Telgárt

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku słowackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku słowackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Strona	Autorzy	Nota
[3]	[4]	Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Telgárt (v minulosti Švermovo, maď. Garamfő, nem. Tiergarten) je obec na Slovensku v okrese Brezno. Telgárt (1948–1990 Švermovo, węg. Garamfő, niem. Tiergarten) – wieś (obec) na Słowacji w powiecie Brezno. Znajduje się w górnej części biegu Hronu, na granicy trzech regionów geograficznych: Góry Stolickie, Niżne Tatry i Słowacki Raj. Przez miejscowość przebiega linia kolejowa 173 Margecany–Červená Skala, będąca fragmentem tzw. środkowosłowackiej kolei transwersalnej. Historia Telgárt został po raz pierwszy pisemnie wspomniany w 1326. Prawie wyłącznie słowacka ludność przyjęła w większości, w wyniku działań gubernatora komitatu Hont generała Istvána Koháryego, obrządek greckokatolicki. Podczas słowackiego powstania narodowego w rejonie Telgártu toczyły się zacięte walki. Podczas kontrataku prowadzonego 5 września 1944 r. powstańcy wraz z partyzantami zadali znaczne straty oddziałowi niemieckiej 1 Dywizji Pancernej, który zaczął palić wieś i wyparli go na przełęcz Besník. Wieś spłonęła jednak cała, zniszczonych zostało 260 domów, zginęło też 3 mieszkańców. Za czasów socjalistycznych (w latach 1948–1990) wieś nosiła nazwę Švermovo, na cześć czeskiego komunistycznego polityka, Jana Švermy (1901–1944), który był uczestnikiem słowackiego powstania narodowego i zginął w Niżnych Tatrach po jego upadku. Obecnie wieś ma charakter rolniczo-turystyczny. Liczba ludności wynosi 1548 osób (2011), w przeważającej większości grekokatolików. Około 35-40% mieszkańców to Cyganie. Atrakcje w okolicy Źródło Hronu na północ od wsi Źródła wody mineralnej we wsi Rezerwat przyrody „Meandry Hronu” Szczyt Kráľova hoľa (1948 m n.p.m.) w Niżnych Tatrach Szczyt Stolica (1478 m n.p.m.) w Rudawach Słowackich Tunel spiralny na trasie linii kolejowej nr 173 Ważniejsi mieszkańcy We wsi urodzili się albo działali: Anastázia Miertušová, słowacka projektantka Ivan Andrijovič Stavrovski, pop (ksiądz) greckokatolicki, pedagog i działacz oświatowy Ján Ambróz, piosenkarz folklorystyczny Michal Spišiak, pisarz Pavol Spišák, pop (ksiądz) greckokatolicki, kanonik tytularny, pierwszy tłumacz liturgii wschodniej na słowacki, pisarz, męczennik za wiarę Plik:Telgart 2NT5.jpg Widok ogólny Plik:Railway viaduct - Telgárt - panoramio.jpg Wiadukt kolejowy Plik:Telgárt, obecní úřad.jpg Urząd gminy Topografia Wieś leży na wschodnim krańcu powiatu breznińskiego i regionu. Obec leží na východnom okraji breznianskeho okresu i kraja. Przez południową krawędź przepływa potok Zubrovica, który płynie przez Telgárt, Hron, wypływający pod przełęcz Besníka. Jest to najwyższa wieś na Horehronie, rozciągająca się na południowych stokach dziury Kráľova, względnie. King's Rock. Przez wieś prowadzi droga I / 66 oraz linia kolejowa Brezno - Margecany z unikalnym tunelem. Około 3 km na północny wschód znajduje się przełęcz Besník, która przecina tory z kolejnym tunelem z najwyższym punktem torów o normalnej szerokości na Słowacji (955 m npm). Telgártom preteká potok Zubrovica, Hron, prameniaci pod sedlom Besník, preteká jeho južným okrajom. Je najvyššie položenou horehronskou obcou, rozprestierajúcou sa na južných svahoch Kráľovej hole, resp. Kráľovej skaly. Obcou vedie cesta I/66, ako aj železničná trať Brezno – Margecany s jedinečným tunelom. Asi 3 km severovýchodne sa nachádza sedlo Besník, ktorý trať prekonáva ďalším tunelom s najvyšším bodom tratí s normálnym rozchodom na Slovensku (955 m n. m.). Historia Najstarsza wzmianka o osadzie Tiergarten pochodzi z 1326 r. Nie leżała ona jednak w pobliżu Hronu, jak jest dzisiaj, ale na starej drodze z Gemer na Spisz nad rzeką Hnilec. Został założony przez Šoltýsa Mikuláša, syna Ladislava Kuna ze Spiszu. Obszar ten był już w 1288 roku, kiedy to wspomniany jest jako królewski teren łowiecki. Obejmował teren Muráňa, a częstym gościem był tu król Matej Korvín, z którym wiąże się wiele legend i legend. Po pierwotnym osadnictwie zachowały się nazwy dzielnic, takie jak „stary cmentarz” czy „stara karczma”. Powód i czas opuszczenia tego miejsca nie jest znany, ale osadnictwo we wsi miało miejsce w XIV i XV wieku. Wieś należała wówczas do majątku Muran, a później do powiatu Gemer-Malohont. Najstaršie zmienky o osade Tiergarten pochádza z roku 1326. Tá však neležala pri Hrone, ako je tomu dnes, ale na starej ceste z Gemera do Spiša pri riečke Hnilec. Založil ju Šoltýs Mikuláš, syn Ladislava Kuna zo Spiša. Oblasť bola už v roku 1288, kedy sa spomína ako kráľovský poľovnícky revír. Ten zahŕňal územie od Muráňa a častým návštevníkom tu bol kráľ Matej Korvín, s ktorým sa viažu mnohé legendy a povesti. Po pôvodnej osade sa zachovali chotárne názvy ako „starý cintorín“ či „starý hostinec“. Nie je známy dôvod ani čas opustenia danej lokality, no už v 14. a 15. storočí nastala v obci kolonizácia. V tom čase obec patrila pod muránske panstvo a neskôr Gemersko-malohontskej župy. Mieszkańcy zajmowali się hodowlą bydła i owiec, wyrębem, obróbką drewna i przewozem. Istotnym impulsem dla całego obszaru był rozwój hutnictwa żelaza, który dał pracę dużej części Horehronský Gemer. W okresie pracy Istvána Koháry'ego zamożna wieś przeszła na wiarę greckokatolicką, aw 1784 roku z pomocą Františka Koháry'ego zbudowała nowy kościół. Duże znaczenie dla całego obszaru miała budowa linii kolejowej Červená Skala - Margecany, która znacznie uprościła podróżowanie i transport towarów w regionie górskim. Podczas budowy linii w Telgárt mieszkało do około 5000 mieszkańców, z czego do 3200 to pracownicy i technicy. Wprowadzenie elektryczności i telegrafu, budowa wodociągów i dróg oraz rozpoczęcie budowy szkoły znacząco poprawiły warunki życia mieszkańców. Rozwijały się tradycje, kultura i sport, ale obiecujący rozwój został zatrzymany przez II wojnę światową. Obyvatelia sa zaoberali chovom dobytka a oviec, ťažbou a spracovaním dreva a povozníctvom. Významným impulzom pre celú oblasť bol rozvoj železiarskeho priemyslu, ktorý dal prácu veľkej časti Horehronského Gemera. Prosperujúca obec prešla počas pôsobenia Istvana Koháryho na gréckokatolícku vieru a v roku 1784 aj s prispením Františka Koháryho vybudovala nový kostol. Veľký význam pre celú oblasť malo vybudovanie železničnej trate Červená Skala – Margecany, ktorá výrazne zjednodušila cestovanie a prepravu tovaru v hornatom kraji. V Telgárte počas výstavby trate žilo až okolo 5 000 obyvateľov, z čoho bolo až 3 200 robotníkov a technikov. Zavedením elektriny a telegrafu, vybudovaním vodovodu a ciest a rozbehnutím výstavby školy sa výrazne zlepšili podmienky pre život obyvateľov. Rozvíjali sa tradície, kultúra i šport, no sľubný rozvoj zastavila druhá svetová vojna. Podczas Słowackiego Powstania Narodowego w rejonie Telgártu toczyły się ciężkie walki. Podczas kontrataku przeprowadzonego 5 września 1944 r. Powstańcom wraz z partyzantami udało się zepchnąć wzmocnioną kompanię niemieckiej 1 Armii Pancernej na siodło Besník. Podczas walk we wsi wybuchło kilka pożarów, które ostatecznie spłonęły. Zburzono 263 domy, zmarło 3 mieszkańców. Počas Slovenského národného povstania sa o oblasť Telgártu viedli ťažké boje. Pri protiútoku vedenom 5. septembra 1944 sa podarilo povstalcom spolu s partizánmi vytlačiť posilnenú rotu nemeckej 1. tankovej armády k sedlu Besník. V obci pri bojoch vypuklo viacero požiarov a napokon celá vyhorela. Bolo zničených 263 domov a zahynuli 3 obyvatelia. W latach 1948 - 1990 miejscowość została nazwana Švermovo na cześć Jana Szwerma (1901 - 1944), czeskiego komunistycznego polityka i uczestnika SNP. V rokoch obec 1948 – 1990 mala obec názov Švermovo, na počesť Jana Švermu (1901 – 1944), českého komunistického politika a účastníka SNP. Kultura i atrakcje Pomniki Kościół greckokatolicki św. Ducha, jednonawowa budowla barokowa z półkolistym zakończeniem prezbiterium i prezentowaną wieżą z 1794 r. [1] Fasada kościoła podzielona jest listwami lizyny, wieża pilastrami, zwieńczona barokowym hełmem z latarnią. Gréckokatolícky chrám sv. Ducha, jednoloďová baroková stavba s polkruhovým ukončením presbytéria a predstavanou vežou z roku 1794. Fasáda kostola je členená lizénovými pásmi, veža pilastrami, ukončená je barokovou helmicou s laternou. Telgárt, centrum 02.jpg Kostol sv. Ducha Turystyka Telgárt jest punktem wyjścia wielu tras na Kralową Holę, ale także przez przełęcz Besník do sąsiednich gór. Unikalnymi atrakcjami są tunele kolejowe i wiadukt, turystów obsługuje lokalny pensjonat oraz pobliski teren narciarski. Telgárt je východiskovým miestom viacerých trás na Kráľovu hoľu, no tiež cez sedlo Besník do susedných pohorí. Jedinečnými atrakciami sú železničné tunely a viadukt, turistom slúži miestny penzión a blízky lyžiarsky areál. Osobowości wioski Tubylcy Ivan Andrijovič Stavrovský (* 1822 - † 1878), ksiądz greckokatolicki, pedagog i pedagog Pavol Spišák (* 1901 - † 1975), ksiądz greckokatolicki, kanon tytularny, pierwszy tłumacz liturgii wschodniej w języku słowackim, poeta, pisarz cierpiącym za wiarę Anastázia Miertušová (* 1927 - † 2002), artysta Michal Spišiak (* 1936), pisarz, poeta, publicysta Pracowali tutaj Ján Ambróz (* 1948), folk piosenkarz Osobnosti obce Rodáci Ivan Andrijovič Stavrovský (* 1822 – † 1878), gréckokatolícky kňaz, pedagóg a osvetový pracovník Pavol Spišák (* 1901 – † 1975), gréckokatolícky kňaz, titulárny kanonik, prvý prekladateľ východnej liturgie do slovenčiny, básnik, spisovateľ, trpiteľ za vieru Anastázia Miertušová (* 1927 – † 2002), výtvarníčka Michal Spišiak (* 1936), spisovateľ, básnik, publicist Pôsobili tu Ján Ambróz (* 1948), folklórny spevák Linki zewnętrzne Najkrajší kraj- turistické atrakcie v obci Zdroj Oficiálna stránka obce

Telgárt wieś Plik:Telgárt.JPG Państwo Słowacja Słowacja Kraj Banskobystrický kraj Okres Brezno Region Horehronie Vodné toky Zubrovica, Hron Powierzchnia 55,97 km² (5597 ha) Populacja 1 519 (31. 12. 2020) Gęstość 27,14 os./km² Pierwsza pisemna wzmianka 1326[5]/1549[6] Starosta Peter Novysedlák (nezávislý) PSČ 976 73 ŠÚJ 509051 EČV BR Tel. kierunkowy +421-48 Adres siedziby urzędu Telgárt 70 Adres e-mail [email protected], [email protected], [email protected] poslať email Telefón 048 6194600, 0918 454 935 Fax 048 6194600 Położenie gminy na Słowacji 7px Położenie gminy na Słowacji Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja 7px Położenie gminy w granicach Banskobystrického kraja Strona: Telgart.eu.sk Portal mapowy GKU: mapa katastralna 18px 48°51′07″S 20°11′19″V