Telgárt: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 16 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:2]]
+
[[Kategoria:1o]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z słowackiej Wikipedii]]
Linia 26: Linia 26:
 
  |
 
  |
  
−
'''Telgárt''' (v minulosti '''Švermovo''', {{V jazyku|hun|''Garamfő''}}, {{v jazyku|deu|''Tiergarten''}})<ref name="vývoj-názvu">{{Citácia knihy
+
'''Telgárt''', w latach 1948–1990 '''''Švermovo''''' (pol. ''Telgárt'', węg. ''Garamfő'', niem. ''Tiergarten'')<ref name="vývoj-názvu">{{Citácia knihy
 
   | priezvisko = Majtán
 
   | priezvisko = Majtán
 
   | meno = Milan
 
   | meno = Milan
Linia 33: Linia 33:
 
   | rok = 1998
 
   | rok = 1998
 
   | jazyk = slovenský
 
   | jazyk = slovenský
−
}}</ref> je [[obec (slovenská správna jednotka)|obec]] na [[Slovensko|Slovensku]] v okrese [[Brezno (okres)|Brezno]].
+
}}</ref> – [[wieś]] ([[obec]]) na [[Słowacja|Słowacji]] w [[Powiat Brezno|powiecie Brezno]]. Znajduje się w górnej części biegu [[Hron]]u, na granicy trzech regionów geograficznych: [[Góry Stolickie]], [[Niżne Tatry]] i [[Słowacki Raj]]<ref name=SK>[https://www.czsk.net/dotyky/10_2005/surovec.html Dotyky], www.czsk.net [dostęp 2017-06-05].</ref>. Przez miejscowość przebiega [[linia kolejowa 173 Margecany–Červená Skala]], będąca fragmentem tzw. środkowosłowackiej kolei transwersalnej.  
  
−
'''Telgárt''' (1948–1990 ''Švermovo'', [[język węgierski|węg.]] ''Garamfő'', [[język niemiecki|niem.]] ''Tiergarten'') – [[wieś]] ([[obec]]) na [[Słowacja|Słowacji]] w [[Powiat Brezno|powiecie Brezno]]. Znajduje się w górnej części biegu [[Hron]]u, na granicy trzech regionów geograficznych: [[Góry Stolickie]], [[Niżne Tatry]] i [[Słowacki Raj]]<ref name=SK>{{Cytuj stronę |url= http://mapy.hiking.sk/|tytuł= Turystyczna i satelitarna mapa Słowacji|data dostępu = 2017-06-05}}</ref>. Przez miejscowość przebiega [[linia kolejowa 173 Margecany–Červená Skala]], będąca fragmentem tzw. środkowosłowackiej kolei transwersalnej.
+
Obecnie wieś ma charakter rolniczo-turystyczny.  
  
−
== Historia ==
+
== Topografia ==
−
Telgárt został po raz pierwszy pisemnie wspomniany w 1326. Prawie wyłącznie [[Słowacy|słowacka]] ludność przyjęła w większości, w wyniku działań gubernatora komitatu Hont generała Istvána Koháryego, obrządek [[Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-słowackiego|greckokatolicki]].
+
Wieś leży na wschodnim krańcu powiatu breznińskiego i regionu.
−
Podczas [[Słowackie powstanie narodowe|słowackiego powstania narodowego]] w rejonie Telgártu toczyły się zacięte walki. Podczas kontrataku prowadzonego 5 września 1944 r. powstańcy wraz z partyzantami zadali znaczne straty oddziałowi niemieckiej [[1 Dywizja Pancerna (III Rzesza)|1 Dywizji Pancernej]], który zaczął palić wieś i wyparli go na przełęcz [[Besník]]. Wieś spłonęła jednak cała, zniszczonych zostało 260 domów, zginęło też 3 mieszkańców.
 
  
−
Za czasów [[Republika Czechosłowacka|socjalistycznych]] (w latach 1948–1990) wieś nosiła nazwę ''Švermovo'', na cześć [[Czechy|czeskiego]] [[Komunistyczna Partia Czechosłowacji|komunistycznego]] [[polityk]]a, [[Jan Šverma|Jana Švermy]] (1901–1944), który był uczestnikiem słowackiego powstania narodowego i zginął w [[Niżne Tatry|Niżnych Tatrach]] po jego upadku.
+
Przez południową krawędź przepływa potok [[Zubrovica]], który płynie przez Telgárt, [[Hron]], wypływający pod przełęcz [[Besník|sedlom Besník]]. Jest to najwyższa wieś na [[Horehronie]], rozciągająca się na południowych stokach [[Kráľova hoľa|Kráľovej hole]], względnie [[Kráľova skala (vrch v Nízkych Tatrách)|Kráľovej skaly]]. Przez wieś prowadzi droga [[Cesta I. triedy 66|I/66]] oraz linia kolejowa [[Železničná trať Červená Skala – Margecany|železničná trať Brezno – Margecany]] z unikalnym [[Telgártsky tunel|tunelem]]. Około 3 km na północny wschód znajduje się przełęcz Besník, która przecina tory z [[Besnický tunel|kolejnym tunelem]] z najwyższym punktem torów o normalnej szerokości na Słowacji (955 m n.p.m.).
  
−
Obecnie wieś ma charakter rolniczo-turystyczny. Liczba ludności wynosi 1548 osób (2011), w przeważającej większości [[Kościoły greckokatolickie|grekokatolików]]. Około 35-40% mieszkańców to [[Romowie|Cyganie]].
+
== Historia ==
  
−
== Atrakcje w okolicy ==
+
Najstarsza wzmianka o osadzie Telgárt pochodzi z 1326 r. Nie leżała ona jednak w pobliżu Hronu, jak jest dzisiaj, ale na starej drodze z [[Gemer (región)|Gemer]] na Spisz nad rzeką [[Hnilec (rieka)|Hnilec]]. Został założony przez Šoltýsa Mikuláša, syna Ladislava Kuna ze Spiszu. Obszar ten był już w 1288 roku, kiedy to wspomniany jest jako królewski teren łowiecki. Obejmował teren Muráňa, a częstym gościem był tu król Matej Korvín, z którym wiąże się wiele legend i legend. Po pierwotnym osadnictwie zachowały się nazwy dzielnic, takie jak „stary cmentarz” czy „stara karczma”. Powód i czas opuszczenia tego miejsca nie jest znany, ale osadnictwo we wsi miało miejsce w XIV i XV wieku. Wieś należała wówczas do [[Muránsky hrad|muránske panstvo]] (majątku Muran), a później do powiatu [[Gemersko-malohontská župa (Uhorsko)|Gemer-Malohont]]. Prawie wyłącznie [[Słowacy|słowacka]] ludność przyjęła w większości, w wyniku działań gubernatora komitatu Hont generała Istvána Koháryego, obrządek [[Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-słowackiego|greckokatolicki]].
−
* [[Źródło Hronu]] na północ od wsi
 
−
* Źródła wody mineralnej we wsi
 
−
* Rezerwat przyrody „[[Rezerwat przyrody Meandre Hrona|Meandry Hronu]]”
 
−
* Szczyt [[Kráľova hoľa]] (1948 m n.p.m.) w [[Niżne Tatry|Niżnych Tatrach]]
 
−
* Szczyt [[Stolica (góra)|Stolica]] (1478 m n.p.m.) w [[Rudawy Słowackie|Rudawach Słowackich]]
 
−
* Tunel spiralny na trasie linii kolejowej nr [[Linia kolejowa 173 Margecany–Červená Skala|173]]
 
  
−
== Ważniejsi mieszkańcy ==
+
Mieszkańcy zajmowali się hodowlą bydła i owiec, wyrębem, obróbką drewna i przewozem. Istotnym impulsem dla całego obszaru był rozwój hutnictwa żelaza, który dał pracę dużej części Horehronský Gemer. W okresie pracy Istvána Koháry'ego zamożna wieś przeszła na wiarę greckokatolicką, a w 1784 roku z pomocą Františka Koháry'ego zbudowała nowy kościół. Duże znaczenie dla całego obszaru miała budowa [[Železničná trať Červená Skala – Margecany|linii kolejowej Červená Skala - Margecany]], która znacznie uprościła podróżowanie i transport towarów w regionie górskim. Podczas budowy linii w Telgárt mieszkało do około 5000 mieszkańców, z czego do 3200 to pracownicy i technicy. Wprowadzenie elektryczności i telegrafu, budowa wodociągów i dróg oraz rozpoczęcie budowy szkoły znacząco poprawiły warunki życia mieszkańców. Rozwijały się tradycje, kultura i sport, ale obiecujący rozwój został zatrzymany przez II wojnę światową.
−
We wsi urodzili się albo działali:
 
−
* Anastázia Miertušová, słowacka projektantka
 
−
* Ivan Andrijovič Stavrovski, pop (ksiądz) greckokatolicki, pedagog i działacz oświatowy
 
−
* Ján Ambróz, piosenkarz folklorystyczny
 
−
* Michal Spišiak, pisarz
 
−
* [[Pavol Spišák]], pop (ksiądz) greckokatolicki, kanonik tytularny, pierwszy tłumacz liturgii wschodniej na [[Język słowacki|słowacki]], pisarz, męczennik za wiarę
 
  
−
{|-
+
Podczas [[Słowackie powstanie narodowe|słowackiego powstania narodowego]] w rejonie Telgártu toczyły się zacięte walki. Podczas kontrataku prowadzonego 5 września 1944 r. powstańcy wraz z partyzantami zadali znaczne straty oddziałowi niemieckiej [[1 Dywizja Pancerna (III Rzesza)|1 Dywizji Pancernej]], który zaczął palić wieś i wyparli go na przełęcz [[Besník]]. Wieś spłonęła jednak cała, zniszczonych zostało 260 domów, zginęło też 3 mieszkańców.
−
|[[Plik:Telgart 2NT5.jpg|thumb|Widok ogólny]]
 
−
|[[Plik:Railway viaduct - Telgárt - panoramio.jpg|thumb|Wiadukt kolejowy]]
 
−
|[[Plik:Telgárt, obecní úřad.jpg|thumb|Urząd gminy]]
 
−
|}
 
  
−
== Polohopis ==
+
Za czasów [[Republika Czechosłowacka|socjalistycznych]] (w latach 1948–1990) wieś nosiła nazwę ''Švermovo'', na cześć [[Czechy|czeskiego]] [[Komunistyczna Partia Czechosłowacji|komunistycznego]] [[polityk]]a, [[Jan Šverma|Jana Švermy]] (1901–1944), który był uczestnikiem słowackiego powstania narodowego i zginął w [[Niżne Tatry|Niżnych Tatrach]] po jego upadku.
−
Obec leží na východnom okraji [[Brezno (okres)|breznianskeho okresu]] i [[Banskobystrický kraj|kraja]].  
 
  
−
Telgártom preteká potok [[Zubrovica]], [[Hron]], prameniaci pod [[Besník|sedlom Besník]], preteká jeho južným okrajom. Je najvyššie položenou [[Horehronie|horehronskou]] obcou, rozprestierajúcou sa na južných svahoch [[Kráľova hoľa|Kráľovej hole]], resp. [[Kráľova skala (vrch v Nízkych Tatrách)|Kráľovej skaly]]. Obcou vedie [[Cesta I. triedy 66 (Slovensko)|cesta I/66]], ako aj [[Železničná trať Červená Skala – Margecany|železničná trať Brezno – Margecany]] s jedinečným [[Telgártsky tunel|tunelom]]. Asi {{Km|3|m|w}} severovýchodne sa nachádza sedlo [[Besník]], ktorý trať prekonáva [[Besnický tunel|ďalším tunelom]] s najvyšším bodom tratí s normálnym rozchodom na Slovensku ({{Mnm|955}}).
+
== Populacja ==
  
−
== Dejiny ==
+
Liczba ludności wynosi 1548 osób (2011), w przeważającej większości [[Kościoły greckokatolickie|grekokatolików]]. Około 35-40% mieszkańców to [[Romowie|Cyganie]].
−
Najstaršie zmienky o osade Tiergarten pochádza z roku [[1326]]. Tá však neležala pri [[Hron]]e, ako je tomu dnes, ale na starej ceste z [[Gemer (región)|Gemera]] do [[Spiš (región)|Spiša]] pri riečke [[Hnilec (rieka)|Hnilec]]. Založil ju Šoltýs Mikuláš, syn Ladislava Kuna zo Spiša. Oblasť bola už v roku [[1288]], kedy sa spomína ako kráľovský poľovnícky revír. Ten zahŕňal územie od [[Muráň (obec)|Muráňa]] a častým návštevníkom tu bol kráľ [[Matej Korvín]], s ktorým sa viažu mnohé legendy a povesti. Po pôvodnej osade sa zachovali chotárne názvy ako „starý cintorín“ či „starý hostinec“. Nie je známy dôvod ani čas opustenia danej lokality, no už v [[14. storočie|14.]] a [[15. storočie|15. storočí]] nastala v obci kolonizácia. V tom čase obec patrila pod [[Muránsky hrad|muránske panstvo]] a neskôr [[Gemersko-malohontská župa (Uhorsko)|Gemersko-malohontskej župy]].
 
  
−
Obyvatelia sa zaoberali chovom dobytka a oviec, ťažbou a spracovaním dreva a povozníctvom. Významným impulzom pre celú oblasť bol rozvoj železiarskeho priemyslu, ktorý dal prácu veľkej časti Horehronského Gemera. Prosperujúca obec prešla počas pôsobenia Istvana Koháryho na gréckokatolícku vieru a v roku [[1784]] aj s prispením Františka Koháryho vybudovala nový kostol. Veľký význam pre celú oblasť malo vybudovanie [[Železničná trať Červená Skala – Margecany|železničnej trate Červená Skala – Margecany]], ktorá výrazne zjednodušila cestovanie a prepravu tovaru v hornatom kraji. V Telgárte počas výstavby trate žilo až okolo 5 000 obyvateľov, z čoho bolo až 3 200 robotníkov a technikov. Zavedením elektriny a telegrafu, vybudovaním vodovodu a ciest a rozbehnutím výstavby školy sa výrazne zlepšili podmienky pre život obyvateľov. Rozvíjali sa tradície, kultúra i šport, no sľubný rozvoj zastavila [[druhá svetová vojna]].
+
== Kultura i atrakcje ==
−
 
+
=== Pomniki ===
−
Počas [[Slovenské národné povstanie|Slovenského národného povstania]] sa o oblasť Telgártu viedli [[bitka o Telgárt|ťažké boje]]. Pri protiútoku vedenom [[5. september|5. septembra]] [[1944]] sa podarilo povstalcom spolu s partizánmi vytlačiť posilnenú rotu nemeckej [[1. tanková armáda Wehrmachtu|1. tankovej armády]] k [[Besník|sedlu Besník]]. V obci pri bojoch vypuklo viacero požiarov a napokon celá vyhorela. Bolo zničených 263 domov a zahynuli 3 obyvatelia.
+
[[Plik:Telgárt, centrum 02.jpg|thumb|left|400px|Kościół św. Ducha]]
−
 
+
* Kościół greckokatolicki św. Ducha, jednonawowa budowla barokowa z półkolistym zakończeniem prezbiterium i prezentowaną wieżą z 1794 r.<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
−
V rokoch obec [[1948]] – [[1990]] mala obec názov ''Švermovo'', na počesť [[Jan Šverma|Jana Švermu]] (1901 – 1944), českého komunistického politika a účastníka SNP.
 
−
 
 
−
== Kultúra a zaujímavosti ==
 
−
=== Pamiatky ===
 
−
* [[Gréckokatolícka cirkev na Slovensku|Gréckokatolícky]] chrám sv. Ducha, jednoloďová [[barok|baroková]] stavba s polkruhovým ukončením [[presbytérium|presbytéria]] a predstavanou vežou z roku [[1794]].<ref>{{Citácia elektronického dokumentu
 
 
   | priezvisko =  
 
   | priezvisko =  
 
   | meno =  
 
   | meno =  
Linia 95: Linia 71:
 
   | miesto =  
 
   | miesto =  
 
   | jazyk =  
 
   | jazyk =  
−
}} </ref> Fasáda kostola je členená lizénovými pásmi, veža [[pilaster|pilastrami]], ukončená je barokovou helmicou s laternou.
+
}} </ref> Fasada kościoła podzielona jest listwami lizenami, wieża pilastrami, zwieńczona barokowym hełmem z latarnią.
−
<gallery>
+
{{clear}}
−
image:Telgárt, centrum 02.jpg|Kostol sv. Ducha
+
 
−
</gallery>
+
=== Turystyka ===
−
=== Turistika ===
+
 
−
Telgárt je východiskovým miestom viacerých trás na [[Kráľova hoľa|Kráľovu hoľu]], no tiež cez sedlo [[Besník]] do susedných pohorí. Jedinečnými atrakciami sú železničné tunely a viadukt, turistom slúži miestny penzión a blízky lyžiarsky areál.
+
Telgárt jest punktem wyjścia wielu tras na [[Kráľova hoľa|Kralową Holę]], ale także przez przełęcz [[Besník]] do sąsiednich gór. Unikalnymi atrakcjami są tunele kolejowe i wiadukt, turystów obsługuje lokalny pensjonat oraz pobliski teren narciarski.
 +
 
 +
== Atrakcje w okolicy ==
 +
* [[Źródło Hronu]] na północ od wsi
 +
* Źródła wody mineralnej we wsi
 +
* Rezerwat przyrody „[[Rezerwat przyrody Meandre Hrona|Meandry Hronu]]”
 +
* Szczyt [[Kráľova hoľa]] (1948 m n.p.m.) w [[Niżne Tatry|Niżnych Tatrach]]
 +
* Szczyt [[Stolica (góra)|Stolica]] (1478 m n.p.m.) w [[Rudawy Słowackie|Rudawach Słowackich]]
 +
* Tunel spiralny na trasie linii kolejowej nr [[Linia kolejowa 173 Margecany–Červená Skala|173]]
  
−
== Osobnosti obce ==
+
== Osobowości wioski ==
−
=== Rodáci ===
+
=== Tubylcy ===
−
* [[Ivan Andrijovič Stavrovský]] (* [[1822]] – † [[1878]]), gréckokatolícky kňaz, [[pedagóg]] a osvetový pracovník
+
* [[Ivan Andrijovič Stavrovský]] (* 1822, † 1878), ksiądz greckokatolicki, [[pedagog]] i pedagog
−
* [[Pavol Spišák]] (* [[1901]] – † [[1975]]), gréckokatolícky kňaz, titulárny kanonik, prvý [[prekladateľ]] východnej liturgie do slovenčiny, [[básnik]], spisovateľ, trpiteľ za vieru
+
* [[Pavol Spišák]] (* 1901, † 1975), ksiądz greckokatolicki, kanon tytularny, pierwszy [[tłumacz]] liturgii wschodniej w języku słowackim, [[poeta]], pisarz cierpiącym za wiarę
−
* [[Anastázia Miertušová]] (* [[1927]] – † [[2002]]), výtvarníčka
+
* [[Anastázia Miertušová]] (* 1927, † 2002), artysta
−
* [[Michal Spišiak]] (* [[1936]]), spisovateľ, básnik, publicist
+
* [[Michal Spišiak]] (* 1936), pisarz, poeta, publicysta
 +
* [[Pavol Spišák]], pop (ksiądz) greckokatolicki, kanonik tytularny, pierwszy tłumacz liturgii wschodniej na [[Język słowacki|słowacki]], pisarz, męczennik za wiarę
  
−
=== Pôsobili tu ===
+
=== Pracowali tutaj ===
−
* [[Ján Ambróz]] (* [[1948]]), folklórny [[spevák]]
+
* [[Ján Ambróz]] (* 1948), folk [[piosenkarz]]
  
−
== Referencie ==
+
== Galeria ==
−
{{referencie}}
+
 
 +
{|-
 +
|[[Plik:Telgart 2NT5.jpg|thumb|Widok ogólny]]
 +
|[[Plik:Railway viaduct - Telgárt - panoramio.jpg|thumb|Wiadukt kolejowy]]
 +
|[[Plik:Telgárt, obecní úřad.jpg|thumb|Urząd gminy]]
 +
|}
  
−
== Externé odkazy ==
+
== Linki zewnętrzne ==
 
* [http://www.najkrajsikraj.sk/telgart/ Najkrajší kraj]- turistické atrakcie v obci
 
* [http://www.najkrajsikraj.sk/telgart/ Najkrajší kraj]- turistické atrakcie v obci
  
−
== Iné projekty ==
+
== Źródło ==
−
{{Projekt|commons=Category:Telgárt}}
 
−
 
 
−
== Zdroj ==
 
 
* [http://www.telgart.eu.sk/ Oficiálna stránka obce]
 
* [http://www.telgart.eu.sk/ Oficiálna stránka obce]
  
Linia 147: Linia 134:
 
  | Prvá zmienka    = [[1326]]<sup>[http://obce.info/index.php?make=mapa&id=6&obec=69]</sup>/[[1549]]<sup>[http://www.statistics.sk/mosmis/prvav2.jsp?txtUroven=430603&lstObec=509051&Okruh=zaklad]</sup>
 
  | Prvá zmienka    = [[1326]]<sup>[http://obce.info/index.php?make=mapa&id=6&obec=69]</sup>/[[1549]]<sup>[http://www.statistics.sk/mosmis/prvav2.jsp?txtUroven=430603&lstObec=509051&Okruh=zaklad]</sup>
 
  | Starosta        = Peter Novysedlák<ref name="zoznam-starostov">{{Zoznam starostov a primátorov|2018}}</ref>
 
  | Starosta        = Peter Novysedlák<ref name="zoznam-starostov">{{Zoznam starostov a primátorov|2018}}</ref>
−
  | Politická strana = [[Nezávislý kandidát|nezávislý]]
+
  | Politická strana = [[Nezávislý kandidát|niezależny]]
 
  | PSČ              = 976&nbsp;73
 
  | PSČ              = 976&nbsp;73
 
  | Kód              = 509051
 
  | Kód              = 509051
Linia 165: Linia 152:
 
}}
 
}}
 
|}
 
|}
 +
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
  
 
[[Kategoria:Geografia]]
 
[[Kategoria:Geografia]]

Aktualna wersja na dzień 07:56, 7 kwi 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Telgárt, w latach 1948–1990 Švermovo (pol. Telgárt, węg. Garamfő, niem. Tiergarten)[1] – wieś (obec) na Słowacji w powiecie Brezno. Znajduje się w górnej części biegu Hronu, na granicy trzech regionów geograficznych: Góry Stolickie, Niżne Tatry i Słowacki Raj[2]. Przez miejscowość przebiega linia kolejowa 173 Margecany–Červená Skala, będąca fragmentem tzw. środkowosłowackiej kolei transwersalnej.

Obecnie wieś ma charakter rolniczo-turystyczny.

Topografia

Wieś leży na wschodnim krańcu powiatu breznińskiego i regionu.

Przez południową krawędź przepływa potok Zubrovica, który płynie przez Telgárt, Hron, wypływający pod przełęcz sedlom Besník. Jest to najwyższa wieś na Horehronie, rozciągająca się na południowych stokach Kráľovej hole, względnie Kráľovej skaly. Przez wieś prowadzi droga I/66 oraz linia kolejowa železničná trať Brezno – Margecany z unikalnym tunelem. Około 3 km na północny wschód znajduje się przełęcz Besník, która przecina tory z kolejnym tunelem z najwyższym punktem torów o normalnej szerokości na Słowacji (955 m n.p.m.).

Historia

Najstarsza wzmianka o osadzie Telgárt pochodzi z 1326 r. Nie leżała ona jednak w pobliżu Hronu, jak jest dzisiaj, ale na starej drodze z Gemer na Spisz nad rzeką Hnilec. Został założony przez Šoltýsa Mikuláša, syna Ladislava Kuna ze Spiszu. Obszar ten był już w 1288 roku, kiedy to wspomniany jest jako królewski teren łowiecki. Obejmował teren Muráňa, a częstym gościem był tu król Matej Korvín, z którym wiąże się wiele legend i legend. Po pierwotnym osadnictwie zachowały się nazwy dzielnic, takie jak „stary cmentarz” czy „stara karczma”. Powód i czas opuszczenia tego miejsca nie jest znany, ale osadnictwo we wsi miało miejsce w XIV i XV wieku. Wieś należała wówczas do muránske panstvo (majątku Muran), a później do powiatu Gemer-Malohont. Prawie wyłącznie słowacka ludność przyjęła w większości, w wyniku działań gubernatora komitatu Hont generała Istvána Koháryego, obrządek greckokatolicki.

Mieszkańcy zajmowali się hodowlą bydła i owiec, wyrębem, obróbką drewna i przewozem. Istotnym impulsem dla całego obszaru był rozwój hutnictwa żelaza, który dał pracę dużej części Horehronský Gemer. W okresie pracy Istvána Koháry'ego zamożna wieś przeszła na wiarę greckokatolicką, a w 1784 roku z pomocą Františka Koháry'ego zbudowała nowy kościół. Duże znaczenie dla całego obszaru miała budowa linii kolejowej Červená Skala - Margecany, która znacznie uprościła podróżowanie i transport towarów w regionie górskim. Podczas budowy linii w Telgárt mieszkało do około 5000 mieszkańców, z czego do 3200 to pracownicy i technicy. Wprowadzenie elektryczności i telegrafu, budowa wodociągów i dróg oraz rozpoczęcie budowy szkoły znacząco poprawiły warunki życia mieszkańców. Rozwijały się tradycje, kultura i sport, ale obiecujący rozwój został zatrzymany przez II wojnę światową.

Podczas słowackiego powstania narodowego w rejonie Telgártu toczyły się zacięte walki. Podczas kontrataku prowadzonego 5 września 1944 r. powstańcy wraz z partyzantami zadali znaczne straty oddziałowi niemieckiej 1 Dywizji Pancernej, który zaczął palić wieś i wyparli go na przełęcz Besník. Wieś spłonęła jednak cała, zniszczonych zostało 260 domów, zginęło też 3 mieszkańców.

Za czasów socjalistycznych (w latach 1948–1990) wieś nosiła nazwę Švermovo, na cześć czeskiego komunistycznego polityka, Jana Švermy (1901–1944), który był uczestnikiem słowackiego powstania narodowego i zginął w Niżnych Tatrach po jego upadku.

Populacja

Liczba ludności wynosi 1548 osób (2011), w przeważającej większości grekokatolików. Około 35-40% mieszkańców to Cyganie.

Kultura i atrakcje

Pomniki

Plik:Telgárt, centrum 02.jpg
Kościół św. Ducha
  • Kościół greckokatolicki św. Ducha, jednonawowa budowla barokowa z półkolistym zakończeniem prezbiterium i prezentowaną wieżą z 1794 r.[3] Fasada kościoła podzielona jest listwami lizenami, wieża pilastrami, zwieńczona barokowym hełmem z latarnią.

Turystyka

Telgárt jest punktem wyjścia wielu tras na Kralową Holę, ale także przez przełęcz Besník do sąsiednich gór. Unikalnymi atrakcjami są tunele kolejowe i wiadukt, turystów obsługuje lokalny pensjonat oraz pobliski teren narciarski.

Atrakcje w okolicy

Osobowości wioski

Tubylcy

Pracowali tutaj

Galeria

Plik:Telgart 2NT5.jpg
Widok ogólny
Plik:Railway viaduct - Telgárt - panoramio.jpg
Wiadukt kolejowy
Plik:Telgárt, obecní úřad.jpg
Urząd gminy

Linki zewnętrzne

Źródło
Telgárt
wieś
Państwo Słowacja Słowacja
Kraj Banskobystrický kraj
Okres Brezno
Region Horehronie
Vodné toky Zubrovica, Hron
Powierzchnia 55,97 km² (5597 ha) [4]
Populacja 1 519 (31. 12. 2020) [5]
Gęstość 27,14 os./km²
Pierwsza pisemna
wzmianka 		1326[5]/1549[6]
Starosta Peter Novysedlák[6] (niezależny)
PSČ 976 73
ŠÚJ 509051
EČV BR
Tel. kierunkowy +421-48
Adres
siedziby urzędu 		Telgárt 70
Adres e-mail [email protected], [email protected], [email protected] poslať email
Telefón 048 6194600, 0918 454 935
Fax 048 6194600
Położenie gminy na Słowacji
Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja
Strona: Telgart.eu.sk
Portal mapowy GKU: mapa katastralna
18px 48°51′07″S 20°11′19″V

Przypisy

  1. ↑ MAJTÁN, Milan. Názvy obcí Slovenskej republiky (Vývin v rokoch 1773 – 1997). Bratislava : [s.n.], 1998.
  2. ↑ Dotyky, www.czsk.net [dostęp 2017-06-05].
  3. ↑ Register nehnuteľných národných kultúrnych pamiatok [online]. Pamiatkový úrad Slovenskej republiky. Dostupné online.
  4. ↑ Registre obnovenej evidencie pozemkov [online]. Bratislava : ÚGKK SR, [cit. 2011-12-31]. Dostupné online.
  5. ↑ Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, rev. 2021-03-21, [cit. 2021-03-30]. Dostupné online.
  6. ↑ Voľby do orgánov samosprávy obcí 2018 : Zoznam zvolených starostov [online]. Bratislava : Štatistický úrad SR, 2018-11-13. Dostupné online.
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Telgárt&oldid=54228”