Čierny Balog: Różnice pomiędzy wersjami
| (Nie pokazano 9 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:1o]] |
[[Kategoria:Strony skompilowane]] | [[Kategoria:Strony skompilowane]] | ||
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]] | ||
| Linia 26: | Linia 26: | ||
| | | | ||
| − | '''Čierny Balog''' | + | '''Čierny Balog''', ''Balog'' lub ''Čierny Hronec'' <sup><small>(do 1927 r.)</small></sup>, ''Čierny Blh''<sup><small>(w latach 1948-1951)</small></sup> (pol. ''Čierny Balog'', węg. ''Feketebalog'', niem. ''Schwarzwasser'') – wieś ([[obec]]) w [[Powiat Brezno|powiecie Brezno]] w [[Kraj bańskobystrzycki|kraju bańskobystrzyckim]] na [[Słowacja|Słowacji]]. Powierzchnia 147,1 km², liczba mieszkańców 5227 (spis ludności z 21.05.2011). |
| − | |||
| − | '' | ||
Czarny Balog leży na pograniczu [[Rudawy Weporskie|Rudaw Weporskich]] i [[Kotlina Brezneńska|Kotliny Brezneńskiej]], przy czym teren katastralny wsi obejmuje całość rozległej, górnej części dorzecza [[Czarny Hron|Czarnego Hronu]], sięgającego długimi dolinami w głąb grupy Balockich Wierchów ([[język słowacki|słow.]] ''Balocké vrchy'') aż po główny grzbiet pasma. Aktualne centrum wsi znajduje się na wysokości ujścia dużego potoku Vydrová do Czarnego Hronu, ok. 550 n.p.m. | Czarny Balog leży na pograniczu [[Rudawy Weporskie|Rudaw Weporskich]] i [[Kotlina Brezneńska|Kotliny Brezneńskiej]], przy czym teren katastralny wsi obejmuje całość rozległej, górnej części dorzecza [[Czarny Hron|Czarnego Hronu]], sięgającego długimi dolinami w głąb grupy Balockich Wierchów ([[język słowacki|słow.]] ''Balocké vrchy'') aż po główny grzbiet pasma. Aktualne centrum wsi znajduje się na wysokości ujścia dużego potoku Vydrová do Czarnego Hronu, ok. 550 n.p.m. | ||
| − | Wieś powstała przez połączenie szeregu rozrzuconych dawniej wśród lasów osad drwali i węglarzy oraz zakładanych na wykarczowanych łazach osiedli, które powstawały poczynając od 1565 r.: Balog, Dobroč, Dolina, Fajtov, Jánošovka, Jergov, Látky, Komov, Krám, Krškov, Medveďov, Pustô, Vydrovo i Závodie. Do połowy XIX w. jej mieszkańcy żyli wyłącznie z pracy w lasach. Później część z nich znalazła zajęcie w rozbudowującej się hucie w [[Podbrezová|Podbrezovej]], od której dotarła do wsi budowana od 1908 r. linia kolei wąskotorowej ([[Čiernohronská železnica|Czarnohrońska Kolej Leśna]]) | + | Wieś powstała przez połączenie szeregu rozrzuconych dawniej wśród lasów osad drwali i węglarzy oraz zakładanych na wykarczowanych łazach osiedli, które powstawały poczynając od 1565 r.: Balog, Dobroč, Dolina, Fajtov, Jánošovka, Jergov, Látky, Komov, Krám, Krškov, Medveďov, Pustô, Vydrovo i Závodie<ref>http://www.ciernybalog.sk/historia.phtml?id3=35064 Osady obce</ref>. Do połowy XIX w. jej mieszkańcy żyli wyłącznie z pracy w lasach. Później część z nich znalazła zajęcie w rozbudowującej się hucie w [[Podbrezová|Podbrezovej]], od której dotarła do wsi budowana od 1908 r. linia kolei wąskotorowej ([[Čiernohronská železnica|Czarnohrońska Kolej Leśna]]). |
| − | + | Od Hronca do osady Dobroč rzeka graniczy z wąskotorową [[Čiernohronská železnica]], która w czasie największej ekspansji osiągnęła długość prawie 132 km. | |
| − | + | Przez wieś, a następnie przez przełęcz [[Tlstý javor]] 1019 (m n.p.m.) biegnie szosa (droga krajowa nr 529) z [[Brezno|Brezna]] do [[Hriňová|Hriňovej]]. | |
| − | + | W latach międzywojennych (1933 i 1936) wieś był miejscem wielkich strajków robotników leśnych. | |
| − | == | + | == Topografia == |
| − | |||
| − | + | Duża wieś znajduje się w sercu [[Veporské vrchy|Veporských vrchov]], około 4 km na południe od [[Brezno|Brezna]]. Składa się z 13 osad, położonych wzdłuż potoku [[Čierny Hron|Čierného Hrona]] oraz w przyległych dolinach, otoczonych gęstymi lasami. Rzeka stanowi oś terytorium i płynie dalej na północny zachód w kierunku [[Hronec (powiat Brezno)|Hroncu]], gdzie wpada do [[Hron]]u. | |
| − | === | + | == Historia == |
| − | |||
| − | + | Osadnictwo okolic Czarnego Balogu nastąpiło w większym stopniu w XV wieku, kiedy to na [[Horehronie]] przybyli pasterze wołoscy. Sto lat później zaczęli osiedlać się tu drwale, którzy już około 1550 roku prowadzili tu wyrąb na potrzeby kopalni i hut. Pierwsza pisemna wzmianka o osadzie w dolinie pochodzi z 11 czerwca 1607 roku. | |
| − | |||
| − | + | Najstarszą osadą we wsi jest Krám (z niem. ''sklep'', ''magazyn''), który powstał około 1563 roku jako baza drwali z siedzibą ich mistrza oraz magazyny narzędzi i żywności. Oprócz wyrębu i flisactwa mieszkańcy zajmowali się także rolnictwem oraz hodowlą bydła i owiec. Stopniowo zaczęły powstawać nowe pastwiska, a z czasem i osady, które na nowo powstałych terenach tworzyły siedliska bliżej źródeł drewna i rudy żelaza. | |
| − | Osada Jergov | + | Osada Jergov w pobliżu sztolni rudy żelaza jest wzmiankowana w 1615 roku, później powstała osada Balog, która ostatecznie stała się ośrodkiem drwali. Ekspansja była kontynuowana z Závodí, Medveď, Fajt, Komov i innych. Został nazwany ''Čierny'' Hron (Czarnym Hronem) z powodu ciemnych osadów w rzece, a w XVIII wieku osady zaczęto nazywać '''Čiernohronský Balog''' (Czarnohronskim Balogiem) od ówczesnej największej osady. Stopniowo, wraz z rozwojem wyrębu, górnictwa rud, rolnictwa, pasterstwa i rzemiosła, populacja rosła i osiągnęła 6400 w latach 70. XX wieku |
| − | == | + | == Kultura i atrakcje == |
| − | === | + | === Pomniki === |
| − | * | + | * Rzymskokatolicki kościół Wniebowzięcia NMP w osadzie Čierny Balog, jednonawowa budowla klasycystyczna z prostokątnym zakończeniem prezbiterium i wieżą wchodzącą w skład kościoła z 1804 roku. Stoi na miejscu starszego drewnianego kościoła z 1753 r.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu |
| priezvisko = | | priezvisko = | ||
| meno = | | meno = | ||
| Linia 70: | Linia 65: | ||
| jazyk = | | jazyk = | ||
}} </ref> | }} </ref> | ||
| − | * | + | * Rzymskokatolicki kościół Przemienienia Pańskiego w osadzie Dobroč, prosta jednonawowa budowla z wielobocznym zakończeniem prezbiterium i wieżą stanowiącą część bryły kościoła (1936 r.). |
| − | * | + | * [[Čiernohronská železnica|Kolej wąskotorowa Čiernohronská]], którą zaczęto budować w 1908 roku. Na przełomie tysiącleci Lasy Państwowe Republiki w [[Vydrovo (dolina)|Vydrovskej doline]] zaczęły budować Leśny Skansen z ekspozycjami poświęconymi pozyskiwaniu drewna i obróbce drewna, gospodarce leśnej i życiu drwali. |
| + | |||
<gallery> | <gallery> | ||
| − | image:Čierny Balog, kostel, 2017 (01).jpg| | + | image:Čierny Balog, kostel, 2017 (01).jpg|Kościół Wniebowzięcia NMP |
| − | image:Dobroc Cierny Balog church.JPG| | + | image:Dobroc Cierny Balog church.JPG|kościół Przemienienia Pańskiego |
image:Svaty Jan CHZ side track.JPG|Čiernohorská železnica | image:Svaty Jan CHZ side track.JPG|Čiernohorská železnica | ||
image:CHZ railcar Vydrovo.JPG | image:CHZ railcar Vydrovo.JPG | ||
| Linia 80: | Linia 76: | ||
</gallery> | </gallery> | ||
| − | == | + | == Turystyka == |
| − | === | + | Atrakcją turystyczną wsi jest utworzony w dolinie Vydrová skansen leśny, do którego jeździ z Podbrezovej uruchomiona ponownie w 1992 r. po dłuższej przerwie Czarnohrońska Kolej Leśna. |
| − | * [[Jozef Dekret Matejovie]] (* | + | |
| − | * [[Róbert Albert Gottier]] (* | + | == Osobowości wioski == |
| − | * [[Ladislav Ťažký]] (* | + | === Tubylcy === |
| − | * [[Jozef Kliment]] (* | + | |
| − | * [[Anton Auxt]] (* | + | * [[Jozef Dekret Matejovie]] (*1774, † 1841), jeden z pionierów nowoczesnej gospodarki leśnej na terenie ówczesnych Węgier |
| − | * [[ | + | * [[Róbert Albert Gottier]] (*1897, † 1968), organizator walk klasowych, ruchu antyfaszystowskiego i SNP na Horehronie. Wiceprzewodniczący Zgromadzenia Narodowego (1945-1954). |
| − | * [[Peter Kováčik]] (* | + | * [[Ladislav Ťažký]] (*1924, † 2011), prozaik, publicysta, dramaturg i scenarzysta. |
| − | * [[Tibor Šagát]], (* | + | * [[Jozef Kliment]] (*1928, † 2007), specjalista ds. Rolnictwa, profesor uniwersytecki |
| − | * [[Viktor Pečovský]] (* | + | * [[Anton Auxt]] (*1931, † 1987), pedagog i matematyk. |
| − | *[[ | + | * [[Dekret Antona]] (*1932), matematyk i nauczyciel akademicki |
| − | *[[Ivona Fialková|Ivona Fialkova]] (* | + | * [[Peter Kováčik]] (*1936), prozaik, dramaturg i scenarzysta. |
| + | * [[Tibor Šagát]], (*1942), lekarz i polityk. | ||
| + | * [[Viktor Pečovský]] (* [1983), reprezentant Słowacji w piłce nożnej, a obecnie zawodnik MŠK Žilina. | ||
| + | * [[Paulina Fialkova | Paulina Fialkova]] (*1992), biathlonistka. | ||
| + | * [[Ivona Fialková | Ivona Fialkova]] (*1994), biathlonistka. | ||
| − | == | + | == Miejscowości partnerskie == |
# {{Flagicon|Česko}} [[Týniště nad Orlicí]], [[Česko]] (1973) | # {{Flagicon|Česko}} [[Týniště nad Orlicí]], [[Česko]] (1973) | ||
| − | == | + | == Zobacz także == |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
* [[Čiernohronská železnica]] | * [[Čiernohronská železnica]] | ||
* [[Lesnícky skanzen Vydrovo]] | * [[Lesnícky skanzen Vydrovo]] | ||
| − | == | + | == Linki zewnętrzne == |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
* [http://www.ciernybalog.sk Oficiálna stránka obce ] | * [http://www.ciernybalog.sk Oficiálna stránka obce ] | ||
* [http://www.najkrajsikraj.sk/cierny-balog/ Najkrajší kraj]- turistické atrakcie v obci | * [http://www.najkrajsikraj.sk/cierny-balog/ Najkrajší kraj]- turistické atrakcie v obci | ||
| Linia 152: | Linia 146: | ||
| Mapa = | | Mapa = | ||
| Popis mapy = | | Popis mapy = | ||
| − | | Web = | + | | Web = ciernybalog.sk |
| Commons = Čierny Balog | | Commons = Čierny Balog | ||
| Pôvod názvu = | | Pôvod názvu = | ||
| Linia 160: | Linia 154: | ||
}} | }} | ||
|} | |} | ||
| + | |||
| + | == Przypisy == | ||
| + | {{izvori}} | ||
| + | |||
| + | {{SORTUJ:Cierny Balog}} | ||
[[Kategoria:Geografia]] | [[Kategoria:Geografia]] | ||
Aktualna wersja na dzień 08:10, 6 kwi 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Čierny Balog, Balog lub Čierny Hronec (do 1927 r.), Čierny Blh(w latach 1948-1951) (pol. Čierny Balog, węg. Feketebalog, niem. Schwarzwasser) – wieś (obec) w powiecie Brezno w kraju bańskobystrzyckim na Słowacji. Powierzchnia 147,1 km², liczba mieszkańców 5227 (spis ludności z 21.05.2011). Czarny Balog leży na pograniczu Rudaw Weporskich i Kotliny Brezneńskiej, przy czym teren katastralny wsi obejmuje całość rozległej, górnej części dorzecza Czarnego Hronu, sięgającego długimi dolinami w głąb grupy Balockich Wierchów (słow. Balocké vrchy) aż po główny grzbiet pasma. Aktualne centrum wsi znajduje się na wysokości ujścia dużego potoku Vydrová do Czarnego Hronu, ok. 550 n.p.m. Wieś powstała przez połączenie szeregu rozrzuconych dawniej wśród lasów osad drwali i węglarzy oraz zakładanych na wykarczowanych łazach osiedli, które powstawały poczynając od 1565 r.: Balog, Dobroč, Dolina, Fajtov, Jánošovka, Jergov, Látky, Komov, Krám, Krškov, Medveďov, Pustô, Vydrovo i Závodie[1]. Do połowy XIX w. jej mieszkańcy żyli wyłącznie z pracy w lasach. Później część z nich znalazła zajęcie w rozbudowującej się hucie w Podbrezovej, od której dotarła do wsi budowana od 1908 r. linia kolei wąskotorowej (Czarnohrońska Kolej Leśna). Od Hronca do osady Dobroč rzeka graniczy z wąskotorową Čiernohronská železnica, która w czasie największej ekspansji osiągnęła długość prawie 132 km. Przez wieś, a następnie przez przełęcz Tlstý javor 1019 (m n.p.m.) biegnie szosa (droga krajowa nr 529) z Brezna do Hriňovej. W latach międzywojennych (1933 i 1936) wieś był miejscem wielkich strajków robotników leśnych. Spis treściTopografiaDuża wieś znajduje się w sercu Veporských vrchov, około 4 km na południe od Brezna. Składa się z 13 osad, położonych wzdłuż potoku Čierného Hrona oraz w przyległych dolinach, otoczonych gęstymi lasami. Rzeka stanowi oś terytorium i płynie dalej na północny zachód w kierunku Hroncu, gdzie wpada do Hronu. HistoriaOsadnictwo okolic Czarnego Balogu nastąpiło w większym stopniu w XV wieku, kiedy to na Horehronie przybyli pasterze wołoscy. Sto lat później zaczęli osiedlać się tu drwale, którzy już około 1550 roku prowadzili tu wyrąb na potrzeby kopalni i hut. Pierwsza pisemna wzmianka o osadzie w dolinie pochodzi z 11 czerwca 1607 roku. Najstarszą osadą we wsi jest Krám (z niem. sklep, magazyn), który powstał około 1563 roku jako baza drwali z siedzibą ich mistrza oraz magazyny narzędzi i żywności. Oprócz wyrębu i flisactwa mieszkańcy zajmowali się także rolnictwem oraz hodowlą bydła i owiec. Stopniowo zaczęły powstawać nowe pastwiska, a z czasem i osady, które na nowo powstałych terenach tworzyły siedliska bliżej źródeł drewna i rudy żelaza. Osada Jergov w pobliżu sztolni rudy żelaza jest wzmiankowana w 1615 roku, później powstała osada Balog, która ostatecznie stała się ośrodkiem drwali. Ekspansja była kontynuowana z Závodí, Medveď, Fajt, Komov i innych. Został nazwany Čierny Hron (Czarnym Hronem) z powodu ciemnych osadów w rzece, a w XVIII wieku osady zaczęto nazywać Čiernohronský Balog (Czarnohronskim Balogiem) od ówczesnej największej osady. Stopniowo, wraz z rozwojem wyrębu, górnictwa rud, rolnictwa, pasterstwa i rzemiosła, populacja rosła i osiągnęła 6400 w latach 70. XX wieku Kultura i atrakcjePomniki
TurystykaAtrakcją turystyczną wsi jest utworzony w dolinie Vydrová skansen leśny, do którego jeździ z Podbrezovej uruchomiona ponownie w 1992 r. po dłuższej przerwie Czarnohrońska Kolej Leśna. Osobowości wioskiTubylcy
Miejscowości partnerskie
Zobacz takżeLinki zewnętrzne
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ http://www.ciernybalog.sk/historia.phtml?id3=35064 Osady obce
- ↑ Čierny Balog [online]. Najkrajší kraj. Dostupné online.
- ↑ Registre obnovenej evidencie pozemkov [online]. Bratislava : ÚGKK SR, [cit. 2011-12-31]. Dostupné online.
- ↑ Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, rev. 2021-03-21, [cit. 2021-03-30]. Dostupné online.
- ↑ Voľby do orgánov samosprávy obcí 2018 : Zoznam zvolených starostov [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, 2018-11-13. Dostupné online.