Erdélyi szászul: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "Kategoria:2w Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii {{Uwaga| |strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Erd%C3%A9lyi_sz%C3%A1sz_nyelv |autorzy =...")
 
 
(Nie pokazano 2 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2w]]
+
[[Kategoria:1s]]
 +
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Transylvanian_Saxon_dialect
 +
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Transylvanian_Saxon_dialect&action=history
 +
|nota    = angielski
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Erd%C3%A9lyi_sz%C3%A1sz_nyelv
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Erd%C3%A9lyi_sz%C3%A1sz_nyelv
Linia 15: Linia 25:
 
  |
 
  |
  
−
[[Plik:Németek Erdélyben.svg|thumb|350px|Németek lakta területek Romániában 1918-ban (a mai romániai megyékre kivetítve)]]
+
[[Plik:Németek Erdélyben.svg|thumb|left|500px|Obszary zamieszkane przez Niemców w Rumunii w 1918 roku (z granicami dzisiejszych okregów rumuńskich)]]
 +
 
 +
'''Erdélyi szász nyelv''' (pol. ''Saksoński język Siedmiogrodu'', saks. ''Siweberjesch-Såksesch'' lub ''Såksesch'', niem. ''Siebenbürgisch-Sächsisch'' lub  ''siebenbürgisch-sächsische Sprache'', rum. ''Limba săsească'' lub ''dialectul săsesc'') jest uważany za najbardziej odległy dialekt języka niemieckiego, którym obecnie posługuje się bardzo niewielu mieszkańców [[Siedmiogrod]]u.
 +
 
 +
Język jest w rzeczywistości zbiorem kilku odrębnych dialektów, z równie dużymi różnicami w słownictwie, fonetyce, palatalizacji, koniugacji, a także między literaturą saksońską i niemiecką oraz językami dolnoniemieckimi. Ściśle spokrewniony jest z nim język dolnoniemiecki, który jest uważany za odrębny język, a także język luksemburski, który został teraz przekształcony w odrębny język. Istnieją również pewne podobieństwa z językiem niderlandzkim, ponieważ niektórzy przodkowie Sasów siedmiogrodzkich pochodzili z Flandrii (tutaj jednak mówienie o niezależnym języku flamandzkim byłoby nie na miejscu). Mają oni swoje własne tradycje literackie, jednak Sasi zawsze czuli się Niemcami, więc w ważniejszych sprawach posługiwali się niemieckim językiem standardowym, nie było już poważniejszych kroków w celu stworzenia całkowicie niezależnego języka literackiego.
  
−
Obszary zamieszkane przez Niemców w Rumunii w 1918 roku (przewidywane na dzisiejsze powiaty rumuńskie)
+
== Współczesność ==
  
−
Saksoński język Transylwanii jest uważany za najbardziej odległy dialekt języka niemieckiego, którym obecnie posługuje się bardzo niewielu w Siedmiogrodzie. Sasi Siedmiogrodu stracili większość swojego pierwotnego terytorium na własnej ziemi, więc większość Saksonii mieszka za granicą, głównie w Niemczech. Liczbę osób posługujących się tym językiem szacuje się na dwieście tysięcy.
+
We współczesności zdecydowana większość native speakerów emigrowała kilkoma falami, początkowo do Niemiec i Austrii, a następnie do USA, Kanady i innych krajów Europy Zachodniej, starając się zachować (przynajmniej czasowo) ) ich specyficzny język.
  
−
Az '''erdélyi szász nyelv'''et a [[német nyelv]] legtávolabbi dialektusának tartják számon, melyet ma már nagyon kevesen beszélnek [[Erdély]]ben. Az [[erdélyi szászok]] eredeti területük javarészét elvesztették saját földjükön, így nagyobb része a szászságnak külföldön él, elsősorban [[Németország]]ban. A nyelvet beszélők száma kétszázezer főre becsülhető.
+
Przed rewolucją rumuńską w 1989 roku większość siedmiogrodzkich Sasów nadal mieszkała w Siedmiogrodzie. Podczas komunistycznej dyktatury Nicolae Ceaușescu ''sprzedano'' wiele tysięcy tych Sasóœ za ogromną kwotę wypłaconą socjalistycznej Rumunii przez Niemcy Zachodnie.
  
−
Saksończyk z Siedmiogrodu jest w rzeczywistości zbiorem kilku odrębnych dialektów, z równie dużymi różnicami w słownictwie, fonetyce, palatalizacji, koniugacji, a także między literaturą saksońską i niemiecką oraz językami dolnoniemieckimi. Ściśle spokrewniony jest z nim język dolnoniemiecki, który jest uważany za odrębny język, a także język luksemburski, który został teraz przekształcony w odrębny język. Istnieją również pewne podobieństwa z językiem niderlandzkim, ponieważ niektórzy przodkowie Saksonii pochodzili z Flandrii (tutaj jednak mówienie o niezależnym języku flamandzkim byłoby zbędne). Saksończycy mają swoje własne tradycje literackie, jednak Sasi zawsze czuli się Niemcami, więc w ważniejszych sprawach posługiwali się niemieckim językiem standardowym, nie było już poważniejszych kroków w celu stworzenia całkowicie niezależnego języka literackiego.
+
Do 1990 roku liczba Sasóœ mieszkających w Siedmiogrodzie dramatycznie spadła. Krótko po upadku komunizmu, w latach 1991-1994, wielu z nich, którzy nadal pozostawali w Siedmiogrodzie, zdecydowało się ostatecznie wyemigrować do Niemiec, pozostawiając w Rumunii zaledwie mniejszość liczącą około 15–16 000 ludzi.
  
−
Az erdélyi szász tulajdonképpen több, egymástól is elkülönülő dialektusok összessége, melyek között ugyanúgy nagy eltérések vannak a szókincsben, hangtanban, palatalizációban, ragozásban, akárcsak a szász és a német irodalmi, valamint az [[alnémet nyelv]] között. Az alnémet nyelv közeli rokonságban áll hozzá, amelyet külön nyelvnek tartanak, illetve a [[luxemburgi nyelv]] is, melyet mára sikerült önálló nyelvvé alakítani. Bizonyos mértékű hasonlóságok vannak a [[holland nyelv]]vel is, mivel a szászok őseinek egy része [[flandria]]i területről ered (itt azonban felesleges lenne önálló [[flamand nyelv]]ről beszélni). A szásznak megvannak a maga irodalmi hagyományai, ennek ellenére a szászok mindig is németnek érezték magukat, ezért a fontosabb dolgokban a német standard nyelvet használták, nem voltak komolyabb lépések egy teljesen önálló irodalmi nyelv megteremtésére.
+
Liczbę rodzimych użytkowników języka szacuje się obecnie na 200.000 osób. Język ten jest językiem ojczystym obecnego prezydenta Rumunii Klausa Iohannisa.
  
 +
== Alfabet ==
 +
* A - a
 +
* B - be
 +
* C - ce
 +
* D - de
 +
* E - e
 +
* F - ef
 +
* G - ge
 +
* H - ha
 +
* I - i
 +
* J - jot
 +
* K - ka
 +
* L - el
 +
* M - em
 +
* N - en
 +
* O - o
 +
* P - pe
 +
* Q - ku
 +
* R - er
 +
* S - es
 +
* T - te
 +
* U - u
 +
* V - vau
 +
* W - we
 +
* X - ix
 +
* Y - ipsilon
 +
* Z - zet<ref name="TSl">''[https://www.omniglot.com/writing/transylvaniansaxon.htm Transylvanian Saxon language]''. Omniglot. [dostep:2021-02-08].</ref>
 +
 +
== Ortografia i wymowa ==
 +
=== Samogłoski ===
 +
* a - [a/aː]
 +
* au - [aʊ̯]
 +
* å - [ɔː]
 +
* ä - [ɛ/ɛː]
 +
* äi - [eɪ̯]
 +
* e - [ɛ~e~ə/eː]
 +
* ei - [aɪ̯]
 +
* ë - [e]
 +
* i - [ɪ/iː]
 +
* ië - [i]
 +
* o - [ɔ/oː]
 +
* u - [ʊ/uː]
 +
* uë - [u]
 +
* ü/y - [ʏ/yː]<ref name="TSl"/>
 +
 +
=== Spółgłoski ===
 +
* b - [b~p]
 +
* c - [k~g̊]
 +
* ch - [x~ʃ]
 +
* ck - [k]
 +
* d - [d~t]
 +
* dsch - [d͡ʒ]
 +
* f - [f]
 +
* g - [g~k~ʃ]
 +
* h - [h~ː]
 +
* j - [j]
 +
* k - [k~g̊]
 +
* l - [l]
 +
* m - [m]
 +
* n - [n]
 +
* ng - [ŋ]
 +
* nj - [ɲ]
 +
* p - [p~b̥]
 +
* pf - [p͡f]
 +
* qv - [kv]
 +
* r - [r~∅]
 +
* s - [s~ʃ~z]
 +
* sch - [ʃ]
 +
* ss - [s]
 +
* t - [t~d̥]
 +
* tsch - [t͡ʃ]
 +
* v - [f/v]
 +
* w - [v]
 +
* x - [ks]
 +
* z - [t͡s]<ref name="TSl"/>
 +
 +
== Bibliografia ==
 +
* ''Siebenbürgisch-Sächsisches Wörterbuch''. A. Schullerus, B. Capesius, A. Tudt, S. Haldenwang ''et al.'' (in German)
 +
** Band 1, Buchstabe A – C, 1925, de Gruyter, ASIN: B0000BUORT
 +
** Band 2, Buchstabe D – F, 1926, de Gruyter, ASIN: B0000BUORU
 +
** Band 3, Buchstabe G,    1971, de Gruyter, ASIN: B0000BUORV
 +
** Band 4, Buchstabe H – J, 1972
 +
** Band 5, Buchstabe K,    1975
 +
** Band 6, Buchstabe L,    1997, Böhlau Verlag, {{ISBN|978-3-412-03286-9}}
 +
** Band 7: Buchstabe M,    1998,  Böhlau Verlag, {{ISBN|978-3-412-09098-2}}
 +
** Band 8, Buchstabe N - P, 2002, Böhlau Verlag, {{ISBN|978-3-412-12801-2}}
 +
** Band 9: Buchstabe Q - R, 2007, Böhlau Verlag, {{ISBN|978-3-412-06906-3}}
 +
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
 +
 +
== Linki zewnętrzne ==
 +
* SibiWeb: [http://www.sibiweb.de/mundart/sprache.php3 Die Sprache des siebenbürgisch-sächsischen Volkes] von Adolf Schullerus (German)
 +
* Verband der Siebenbürgersachsen in Deutschland: [http://www.siebenbuerger.de/medien/sprachaufnahmen/ Sprachaufnahmen in siebenbürgisch-sächsischer Mundart] - Audiosamples (German, Såksesch)
 +
* Siebenbürgersachsen Baden-Württemberg: [http://www.siebenbuerger-sachsen-bw.de/buch/sachsen/12.htm Die Mundart der Siebenbürger Sachsen] von Waltraut Schuller (German)
 +
* [http://www.languagesandpeoples.com/Eng/Direct/Germanic/SglLgCtlGerTrslvHonigberg.htm Hörprobe in Siebenbürgersächsisch] (Mundart von Honigberg - Hărman) und Vergleich mit anderen Germanischen Sprachen (German)
 +
 +
[[Kategoria:Geografia]]
 +
[[Kategoria:Siedmiogród]]
 
[[Kategoria:Historia]]
 
[[Kategoria:Historia]]
 
[[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]]
−
[[Kategoria:Siedmiogród]]
+
[[Kategoria:Sasi Siedmiogrodzcy]]
 +
[[Kategoria:Niemcy w Królestwie Węgier]]
 +
[[Kategoria:Niemcy w Rumunii]]
 +
[[Kategoria:Királyföld]]

Aktualna wersja na dzień 09:14, 19 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Plik:Németek Erdélyben.svg
Obszary zamieszkane przez Niemców w Rumunii w 1918 roku (z granicami dzisiejszych okregów rumuńskich)

Erdélyi szász nyelv (pol. Saksoński język Siedmiogrodu, saks. Siweberjesch-Såksesch lub Såksesch, niem. Siebenbürgisch-Sächsisch lub siebenbürgisch-sächsische Sprache, rum. Limba săsească lub dialectul săsesc) jest uważany za najbardziej odległy dialekt języka niemieckiego, którym obecnie posługuje się bardzo niewielu mieszkańców Siedmiogrodu.

Język jest w rzeczywistości zbiorem kilku odrębnych dialektów, z równie dużymi różnicami w słownictwie, fonetyce, palatalizacji, koniugacji, a także między literaturą saksońską i niemiecką oraz językami dolnoniemieckimi. Ściśle spokrewniony jest z nim język dolnoniemiecki, który jest uważany za odrębny język, a także język luksemburski, który został teraz przekształcony w odrębny język. Istnieją również pewne podobieństwa z językiem niderlandzkim, ponieważ niektórzy przodkowie Sasów siedmiogrodzkich pochodzili z Flandrii (tutaj jednak mówienie o niezależnym języku flamandzkim byłoby nie na miejscu). Mają oni swoje własne tradycje literackie, jednak Sasi zawsze czuli się Niemcami, więc w ważniejszych sprawach posługiwali się niemieckim językiem standardowym, nie było już poważniejszych kroków w celu stworzenia całkowicie niezależnego języka literackiego.

Współczesność

We współczesności zdecydowana większość native speakerów emigrowała kilkoma falami, początkowo do Niemiec i Austrii, a następnie do USA, Kanady i innych krajów Europy Zachodniej, starając się zachować (przynajmniej czasowo) ) ich specyficzny język.

Przed rewolucją rumuńską w 1989 roku większość siedmiogrodzkich Sasów nadal mieszkała w Siedmiogrodzie. Podczas komunistycznej dyktatury Nicolae Ceaușescu sprzedano wiele tysięcy tych Sasóœ za ogromną kwotę wypłaconą socjalistycznej Rumunii przez Niemcy Zachodnie.

Do 1990 roku liczba Sasóœ mieszkających w Siedmiogrodzie dramatycznie spadła. Krótko po upadku komunizmu, w latach 1991-1994, wielu z nich, którzy nadal pozostawali w Siedmiogrodzie, zdecydowało się ostatecznie wyemigrować do Niemiec, pozostawiając w Rumunii zaledwie mniejszość liczącą około 15–16 000 ludzi.

Liczbę rodzimych użytkowników języka szacuje się obecnie na 200.000 osób. Język ten jest językiem ojczystym obecnego prezydenta Rumunii Klausa Iohannisa.

Alfabet

  • A - a
  • B - be
  • C - ce
  • D - de
  • E - e
  • F - ef
  • G - ge
  • H - ha
  • I - i
  • J - jot
  • K - ka
  • L - el
  • M - em
  • N - en
  • O - o
  • P - pe
  • Q - ku
  • R - er
  • S - es
  • T - te
  • U - u
  • V - vau
  • W - we
  • X - ix
  • Y - ipsilon
  • Z - zet[1]

Ortografia i wymowa

Samogłoski

  • a - [a/aː]
  • au - [aʊ̯]
  • å - [ɔː]
  • ä - [ɛ/ɛː]
  • äi - [eɪ̯]
  • e - [ɛ~e~ə/eː]
  • ei - [aɪ̯]
  • ë - [e]
  • i - [ɪ/iː]
  • ië - [i]
  • o - [ɔ/oː]
  • u - [ʊ/uː]
  • uë - [u]
  • ü/y - [ʏ/yː][1]

Spółgłoski

  • b - [b~p]
  • c - [k~g̊]
  • ch - [x~ʃ]
  • ck - [k]
  • d - [d~t]
  • dsch - [d͡ʒ]
  • f - [f]
  • g - [g~k~ʃ]
  • h - [h~ː]
  • j - [j]
  • k - [k~g̊]
  • l - [l]
  • m - [m]
  • n - [n]
  • ng - [ŋ]
  • nj - [ɲ]
  • p - [p~b̥]
  • pf - [p͡f]
  • qv - [kv]
  • r - [r~∅]
  • s - [s~ʃ~z]
  • sch - [ʃ]
  • ss - [s]
  • t - [t~d̥]
  • tsch - [t͡ʃ]
  • v - [f/v]
  • w - [v]
  • x - [ks]
  • z - [t͡s][1]

Bibliografia

  • Siebenbürgisch-Sächsisches Wörterbuch. A. Schullerus, B. Capesius, A. Tudt, S. Haldenwang et al. (in German)
    • Band 1, Buchstabe A – C, 1925, de Gruyter, ASIN: B0000BUORT
    • Band 2, Buchstabe D – F, 1926, de Gruyter, ASIN: B0000BUORU
    • Band 3, Buchstabe G, 1971, de Gruyter, ASIN: B0000BUORV
    • Band 4, Buchstabe H – J, 1972
    • Band 5, Buchstabe K, 1975
    • Band 6, Buchstabe L, 1997, Böhlau Verlag,
    • Band 7: Buchstabe M, 1998, Böhlau Verlag,
    • Band 8, Buchstabe N - P, 2002, Böhlau Verlag,
    • Band 9: Buchstabe Q - R, 2007, Böhlau Verlag,

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Transylvanian Saxon language. Omniglot. [dostep:2021-02-08].

Linki zewnętrzne
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Erdélyi_szászul&oldid=52918”