Fehér: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 21: | Linia 21: | ||
[[Plik:Komitat_Wei%C3%9Fenburg_-_Gro%C3%9Ff%C3%BCrstentum_Siebenbuergen_1769-1773.jpg|Fehér vármegye az [[Magyarország első katonai felmérése|I. katonai felmérés]] térképén (1769-73)|thumb|left|260px]] | [[Plik:Komitat_Wei%C3%9Fenburg_-_Gro%C3%9Ff%C3%BCrstentum_Siebenbuergen_1769-1773.jpg|Fehér vármegye az [[Magyarország első katonai felmérése|I. katonai felmérés]] térképén (1769-73)|thumb|left|260px]] | ||
| − | '''Fehér vármegyé''' (rum. ''Comitatul Alba'') zostało założone przez króla [[Szent István|Stefana]] w momencie założenia państwa i organizacji królewskiego systemu komitatów w [[Siedmiogród|Siedmiogrodzie]] z centrum [https://pl.wikipedia.org/wiki/Alba_Iulia Fehérvár] (obecnie Alba Iulia w Rumunii). Jego terytorium w tym czasie rozciągało się na cały − częściowo niezamieszkany − południowy Siedmiogórd, do terytorium późniejszego komitatu [[Hunyad]], [https://hu.wikipedia.org/wiki/Kir%C3%A1lyf%C3%B6ld Királyföld], [https://hu.wikipedia.org/wiki/Fogarasf%C3%B6ld Fogarasföld] i [ | + | '''Fehér vármegyé''' (rum. ''Comitatul Alba'') zostało założone przez króla [[Szent István|Stefana]] w momencie założenia państwa i organizacji królewskiego systemu komitatów w [[Siedmiogród|Siedmiogrodzie]] z centrum [https://pl.wikipedia.org/wiki/Alba_Iulia Fehérvár] (obecnie Alba Iulia w Rumunii). Jego terytorium w tym czasie rozciągało się na cały − częściowo niezamieszkany − południowy Siedmiogórd, do terytorium późniejszego komitatu [[Hunyad]], [https://hu.wikipedia.org/wiki/Kir%C3%A1lyf%C3%B6ld Királyföld], [https://hu.wikipedia.org/wiki/Fogarasf%C3%B6ld Fogarasföld] i [[Háromszék]]<ref>Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2</ref>, tj. do zlewni [https://pl.wikipedia.org/wiki/Marusza Maros] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/Aluta Olt].<ref name="Korai magyar">szerk.: Kristó Gyula (főszerk.), Engel Pál, Makk Ferenc: ''Korai magyar történeti lexikon (9-14- század)''. Akadémiai Kiadó, Budapest (1994). ISBN 963-05-6722-9</ref> |
== Historia == | == Historia == | ||
Wersja z 16:39, 4 lut 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Fehér vármegyé (rum. Comitatul Alba) zostało założone przez króla Stefana w momencie założenia państwa i organizacji królewskiego systemu komitatów w Siedmiogrodzie z centrum Fehérvár (obecnie Alba Iulia w Rumunii). Jego terytorium w tym czasie rozciągało się na cały − częściowo niezamieszkany − południowy Siedmiogórd, do terytorium późniejszego komitatu Hunyad, Királyföld, Fogarasföld i Háromszék[1], tj. do zlewni Maros i Olt.[2] HistoriaPlik:Hungary, Galicia and Transylvania.jpg Alsó- és Felső-Fehér vármegyék egy 1862-es térképen Król pokonał ostatnią gyulę siedmiogrodzkiego w 1003 r., gdy stworzył komitat, którego ogromny, prowincjonalny rozmiar świadczy o tym, że obejmował on całą domenę gyuli. Archeologia nie dowiodła, że komitat powstał prawdopodobnie po obaleniu rządów bułgarskich chana w Siedmiogrodzie w latach 10. XI wieku, chociaż ślady obecności Bułgarów można zobaczyć w XIX wieku, zniknęły one w X wieku, kiedy gyule pojawili się w Siedmiogrodzie.[2] A megye ispánjait a 11-12. században dux, tribunus, princeps, voivoda néven is említik, hatalmukat fokozatosan egész Erdélyre kiterjesztették. Az így kialakuló erdélyi vajdai, valamint az alvajdai tisztség Erdély története során végig szorosan összekapcsolódott a gyulafehérvári ispán tisztségével. A források említik a várszervezetet és a várjobbágyokat is. A 12. század elején a székelyek feltűnnek a későbbi Szászföld területén, majd a 13. században nyomulnak a mai Székelyföld területére. II. Géza hívására a 12. században megjelennek a szászok a Vöröstoronyi-szoros előterében, majd a keletre húzódó székelyek helyére is betelepültek a 13. században az ekkortól Szászföld területére. III. Béla idejétől a Szebeni- és Fogarasi-havasok aljára vlachokat is telepítettek. Mindezen telepítések területei – Székelyföld, Szászföld, Fogarasföld, Brassóvidéke – kikerültek a fehérvári ispán hatásköréből, bizonyos szigetszerű magánbirtoktesteket kivéve, amelyek később Felső-Fehér vármegyét alkották. Nem tudjuk mikor vált ki ezalatt Fehérből Küküllő és Hunyad vármegye, de bekebelezte közben a marosújvári sóbánya körüli Újvár vármegyét.[2] A 14. század elejére nemesi vármegyévé alakult, amelynek ispánja az erdélyi alvajda volt.[2] Lista ispánów
Források |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- ↑ Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 szerk.: Kristó Gyula (főszerk.), Engel Pál, Makk Ferenc: Korai magyar történeti lexikon (9-14- század). Akadémiai Kiadó, Budapest (1994). ISBN 963-05-6722-9
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Zsoldos 2011, p. 151.
- ↑ Engel 1996, p. 247.
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
