Gömör: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 16: | Linia 16: | ||
|nota = polski | |nota = polski | ||
}} | }} | ||
| + | {| | ||
| + | | | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | {| | ||
| + | |-style="vertical-align:top;" | ||
| + | | | ||
{| | {| | ||
| | | | ||
| Linia 26: | Linia 33: | ||
== Historia == | == Historia == | ||
| − | |||
| − | |||
Komitat Gemer w XII wieku odłączył się od [[Torna|komitatu turniańskiego]] (''Turniansky komitát''). Pierwszym centrum [[komitat]]u był zamek Gemer (''Gömör''), a od XVIII wieku [[Plešivec (Słowacja)|Plešivec]] (''Pelsőc''). Z obszarem od średniowiecza związane było [[górnictwo]] i [[hutnictwo]] – w górach istniały bogate złoża metali. | Komitat Gemer w XII wieku odłączył się od [[Torna|komitatu turniańskiego]] (''Turniansky komitát''). Pierwszym centrum [[komitat]]u był zamek Gemer (''Gömör''), a od XVIII wieku [[Plešivec (Słowacja)|Plešivec]] (''Pelsőc''). Z obszarem od średniowiecza związane było [[górnictwo]] i [[hutnictwo]] – w górach istniały bogate złoża metali. | ||
| Linia 34: | Linia 39: | ||
Od [[1810]] do [[1918]]/[[1920]] region ten wchodził w skład węgierskiego komitatu ''Gömör-Kishont'' (''Gömör és Kishont'', słow. ''Gemer a Malohont, Gemersko-malohontská župa''), którego stolicą była [[Rymawska Sobota|Rimavská Sobota]] (''Rimaszombat''). W [[1910]] komitat ''Gömör és Kishont'' zamieszkiwało 188 098 ludzi, z czego Węgrzy stanowili 58,5%, Słowacy 38,4%, a Niemcy 1,6% ludności. Mimo to, niemal całe terytorium komitatu zostało włączone po I wojnie światowej do [[Czechosłowacja|Czechosłowacji]] (z wyjątkiem miasta [[Putnok]] i okolic, które pozostało na Węgrzech w nowym komitacie ''Borsod-Gömör-Kishont'', a obecnie [[Komitat Borsod-Abaúj-Zemplén|Borsod-Abaúj-Zemplén]]; stanowiło to 7,5% ziem dawnego komitatu). | Od [[1810]] do [[1918]]/[[1920]] region ten wchodził w skład węgierskiego komitatu ''Gömör-Kishont'' (''Gömör és Kishont'', słow. ''Gemer a Malohont, Gemersko-malohontská župa''), którego stolicą była [[Rymawska Sobota|Rimavská Sobota]] (''Rimaszombat''). W [[1910]] komitat ''Gömör és Kishont'' zamieszkiwało 188 098 ludzi, z czego Węgrzy stanowili 58,5%, Słowacy 38,4%, a Niemcy 1,6% ludności. Mimo to, niemal całe terytorium komitatu zostało włączone po I wojnie światowej do [[Czechosłowacja|Czechosłowacji]] (z wyjątkiem miasta [[Putnok]] i okolic, które pozostało na Węgrzech w nowym komitacie ''Borsod-Gömör-Kishont'', a obecnie [[Komitat Borsod-Abaúj-Zemplén|Borsod-Abaúj-Zemplén]]; stanowiło to 7,5% ziem dawnego komitatu). | ||
| + | |||
| + | [[Plik:Zadielska tiesnava.jpg|thumb|left|Kras Słowacki – [[Zádielska dolina|Dolina Zádielska]] (''Zádielska tiesňava'')]] | ||
| + | [[Plik:Rožňava market Square.jpg|thumb|Rožňava – stary ratusz]] | ||
W okresie międzywojennym Gemer znalazł się początkowo w Gemersko-Malohonstkiej żupie (''Gemersko-Malohontská župa''). Od [[1923]] podzielono go pomiędzy Zwoleńską (Rimavská Sobota) a Podtatrzańską żupą (Rožňava). W [[1928]] w wyniku kolejnej reformy administracyjnej całość krainy została włączona do kraju słowackiego (''Slovenská krajina/zem'', odpowiednik dawnych żup). | W okresie międzywojennym Gemer znalazł się początkowo w Gemersko-Malohonstkiej żupie (''Gemersko-Malohontská župa''). Od [[1923]] podzielono go pomiędzy Zwoleńską (Rimavská Sobota) a Podtatrzańską żupą (Rožňava). W [[1928]] w wyniku kolejnej reformy administracyjnej całość krainy została włączona do kraju słowackiego (''Slovenská krajina/zem'', odpowiednik dawnych żup). | ||
| Linia 40: | Linia 48: | ||
W okresie komunistycznym Gemer był ponownie podzielony. Początkowo powrócono do podziału przedwojennego. W [[1960]] zachodnią część regionu włączono do kraju środkowosłowackiego (''Stredoslovenský kraj''), a wschodnią do kraju wschodniosłowackiego (''Východoslovenský kraj''). W [[1990]] zniesiono podział Czechosłowacji na kraje i przywróciła go dopiero niepodległa [[Słowacja]] w [[1996]]. | W okresie komunistycznym Gemer był ponownie podzielony. Początkowo powrócono do podziału przedwojennego. W [[1960]] zachodnią część regionu włączono do kraju środkowosłowackiego (''Stredoslovenský kraj''), a wschodnią do kraju wschodniosłowackiego (''Východoslovenský kraj''). W [[1990]] zniesiono podział Czechosłowacji na kraje i przywróciła go dopiero niepodległa [[Słowacja]] w [[1996]]. | ||
| − | |||
== Zobacz także == | == Zobacz także == | ||
*[https://pl.wikipedia.org/wiki/Komitat_G%C3%B6m%C3%B6r_%C3%A9s_Komitat Gömör és Kishont] (Kishont Gömör és Kis-Hont vármegye) (po węgiersku). | *[https://pl.wikipedia.org/wiki/Komitat_G%C3%B6m%C3%B6r_%C3%A9s_Komitat Gömör és Kishont] (Kishont Gömör és Kis-Hont vármegye) (po węgiersku). | ||
| + | |||
| + | | | ||
| + | {{Infobox Komitat | ||
| + | |Nazwa = Gömör | ||
| + | <small> | ||
| + | ''Gömörinum (łac.)''<br> | ||
| + | ''Gemer (słow.)''<br> | ||
| + | ''Gemer (niem.)''<br> | ||
| + | ''Gömör (niem.)''</small> | ||
| + | |Rok = 1910 | ||
| + | |Herb = Sajógömör.jpg | ||
| + | |Siedziba = Sajógömör | ||
| + | |Powierzchnia = brak danych | ||
| + | |Ludność = brak danych | ||
| + | |Narodowości = brak danych | ||
| + | |Utworzony = XII wiek | ||
| + | |Zlikwidowany = 4.06.1920<br>([[Traktat z Trianon]]) | ||
| + | |Mapa = Gömör.png | ||
| + | }} | ||
| + | |} | ||
== Przypisy == | == Przypisy == | ||
| + | {{izvori}} | ||
{{SORTUJ:Komitaty, Gomör}} | {{SORTUJ:Komitaty, Gomör}} | ||
| Linia 56: | Linia 84: | ||
[[Kategoria:Historia Słowacji]] | [[Kategoria:Historia Słowacji]] | ||
[[Kategoria:Komitáty]] | [[Kategoria:Komitáty]] | ||
| − | |||
Wersja z 15:00, 5 lut 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
|
Gömör (sł. Gemer, niem. Gemer, Gömör, łac. Gömörinum) został założony przez króla św. Stefana w momencie ustanowienia państwa i organizacji królewskiego systemu komitatów z centrum Gömör[1]. HistoriaKomitat Gemer w XII wieku odłączył się od komitatu turniańskiego (Turniansky komitát). Pierwszym centrum komitatu był zamek Gemer (Gömör), a od XVIII wieku Plešivec (Pelsőc). Z obszarem od średniowiecza związane było górnictwo i hutnictwo – w górach istniały bogate złoża metali. W XVI wieku do południowych granic Gemeru dotarli Turcy i przez ponad sto lat część krainy znalazła się pod turecką okupacją. Od 1810 do 1918/1920 region ten wchodził w skład węgierskiego komitatu Gömör-Kishont (Gömör és Kishont, słow. Gemer a Malohont, Gemersko-malohontská župa), którego stolicą była Rimavská Sobota (Rimaszombat). W 1910 komitat Gömör és Kishont zamieszkiwało 188 098 ludzi, z czego Węgrzy stanowili 58,5%, Słowacy 38,4%, a Niemcy 1,6% ludności. Mimo to, niemal całe terytorium komitatu zostało włączone po I wojnie światowej do Czechosłowacji (z wyjątkiem miasta Putnok i okolic, które pozostało na Węgrzech w nowym komitacie Borsod-Gömör-Kishont, a obecnie Borsod-Abaúj-Zemplén; stanowiło to 7,5% ziem dawnego komitatu). Plik:Zadielska tiesnava.jpg Kras Słowacki – Dolina Zádielska (Zádielska tiesňava) Plik:Rožňava market Square.jpg Rožňava – stary ratusz W okresie międzywojennym Gemer znalazł się początkowo w Gemersko-Malohonstkiej żupie (Gemersko-Malohontská župa). Od 1923 podzielono go pomiędzy Zwoleńską (Rimavská Sobota) a Podtatrzańską żupą (Rožňava). W 1928 w wyniku kolejnej reformy administracyjnej całość krainy została włączona do kraju słowackiego (Slovenská krajina/zem, odpowiednik dawnych żup). W wyniku tzw. pierwszego arbitrażu wiedeńskiego z dnia 2 listopada 1938 r. południowa część Gemeru powróciła w granice Królestwa Węgier. Tereny te wojska węgierskie zajęły w dniach 7-10 listopada i ponownie utworzono wówczas komitat Gömör-Kishont (choć w nieco innych granicach). Pozostałe tereny znalazły się w żupie nadhrońskiej (Pohronská župa), od 14 marca 1939 r. w granicach tzw. pierwszej Republiki Słowackiej. W maju 1945 roku przywrócono czechosłowacko-węgierską granicę sprzed listopada 1938 r. W okresie komunistycznym Gemer był ponownie podzielony. Początkowo powrócono do podziału przedwojennego. W 1960 zachodnią część regionu włączono do kraju środkowosłowackiego (Stredoslovenský kraj), a wschodnią do kraju wschodniosłowackiego (Východoslovenský kraj). W 1990 zniesiono podział Czechosłowacji na kraje i przywróciła go dopiero niepodległa Słowacja w 1996. Zobacz także
|
| |||||||||||||||||||
Przypisy
- ↑ Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 12 ff.
- ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
