Ákos I. István: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "skarbnik|" na "mistrz skarbu|")
 
(Nie pokazano 31 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
Źródło: [https://hu.wikipedia.org/wiki/%C3%81kos_Istv%C3%A1n_(n%C3%A1dor) Ákos István (nádor)]
+
[[Kategoria:0]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/%C3%81kos_Istv%C3%A1n_(n%C3%A1dor)
 +
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81kos_Istv%C3%A1n_(n%C3%A1dor)&action=history
 +
|nota    = węgierski
 +
}}
 +
 
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
−
|poprzednik        = [[Aba Amadé]]
+
|poprzednik        = [[Csák III. Máté]]
 
|gl_članak_funkcija = [[Palatyn Królestwa Węgier]]<br>(1301-1307)
 
|gl_članak_funkcija = [[Palatyn Królestwa Węgier]]<br>(1301-1307)
 
|współrządzący      = [[Kőszegi Iván]]<br>[[Aba Amadé]]<br>[[Rátót II. Loránd]]<br>[[Péc Apor]]
 
|współrządzący      = [[Kőszegi Iván]]<br>[[Aba Amadé]]<br>[[Rátót II. Loránd]]<br>[[Péc Apor]]
Linia 10: Linia 23:
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Péc Apor]]
 
|poprzednik        = [[Péc Apor]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Sędzia króla Węgier]]<br>(1298-1301/1304) ?
+
|gl_članak_funkcija = [[Sędzia królewski]]<br>(1298-1301/1304) ?
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
−
|następca          = [[Péter]]
+
|następca          = [[Péter (podczaszy)]]
 
}}
 
}}
  
 +
{|
 +
|
 +
|}
  
 +
[[Plik:Kiskirályok uralmi területei.jpg|thumb|400px|left|Tartományurak uralmi területei Magyarországon a 14. század elején]]
  
 +
'''István I. Ákos''' (pol. ''Stefan I Ákos'') ( † 1315), węgierski możnowładca, [[sędzia królewski]] i [[palatyn]] (październik 1301 - październik 1307), jeden z tzw. ''Drobnych Królów'' (panów prowincji).
  
 +
== Życiorys ==
  
−
{{Infobox nobility
+
Syn sędziego królewskiego [[Ákos Ernye|Ernye Ákosa]]. Z żoną Katarzyna (Katarin) nieznanego nazwiska miał 7 synów i 2 córki. Źródła historyczne obejmują lata 1281–1315. W 1281 roku był [[ispán]]em komitatów: [[Gömör]] i [[Borsod]]. W 1282 r. brał udział w [[Hód-tavi csata|bitwie nad jeziorem Hód]], a następnie w oblężeniu austriackiego Bernstein i z królem [[IV. László]] walczył pod zamkami [[Gede]] i [[Perestyén]]. Po śmierci Władysława wspierał również [[III. András| Andrzeja III]]. W latach 1293–1295 był skarbnikiem królowej. W 1298 r. zawarł sojusz z królem Andrzejem III i większą liczbą szlachty. W latach 1298–1300 był [[sędzią|sędzią królewskim.
−
| name          = Stephen (I) Ákos
 
−
| native name  =
 
−
| title        =
 
−
| image        = Ákos István pecsétje.jpg
 
−
| caption      = Seal of Stephen Ákos
 
−
| succession    = [[Palatine of Hungary]]
 
−
| reign        = 1301–1307<br /><small>(alongside others)</small>
 
−
| coronation    =
 
−
| predecessor  = [[Amadeus Aba]]
 
−
| successor    = several others
 
−
| regent        =
 
−
| spouse        = Catherine N
 
−
| issue          =seven sons<br>two daughters
 
−
| noble family  = [[Ákos (genus)|''gens'' Ákos]]
 
−
| father        =[[Ernye Ákos|Ernye]]
 
−
| mother        =
 
−
| birth_date  = {{circa}} 1260
 
−
| birth_place =
 
−
| death_date  = 1315
 
−
| death_place =
 
−
| place of burial=
 
−
|signature =
 
−
}}
 
  
−
{{egyért2|Ákos István nádorról|Ákos István (egyértelműsítő lap)}}
+
Po śmierci króla (14 stycznia 1301 r.) pożegnał Andrzeja jako „''ostatnią złotą gałąź Domu Árpáda”''. Zdegradował urząd palatyna dopuszczając do tego, aby oligarchowie mogli nazywać się palatynem w swoich posiadłościach. Podczas ''[[interregnum]]'' (1301-1308) poparł spadkobiercę czeskiego tronu [[Wacław]]a i otrzymał od niego różne stanowiska i majątki. W 1307 r. na [[Diecie węgierskiej|diecie]] w [[Rákos]] uznał królem [[I. Károly|Karola Roberta]], a następnie wycofał się z życia politycznego. Jego domena obejmowała komitat [[Borsod]], około 50 posiadłości i 5 zamków (w tym [[Diósgyőr]] i [[Dédess]]). Jego siedziba mieściła się w Diósgyőr. Założył klasztor Paulinów w Diósgyőr i Bükkszentlélek.
−
{{személy infobox}}
 
−
[[Plik:Kiskirályok uralmi területei.jpg|thumb|300px|left|Tartományurak uralmi területei Magyarországon a 14. század elején]]
 
−
'''Ákos István''' ([[1260]] körül – [[1315]]) [[országbíró]] és [[nádor]] ([[1301]]. október – [[1307]]. október), az úgynevezett kiskirályok ([[tartományúr|tartományurak]]) egyike.
 
  
−
== Élete ==
+
Ożenił jednego ze swoich synów, Stefana z córką bawarskiego księcia [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wittelsbachowie Wittelsbacha]. Jedna z jego córek, [[Anics]], została żoną [[mistrz skarbu|skarbnika królewskiego]] [[Borsa Beke|Borsy Beke]]<ref>Beke Borsa był bratem Balda.</ref>. Beke jest wspomniany w źródłach jako „''István nádor generusa''” („''magister Beke comes byhoriensis gener noster carissimus''”).<ref>Bárány Attila: ''Debreceni Dózsa küzdelme a bihari oligarchákkal''.</ref>.
  
−
Az [[Ákos nemzetség]] Ernye ágának tagjaként [[Ákos Ernye]] országbíró fia volt. Feleségétől, az ismeretlen vezetéknevű Katalintól 7 fia és 2 leánya született. A történeti forrásokban [[1281]]–1315 között szerepel. 1281-ben [[Gömör vármegye|gömöri]] és [[Borsod vármegye|borsodi]] [[ispán]] volt. [[1282]]-ben részt vett a [[Hód-tavi csata|Hód-tavi csatában]], majd [[Borostyánkő (Ausztria)|Borostyánkő]] ostromában és [[IV. László magyar király|IV. László]] király [[Várgede|Gede]] és [[Perestyén]] várak alatt vívott küzdelmeiben. [[IV. László magyar király|IV. László]] után [[III. András magyar király|III. András]]nak is bizalmasa lett. [[1293]] és [[1295]] között királynéi tárnokmester. [[1298]]-ban szövetséget kötött III. András királlyal és több előkelővel. 1298-tól [[1300]]-ig volt országbíró.
+
Po jego śmierci w 1317 r. jego synowie, [[Ákos II. István|Stefan II]] i Jan, brali udział w [[Debreczyn|bitwie pod Debreczynem]] po stronie przeciwnego królowi prowincjonalnego władcy [[Borsa Kopasz|Kopasza Borsy]]. Po jego klęsce Stefan i Jan uciekli do zamku Dedesi. Zamek został oblężony, zdobyty, a oni zostali pojmani przez dowódcę króla, [[Debreceni Dózsa|Dożę Debreceniego]], po czym jako zdrajcy zostali skazani na utratę głowy i mienia.
  
−
A király halálakor ([[1301]]. [[január 14.]]) ő búcsúztatta Andrást, mint az „[[Árpád-ház]] utolsó aranyágacskáját”. A nádori méltóságot a többi [[tartományúr|kiskirállyal]] együtt töltötte be, azaz a saját birtokain ő volt a nádor. Az 1301–1308-as [[interregnum]] idején [[Vencel magyar király|Vencel cseh trónörököst]] támogatta, és tőle különféle tisztségeket és birtokokat kapott. 1307-ben a rákosi országgyűlésen elismerte [[I. Károly magyar király|Károly Róbert]] királyságát, és ezután teljesen visszavonult a politikai élettől. Tartományúri hatalma körülbelül Borsod vármegyét ölelte fel, ahol mintegy 50 birtoka és 5 vára volt (közte [[diósgyőri vár|Diósgyőrrel]] és [[dédesi vár|Dédessel]]). Központját [[Diósgyőr]]ben rendezte be. [[Diósgyőr#A diósgyőri pálos kolostor|Diósgyőrben]] és [[Pálos kolostor (Bükkszentlélek)|Bükkszentlélek]]en [[pálos rend|pálos]] kolostort alapított.
+
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
  
−
Egyik fiát, Istvánt Wittelsbach bajor herceg leányával házasította össze. Egyik leányát, Anyicsot (Anics) [[Borsa Beke]]<ref>Beke [[Borsa Kopasz]] fivére volt.</ref> [[tárnokmester]] vette feleségül. Bekét úgy említik a források, hogy ''„István nádor generusa” („magister Beke comes byhoriensis gener noster carissimus”).''<ref>Bárány Attila: ''Debreceni Dózsa küzdelme a bihari oligarchákkal''.</ref>
+
== Źródła ==
  
−
Halála után, [[1317]]-ben fiai – István és János – [[Borsa Kopasz]] királyellenes tartományúr oldalán vettek részt a [[debreceni csata (1317)|debreceni csatában]]. A vereség után fiai a [[dédesi vár]]ba menekültek. Ezt a király hadvezére, [[Debreceni Dózsa]] megostromolta és elfoglalta, ami után a hűtleneket fej- és jószágvesztésre ítélték.
+
* Markó László: A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig {{ISBN|9632089707}}
 +
* Bárány Attila: ''Debreceni Dózsa küzdelme a bihari oligarchákkal'', In: Debrecen város 650 éves. Szerk. Bárány Attila, Papp Klára, Szálkai Tamás. Debrecen, 2011. str. 75-126.
  
−
== Jegyzetek ==
+
|
 +
{{Urzędnik infobox
 +
|urzędnik          = Ákos I. István
 +
|imiona            =  
 +
|tytulatura        = Palatyn Królestwa Węgier<br>Sędzia królewski
 +
|grafika          = Ákos István pecsétje.jpg
 +
|opis grafiki      = Pieczęć Istvána Ákosa
 +
|herb              =
 +
|opis herbu        =
 +
|faksymile        =
 +
|opis faksymile    =
 +
|dewiza            =
 +
|1. tytuł          = [[Palatyn Królestwa Węgier]]
 +
|1. od            = 1301
 +
|1. do            = 1307
 +
|1. powołanie      =
 +
|1. poprzednik    = [[Csák III. Máté]]
 +
|1. następca      = [[Borsa Kopasz]]
  
−
{{jegyzetek}}
+
|2. tytuł          = [[Sędzia królewski]]
−
 
+
|2. od            = 1298
−
== Források ==
+
|2. do            = 1301/1304 ?
−
 
+
|2. powołanie      =
−
* [[Markó László (lexikonszerkesztő)|Markó László]]: A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig {{ISBN|9632089707}}
+
|2. poprzednik    = [[Péc Apor]]
−
* [[Bárány Attila]]: ''Debreceni Dózsa küzdelme a bihari oligarchákkal'', In: Debrecen város 650 éves. Szerk. Bárány Attila, Papp Klára, Szálkai Tamás. Debrecen, 2011. 75-126.
+
|2. następca      = [[Péter]]
−
 
 
−
{{portál|középkor}}
 
−
 
 
−
{{DEFAULTSORT:Akos Istvan}}
 
−
[[Kategória:Ákos nemzetség|Istvan]]
 
−
[[Kategória:Nádorok]]
 
−
[[Kategória:Országbírók]]
 
−
[[Kategória:Gömör vármegye főispánjai]]
 
−
[[Kategória:Borsod vármegye főispánjai]]
 
−
[[Kategória:1315-ben elhunyt személyek]]
 
  
 +
|klan              = [[Ákos]]
 +
|ród              = [[Ernye]]
 +
|rodzina          =
 +
|pochodzenie      = węgierskie
 +
|państwo          = [[Królestwo Węgier]]<br>w unii personalnej<br>z [[Królestwem Chorwacji]]
 +
|data urodzenia    = ok. 1260
 +
|miejsce urodzenia =
 +
|data śmierci      = 1315
 +
|miejsce śmierci  =
 +
|przyczyna śmierci =
 +
|miejsce spoczynku =
 +
|ojciec            = [[Ákos Ernye|Ernye]]
 +
|matka            = nieznana
 +
|rodzeństwo        =
 +
|1. związek        = żona
 +
|1. związek z      = Nn Katerina
 +
|1. związek od    =
 +
|1. związek do    =
 +
|1. dzieci        = [[Ákos II. István|István II]], János<br>pięciu synów<br>dwie córki
 +
|dokonania        =
 +
|odznaczenia      =
 +
|commons          =
 +
|wikiźródła        =
 +
|wikicytaty        =
 +
}}
 +
|}
  
−
[[Kategoria:Sędziowie króla Węgier]]
+
{{SORTUJ:Akos Istvan 01}}
  
 +
[[Kategoria:Klan Ákos]]
 +
[[Kategoria:Klany]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 
[[Kategoria:Palatyni Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Palatyni Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Sędziowie królewscy]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 +
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy oligarchowie]]
 +
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
−
[[Kategoria:Szybkie]]
+
[[Kategoria:Zmarli w 1315]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w XIV wieku]]

Aktualna wersja na dzień 11:21, 17 wrz 2020

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1301-1307)
Współrządzący:
Kőszegi Iván
Aba Amadé
Rátót II. Loránd
Péc Apor 		Następca:
Csák III. Máté Borsa Kopasz
Poprzednik: Sędzia królewski
(1298-1301/1304) ? 		Następca:
Péc Apor Péter (podczaszy)
Plik:Kiskirályok uralmi területei.jpg
Tartományurak uralmi területei Magyarországon a 14. század elején

István I. Ákos (pol. Stefan I Ákos) ( † 1315), węgierski możnowładca, sędzia królewski i palatyn (październik 1301 - październik 1307), jeden z tzw. Drobnych Królów (panów prowincji).

Życiorys

Syn sędziego królewskiego Ernye Ákosa. Z żoną Katarzyna (Katarin) nieznanego nazwiska miał 7 synów i 2 córki. Źródła historyczne obejmują lata 1281–1315. W 1281 roku był ispánem komitatów: Gömör i Borsod. W 1282 r. brał udział w bitwie nad jeziorem Hód, a następnie w oblężeniu austriackiego Bernstein i z królem IV. László walczył pod zamkami Gede i Perestyén. Po śmierci Władysława wspierał również Andrzeja III. W latach 1293–1295 był skarbnikiem królowej. W 1298 r. zawarł sojusz z królem Andrzejem III i większą liczbą szlachty. W latach 1298–1300 był [[sędzią|sędzią królewskim.

Po śmierci króla (14 stycznia 1301 r.) pożegnał Andrzeja jako „ostatnią złotą gałąź Domu Árpáda”. Zdegradował urząd palatyna dopuszczając do tego, aby oligarchowie mogli nazywać się palatynem w swoich posiadłościach. Podczas interregnum (1301-1308) poparł spadkobiercę czeskiego tronu Wacława i otrzymał od niego różne stanowiska i majątki. W 1307 r. na diecie w Rákos uznał królem Karola Roberta, a następnie wycofał się z życia politycznego. Jego domena obejmowała komitat Borsod, około 50 posiadłości i 5 zamków (w tym Diósgyőr i Dédess). Jego siedziba mieściła się w Diósgyőr. Założył klasztor Paulinów w Diósgyőr i Bükkszentlélek.

Ożenił jednego ze swoich synów, Stefana z córką bawarskiego księcia Wittelsbacha. Jedna z jego córek, Anics, została żoną skarbnika królewskiego Borsy Beke[1]. Beke jest wspomniany w źródłach jako „István nádor generusa” („magister Beke comes byhoriensis gener noster carissimus”).[2].

Po jego śmierci w 1317 r. jego synowie, Stefan II i Jan, brali udział w bitwie pod Debreczynem po stronie przeciwnego królowi prowincjonalnego władcy Kopasza Borsy. Po jego klęsce Stefan i Jan uciekli do zamku Dedesi. Zamek został oblężony, zdobyty, a oni zostali pojmani przez dowódcę króla, Dożę Debreceniego, po czym jako zdrajcy zostali skazani na utratę głowy i mienia.

Przypisy

  1. ↑ Beke Borsa był bratem Balda.
  2. ↑ Bárány Attila: Debreceni Dózsa küzdelme a bihari oligarchákkal.

Źródła

  • Markó László: A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig
  • Bárány Attila: Debreceni Dózsa küzdelme a bihari oligarchákkal, In: Debrecen város 650 éves. Szerk. Bárány Attila, Papp Klára, Szálkai Tamás. Debrecen, 2011. str. 75-126.

Ákos I. István

— Palatyn Królestwa Węgier
Sędzia królewski		 —
Pieczęć Istvána Ákosa
Pieczęć Istvána Ákosa
Palatyn Królestwa Węgier
Okres od 1301
do 1307
Poprzednik Csák III. Máté
Następca Borsa Kopasz
Sędzia królewski
Okres od 1298
do 1301/1304 ?
Poprzednik Péc Apor
Następca Péter
Dane biograficzne
Klan Ákos
Ród Ernye
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny ok. 1260
Śmierć 1315
Ojciec Ernye
Matka nieznana
Żona Nn Katerina
Dzieci István II, János
pięciu synów
dwie córki
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Ákos_I._István&oldid=43773”