Fehér: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 28: | Linia 28: | ||
Król pokonał ostatnią [[gyula|gyulę]] siedmiogrodzkiego w 1003 r., gdy stworzył komitat, którego ogromny, prowincjonalny rozmiar świadczy o tym, że obejmował on całą domenę ''gyuli''. Archeologia nie dowiodła, że komitat powstał prawdopodobnie po obaleniu rządów bułgarskich chana w Siedmiogrodzie w latach 10. XI wieku, chociaż ślady obecności Bułgarów można zobaczyć w XIX wieku, zniknęły one w X wieku, kiedy gyule pojawili się w Siedmiogrodzie.<ref name="Korai magyar"/> | Król pokonał ostatnią [[gyula|gyulę]] siedmiogrodzkiego w 1003 r., gdy stworzył komitat, którego ogromny, prowincjonalny rozmiar świadczy o tym, że obejmował on całą domenę ''gyuli''. Archeologia nie dowiodła, że komitat powstał prawdopodobnie po obaleniu rządów bułgarskich chana w Siedmiogrodzie w latach 10. XI wieku, chociaż ślady obecności Bułgarów można zobaczyć w XIX wieku, zniknęły one w X wieku, kiedy gyule pojawili się w Siedmiogrodzie.<ref name="Korai magyar"/> | ||
| − | ''[[Ispán]]owi'' komitatu w XI-XII wiekach wystęowali jako ''dux'', ''tribunus'', ''princeps'', ''voivoda'', ich władza była stopniowo rozszerzana na całą Siedmiogród. W całej historii Siedmiogrodu powstałe województwo siedmiogrodzkie i urząd ''erdélyi vajda'' były ściśle związane z biurem ''[[ispán]]a'' [[Gyulafehérvár]]a. Źródła wspominają także o organizacji zamku i poddanych zamku. Na początku XII wieku [[Seklerowi]] pojawili się na terenach późniejszej [[Székelyföld|Saksonii]], następnie w XIII wieku rozprzestrzenili się na teren dzisiejszego Seklerlandu. Na zaproszenie [[II. Géza|Gejzy II]] [[Sas]]i pojawili się na pierwszym planie wąwozu [https://pl.wikipedia.org/wiki/Prze%C5%82om_Czerwonej_Wie%C5%BCy Vöröstoronyi] w XII wieku, a następnie osiedlili się w XIII wieku w miejscu Seklerów na wschodzie. Od czasów [[III. Béla|Beli III]] osadzano ich u podnóża gór [https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C3%B3ry_Sybi%C5%84skie Szeben] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C3%B3ry_Fogaraskie Fogaras]. Obszary wszystkich tych osad | + | ''[[Ispán]]owi'' komitatu w XI-XII wiekach wystęowali jako ''dux'', ''tribunus'', ''princeps'', ''voivoda'', ich władza była stopniowo rozszerzana na całą Siedmiogród. W całej historii Siedmiogrodu powstałe województwo siedmiogrodzkie i urząd ''erdélyi vajda'' były ściśle związane z biurem ''[[ispán]]a'' [[Gyulafehérvár]]a. Źródła wspominają także o organizacji zamku i poddanych zamku. Na początku XII wieku [[Seklerowi]] pojawili się na terenach późniejszej [[Székelyföld|Saksonii]], następnie w XIII wieku rozprzestrzenili się na teren dzisiejszego Seklerlandu. Na zaproszenie [[II. Géza|Gejzy II]] [[Sas]]i pojawili się na pierwszym planie wąwozu [https://pl.wikipedia.org/wiki/Prze%C5%82om_Czerwonej_Wie%C5%BCy Vöröstoronyi] w XII wieku, a następnie osiedlili się w XIII wieku w miejscu Seklerów na wschodzie. Od czasów [[III. Béla|Beli III]] osadzano ich u podnóża gór [https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C3%B3ry_Sybi%C5%84skie Szeben] i [https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C3%B3ry_Fogaraskie Fogaras]. Obszary wszystkich tych osad [[Székelyföld]]u, [[Szászföld]]u, [[Fogarasföld]]u, [[Brassóvidéke]] wyszły spod jurysdykcji ''[[ispán]]a'' [[Fehérvár]], z wyjątkiem pewnych wyspiarskich posiadłości prywatnych, które później utworzyły komitat [[Felső-Fehér]]. Nie wiemy, kiedy komitaty [[Küküllő]] i [[Hunyad]] opuściły w tym czasie Fehér, ale w międzyczasie pochłonęły komiat [[Újvár]] wokół kopalni soli Marosújvár.<ref name="Korai magyar"/> |
Na początku XIV wieku został przekształcony w komitat szlachecki, którego panem był siedmiogrodzki ''erdélyi alvajda''.<ref name="Korai magyar"/> | Na początku XIV wieku został przekształcony w komitat szlachecki, którego panem był siedmiogrodzki ''erdélyi alvajda''.<ref name="Korai magyar"/> | ||
Wersja z 06:15, 5 lut 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Fehér vármegyé (rum. Comitatul Alba) zostało założone przez króla Stefana w momencie założenia państwa i organizacji królewskiego systemu komitatów w Siedmiogrodzie z centrum Fehérvár (obecnie Alba Iulia w Rumunii). Jego terytorium w tym czasie rozciągało się na cały − częściowo niezamieszkany − południowy Siedmiogórd, do terytorium późniejszego komitatu Hunyad, Királyföld, Fogarasföld i Háromszék[1], tj. do zlewni Maros i Olt.[2] HistoriaPlik:Hungary, Galicia and Transylvania.jpg Alsó- és Felső-Fehér vármegyék egy 1862-es térképen Król pokonał ostatnią gyulę siedmiogrodzkiego w 1003 r., gdy stworzył komitat, którego ogromny, prowincjonalny rozmiar świadczy o tym, że obejmował on całą domenę gyuli. Archeologia nie dowiodła, że komitat powstał prawdopodobnie po obaleniu rządów bułgarskich chana w Siedmiogrodzie w latach 10. XI wieku, chociaż ślady obecności Bułgarów można zobaczyć w XIX wieku, zniknęły one w X wieku, kiedy gyule pojawili się w Siedmiogrodzie.[2] Ispánowi komitatu w XI-XII wiekach wystęowali jako dux, tribunus, princeps, voivoda, ich władza była stopniowo rozszerzana na całą Siedmiogród. W całej historii Siedmiogrodu powstałe województwo siedmiogrodzkie i urząd erdélyi vajda były ściśle związane z biurem ispána Gyulafehérvára. Źródła wspominają także o organizacji zamku i poddanych zamku. Na początku XII wieku Seklerowi pojawili się na terenach późniejszej Saksonii, następnie w XIII wieku rozprzestrzenili się na teren dzisiejszego Seklerlandu. Na zaproszenie Gejzy II Sasi pojawili się na pierwszym planie wąwozu Vöröstoronyi w XII wieku, a następnie osiedlili się w XIII wieku w miejscu Seklerów na wschodzie. Od czasów Beli III osadzano ich u podnóża gór Szeben i Fogaras. Obszary wszystkich tych osad Székelyföldu, Szászföldu, Fogarasföldu, Brassóvidéke wyszły spod jurysdykcji ispána Fehérvár, z wyjątkiem pewnych wyspiarskich posiadłości prywatnych, które później utworzyły komitat Felső-Fehér. Nie wiemy, kiedy komitaty Küküllő i Hunyad opuściły w tym czasie Fehér, ale w międzyczasie pochłonęły komiat Újvár wokół kopalni soli Marosújvár.[2] Na początku XIV wieku został przekształcony w komitat szlachecki, którego panem był siedmiogrodzki erdélyi alvajda.[2] Lista ispánów
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 szerk.: Kristó Gyula (főszerk.), Engel Pál, Makk Ferenc: Korai magyar történeti lexikon (9-14- század). Akadémiai Kiadó, Budapest (1994). ISBN 963-05-6722-9
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Zsoldos 2011, p. 151.
- ↑ Engel 1996, p. 247.
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
