Dózsa György

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

György Dózsa (także György Székely, rum. Gheorghe Doja, pol. Jerzy Doża; ur. w 1470 r. w Dálnok, zm. 20 lipca 1514 w Temeszwarze) – Szekler, siedmiogrodzki żołnierz, przywódca powstania chłopskiego na Węgrzech i w Siedmiogrodzie w 1514 r. Życiorys Plik:Dózsa György.jpg György Dózsa Wyróżnił się jako żołnierz walczący przeciwko Imperium osmańskiemu, za co został przez króla Władysława II nobilitowany. Służył jako oficer jazdy w garnizonie w Stołecznym Białogrodzie. W 1514 r. papież Leon X ogłosił krucjatę przeciw Turkom. Jej zorganizowanie powierzył prymasowi Węgier, Tamásowi Bakóczowi. Ten upoważnił Dozsę do rekrutacji i organizowania sił zbrojnych, które miały wyruszyć na krucjatę. W ciągu kilku tygodni udało się zebrać ponad 100 tysięcy kuruców (nazwa pochodzi od słowa Cruciati – krzyżowcy), głównie chłopów, ale także ubogich mieszczan, wędrownych czeladników, studentów, zakonników i księży diecezjalnych. Większość z nich nie miała żadnego doświadczenia wojennego i pierwszym zadaniem, którego podjął się Dozsa, było szkolenie wojskowe. Organizatorzy krucjaty nie mieli w planach zaopatrzenia kuruców w żywność i ubranie. Kiedy nastał przednówek właściciele ziemscy zażądali, aby kurucowie wrócili do swoich wsi i do uprawy ziemi. Ci jednak wystąpili przeciwko swoim panom. Na pewien czas Dozsa utracił kontrolę nad swoimi podwładnymi, których nieformalnym przywódcą stał się pochodzący z Cegléd – Lőrinc Mészáros, jednak potem sam stanął na czele powstania. Do kuruców przyłączyli się także mieszkańcy większych miast, w tym Budy. Na obszarach objętych działaniami powstańczymi spalono setki dworów, a ich właścicieli mordowano w sposób wyjątkowo okrutny (wbijając na pal i krzyżując). Ośrodkiem centralnym powstania był obóz Dozsy w Cegléd. Powołując się na bullę papieską, król Władysław II wydał proklamację, w której zwracał się do powstańców, aby powrócili do domów, grożąc im śmiercią, jeśli będą kontynuować swoje działania. W tym czasie powstanie Doży osiągnęło swoją kulminację – opanowano ufortyfikowane miasto Csanád, a powstańcy zamordowali miejscowego kasztelana i biskupa. Latem oddziały powstańcze dotarły do Aradu i Világos, uzyskując znaczne wzmocnienie w postaci artylerii i wyszkolonych kanonierów. Działania Dozsy i jego ludzi skłoniły węgierską szlachtę do podjęcia zdecydowanych działań. Wojska, dowodzone przez Jana Zápolyę i Istvána Báthorego otoczyły oddział Dozsy w okolicach Temeszwaru. Przywódca powstania został wzięty do niewoli. Skazano go na śmierć. Doża został upieczony żywcem na rozpalonym do czerwoności tronie, a w ręce trzymał rozpalone żelazo, imitujące berło. Sześciu jego najbliższym współpracownikom darowano życie tylko pod tym warunkiem, że na dowód potępienia czynów Doży zgodzili się zjeść fragmenty ciała swojego przywódcy. Dzisiaj w miejscu egzekucji Doży stoi figura Maryi Dziewicy, autorstwa rzeźbiarza György Kissa. Pierwsza stanęła w tym miejscu w 1865, obecna pochodzi z 1906. Imieniem Doży nazwano plac, ulicę i stację metra w Budapeszcie (Dózsa György út). Ulice jego imienia znajdują się we wszystkich większych miastach Siedmiogrodu. Bibliografia R.Heck, M.Orzechowski, Historia Czechosłowacji, Wrocław 1969, s. 109. W.Felczak, Historia Węgier, Wrocław 1966, s. 111–114. Peter F. Sugar, Peter Hanak, Tibor Frank, A History of Hungary, Indiana University 1994, . Sándor Márki, György Dózsa, tekst węgierski

György Dózsa Urodziny 1470 Miejsce Dálnok Śmierć 20 lipca 1514 Miejsce śmierci Temeszwar [[Plik:{{{faksymile}}}|130x100px|alt=faksymile|{{{opis faksymile}}}]] {{{opis faksymile}}}