Kőhalomszék: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "Kategoria:3w Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii {{Uwaga| |strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/K%C5%91halomsz%C3%A9k |autorzy = https:/...")
 
 
(Nie pokazano 14 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
[[Kategoria:3w]]
+
[[Kategoria:1s]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
Linia 14: Linia 14:
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |
 
  |
[[Plik:Repser Stuhl.svg|right|400px|thumb|„Scaunul Rupea” în secolul al XV-lea]]
 
  
'''Kőhalomszék''' (másként ''Kőhalom szék'', ''Kőhalom-szék'' vagy ''Kosd szék'', [[német nyelv|németül]] ''Stuhl Reps'', [[erdélyi szász nyelv]]en ''Stuhl Räppes'') különleges közigazgatási egység volt a [[Magyar Királyság]]ban, [[Erdély]]ben: az [[erdélyi szászok|erdélyi szász]] székek egyike volt a [[14. század]]tól 1876-ig. Területe 619 km², a terület lakóinak száma 1891-ben 21.387 fő, székhelye [[Kőhalom]] volt.
+
[[Plik:Scaunul Rupea CoA.png|thumb|left|150px|Herb Kőhalomszék]]
 +
[[Plik:Repser Stuhl.svg|right|400px|thumb|700px|Kőhalomszék” w XV wieku]]
 +
[[Plik:Repser Stuhl - Scaunul Rupea, Josephinische Landesaufnahme 1769-73 cut.jpg|thumb|700px|Mapa Kőhalomszék]]
  
==Fekvése==
+
'''Kőhalomszék''', inaczej '''''Kőhalom szék''''', '''''Kőhalom-szék''''' lub '''''Kosd szék'''' (pol. ''lokacja Reps'', niem. ''Stuhl Reps'', sax. ''Stuhl Räppes'', rum. ''Scaunul Rupea'') była specjalną jednostką administracyjną w [[Królestwo|Królestwie Węgier]] w [[Siedmiogrod]]zie; była to jedna z [[sas]]kich lokacji w Siedmiogrodzie od XIV wieku do 1876 roku. Miał powierzchnię 619 km², ludność w 1891 roku wynosiła 21 387, a jego siedziba znajdowała się w [[Kőhalom]] (rum. ''Rupea'').
[[Plik:Repser Stuhl - Scaunul Rupea, Josephinische Landesaufnahme 1769-73 cut.jpg|thumb|250px|Kőhalomszék térképe]]
 
[[Erdély]] délkeleti részén, északról [[Udvarhelyszék]], keletről [[Felső-Fehér vármegye]], délről [[Fogarasföld|Fogaras vidék]], nyugatról [[Nagysinkszék]], [[Felső-Fehér vármegye]] és [[Segesvárszék]] határolta.
 
  
==Története==
+
== Lokalizacja ==
[[Plik:Scaunul Rupea CoA.png|thumb|120px|Kőhalomszék címere]]
 
A [[reformáció]] előtt a kosdi káptalansághoz tartozott.
 
  
Nevét 1512-ben említette először oklevél a kőhalomszéki falusi elöljárókkal kapcsolatban: "Symone Gereb in Ugra Nicolao similiter Gereb et Luca Zygyartho in Thykus, Petro Biro in dicta Kyralhalma et altero Petro Thorda in eadem Kyralhalma" (TT 1891. 629. Mayláth).
+
Graniczy w południowo-wschodniej części Siedmiogrodu, od północy z [[Udvarhelyszék]], od wschodu z komitatem [[Felső-Fehér vármegye]], od południa z regionem [[Fogarasföld]], od zachodu z [[Nagysinkszék]], komitatem [[Felső-Fehér vármegye]] i [[Segesvárszék]].
  
Kőhalomszék feltehetően a [[I. Károly magyar király|Károly Róbert]] király ellen föllázadt és 1324-ben Kőhalom várában megostromlott Henning szász ispánnal kapcsolatban említett királyi vár körül szerveződött, Kőhalom meg nem nevezett időben a szászoké lett, akik úgynevezett mentsvárként használták, vagyis Kőhalom város minden lakosának lakhelye volt a várban veszély esetén. A várat 1691-1699 között korszerűsítették, 1704-1708 között a [[kurucok]]é volt, később pusztulni kezdett, a 19. századra pedig már csak rom maradt.
+
== Historia ==
  
[[Fájl:Kőhalom.jpg|bélyegkép|jobbra|250px|[[Kőhalom]], az egykori Kőhalomszék központja]]
+
[[Plik:Kőhalom.jpg|thumb|left|250px|[[Kőhalom]], centrum dawnego Kőhalomszék]]
  
Kőhalom szász népe a [[reformáció]] után [[lutheránus]] lett, ez időtől az [[Árpád-kor]]i eredetű, 15-17. századi [[Erődítmény|erődített]] templomok birtokosa is.
+
Przed reformacją należał do kapituły Kosd.
  
1786-1790 táján [[II. József magyar király|II. József]] alatt [[Fogaras vármegye|Fogaras vármegyébe]] osztották, a király halála után azonban önállóságát visszanyerte.  
+
Jej nazwa została po raz pierwszy wymieniona w 1512 roku wraz z dyplomem w związku ze starszymi wioski Kőhalomszék: „''Symone Gereb in Ugra Nicolao similiter Gereb et Luca Zygyartho w Thykus, Petro Biro in dicta Kyralhalma et altero Petro Thorda in eadem Kyralhalma''” (TT 1891. 629. Maylát
  
1787-ben lélekszáma 17.256 fő volt, 3773 házzal, 4119 családdal.  
+
Została prawdopodobnie zorganizowana wokół zamku królewskiego w [[Kőhalom]], który by oblegany w 1324 roku w związku z buntem [[sas]]kiego ''[[ispán]]a'' Henning (czyli mieszkańca zamku), skierowanym przeciwko królowi [[Karol Robert|Karolowi Robertowi]]. Zamek był modernizowany w latach 1691-1699, w latach 1704-1708 należał do Kuruców, później zaczął niszczeć, a do XIX wieku pozostały tylko ruiny.
  
1850-1854 között a [[Bach-korszak]]ban a Nagyszebeni Katonai Kerület kőhalmi körzetének garati, kacai, kőhalmi, ugrai és zsiberki alkörzetébe került, 1854-1860 között pedig a brassói kerületbe osztották. Az önkényuralom bukásával visszanyert önállóságát ezután 1876-ig, a vármegyerendezésig megtartotta. Az 1876. évi XXXIII. törvénycikk alapján az újonnan alakított [[Nagy-Küküllő vármegye]] kebelezte be.
+
Sasi, którzy przybyli do Kőhalom za czasów [[Arpadowie|Arpadów]], w XV-XVII wieku stali się po reformacji luteranami, a także właścicielami warownych kościołów z XVI wieku.
  
1870-ben 21.387 lakosa volt, melyből 10.620 (49,7%) evangélikus, 7.307 (34,2%) ortodox, 2.044 (9,6%) görög katolikus, 1.003 (4,7%) református, 337 (1,6%) római katolikus és 76 egyéb (főleg unitárius) vallású volt. 50% német, 43,5% román és 6,5% magyar nemzetiségű.
+
Około 1786-1790 za panowania Józefa II została przyłączona do komitatu [[Fogaras vármegye]], lecz po śmierci króla odzyskał niezależność.
  
== Települései ==
+
W 1787 r. liczba mieszkańców wynosiła 17 256, przy 3 773 domach i 4 119 rodzinach.
Kőhalomszékhez 19 helység tartozott. (Zárójelben a német név szerepel.)
 
  
* [[Felmér]] ''(Felmern)''
+
Na podstawie artykułu prawnego XXXIII z 1876 r. została przyłączona do nowo utworzonego komitatu [[Nagy-Küküllő vármegye]].
* [[Garat (település)|Garat]] avagy Garád ''(Stein)'', Styéna
 
* [[Halmágy]] ''(Halwegwn)'', Hélmázá
 
* [[Homoród (Brassó megye)|Homoród]] ''(Homrod)''
 
* [[Homoróddaróc]] avagy Daróc ''(Draß)''
 
* [[Kaca]] ''(Katzendorf)''
 
* [[Kóbor]] ''(Kivern)'', Kubura
 
* [[Kőhalom]] ''(Reps)'' város, külterülete Turzon ''(Freithum)'' (lásd alább), 1850: 4 ház 5 családjában 27 fő]), lélekszáma mezővárosként 1787: 403 ház 540 családjában 2015 fő, 1850: 588 ház 723 családjában 2624 fő, 1870: 18 község és 1 lakott hely.  
 
* [[Lemnek]] avagy Lebnek ''(Leblang)'', Lovnik
 
* [[Mirkvásár]] ''(Streiforth)'', Martyása
 
* [[Oláhtyúkos]] ''(Walachisch Tekes)'', Gainár
 
* [[Olthévíz]] avagy Turzon (''Warmwasser'', erdélyi szászul ''Warmbach''), [[praedium]]
 
* [[Sona (Brassó megye)|Sona]], ''(Schönen)'', Sonág
 
* [[Sövénység]] avagy Sövényszeg ''(Schweicher)'', Csiser
 
* [[Szászfehéregyháza]] avagy Fejéregyháza ''(Weßkirch)'', Gyishrics
 
* [[Szásztyúkos]] ''(Deutsch Teckes)'', Gelinár
 
* [[Szászzsombor]] avagy Sombor ''(Sommerburg)'', Simbor {Olvasva: Zsimbor}
 
* [[Ugra (Románia)|Ugra]] avagy Szászugra ''(Galt)''
 
* [[Zsiberk]] ''(Senburg)''
 
  
==Források==
+
W 1870 r. Liczyło 21 387 mieszkańców, w tym
* {{Tekintő}}
+
 
 +
== Populacja ==
 +
 
 +
=== Skład narodowościowy ===
 +
 
 +
* Niemcy − 50%,
 +
* Rumuni − 43,5% i
 +
* Węgrzy − 6,5%.
 +
 
 +
=== Wyznania ===
 +
* luteranie − 10 620 (49,7%),
 +
* prawosławni − 7 307 (34,2%),
 +
* grekokatolicy − 2 044 (9,6%),
 +
* reformowani − 1003 (4,7%),
 +
* katolicy − 337 (1,6%)% i
 +
* inni − 76 (główni unitarianie)
 +
 
 +
== Miejscowości lokacji ==
 +
 
 +
{| {{széptáblázat}}
 +
! Nazwa rumuńska
 +
! Nazwa niemiecka
 +
! Nazwa lokalna
 +
! Nazwa węgierska
 +
! Nazwa łacińska
 +
|-
 +
| ''[[Cața]]'' || ''[[Katzendorf]]'' || ''[[Kazenderf]]<br>[[Katsndref]]'' || ''[[Kaca]]'' ||
 +
|-
 +
| ''[[Cobor]]''<br>poprzednio<br>''[[Covor]]'' || ''[[Kiwern]]<br>[[Küwern]]<br>[[Buchorn]]<br>[[Kobern]]'' || ''[[Kîwern]]<br>[[Kuivern]]<br>[[Kuevern]]'' || ''[[Kóbor]]'' ||
 +
|-
 +
| ''[[Dacia]]''<br>poprzednio<br>''[[Ștenea]]'' || ''[[Stein]]'' || ''[[Ste]]<br>[[Stin]]<br>[[Štîn]]'' || ''[[Garat]]'' ||
 +
|-
 +
| ''[[Drăușeni]]''<br>poprzednio<br>''[[Draușeni]]<br>[[Draos]]<br>[[Draoș]]<br>[[Dras]]<br>[[Drasu]]'' || ''[[Draas]]<br>[[Drausz]]<br>[[Draes]]<br>[[Dräss]]<br>[[Drauß]]'' || ''[[Dras]]<br>[[Drâts]]<br>[[Drauz]]'' || ''[[Homoróddaróc]]<br>[[Daróc]]'' ||
 +
|-
 +
| ''[[Felmer]]'' || ''[[Felmern]]'' || ''[[Fälmern]]'' || ''[[Felmér]]''<ref>[http://dictionar.referinte.transindex.ro/index.php3?action=betu&betu=f&co=nemet Dicționar de localități din Transilvania]</ref> ||
 +
|-
 +
| ''[[Fișer]]''<br>poprzednio<br>''[[Fișeriu]]<br>[[Cișer]]<br>[[Șoveniu]]'' || ''[[Schweischer]]<br>[[Schweisser]]'' || || ''[[Sövénység]]<br>[[Sövényszeg]]'' ||
 +
|-
 +
| ''[[Hălmeag]]'' || ''[[Halmagen]]'' || ''[[Halmajen]]'' || ''[[Halmágy]]'' ||
 +
|-
 +
| ''[[Homorod]]'' || ''[[Hamruden]]<br>[[Hameruden]]<br>[[Hammeroden]]<br>[[Homoroden]]<br>[[Homrod]]'' || || ''[[Homoród]]'' ||
 +
|-
 +
| ''[[Jibert]]''<br>poprzednio<br>''[[Șibert]]<br>[[Șiberga]]<br>[[Jibergu]]'' || ''[[Seiburg]]<br>[[Sibricht]]'' || ''[[Soeibrig]]<br>[[Seibrig]]<br>[[Zeibriχ]]'' || ''[[Zsiberk]]'' ||
 +
|-
 +
| ''[[Jimbor]]'' || ''[[Sommerburg]]'' || ''[[Sommerburch]]'' || ''[[Székelyzsombor]]''<br>do 1899<br>''[[Zsombor]]'' ||
 +
|-
 +
| ''[[Lovnic]]'' || ''[[Leblang]]<br>[[Löweneck]]<br>[[Löwlingen]]'' || ''[[Lihwleng]]<br>[[Lieflengk]]'' || ''[[Lemnek]]<br>[[Lebnek]]'' ||
 +
|-
 +
| ''[[Mercheașa]]'' || ''[[Streitforth]]<br>[[Steritforth]]'' || ''[[Streitfert]]<br>[[Štret'tfert]]'' || ''[[Mirkvásár]]'' ||
 +
|-
 +
| ''[[Rupea]]<br>poprzednio<br>''[[Cohalm, Holuma]]'' || ''[[Reps]]<br>[[Rupes]]<br>[[Kuhalme]]'' || ''[[Räppes]]'' || ''[[Kőhalom]]'' ||
 +
|-
 +
| ''[[Șona]]'' || ''[[Schönen]]<br>[[Schona]]<br>[[Schöner]]<br>[[Schönau]]'' || ''[[Schinen, Šînen]]'' || ''[[Sona]]'' ||
 +
|-
 +
| ''[[Ticușu Nou]]''<br>formalnie znany jako<br>''[[Ticușul Românesc]]'' || ''[[Konradsdorf]]<br>[[Walachisch Tekes]]<br>[[Rumänisch Tekes]]'' || ''[[Blesch-Tâkes]]'' || ''[[Felsőtyukos]]<br>[[Oláhtyukos]]'' || ''[[Valachiex Tikos]]''
 +
|-
 +
| ''[[Ticușu Vechi]]''<br>poprzednio<br>''[[Tecușul Vechi]]<br>[[Ticușul Săsesc]]<br>[[Ticușul Sașilor]]<br>[[Găinar]]'' || ''[[Deutsch-Tekes]]'' || ''[[Täkes]]<br>[[Täckes]]'' || ''[[Szástayukos]]<br>[[Tyukos]]'' ||
 +
|-
 +
| ''[[Ungra]]'' || ''[[Galt]]'' || || ''[[Ungra]]<br>[[Szászugra]]'' ||
 +
|-
 +
| ''[[Viscri]]''<br>poprzednio<br>''[[Giscriu]]'' || ''[[Deutsch-Weißkirch]]<br>[[Deutschweißkirch]]'' || ''[[Weiskirich]]<br>[[Veiskiriχ]]<br>[[Veeskirχ]]'' || ''[[Fehéregyháza]]<br>[[Szászfejéregyház]]<br>[[Szászfehéregyháza]]''<br>tłum.<br>''Saski Biały Kościół'' ||
 +
|-
 +
|}
 +
 
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
 +
 
 +
== Źródła ==
 +
* Tekintő. ''[https://web.archive.org/web/20110710231100/http://www.fatornyosfalunk.com/html/erdelyi_helynevkonyv.html Erdélyi helynévkönyv]''. Opracowanie: Vistai András János. [Bez miejsca i roku, publikowane tylko w sieci WWW.] Tom 1–3. (kötet).
 
* Magyar katolikus lexikon
 
* Magyar katolikus lexikon
 
* [[A Pallas nagy lexikona]]
 
* [[A Pallas nagy lexikona]]
  
{{Portál|Erdély|-|}}
+
[[Kategoria:Geografia]]
 
+
[[Kategoria:Siedmiogród]]
[[Kategória:Királyföld]]
+
[[Kategoria:Historia]]
 +
[[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Sasi Siedmiogrodzcy]]
 +
[[Kategoria:Niemcy w Królestwie Węgier]]
 +
[[Kategoria:Niemcy w Rumunii]]
 +
[[Kategoria:Királyföld]]

Aktualna wersja na dzień 11:18, 17 mar 2021

Plik:Scaunul Rupea CoA.png
Herb Kőhalomszék
Plik:Repser Stuhl.svg
Kőhalomszék” w XV wieku

Kőhalomszék, inaczej Kőhalom szék, Kőhalom-szék lub Kosd szék' (pol. lokacja Reps, niem. Stuhl Reps, sax. Stuhl Räppes, rum. Scaunul Rupea) była specjalną jednostką administracyjną w Królestwie Węgier w Siedmiogrodzie; była to jedna z saskich lokacji w Siedmiogrodzie od XIV wieku do 1876 roku. Miał powierzchnię 619 km², ludność w 1891 roku wynosiła 21 387, a jego siedziba znajdowała się w Kőhalom (rum. Rupea).

Lokalizacja

Graniczy w południowo-wschodniej części Siedmiogrodu, od północy z Udvarhelyszék, od wschodu z komitatem Felső-Fehér vármegye, od południa z regionem Fogarasföld, od zachodu z Nagysinkszék, komitatem Felső-Fehér vármegye i Segesvárszék.

Historia

Plik:Kőhalom.jpg
Kőhalom, centrum dawnego Kőhalomszék

Przed reformacją należał do kapituły Kosd.

Jej nazwa została po raz pierwszy wymieniona w 1512 roku wraz z dyplomem w związku ze starszymi wioski Kőhalomszék: „Symone Gereb in Ugra Nicolao similiter Gereb et Luca Zygyartho w Thykus, Petro Biro in dicta Kyralhalma et altero Petro Thorda in eadem Kyralhalma” (TT 1891. 629. Maylát

Została prawdopodobnie zorganizowana wokół zamku królewskiego w Kőhalom, który by oblegany w 1324 roku w związku z buntem saskiego ispána Henning (czyli mieszkańca zamku), skierowanym przeciwko królowi Karolowi Robertowi. Zamek był modernizowany w latach 1691-1699, w latach 1704-1708 należał do Kuruców, później zaczął niszczeć, a do XIX wieku pozostały tylko ruiny.

Sasi, którzy przybyli do Kőhalom za czasów Arpadów, w XV-XVII wieku stali się po reformacji luteranami, a także właścicielami warownych kościołów z XVI wieku.

Około 1786-1790 za panowania Józefa II została przyłączona do komitatu Fogaras vármegye, lecz po śmierci króla odzyskał niezależność.

W 1787 r. liczba mieszkańców wynosiła 17 256, przy 3 773 domach i 4 119 rodzinach.

Na podstawie artykułu prawnego XXXIII z 1876 r. została przyłączona do nowo utworzonego komitatu Nagy-Küküllő vármegye.

W 1870 r. Liczyło 21 387 mieszkańców, w tym

Populacja

Skład narodowościowy

  • Niemcy − 50%,
  • Rumuni − 43,5% i
  • Węgrzy − 6,5%.

Wyznania

  • luteranie − 10 620 (49,7%),
  • prawosławni − 7 307 (34,2%),
  • grekokatolicy − 2 044 (9,6%),
  • reformowani − 1003 (4,7%),
  • katolicy − 337 (1,6%)% i
  • inni − 76 (główni unitarianie)

Miejscowości lokacji

Nazwa rumuńska Nazwa niemiecka Nazwa lokalna Nazwa węgierska Nazwa łacińska
Cața Katzendorf Kazenderf
Katsndref
Kaca
Cobor
poprzednio
Covor
Kiwern
Küwern
Buchorn
Kobern
Kîwern
Kuivern
Kuevern
Kóbor
Dacia
poprzednio
Ștenea
Stein Ste
Stin
Štîn
Garat
Drăușeni
poprzednio
Draușeni
Draos
Draoș
Dras
Drasu
Draas
Drausz
Draes
Dräss
Drauß
Dras
Drâts
Drauz
Homoróddaróc
Daróc
Felmer Felmern Fälmern Felmér[1]
Fișer
poprzednio
Fișeriu
Cișer
Șoveniu
Schweischer
Schweisser
Sövénység
Sövényszeg
Hălmeag Halmagen Halmajen Halmágy
Homorod Hamruden
Hameruden
Hammeroden
Homoroden
Homrod
Homoród
Jibert
poprzednio
Șibert
Șiberga
Jibergu
Seiburg
Sibricht
Soeibrig
Seibrig
Zeibriχ
Zsiberk
Jimbor Sommerburg Sommerburch Székelyzsombor
do 1899
Zsombor
Lovnic Leblang
Löweneck
Löwlingen
Lihwleng
Lieflengk
Lemnek
Lebnek
Mercheașa Streitforth
Steritforth
Streitfert
Štret'tfert
Mirkvásár
Rupea
poprzednio
Cohalm, Holuma
Reps
Rupes
Kuhalme
Räppes Kőhalom
Șona Schönen
Schona
Schöner
Schönau
Schinen, Šînen Sona
Ticușu Nou
formalnie znany jako
Ticușul Românesc
Konradsdorf
Walachisch Tekes
Rumänisch Tekes
Blesch-Tâkes Felsőtyukos
Oláhtyukos
Valachiex Tikos
Ticușu Vechi
poprzednio
Tecușul Vechi
Ticușul Săsesc
Ticușul Sașilor
Găinar
Deutsch-Tekes Täkes
Täckes
Szástayukos
Tyukos
Ungra Galt Ungra
Szászugra
Viscri
poprzednio
Giscriu
Deutsch-Weißkirch
Deutschweißkirch
Weiskirich
Veiskiriχ
Veeskirχ
Fehéregyháza
Szászfejéregyház
Szászfehéregyháza

tłum.
Saski Biały Kościół

Przypisy

Źródła