]</ref> ===
| |
| − | | |
| − | '''Boldog Jolán''', także '''''Árpád-házi Jolán''''' (pol. ''Jolenta''<ref><sup><small>'''Uwaga:1'''</small></sup> Wcześniejsza forma imienia Jolanta.</ref>, również ''Jolanta'' lub '''Helena''') (* ok.[[1244]]<ref><sup><small>'''Uwaga:2'''</small></sup> Podawana jest również inna roczna data urodzin (najczęściej 1239). Również podawany jest przedział pomiędzy latami 1235 a 1239.</ref><ref>[https://turul.info/szentek/boldogjolan Turul-házi boldog Jolán özvegy és szerzetesnő] (węg.). turul.info. [dostęp 2020-04-23].</ref> w [[Ostrzyhom]]iu, zm. [[17 czerwca]] [[1304]]<ref><sup><small>'''Uwaga:3'''</small></sup> Podawana jest również inna data jej śmierci, zarówno dzienna (11 czerwca) jak i roczna 1298. Źródła węgierskie podają datę jej śmierci 6 marca 1298.</ref><ref>[http://genealogy.euweb.cz/arpad/arpad2.html#B4 Genealogia Arpadów (G7. Jolán, *1244, +6.3.1298) (ang.). genealogy.euweb.cz. [dostęp 2020-04-23].]</ref> w [[Gniezno|Gnieźnie]]) – [[Węgrzy|węgierska]] królewna z dynastii [[Arpadowie|Arpadów]], księżna [[Kalisz|kaliska]] i wielkopolska, potem [[zakonnica]] w [[Zakon Świętej Klary|Zakonie Świętej Klary (klarysek)]], prawdopodobnie [[Opat|ksieni]] klasztoru klarysek w Gnieźnie, córka króla [[Władcy Węgier|Węgier]] [[Bela IV|Beli IV]] i [[Maria Laskarina|Marii Laskariny]], siostra [[Święta Kinga|św. Kingi]] oraz [[błogosławiony|błogosławiona]] [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]].
| |
| − | | |
| − | Jolenta Helena urodziła się – jak ustalili to historycy – około 1244, najprawdopodobniej w Ostrzyhomiu, jako dziecko wielodzietnej, węgierskiej rodziny królewskiej Beli IV i Marii Laskariny. <ref name="Stefaniak">Piotr Stefaniak: [https://opoka.org.pl/biblioteka/T/TS/swieci/b_jolenta_wam_01.html Błogosławiona Jolenta. Dom rodzinny]. opoka.org.pl. [dostęp 2018-06-13].</ref>Tuż po urodzeniu została [[Chrzest|ochrzczona]], przyjmując imię Jolenta<ref name="Stefaniak" />. W jednym z zachowanych dokumentów, wystawionym w 1272, występuje również pod imieniem Heleny<ref name="regnumchristi">[http://www.regnumchristi.com.pl/index.php?mod=site_w&id=281&ses=d5af9bef370fdf72a495395ee47278d8 Błogosławiona Jolanta]. regnumchristi.com.pl. [dostęp 2018-06-13].</ref>. Ponadto dokument [[Henryk II Pobożny|Henryka II Pobożnego]] z 1266 wymienia ją również jako Helenę<ref name="regnumchristi" />. W latach następnych używała obu imion jednocześnie lub wymiennie. W jej najbliższej rodzinie oraz wśród dalszych krewnych wiele osób zostało [[Życie konsekrowane|konsekrowanych]], z których wielu wyniesiono na ołtarze. Jej siostrą była m.in. św. [[Małgorzata Węgierska]]<ref name="regnumchristi" />. Dalszymi jej krewnymi były m.in. św. [[Jadwiga Śląska]], stryjenki: św. [[Elżbieta z Turyngii|Elżbieta Węgierska]], [[Błogosławiona Salomea|bł. Salomea]] czy kuzynka bł. [[Gertruda z Altenbergu]]<ref name="regnumchristi" />.
| |
| − | | |
| − | W wieku około pięciu lat rodzina wysłała ją do Polski na dwór jej siostry św. Kingi, w celu nauki (m.in. czytania i pisania) oraz kształtowania wymaganych wówczas cech wśród rodzin panujących (m.in. [[Pobożność|pobożności]] czy [[Ascetyzm|ascezy]])<ref name="regnumchristi" />. Dzień na dworze rozpoczynał się zazwyczaj [[Msza|mszą świętą]]<ref name="regnumchristi" />. Dużą wagę przywiązywano do lektury [[Biblia|Pisma Świętego]]<ref name="regnumchristi" />. Przypuszcza się, że duży wpływ na kształtowanie jej cech osobowości wywarli zakonnicy [[Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych|franciszkańscy]] oraz [[Zakon Świętej Klary|siostry klaryski]]<ref name="regnumchristi" />. Jest wielce prawdopodobne, że pod ich kuratelą przystąpiła w późniejszych czasach do [[III Zakon franciszkański|III zakonu franciszkańskiego]], zostając [[Tercjarze|tercjarką]]<ref name="regnumchristi" />.
| |
| − | | |
| − | Podczas uroczystości pokanonizacyjnych 8 maja 1254, jakie odbyły się w Krakowie ku czci św. [[Stanisław ze Szczepanowa|Stanisława Biskupa]], [[Władcy Wielkopolski|książę wielkopolski]] [[Przemysł I]] poprosił jej opiekunów (m.in. św. Kingę), w imieniu swojego młodszego brata [[Bolesław Pobożny|Bolesława Pobożnego]] o jej rękę, z myślą o zgodzie przebywających na Węgrzech jej rodziców<ref name="regnumchristi" />. Rodzina po zapoznaniu się z tą propozycją, '''zapewne również ze względów politycznych''', wyraziła zgodę na jej ślub, który miał miejsce dwa lata później w 1256<ref name="regnumchristi" />. Uroczystości weselne odbyły się w [[Kraków|Krakowie]] na [[Zamek Królewski na Wawelu|Wawelu]] z błogosławieństwem, którego udzielił małżonkom w [[Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie|katedrze wawelskiej]] biskup krakowski [[Jan Prandota]]<ref name="regnumchristi" />. Różnica wieku małżonków wynosiła około 20 lat, a młoda para podczas tych uroczystości dopiero się bliżej poznała<ref name="regnumchristi" />. Po ślubie niepełnoletnia wówczas Jolenta przez dwa lata do osiągnięcia wymaganego wówczas wieku pełnoletności (14 lat) pozostała pod opieką swojej siostry św. Kingi, na dworze [[władcy Polski|księcia krakowskiego]] [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesława Wstydliwego]]<ref name="regnumchristi" />. Wtedy wraz z mężem opuściła Kraków udając się na jego wielkopolski dwór do [[Kalisz]]a<ref name="Popławski">Aleksander Popławski: ''[http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=129252&from=publication Ś. Kunegunda i siostry jej B. Helena czyli Jolenta i B. Małgorzata]''. Kraków: 1881. str. 96, 211, 224, 229-232, 234-235, 237. OCLC 899879496.</ref>.
| |
| − | | |
| − | Jolenta Helena i Bolesław doczekali się trzech córek<ref name="regnumchristi" />:
| |
| − | * [[Elżbieta Bolesławówna|Elżbiety]], urodzonej między 1261–1263, w okresie między 1277–1278 została wydana za [[książęta legnicko-brzescy|księcia legnickiego]] [[Henryk V Brzuchaty|Henryka V Brzuchatego]],
| |
| − | * '''[[Jadwiga Bolesławówna|Jadwigi]], urodzonej między 1270–1275. Na przełomie lat 1292/1293 została poślubiona przez [[Władcy Kujaw|księcia kujawskiego]] [[Władysław I Łokietek|Władysława Łokietka]], [[Polskie królowe|królowa Polski]], późniejsza klaryska,'''
| |
| − | * [[Anna Bolesławówna|Anny]], urodzonej w 1276, która została mniszką, wstępując do klasztoru sióstr klarysek w [[Gniezno|Gnieźnie]].
| |
| − | | |
| − | Księżniczki wychowywały się wraz z licznym rodzeństwem stryjecznym, gdyż Przemysł I, brat Bolesława, już nie żył, a Bolesław Pobożny stał się opiekunem czterech bratanic i chłopca, [[Przemysł II|Przemysła II]], w imieniu którego zaczął rządzić drugą połową [[Wielkopolska|Wielkopolski]]<ref>Edward Rudzki: ''Polskie królowe. 1, Żony Piastów i Jagiellonów''. Warszawa: Instytut Prasy i Wydawnictw „Novum”, 1990. OCLC 749155633.</ref>. Poza wychowaniem dzieci Jolenta zajmowała się również sprawami publicznymi i gospodarczymi Wielkopolski (pozostało kilka dokumentów na których jest wymieniana, bądź pieczętowana)<ref name="regnumchristi" />. Idąc śladem swojej siostry św. Kingi, była fundatorką wraz z mężem klasztorów, szpitali oraz kościołów<ref name="regnumchristi" />. Była inicjatorką sprowadzenia do Kalisza franciszkanów oraz ich kolejnych fundacji w: [[Śrem]]ie, [[Oborniki|Obornikach]] i [[Pyzdry|Pyzdrach]]<ref name="regnumchristi" />. W Gnieźnie poza fundacją ich klasztoru, była inicjatorką również ufundowania [[Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Antoniego w Gnieźnie|kościoła klasztornego pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Antoniego]]<ref name="regnumchristi" />.
| |
| − | | |
| − | W roku 1279, Bolesław wracając z wyprawy przeciw Ottonowi Brandeburskiemu, w drodze ciężko zachorował i przybywszy do Kalisza zmarł 7 kwietnia<ref name="regnumchristi" />.
| |
| − | | |
| − | Niedługo po śmierci męża wyjechała na dwór swojej siostry św. Kingi, gdzie przymierzała się do wstąpienia jako wdowa do zakonu klarysek<ref name="regnumchristi" />. Na pogrzebie zmarłego później męża św. Kingi, [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesława Wstydliwego]], obie siostry miały już na głowach [[Welon (ubiór)|welony]] mniszek franciszkańskich, występując w habitach klarysek, co oznacza, że zostały wówczas zakonnicami<ref name="regnumchristi" />. Obie następnie udały się do klasztoru fundowanego przez św. Kingę w [[Stary Sącz|Starym Sączu]], pełniąc tam służbę zakonną<ref name="regnumchristi" />.
| |
| − | | |
| − | W klasztorze w Starym Sączu przebywała dwanaście lat (1280–1292), czyli do śmierci swojej siostry św. Kingi, po czym przeniosła się na krótko do klasztoru klarysek w Śremie, który był jej fundacją<ref name="Popławski" />. Następnie podjęła decyzję wstąpienia do klasztoru klarysek w Gnieźnie<ref name="Popławski" />. Zapewne sprawowała w tym klasztorze godność [[Opat|ksieni]], ale nie ma na to przekonujących dowodów, czy ten urząd przyjęła<ref>[http://apologetyka.katolik.pl/blogoslawiona-jolanta-chrzescijanska-zona-matka-mniszka/ BŁOGOSŁAWIONA JOLANTA]. apologetyka.katolik.pl. [dostęp 2018-06-13].</ref>. Z przekazu [[Zakon Braci Mniejszych Kapucynów|kapucyna]] o. Prokopa Jana Tomasza Leszczyńskiego OFMCap. można się dowiedzieć o jej życiu w tym klasztorze<ref name="regnumchristi" />:
| |
| − | {{cytat|''Wysłali ją [przełożeni z klasztoru w Starym Sączu] do klasztoru Klarysek w Gnieźnie, a właśnie przez małżonka Jolanty na jej prośbę założonego. Udała się tam z posłuszeństwa i zastała w Zgromadzeniu siostry również świątobliwe i zakonne, jak te, z którymi się była rozstała, a które ją z wielką miłością przyjęły, nie tylko jako swoją fundatorkę, lecz i zakonnicę już z wysokiej świątobliwości znaną. Wkrótce obraną została tegoż klasztoru Ksienią. A gdy pomimo usilnych próśb uwolnić się od tego nie mogła, wybrała dla siebie najmniejszą celkę, między kuchnią a refektarzem umieszczoną, i tej już aż do śmierci nie zmieniła. Najpospolitsze posługi w kuchni i refektarzu prawie zawsze siostrom oddawała. Nie będąc już żadnym związana zakazem, nadzwyczajne czyniła ciała umartwienia. Rzadko kiedy co innego jak chleb z wodą jadała, i to raz tylko na dzień, krótkiego snu na gołej ziemi zażywając. Pan Bóg zaś coraz większymi obdarzał ją łaskami, a szczególnie podczas rozmyślania Męki Pańskiej, do której wielkie miała nabożeństwo.''}}
| |
| − | | |
| − | W klasztorze tym, na krótko przed śmiercią miała wizję, w której rozważając [[Pasja|Mękę Pańską]], [[Jezus Chrystus]] z [[Maria z Nazaretu|Maryją]] i bł. Salomeą objawił się jej w wielkiej światłości obnażony, wychłostany, zbroczony obficie krwią, pocieszając ją i obiecując w nagrodę [[Życie pośmiertne|życie wieczne]], które otrzyma za Jego umiłowanie oraz jednoczesne wzgardzenie światem<ref name="regnumchristi" />. Przebywała w tym klasztorze prawdopodobnie około 12 lat<ref name="regnumchristi" />.
| |
| − | | |
| − | Początkowo jako datę jej śmierci mylnie podawano rok 1298<ref name="regnumchristi" />. Uważano bowiem, że po raz ostatni występuje ona w dokumencie [[Władysław I Łokietek|Władysława Łokietka]] z 25 kwietnia 1298 roku<ref name="regnumchristi" />. Ponadto nekrolog lądzki (opactwa cysterskiego w [[Ląd (wieś)|Lądzie]] nad [[Warta|Wartą]]) podaje dzienną datę jej śmierci 17 czerwca 1298<ref name="regnumchristi" />. W odnalezionym później dokumencie, będącym w zasobach Wojewódzkiego Archiwum w [[Poznań|Poznaniu]], datowanym na dzień 26 grudnia 1303, pisanym przez nią do prepozyta gnieźnieńskiego Mikołaja, czytamy w podpisie<ref name="regnumchristi" />:
| |
| − | {{cytat|''Pani księżna, wdowa po księciu Bolesławie.''}}
| |
| − | | |
| − | Na skutek tego zapisu historycy przesunęli datę jej śmierci i doszli do przekonania, że zmarła 17 czerwca 1304 w Gnieźnie<ref name="regnumchristi" />.
| |
| − | | |
| − | === Święta Jadwiga Król, Szent Hedvig ===
| |
| − | | |
| − | '''Szent Hedvig''' lub '''''Anjou Hedvig''''' (pol. ''Jadwiga Andegaweńska'' (również ''królowa Jadwiga''), chor. ''Jadviga Anžuvinska'', słow. ''Hedviga I.'', cz. ''Hedvika z Anjou'') (* między 3 października [[1373]] a 18 lutego [[1374]]<ref>Stanisław Andrzej Sroka: ''Genealogia Andegawenów węgierskich''. Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, 1999, str. 54–55. ISBN 83-909094-1-3.</ref> w [[Buda (Budapeszt)|Budzie]], † 17 lipca [[1399]] w [[Kraków|Krakowie]]) – [[król Polski|królowa Polski]]<ref>''Andegawenowie'' [w:] ''Poczet władców Polski'', Kraków: Wydawnictwo Ryszard Kluszczyński, str. 217, ISBN 83-88080-80-6.</ref><ref>''Słownik polskich postaci historycznych'', Kraków: GREG, 2006, str. 89, ISBN 978-83-7327-613-0.</ref><ref> Jerzy Besala, ''Małżeństwa królewskie. Jagiellonowie.'', Warszawa: Bellona, str. 7, ISBN 978-83-11-12877-4.</ref><ref>[http://www.edulandia.pl/edukacja/1,124766,6713823,Krolowa_Jadwiga_Andegawenska.html ''Królowa Jadwiga Andegaweńska''], gazetapl [dostęp 2015-12-29] zarchiwizowane [http://web.archive.org/web/20161106100757/http://www.edulandia.pl:80/edukacja/1,124766,6713823,Krolowa_Jadwiga_Andegawenska.html z adresu]] 2016-11-06].</ref><ref>[http://histmag.org/Jadwiga-Andegawenska-swieta-polska-krolowa-8564 ''Jadwiga Andegaweńska – święta polska królowa''], histmag.org [dostęp 2015-12-29].</ref> z dynastii [[Andegawenowie (Kapetyngowie)|Andegawenów]], córka [[Ludwik Węgierski|Ludwika Węgierskiego]] i [[Elżbieta Bośniaczka|Elżbiety Bośniaczki]], w 1384 koronowana na króla Polski<ref>Małgorzata Duczmal: ''Jagiellonowie. Leksykon biograficzny.'' Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1990, str. 306. ISBN 83-08-02577-3.</ref>, apostołka [[Litwa|Litwy]], [[święty|święta]] [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]] i [[Katoliccy patroni Polski|patronka Polski]].
| |
| − | | |
| − | '''Koligacje rodzinne''':
| |
| − | | |
| − | '''Charles I<sup>er</sup> d’Anjou''' (pol. ''Karol I Andegaweński'', wł. ''Carlo I d’Angiò'', węg. ''I. Károly'') (* w marcu 1226, † 7 stycznia 1285 w Foggi) – król Sycylii, Neapolu, Jerozolimy i Albanii, książę Achai, hrabia Andegawenii, Maine, Prowansji i Forcalquier, syn króla Francji Ludwika VIII Lwa i Blanki Kastylijskiej (córki króla Alfonsa VIII Szlachetnego), brat m.in. króla Ludwika IX Świętego.
| |
| − | | |
| − | Jego synem był m.in. (pra-pra-dz.) '''''Carlo II di Napoli'''' (pol. ''Karol II Andegaweński'', zwany ''Kulawym'') (* 1254, † 5 maja 1309 w Neapolu) – król Sycylii i Neapolu, tytularny król Jerozolimy. Syn króla Neapolu i Sycylii Karola I Andegaweńskiego i Beatrycze (córki hrabiego Prowansji – Rajmunda Berengara IV), który '''w 1270 r. został ożeniony z księżniczką Marią Węgierską. Mariaż ten służył przeciągnięciu dziadka panny młodej, (pra-pra-dz.) Beli IV, na stronę Karola I w planowanej wojnie z Bizancjum. Wojna ta nigdy nie wybuchła, ale to małżeństwo pozwoli później Andegawenom zdobyć tron Węgier'''. Jego synem był m.in. (pra-dz.) '''Karol Martel''' (ur. 1271-1295) – ks. Salerno, który 8 stycznia 1281 roku poślubił Klemencję Habsburżankę, córkę króla Niemiec – Rudolfa I. Jego synem był (dziadek) '''Karol I Robert''' (ur. 1288-1342) – kr. Węgier (od 1301), którego 3-cią żoną (od 1320) była Elżbieta Łokietkówna, córka Władysława, króla Polski. Ich jednym z synów był (ojciec) '''Ludwik I''' (ur. 1326-1382) – kr. Węgier (od 1342) i Polski (od 1370), którego 2-gą żoną (od 1353) była Elżbieta, c. Stefana II, bana Bośni. Ich jedną z trzech córek była '''Jadwiga''' (1373/1374-1399) – kr. Polski (od 1384); żona (od 1386) Władysława II Jagiełły, kr. Polski i w. ks. Litwy.
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
