Ludány Bogomer: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 16: | Linia 16: | ||
{{Redoslijed| | {{Redoslijed| | ||
| − | |poprzednik = brak urzędu | + | |poprzednik = [[brak urzędu]] |
|gl_članak_funkcija = [[Przywódca Seklerów]]<br>(przed 1235) lub ok.1228 | |gl_članak_funkcija = [[Przywódca Seklerów]]<br>(przed 1235) lub ok.1228 | ||
|współrządzący = | |współrządzący = | ||
| Linia 41: | Linia 41: | ||
|1. do = 1245 a 1254 | |1. do = 1245 a 1254 | ||
|1. powołanie = | |1. powołanie = | ||
| − | |1. poprzednik = [[ | + | |1. poprzednik = [[brak urządu]] |
|1. następca = [[Ákos Mojs]] | |1. następca = [[Ákos Mojs]] | ||
| Linia 71: | Linia 71: | ||
}} | }} | ||
| − | '''Ludány Bogomer''' (pol. ''Bogomer Ludány) (* | + | '''Ludány Bogomer''' (pol. ''Bogomer Ludány'') (* nieznana, † ok.1245/54), węgierski dowódca wojskowy i szlachcic w pierwszej połowie XIII wieku, który był pierwszym znanym [[hrabia Seklerów|hrabią Seklerów]], pełniącym tę funkcję około 1228 roku. |
== Pochodzenie i rodzina == | == Pochodzenie i rodzina == | ||
| − | Większość historyków, w tym [[Wertner Mór|Mór Wertner]], [[Kordé Zoltán|Zoltán Kordé]] i [[Zsoldos Attila|Attila Zsoldos]] uważała, że Bogomer (lub Bohumír) urodził się w rodzie (klanie) [[Ludány]], który posiadał ziemie głównie w komitacie [[Nyitra]].<ref name="Kordé 2001, | + | Większość historyków, w tym [[Wertner Mór|Mór Wertner]], [[Kordé Zoltán|Zoltán Kordé]] i [[Zsoldos Attila|Attila Zsoldos]] uważała, że Bogomer (lub Bohumír) urodził się w rodzie (klanie) [[Ludány]], który posiadał ziemie głównie w komitacie [[Nyitra]].<ref name="Kordé 2001, str. 203">Kordé 2001, str. 203.</ref><ref>Zsoldos 2011, str. 291.</ref> Według ''[[Gesta Hunnorum et Hungarorum]]'', napisanego przez kronikarza [[Simona z Kézy]], krewniacy Ludány wywodzą się z Czech, co jest wzmocnione przez częstość występowania imion pochodzenia słowiańskiego w pokrewieństwie.<ref name="Kordé 2001, str. 203"/> Bogomer był jednym z dwóch znanych synów Szoboszló I (lub Sobéslava), który służył jako [[ispán]] z ispánatu Sempte ispánate (dziś Šintava, Słowacja) na terenie komitatu Nyitra w 1221 roku.Zsoldos 2011, str. 190. Jego bratem był Wytk I, przodek rodziny [[Ludányi]]. Bogomer miał co najmniej dwóch synów z niezidentyfikowanego małżeństwa: Piotra I (fl. 1277–97) i Szoboszló II (fl. 1283–95). Opierając się na krótkim komentarzu w statucie wydanym w 1296 r. dotyczącym Piotra (który był już wtedy ''[[familiaris]]'' potężnego miejscowego pana [[Csáka III. Máté|Mateusza III. Csáka), można przypuszczać, że Paska, biskup Nitry, był także synem Bogomera. Przez Szoboszló II, Bogomer był przodkiem rodzin szlacheckich [[Emőkei]] i [[Szobonya]].<ref>Engel: ''Genealógia'' (Genus Ludány 1., Szobonya branch)</ref> |
== Stronnik Beli == | == Stronnik Beli == | ||
| − | Bogomer należał do powierników księcia Beli, którzy stanowczo sprzeciwiali się „bezużytecznym i niepotrzebnym wieczystym nadaniom” jego ojca, króla Andrzeja II, co spowodowało | + | Bogomer należał do powierników księcia [[IV. Béla|Beli]], którzy stanowczo sprzeciwiali się „bezużytecznym i niepotrzebnym wieczystym nadaniom” jego ojca, króla [[II. András|Andrzeja II]], co spowodowało podział władzy królewskiej w królestwie. Bela został [[Książę Slawonii|księciem Slawonii]] w 1220 roku, a Bogomer był członkiem jego książęcego dworu, wraz z innymi młodymi dworzanami, na przykład [[Türje Dénes|Denis Türje]], [[Geregye Pál|Paul Geregye]] i [[Sólyom fia Pósa|Pousa, syn Sólyoma]].<ref>Zsoldos 2016, str. 443.</ref> Bogomer był wymieniany jako stolnik księcia Beli w kilku dokumentach w ciągu 1225 roku.<ref>Zsoldos 2011, str. 73.</ref> |
| − | + | W następnym roku Bela został przeniesiony do [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]], zarządzając tą prowincją z tytułem [[Książę Siedmiogrodu|księcia]]. Bogomer poszedł za swoim panem do Transylwanii. Najwcześniejszy przywilej królewski wspominający „hrabiego i przywódcę Seklerów” (łac. ''comes et ductor Siculorum'') został wydany w 1235 r. i odnosi się do kampanii wojskowej rozpoczętej przeciwko Bułgarii w 1228 r.<ref name="Zsoldos 2011, str. 239">Zsoldos 2011, str. 239.</ref> W związku z tym Bogomer, ówczesny [[hrabia Seklerów]], brał udział w wojnie, gdy został schwytany przez wojska Aleksandra, brata [https://pl.wikipedia.org/wiki/Iwan_Asen_II Iwana Asena II].<ref>Kordé 2016, str. 175.</ref> Bogomer jest pierwszym znanym posiadaczem godności, choć biskup [[Otto von Freising|Otto z Freising]] wspomniał już, że „dwóch hrabiów” dowodziło łucznikami w awangardzie armii węgierskiej w [[Fischa|bitwie pod Fischa]] w 1146 r.<ref name="Zsoldos 2011, str. 239"/>, podczas gdy węgierskie kroniki odnotowały, że [[Seklerzy]] i [[Pieczyngowie]] stanowili awangardę armii węgierskiej w tej bitwie, tak więc raport biskupa może zawierać pierwszą wzmiankę o hrabstwie Seklerów, według Attila Zsoldosa, [[Kristó Gyula|Gyula Kristó]] i innych historyków<ref name="Zsoldos 2011, str. 239"/>. Z drugiej strony, jak podkreśla historyk [[Kordé Zoltán|Zoltán Kordé]], XIII-wieczne statuty królewskie wspominały o innych królewskich urzędnikach, którzy rządzili grupami Seklerów, co sugeruje, że urząd nie powstał w poprzednim stuleciu. Na przykład dokument królewski opisujący armię [[Sasi|Sasów]], [[Wołosi|Wołochów]], Seklerów i Pieczyngów walczących w Bułgarii pod dowództwem [[Türje Joachim|Joachima]], [[Hrabia Hermannstadt|hrabiego Hermannstadt]], na początku XII wieku, co sugeruje, że Bogomer mógł być pierwszym w historii urzędnikiem, który prawdopodobnie został hrabią już w 1226 r. Kordé argumentował, że Andrzej II nadał autonomię kolonialnym Sasom z regionu Hermannstadt w południowym Siedmiogrodzie, gdy to tuż przed następnym rokiem wydano ''[[Diploma Andreanum]]'' (1224), kiedy rozpoczął kampanię przeciwko Krzyżakom, którzy próbował wyeliminować jego zwierzchność. Według Kordé standaryzacja statusu Seklerów miała miejsce w tym samym czasie<ref>Kordé 2001, str. 201.</ref>. | |
| − | + | Następnie Bogomer pojawił się w źródłach półtora dekady później, nawet po wstąpieniu Beli na tron węgierski w 1235 r. i [[Inwazja Mongołów 1241|najeździe mongolskim]] na Węgry w 1241 r. Po nieoczekiwanym wycofaniu się Mongołów w marcu 1242 r., Bogomer został mianowany [[ispán]]em komitatów [[Nitra]] i [[Trencsén]].<ref>Zsoldos 2011, str. 175, 214.</ref> Na tym stanowisku Bogomer odpowiadał za przywrócenie ładu i porządku w regionie oraz przesiedlenie rozproszonej i uciekającej ludności. Wkrótce został zastąpiony przez [[Rátót Loránd|Rolanda Rátóta]] na stanowisku starosty Nyitry około listopada 1242 r., ale w komitacie [[Trencsén]] mógł zachować godność co najmniej do kwietnia 1243 r. Podczas jego kadencji książę austriacki [[Fryderyk II]] najechał kraj. Bogomer odegrał ważną rolę w pokonaniu oddziałów austriackich, wkrótce potem stanął na czele wojsk królewskich wysłanych na pomoc [https://pl.wikipedia.org/wiki/Boles%C5%82aw_V_Wstydliwy Bolesławowi V Wstydliwemu] (zięciowi króla Węgier Beli IV) zaatakowanym przez [https://pl.wikipedia.org/wiki/Konrad_I_mazowiecki Konrada I Mazowieckiego]<ref name="Kordé 2001, str. 202">Kordé 2001, str. 202.</ref>. Za lojalność i sukcesy militarne Bogomer otrzymał w maju 1244 r. Ziemie Kiszuca (Jeszeszin), Pruska i Mortund (w komitatach [[Trenczyn]] i [[Hont]]) od Beli<ref>Zsoldos 2011, str. 290.</ref>. Do grudnia 1245 roku został przeniesiony na stanowisko [[ispán]]a komitatu [[Zala]]<ref>Zsoldos 2011, str. 231.</ref>. Bogomer zmarł 24 października 1254 r., gdy Jeszeszin, jego poprzednio posiadaną ziemię, został podarowany członkom rodziny [[Zólyom]].<ref name="Kordé 2001, str. 202"/> | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | Następnie Bogomer pojawił się w źródłach półtora dekady później, nawet po wstąpieniu | ||
| − | |||
| − | |||
== Przypisy == | == Przypisy == | ||
Wersja z 12:20, 21 sie 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Ludány Bogomer (pol. Bogomer Ludány) (* nieznana, † ok.1245/54), węgierski dowódca wojskowy i szlachcic w pierwszej połowie XIII wieku, który był pierwszym znanym hrabią Seklerów, pełniącym tę funkcję około 1228 roku. Spis treściPochodzenie i rodzinaWiększość historyków, w tym Mór Wertner, Zoltán Kordé i Attila Zsoldos uważała, że Bogomer (lub Bohumír) urodził się w rodzie (klanie) Ludány, który posiadał ziemie głównie w komitacie Nyitra.[1][2] Według Gesta Hunnorum et Hungarorum, napisanego przez kronikarza Simona z Kézy, krewniacy Ludány wywodzą się z Czech, co jest wzmocnione przez częstość występowania imion pochodzenia słowiańskiego w pokrewieństwie.[1] Bogomer był jednym z dwóch znanych synów Szoboszló I (lub Sobéslava), który służył jako ispán z ispánatu Sempte ispánate (dziś Šintava, Słowacja) na terenie komitatu Nyitra w 1221 roku.Zsoldos 2011, str. 190. Jego bratem był Wytk I, przodek rodziny Ludányi. Bogomer miał co najmniej dwóch synów z niezidentyfikowanego małżeństwa: Piotra I (fl. 1277–97) i Szoboszló II (fl. 1283–95). Opierając się na krótkim komentarzu w statucie wydanym w 1296 r. dotyczącym Piotra (który był już wtedy familiaris potężnego miejscowego pana [[Csáka III. Máté|Mateusza III. Csáka), można przypuszczać, że Paska, biskup Nitry, był także synem Bogomera. Przez Szoboszló II, Bogomer był przodkiem rodzin szlacheckich Emőkei i Szobonya.[3] Stronnik BeliBogomer należał do powierników księcia Beli, którzy stanowczo sprzeciwiali się „bezużytecznym i niepotrzebnym wieczystym nadaniom” jego ojca, króla Andrzeja II, co spowodowało podział władzy królewskiej w królestwie. Bela został księciem Slawonii w 1220 roku, a Bogomer był członkiem jego książęcego dworu, wraz z innymi młodymi dworzanami, na przykład Denis Türje, Paul Geregye i Pousa, syn Sólyoma.[4] Bogomer był wymieniany jako stolnik księcia Beli w kilku dokumentach w ciągu 1225 roku.[5] W następnym roku Bela został przeniesiony do Siedmiogrodu, zarządzając tą prowincją z tytułem księcia. Bogomer poszedł za swoim panem do Transylwanii. Najwcześniejszy przywilej królewski wspominający „hrabiego i przywódcę Seklerów” (łac. comes et ductor Siculorum) został wydany w 1235 r. i odnosi się do kampanii wojskowej rozpoczętej przeciwko Bułgarii w 1228 r.[6] W związku z tym Bogomer, ówczesny hrabia Seklerów, brał udział w wojnie, gdy został schwytany przez wojska Aleksandra, brata Iwana Asena II.[7] Bogomer jest pierwszym znanym posiadaczem godności, choć biskup Otto z Freising wspomniał już, że „dwóch hrabiów” dowodziło łucznikami w awangardzie armii węgierskiej w bitwie pod Fischa w 1146 r.[6], podczas gdy węgierskie kroniki odnotowały, że Seklerzy i Pieczyngowie stanowili awangardę armii węgierskiej w tej bitwie, tak więc raport biskupa może zawierać pierwszą wzmiankę o hrabstwie Seklerów, według Attila Zsoldosa, Gyula Kristó i innych historyków[6]. Z drugiej strony, jak podkreśla historyk Zoltán Kordé, XIII-wieczne statuty królewskie wspominały o innych królewskich urzędnikach, którzy rządzili grupami Seklerów, co sugeruje, że urząd nie powstał w poprzednim stuleciu. Na przykład dokument królewski opisujący armię Sasów, Wołochów, Seklerów i Pieczyngów walczących w Bułgarii pod dowództwem Joachima, hrabiego Hermannstadt, na początku XII wieku, co sugeruje, że Bogomer mógł być pierwszym w historii urzędnikiem, który prawdopodobnie został hrabią już w 1226 r. Kordé argumentował, że Andrzej II nadał autonomię kolonialnym Sasom z regionu Hermannstadt w południowym Siedmiogrodzie, gdy to tuż przed następnym rokiem wydano Diploma Andreanum (1224), kiedy rozpoczął kampanię przeciwko Krzyżakom, którzy próbował wyeliminować jego zwierzchność. Według Kordé standaryzacja statusu Seklerów miała miejsce w tym samym czasie[8]. Następnie Bogomer pojawił się w źródłach półtora dekady później, nawet po wstąpieniu Beli na tron węgierski w 1235 r. i najeździe mongolskim na Węgry w 1241 r. Po nieoczekiwanym wycofaniu się Mongołów w marcu 1242 r., Bogomer został mianowany ispánem komitatów Nitra i Trencsén.[9] Na tym stanowisku Bogomer odpowiadał za przywrócenie ładu i porządku w regionie oraz przesiedlenie rozproszonej i uciekającej ludności. Wkrótce został zastąpiony przez Rolanda Rátóta na stanowisku starosty Nyitry około listopada 1242 r., ale w komitacie Trencsén mógł zachować godność co najmniej do kwietnia 1243 r. Podczas jego kadencji książę austriacki Fryderyk II najechał kraj. Bogomer odegrał ważną rolę w pokonaniu oddziałów austriackich, wkrótce potem stanął na czele wojsk królewskich wysłanych na pomoc Bolesławowi V Wstydliwemu (zięciowi króla Węgier Beli IV) zaatakowanym przez Konrada I Mazowieckiego[10]. Za lojalność i sukcesy militarne Bogomer otrzymał w maju 1244 r. Ziemie Kiszuca (Jeszeszin), Pruska i Mortund (w komitatach Trenczyn i Hont) od Beli[11]. Do grudnia 1245 roku został przeniesiony na stanowisko ispána komitatu Zala[12]. Bogomer zmarł 24 października 1254 r., gdy Jeszeszin, jego poprzednio posiadaną ziemię, został podarowany członkom rodziny Zólyom.[10] Przypisy
Źródła
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- 1a
- Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii
- Pages using reflist with unknown parameters
- Nieznana data urodzenia
- Nieznana data śmierci
- Rody
- Ród Ludány
- Seklerscy przywódcy
- Urodzeni w XIII wieku
- Urzędnicy Królestwa Węgier
- Węgierscy dygnitarze historyczni
- Węgierscy szlachcice
- Węgierscy urzędnicy królewscy
- Zmarli w XIII wieku
