Kőhalomszék: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 14: Linia 14:
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |
 
  |
[[Plik:Repser Stuhl.svg|right|400px|thumb|„Scaunul Rupea” în secolul al XV-lea]]
+
[[Plik:Repser Stuhl.svg|right|400px|thumb|700px|„Scaunul Rupea” w XV wieku]]
[[Plik:Scaunul Rupea CoA.png|thumb|left|120px|Kőhalomszék címere]]
+
[[Plik:Repser Stuhl - Scaunul Rupea, Josephinische Landesaufnahme 1769-73 cut.jpg|thumb|700px|Mapa Kőhalomszék]]
 +
[[Plik:Scaunul Rupea CoA.png|thumb|left|150px|Herb Kőhalomszék]]
  
Kőhalomszék (aka krzesło Kőhalom, krzesło Kőhalom lub krzesło Kosd, Stuhl Reps w języku niemieckim, Stuhl Räppes w Transylwanii) był specjalną jednostką administracyjną w Królestwie Węgier, Transylwanii: był to jeden z saksońskich krzeseł w Siedmiogrodzie od XIV wieku do 1876 roku. Ma powierzchnię 619 km², ludność w 1891 roku wynosiła 21 387, a jego siedziba znajdowała się w Kőhalom.
+
'''Kőhalomszék''', inaczej '''''Kőhalom szék''''', '''''Kőhalom-szék''''' lub '''''Kosd szék'''' (pol. ''lokacja Reps'', niem. ''Stuhl Reps'', sax. ''Stuhl Räppes'', rum. ''Scaunul Rupea'') była specjalną jednostką administracyjną w [[Królestwo|Królestwie Węgier]] w [[Siedmiogrod]]zie; była to jedna z [[sas]]kich lokacji w Siedmiogrodzie od XIV wieku do 1876 roku. Miał powierzchnię 619 km², ludność w 1891 roku wynosiła 21 387, a jego siedziba znajdowała się w [[Kőhalom]] (rum. ''Rupea'').
 
 
'''Kőhalomszék''' (másként ''Kőhalom szék'', ''Kőhalom-szék'' vagy ''Kosd szék'', [[német nyelv|németül]] ''Stuhl Reps'', [[erdélyi szász nyelv]]en ''Stuhl Räppes'') különleges közigazgatási egység volt a [[Magyar Királyság]]ban, [[Erdély]]ben: az [[erdélyi szászok|erdélyi szász]] székek egyike volt a [[14. század]]tól 1876-ig. Területe 619 km², a terület lakóinak száma 1891-ben 21.387 , székhelye [[Kőhalom]] volt.  
 
  
 
== Lokalizacja ==
 
== Lokalizacja ==
  
[[Plik:Repser Stuhl - Scaunul Rupea, Josephinische Landesaufnahme 1769-73 cut.jpg|thumb|250px|Mapa Kőhalomszék]]
+
Graniczy w południowo-wschodniej części Siedmiogrodu, od północy z [[Udvarhelyszék]], od wschodu z komitatem [[Felső-Fehér vármegye]], od południa z regionem [[Fogarasföld]], od zachodu z [[Nagysinkszék]], komitatem [[Felső-Fehér vármegye]] i [[Segesvárszék]].
 
 
Graniczy w południowo-wschodniej części Siedmiogrodu, od północy z Udvarhelyszék, od wschodu z okręgiem Felső-Fehér, od południa z regionem Fogaras, od zachodu z Nagysinkszék, okręgiem Felső-Fehér i Segesvárszék.
 
 
 
[[Erdély]] délkeleti részén, északról [[Udvarhelyszék]], keletről [[Felső-Fehér vármegye]], délről [[Fogarasföld|Fogaras vidék]], nyugatról [[Nagysinkszék]], [[Felső-Fehér vármegye]] és [[Segesvárszék]] határolta.
 
  
 
== Historia ==
 
== Historia ==
Linia 33: Linia 28:
 
Przed reformacją należał do kapituły Kosd.
 
Przed reformacją należał do kapituły Kosd.
  
A [[reformáció]] előtt a kosdi káptalansághoz tartozott.
+
Jej nazwa została po raz pierwszy wymieniona w 1512 roku wraz z dyplomem w związku ze starszymi wioski Kőhalomszék: „''Symone Gereb in Ugra Nicolao similiter Gereb et Luca Zygyartho w Thykus, Petro Biro in dicta Kyralhalma et altero Petro Thorda in eadem Kyralhalma''” (TT 1891. 629. Maylát
 
 
Jego nazwisko zostało po raz pierwszy wymienione w 1512 roku wraz z dyplomem w związku ze starszymi wioski Kőhalomszék: "Symone Gereb in Ugra Nicolao similiter Gereb et Luca Zygyartho w Thykus, Petro Biro in dicta Kyralhalma et altero Petro Thorda in eadem Kyralhalma" (TT 1891. 629. Maylát
 
 
 
Nevét 1512-ben említette először oklevél a kőhalomszéki falusi elöljárókkal kapcsolatban: "Symone Gereb in Ugra Nicolao similiter Gereb et Luca Zygyartho in Thykus, Petro Biro in dicta Kyralhalma et altero Petro Thorda in eadem Kyralhalma" (TT 1891. 629. Mayláth).
 
 
 
Kőhalomszék został prawdopodobnie zorganizowany wokół zamku królewskiego wspomnianego przeciwko królowi Károly'owi Róbertowi i oblegany w 1324 roku w związku z oblężonym w zamku Kőhalom saksońskim Ispianem Henningiem. , czyli mieszkańcy Kőhalom. Zamek był modernizowany w latach 1691-1699, w latach 1704-1708 należał do Kuruców, później zaczął niszczeć, a do XIX wieku pozostały tylko ruiny.
 
 
 
Kőhalomszék feltehetően a [[I. Károly magyar király|Károly Róbert]] király ellen föllázadt és 1324-ben Kőhalom várában megostromlott Henning szász ispánnal kapcsolatban említett királyi vár körül szerveződött, Kőhalom meg nem nevezett időben a szászoké lett, akik úgynevezett mentsvárként használták, vagyis Kőhalom város minden lakosának lakhelye volt a várban veszély esetén. A várat 1691-1699 között korszerűsítették, 1704-1708 között a [[kurucok]]é volt, később pusztulni kezdett, a 19. századra pedig már csak rom maradt.
 
 
 
[[Plik:Kőhalom.jpg|bélyegkép|jobbra|250px|[[Kőhalom]], centrum dawnego Kőhalomszék]]
 
  
Saksończycy z Kőhalom stali się luteranami po reformacji, od tego czasu wywodzą się z okresu Árpádian 15-17. także właściciel warownych kościołów z XVI wieku.
+
Została prawdopodobnie zorganizowana wokół zamku królewskiego w [[Kőhalom]], który by oblegany w 1324 roku w związku z buntem [[sas]]kiego ''[[ispán]]a'' Henning (czyli mieszkańca zamku), skierowanym przeciwko królowi [[Karol Robert|Karolowi Robertowi]]. Zamek był modernizowany w latach 1691-1699, w latach 1704-1708 należał do Kuruców, później zaczął niszczeć, a do XIX wieku pozostały tylko ruiny.
  
Kőhalom szász népe a [[reformáció]] után [[lutheránus]] lett, ez időtől az [[Árpád-kor]]i eredetű, 15-17. századi [[Erődítmény|erődített]] templomok birtokosa is.
+
[[Plik:Kőhalom.jpg|thumb|250px|[[Kőhalom]], centrum dawnego Kőhalomszék]]
  
Około 1786-1790 II. Za Józefa został podzielony na hrabstwo Fogaras, ale po śmierci króla odzyskał niepodległość.
+
Sasi, którzy przybyli do Kőhalom za czasów [[Arpadowi|Arpadów]], w XV-XVII wieku stali się po reformacji luteranami, a także właścicielami warownych kościołów z XVI wieku.
  
1786-1790 táján [[II. József magyar király|II. József]] alatt [[Fogaras vármegye|Fogaras vármegyébe]] osztották, a király halála után azonban önállóságát visszanyerte.  
+
Około 1786-1790 za panowania Józefa II została przyłączona do komitatu [[Fogaras vármegye]], lecz po śmierci króla odzyskał niezależność.
  
W 1787 r. Liczba mieszkańców wynosiła 17256, przy 3773 domach i 4 119 rodzinach.
+
W 1787 r. liczba mieszkańców wynosiła 17 256, przy 3 773 domach i 4 119 rodzinach.
  
1787-ben lélekszáma 17.256 fő volt, 3773 házzal, 4119 családdal.  
+
Na podstawie artykułu prawnego XXXIII z 1876 r. została przyłączona do nowo utworzonego komitatu [[Nagy-Küküllő vármegye]].
  
W latach 1850-1854, w okresie Bacha, znajdował się w pododdziałach Garat, Kacai, Kőhalmi, Ugrian i Zsiberk okręgu Kőhalmi Okręgu Wojskowego w Sybinie, aw latach 1854-1860 został podzielony na okręg braszowski. Następnie, wraz z upadkiem dyktatury, odzyskał niepodległość aż do 1876 roku, aż do zasiedlenia zamku. XXXIII z 1876 r. Został przyłączony do nowo utworzonego hrabstwa Nagy-Küküllő na podstawie artykułu prawnego.
+
W 1870 r. Liczyło 21 387 mieszkańców, w tym
  
1850-1854 között a [[Bach-korszak]]ban a Nagyszebeni Katonai Kerület kőhalmi körzetének garati, kacai, kőhalmi, ugrai és zsiberki alkörzetébe került, 1854-1860 között pedig a brassói kerületbe osztották. Az önkényuralom bukásával visszanyert önállóságát ezután 1876-ig, a vármegyerendezésig megtartotta. Az 1876. évi XXXIII. törvénycikk alapján az újonnan alakított [[Nagy-Küküllő vármegye]] kebelezte be.
+
== Skład narodowościowy ==
  
W 1870 r. Liczyło 21387 mieszkańców, w tym 10620 (49,7%) luteran, 7307 (34,2%) prawosławni, 2044 (9,6%) grekokatolicy, 1003 (4,7%) reformowani, 337 (1,6%)% ) był katolikiem, a 76 było innymi (głównie unitarnymi). 50% to Niemcy, 43,5% Rumuni i 6,5% Węgrzy.
+
* Niemcy − 50%,
 +
* Rumuni − 43,5% i
 +
* Węgrzy − 6,5%.
  
1870-ben 21.387 lakosa volt, melyből 10.620 (49,7%) evangélikus, 7.307 (34,2%) ortodox, 2.044 (9,6%) görög katolikus, 1.003 (4,7%) református, 337 (1,6%) római katolikus és 76 egyéb (főleg unitárius) vallású volt. 50% német, 43,5% román és 6,5% magyar nemzetiségű.
+
== Skład wyznaniowy ==
 +
* luteranie − 10 620 (49,7%),
 +
* prawosławni − 7 307 (34,2%),
 +
* grekokatolicy − 2 044 (9,6%),
 +
* reformowani − 1003 (4,7%),
 +
* katolicy − 337 (1,6%)% i
 +
* inni − 76 (główni unitarianie)
  
 
==== Urządzenia domowe ==
 
==== Urządzenia domowe ==

Wersja z 15:54, 11 mar 2021

„Scaunul Rupea” w XV wieku
Mapa Kőhalomszék
Herb Kőhalomszék

Kőhalomszék, inaczej Kőhalom szék, Kőhalom-szék lub Kosd szék' (pol. lokacja Reps, niem. Stuhl Reps, sax. Stuhl Räppes, rum. Scaunul Rupea) była specjalną jednostką administracyjną w Królestwie Węgier w Siedmiogrodzie; była to jedna z saskich lokacji w Siedmiogrodzie od XIV wieku do 1876 roku. Miał powierzchnię 619 km², ludność w 1891 roku wynosiła 21 387, a jego siedziba znajdowała się w Kőhalom (rum. Rupea).

Lokalizacja

Graniczy w południowo-wschodniej części Siedmiogrodu, od północy z Udvarhelyszék, od wschodu z komitatem Felső-Fehér vármegye, od południa z regionem Fogarasföld, od zachodu z Nagysinkszék, komitatem Felső-Fehér vármegye i Segesvárszék.

Historia

Przed reformacją należał do kapituły Kosd.

Jej nazwa została po raz pierwszy wymieniona w 1512 roku wraz z dyplomem w związku ze starszymi wioski Kőhalomszék: „Symone Gereb in Ugra Nicolao similiter Gereb et Luca Zygyartho w Thykus, Petro Biro in dicta Kyralhalma et altero Petro Thorda in eadem Kyralhalma” (TT 1891. 629. Maylát

Została prawdopodobnie zorganizowana wokół zamku królewskiego w Kőhalom, który by oblegany w 1324 roku w związku z buntem saskiego ispána Henning (czyli mieszkańca zamku), skierowanym przeciwko królowi Karolowi Robertowi. Zamek był modernizowany w latach 1691-1699, w latach 1704-1708 należał do Kuruców, później zaczął niszczeć, a do XIX wieku pozostały tylko ruiny.

Kőhalom, centrum dawnego Kőhalomszék

Sasi, którzy przybyli do Kőhalom za czasów Arpadów, w XV-XVII wieku stali się po reformacji luteranami, a także właścicielami warownych kościołów z XVI wieku.

Około 1786-1790 za panowania Józefa II została przyłączona do komitatu Fogaras vármegye, lecz po śmierci króla odzyskał niezależność.

W 1787 r. liczba mieszkańców wynosiła 17 256, przy 3 773 domach i 4 119 rodzinach.

Na podstawie artykułu prawnego XXXIII z 1876 r. została przyłączona do nowo utworzonego komitatu Nagy-Küküllő vármegye.

W 1870 r. Liczyło 21 387 mieszkańców, w tym

Skład narodowościowy

  • Niemcy − 50%,
  • Rumuni − 43,5% i
  • Węgrzy − 6,5%.

Skład wyznaniowy

  • luteranie − 10 620 (49,7%),
  • prawosławni − 7 307 (34,2%),
  • grekokatolicy − 2 044 (9,6%),
  • reformowani − 1003 (4,7%),
  • katolicy − 337 (1,6%)% i
  • inni − 76 (główni unitarianie)

== Urządzenia domowe

1826 - Dangale pentru vitele "Scaunului Rupea"

1826 - Dangale pentru vitele „Scaunului Rupea”

Scaunul Rupea avea în componență următoarele 18 localități:

Przyległe obszary

1826 - Dangale za bydło z „Rupea Chair”

Siedziba Rupea składała się z 18 miejscowości:

Nazwa rumuńska Nazwa niemiecka Nazwa węgierska
Cața Katzendorf Kaca
Cobor Kiewerb
Kobern
Kóbor
Dacia
Ștenea
Stein Garat
Drăușeni Draas
Drauß
Homoróddaróc
Felmer Felmern Felmér
Fișer Schweischer Sövénység
Hălmeag Halmagen Halmágy
Homorod Hamruden Homoród
Jibert Seiburg Zsiberk
Jimbor Sommerburg Székelyzsombor
Lovnic Leblang Lemnek
Lebnek
Mercheașa Streitfort Mirkvásár
Rupea
Cohalm
Reps Kőhalom
Șona Schönen
Schönau
Sona
Ticușu Nou Rumänisch-Tekes Felsőtyukos
Ticușu Vechi Deutsch-Tekes Szástayukos
Ungra Galt Ungra
Viscri Deutsch-Weißkirch Szászfehéregyhaza


Települései

Kőhalomszékhez 19 helység tartozott. (Zárójelben a német név szerepel.)

Rozliczenia

Kőhalomszék liczył 19 miejscowości. (Niemiecka nazwa jest w nawiasach).

  • Felmér (Felmern)
  • Garat avagy Garád (Stein), Styéna
  • Halmágy (Halwegwn), Hélmázá
  • Homoród (Homrod)
  • Homoróddaróc avagy Daróc (Draß)
  • Kaca (Katzendorf)
  • Kóbor (Kivern), Kubura
  • Kőhalom (Reps) város, külterülete Turzon (Freithum) (lásd alább), 1850: 4 ház 5 családjában 27 fő]), lélekszáma mezővárosként 1787: 403 ház 540 családjában 2015 fő, 1850: 588 ház 723 családjában 2624 fő, 1870: 18 község és 1 lakott hely.
  • Lemnek avagy Lebnek (Leblang), Lovnik
  • Mirkvásár (Streiforth), Martyása
  • Oláhtyúkos (Walachisch Tekes), Gainár
  • Olthévíz avagy Turzon (Warmwasser, erdélyi szászul Warmbach), praedium
  • Sona, (Schönen), Sonág
  • Sövénység avagy Sövényszeg (Schweicher), Csiser
  • Szászfehéregyháza avagy Fejéregyháza (Weßkirch), Gyishrics
  • Szásztyúkos (Deutsch Teckes), Gelinár
  • Szászzsombor avagy Sombor (Sommerburg), Simbor {Olvasva: Zsimbor}
  • Ugra avagy Szászugra (Galt)
  • Zsiberk (Senburg)

Źródła