Aba Makján: Różnice pomiędzy wersjami
Przejdź do nawigacji
Przejdź do wyszukiwania
| Linia 35: | Linia 35: | ||
Wraz z innymi niższymi szlachcicami ze Wschodnich Węgier i [[Kraj Zacisański|Krasju Zacisańskiego]], na przykład [[Balogsemjén Mihály]], [[Hermán Rubinus]] i [[Mizse]], zobowiązali się do wspierania wysiłków króla [[IV. László|Władysława IV] („Kumańskiego”) w sytuacji gdy król Węgier utracił władzę, gdyż prałaci i baronowie rządzili królestwem niezależnie od monarchy. Aby wyeliminować wpływ potężnych baronów na dwór królewski, Władysław sam przeprowadził zamach stanu we wrześniu 1286 r., wydalając członków grupy [[Kőszegi]] - [[Borsa]] z organów rządowych. Pomijając rywala [[Kőszegi]]ch, oddział Széplak z klanu Aba reprezentowanego przez [[Aba Amáde]]go i [[Aba Péter]]a, bardzo dalekich krewnych Makjána, [[IV. László|Władysława IV]] mianował na swoich wysokich urzędników własnych lojalnych żołnierzy i niższą szlachtę. Ponadto Władysław uwięził swoją żonę [[Elisabetta di Sicilia|Elżbietę]] i przekazał cały jej dochód swojej kochance Kuman.<ref name="Szűcs2002">Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [Ostatni Arpadowie] (po węgiersku). Osiris Kiadó. str. 436-437, 439.</ref> | Wraz z innymi niższymi szlachcicami ze Wschodnich Węgier i [[Kraj Zacisański|Krasju Zacisańskiego]], na przykład [[Balogsemjén Mihály]], [[Hermán Rubinus]] i [[Mizse]], zobowiązali się do wspierania wysiłków króla [[IV. László|Władysława IV] („Kumańskiego”) w sytuacji gdy król Węgier utracił władzę, gdyż prałaci i baronowie rządzili królestwem niezależnie od monarchy. Aby wyeliminować wpływ potężnych baronów na dwór królewski, Władysław sam przeprowadził zamach stanu we wrześniu 1286 r., wydalając członków grupy [[Kőszegi]] - [[Borsa]] z organów rządowych. Pomijając rywala [[Kőszegi]]ch, oddział Széplak z klanu Aba reprezentowanego przez [[Aba Amáde]]go i [[Aba Péter]]a, bardzo dalekich krewnych Makjána, [[IV. László|Władysława IV]] mianował na swoich wysokich urzędników własnych lojalnych żołnierzy i niższą szlachtę. Ponadto Władysław uwięził swoją żonę [[Elisabetta di Sicilia|Elżbietę]] i przekazał cały jej dochód swojej kochance Kuman.<ref name="Szűcs2002">Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [Ostatni Arpadowie] (po węgiersku). Osiris Kiadó. str. 436-437, 439.</ref> | ||
| − | |||
| − | |||
Podczas swojego autokratycznego zamachu Władysław uczynił Makjána [[palatyn]]em Węgier<ref name="Zsoldos" />. Oprócz tego został on mianowany [[ispán]]em komitatów: [[Sopron]], [[Moson]] i [[Somogy]]. Tytuły te były jednak czysto nominalne, ponieważ zbuntowana i oligarchiczna rodzina [[Kőszegi]] rządziła ''de facto'' niezależnie od monarchy w zachodnich części [[Kraj Zadunajski|Transdanubii]], w tym we wspomnianych wcześniej trzech komitatach<ref name="Zsoldos" />. Makján został wymieniony na tych czterech stanowiskach tylko w jednym dokumencie wydanym w Sárospatak w dniu 13 października 1286 r. W związku z tym Makján zwołał zgromadzenie ogólne (''general congregatio'') przed miejscową szlachtą w komitacie [[Zemplén]], dawnej siedzibie klanu [[Aba]], na rozkaz króla.<ref>Szőcs, Tibor (2014). ''A nádori intézmény korai története, 1000–1342'' [Wczesna historia instytucji palatyna: 1000–1342] (po węgiersku). Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. str. 88, 172, 175–176, 245.</ref> Tam Makján osądził sprawę o zabójstwo dwóch szlachciców.<ref name="Szőcs2012">Szőcs, Tibor (2012). ''Az Árpád-kori nádorok és helyetteseik okleveleinek kritikai jegyzéke'' [Krytyczny rejestr dokumentów palatynów i ich następców z epoki Arpadów] (po węgiersku). Magyar Országos Levéltár. str. 199–200, 210.</ref> Jest prawdopodobne, że Makján zachował swoją godność do wiosny 1287 r., kiedy wojska Kőszegi pokonały armię Władysława nad rzeką Zsitvą (Žitav). Monarcha został później zmuszony do pogodzenia się z baronami; [[Kőszegi Ivan|Ivan Kőszegi]] został palatynem od czerwca '''1287'''.<ref name="Zsoldos" /> | Podczas swojego autokratycznego zamachu Władysław uczynił Makjána [[palatyn]]em Węgier<ref name="Zsoldos" />. Oprócz tego został on mianowany [[ispán]]em komitatów: [[Sopron]], [[Moson]] i [[Somogy]]. Tytuły te były jednak czysto nominalne, ponieważ zbuntowana i oligarchiczna rodzina [[Kőszegi]] rządziła ''de facto'' niezależnie od monarchy w zachodnich części [[Kraj Zadunajski|Transdanubii]], w tym we wspomnianych wcześniej trzech komitatach<ref name="Zsoldos" />. Makján został wymieniony na tych czterech stanowiskach tylko w jednym dokumencie wydanym w Sárospatak w dniu 13 października 1286 r. W związku z tym Makján zwołał zgromadzenie ogólne (''general congregatio'') przed miejscową szlachtą w komitacie [[Zemplén]], dawnej siedzibie klanu [[Aba]], na rozkaz króla.<ref>Szőcs, Tibor (2014). ''A nádori intézmény korai története, 1000–1342'' [Wczesna historia instytucji palatyna: 1000–1342] (po węgiersku). Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. str. 88, 172, 175–176, 245.</ref> Tam Makján osądził sprawę o zabójstwo dwóch szlachciców.<ref name="Szőcs2012">Szőcs, Tibor (2012). ''Az Árpád-kori nádorok és helyetteseik okleveleinek kritikai jegyzéke'' [Krytyczny rejestr dokumentów palatynów i ich następców z epoki Arpadów] (po węgiersku). Magyar Országos Levéltár. str. 199–200, 210.</ref> Jest prawdopodobne, że Makján zachował swoją godność do wiosny 1287 r., kiedy wojska Kőszegi pokonały armię Władysława nad rzeką Zsitvą (Žitav). Monarcha został później zmuszony do pogodzenia się z baronami; [[Kőszegi Ivan|Ivan Kőszegi]] został palatynem od czerwca '''1287'''.<ref name="Zsoldos" /> | ||
| − | + | Po krótkiej i efemerycznej roli podczas zamachu Makján utracił wszelkie wpływy polityczne i powrócił do statusu niższej szlachty. Jego pan i patron, [[IV. László|Władysław IV]] spędził ostatnie lata swego panowania, wędrując z miejsca na miejsce, pozostając wśród swoich poddanych z plemienia Kumanów. Gdy arcybiskup Lodomer rozgrzeszył Władysława pod warunkiem, że król będzie żył zgodnie z chrześcijańską moralnością, król obiecał również zwolnić swoich „perfidnych, haniebnych doradców katolickich”, którzy mogli odnieść się do Makjána wraz z innymi arystokratami<ref name="Szűcs2002" />. Makján został po raz ostatni wspomniany przez współczesne akta w sierpniu 1288 r., gdy on i jego brat Filip (Fülöp) byli obecni jako świadkowie w ustalaniu granic trzech ziem<ref name="Szőcs2012" />, Makján nadal używa w dokumencie tytułu honorowego [[palatyn]]a<ref>Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [Wysocy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna] (po węgiersku). Helikon Kiadó. str. 215.</ref>. | |
| − | |||
| − | Po krótkiej i efemerycznej roli podczas zamachu Makján utracił wszelkie wpływy polityczne i powrócił do statusu niższej szlachty. Jego pan i patron, [[László|Władysław IV]] spędził ostatnie lata swego panowania, wędrując z miejsca na miejsce, pozostając wśród swoich poddanych z plemienia Kumanów. Gdy arcybiskup Lodomer rozgrzeszył Władysława pod warunkiem, że król będzie żył zgodnie z chrześcijańską moralnością, król obiecał również zwolnić swoich „perfidnych, haniebnych doradców katolickich”, którzy mogli odnieść się do Makjána wraz z innymi arystokratami<ref name="Szűcs2002" />. Makján został po raz ostatni wspomniany przez współczesne akta w sierpniu 1288 r., gdy on i jego brat Filip (Fülöp) byli obecni jako świadkowie w ustalaniu granic trzech ziem<ref name="Szőcs2012" />, Makján nadal używa w dokumencie tytułu honorowego [[palatyn]]a<ref>Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [Wysocy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: Encyklopedia biograficzna] (po węgiersku). Helikon Kiadó. str. 215.</ref>. | ||
| − | |||
| − | |||
==Źródła== | ==Źródła== | ||
Wersja z 09:51, 13 cze 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Aba Makján lub Mokyanus (* nieznana, † po 1288), węgierski szlachcic, palatyn od 1286 do 1287 r. Zagorzały stronnik króla Węgier Władysława IV. Spis treściPochodzenieMakján urodził się w mniej znaczącej gałęzi Debrő potężnego i rozległego klanu Aba.[1] Jego ojcem był I. Bökény, właściciel Tállyi i zamku w komitacie Zemplén[2] Dawniej historyk Pál Engel błędnie zidentyfikował go jako syna Becsego II, brata Bökény. W rzeczywistości jego kuzynem był Makján III, przodek rodziny Debrő i budowniczy zamku Makján (dziś ruiny w pobliżu Egerszalók w komitatci Heves). Makyan miał dwóch braci, Filipa i Mikołaja.[1] Makján (or Mokyanus) was born into the minor and less significant Debrő branch of the powerful and extended gens (clan) Aba. His father was Bökény I, the owner of Tállya and its castle in Zemplén County.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Formerly, historian Pál Engel incorrectly identified him as the son of Becse II, Bökény's brother. In fact, Makján III, the ancestor of the Debrői family and builder of the Makján Castle (today ruins near Egerszalók, Heves County) was his cousin. Makján had two brothers, Philip and Nicholas. KarieraWraz z innymi niższymi szlachcicami ze Wschodnich Węgier i Krasju Zacisańskiego, na przykład Balogsemjén Mihály, Hermán Rubinus i Mizse, zobowiązali się do wspierania wysiłków króla [[IV. László|Władysława IV] („Kumańskiego”) w sytuacji gdy król Węgier utracił władzę, gdyż prałaci i baronowie rządzili królestwem niezależnie od monarchy. Aby wyeliminować wpływ potężnych baronów na dwór królewski, Władysław sam przeprowadził zamach stanu we wrześniu 1286 r., wydalając członków grupy Kőszegi - Borsa z organów rządowych. Pomijając rywala Kőszegich, oddział Széplak z klanu Aba reprezentowanego przez Aba Amádego i Aba Pétera, bardzo dalekich krewnych Makjána, Władysława IV mianował na swoich wysokich urzędników własnych lojalnych żołnierzy i niższą szlachtę. Ponadto Władysław uwięził swoją żonę Elżbietę i przekazał cały jej dochód swojej kochance Kuman.[3] Podczas swojego autokratycznego zamachu Władysław uczynił Makjána palatynem Węgier[2]. Oprócz tego został on mianowany ispánem komitatów: Sopron, Moson i Somogy. Tytuły te były jednak czysto nominalne, ponieważ zbuntowana i oligarchiczna rodzina Kőszegi rządziła de facto niezależnie od monarchy w zachodnich części Transdanubii, w tym we wspomnianych wcześniej trzech komitatach[2]. Makján został wymieniony na tych czterech stanowiskach tylko w jednym dokumencie wydanym w Sárospatak w dniu 13 października 1286 r. W związku z tym Makján zwołał zgromadzenie ogólne (general congregatio) przed miejscową szlachtą w komitacie Zemplén, dawnej siedzibie klanu Aba, na rozkaz króla.[4] Tam Makján osądził sprawę o zabójstwo dwóch szlachciców.[5] Jest prawdopodobne, że Makján zachował swoją godność do wiosny 1287 r., kiedy wojska Kőszegi pokonały armię Władysława nad rzeką Zsitvą (Žitav). Monarcha został później zmuszony do pogodzenia się z baronami; Ivan Kőszegi został palatynem od czerwca 1287.[2] Po krótkiej i efemerycznej roli podczas zamachu Makján utracił wszelkie wpływy polityczne i powrócił do statusu niższej szlachty. Jego pan i patron, Władysław IV spędził ostatnie lata swego panowania, wędrując z miejsca na miejsce, pozostając wśród swoich poddanych z plemienia Kumanów. Gdy arcybiskup Lodomer rozgrzeszył Władysława pod warunkiem, że król będzie żył zgodnie z chrześcijańską moralnością, król obiecał również zwolnić swoich „perfidnych, haniebnych doradców katolickich”, którzy mogli odnieść się do Makjána wraz z innymi arystokratami[3]. Makján został po raz ostatni wspomniany przez współczesne akta w sierpniu 1288 r., gdy on i jego brat Filip (Fülöp) byli obecni jako świadkowie w ustalaniu granic trzech ziem[5], Makján nadal używa w dokumencie tytułu honorowego palatyna[6]. Źródła
Przypisy
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
