Dózsa György
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
György Dózsa, także György Székely (pol. Jerzy Doża, rum. Gheorghe Doja) (* Dálnok 1470, † 20 lipca 1514 w Temeszwarze) – Sekler, siedmiogrodzki żołnierz, przywódca powstania chłopskiego na Węgrzech i w Siedmiogrodzie w 1514 r. ŻyciorysPlik:Dózsa György.jpg György Dózsa Wyróżnił się jako żołnierz walczący przeciwko Imperium osmańskiemu, za co został przez króla Władysława II nobilitowany. Służył jako oficer jazdy w garnizonie w Stołecznym Białogrodzie. W 1514 r. papież Leon X ogłosił krucjatę przeciw Turkom. Jej zorganizowanie powierzył prymasowi Węgier, Tamásowi Bakóczowi. Ten upoważnił Dozsę do rekrutacji i organizowania sił zbrojnych, które miały wyruszyć na krucjatę. W ciągu kilku tygodni udało się zebrać ponad 100 tysięcy kuruców (nazwa pochodzi od słowa Cruciati – krzyżowcy), głównie chłopów, ale także ubogich mieszczan, wędrownych czeladników, studentów, zakonników i księży diecezjalnych. Większość z nich nie miała żadnego doświadczenia wojennego i pierwszym zadaniem, którego podjął się Dozsa, było szkolenie wojskowe. Organizatorzy krucjaty nie mieli w planach zaopatrzenia kuruców w żywność i ubranie. Kiedy nastał przednówek właściciele ziemscy zażądali, aby kurucowie wrócili do swoich wsi i do uprawy ziemi. Ci jednak wystąpili przeciwko swoim panom. Na pewien czas Dozsa utracił kontrolę nad swoimi podwładnymi, których nieformalnym przywódcą stał się pochodzący z Cegléd – Lőrinc Mészáros, jednak potem sam stanął na czele powstania. Do kuruców przyłączyli się także mieszkańcy większych miast, w tym Budy. Na obszarach objętych działaniami powstańczymi spalono setki dworów, a ich właścicieli mordowano w sposób wyjątkowo okrutny (wbijając na pal i krzyżując). Ośrodkiem centralnym powstania był obóz Dozsy w Cegléd. Powołując się na bullę papieską, król Władysław II wydał proklamację, w której zwracał się do powstańców, aby powrócili do domów, grożąc im śmiercią, jeśli będą kontynuować swoje działania. W tym czasie powstanie Doży osiągnęło swoją kulminację – opanowano ufortyfikowane miasto Csanád, a powstańcy zamordowali miejscowego kasztelana i biskupa. Latem oddziały powstańcze dotarły do Aradu i Világos, uzyskując znaczne wzmocnienie w postaci artylerii i wyszkolonych kanonierów. Działania Dozsy i jego ludzi skłoniły węgierską szlachtę do podjęcia zdecydowanych działań. Wojska, dowodzone przez Jana Zápolyę i Istvána Báthorego otoczyły oddział Dozsy w okolicach Temeszwaru. Przywódca powstania został wzięty do niewoli. Skazano go na śmierć. Doża został upieczony żywcem na rozpalonym do czerwoności tronie, a w ręce trzymał rozpalone żelazo, imitujące berło. Sześciu jego najbliższym współpracownikom darowano życie tylko pod tym warunkiem, że na dowód potępienia czynów Doży zgodzili się zjeść fragmenty ciała swojego przywódcy. Dzisiaj w miejscu egzekucji Doży stoi figura Maryi Dziewicy, autorstwa rzeźbiarza György Kissa. Pierwsza stanęła w tym miejscu w 1865, obecna pochodzi z 1906. Imieniem Doży nazwano plac, ulicę i stację metra w Budapeszcie (Dózsa György út). Ulice jego imienia znajdują się we wszystkich większych miastach Siedmiogrodu. Bibliografia
|
| |||||||||||||||
