Rátót I. Dezső

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Ispán Gömör (1290-1304) Następca: Ákos István Drugeth Fülöp (od 1320) Poprzednik: Ispán Borsod (1290-1308) Następca: Borsa Jakab Blaise Fonyi (1325) Rátót I. Dezső (pol. Demetriusz I Rátót) († po 1308), węgierski szlachcic, rycerz, ispán komitatów Borsod i Gömör za panowania króla Andrzeja III. Przodek rodzin szlacheckich Kaplai (lub Serkei) i Feledi. Desiderius (I) from the kindred Rátót (; died after 1308) was a Hungarian nobleman and soldier, who served as ispán of Borsod and Gömör counties at the turn of the 13th and 14th centuries. He was the ancestor of the Kaplai (or Serkei) and Feledi noble families. Rodzina We współczesnych mu dokumentach był również nazywany Niewidomy (węg. Dezső Vak). Urodził się we wpływowym i prestiżowym rodzie Rátót, jako syn magistra Eustachego II. Jego dziadkiem był Dominik I, który zginął w bitwie pod Mohi w 1241 r. Dezső miał brata Rolanda II, przodka rodziny Jolsvaiów i znamienitego barona tzw. anarchii feudalnej, który był palatynem. Dezső poślubił niezidentyfikowaną córkę Stefana I Ákosa, potężnego oligarchy na północy Węgier, którego druga córka była żoną Beke Borsy. Te małżeństwa ustanowiły silny związek i sojusz między trzema krewnymi. [2] In contemporary records, he was also called Desiderius the Blind (). He was born into the influential and prestigious gens (clan) Rátót, as the son of magister Leustach II. His grandfather was Dominic I, who was killed in the Battle of Mohi in 1241. Desiderius had a brother Roland II, ancestor of the Jolsvai family and a notable baron of the so-called feudal anarchy, who served as Palatine of Hungary. Desiderius married an unidentified daughter of Stephen Ákos, a powerful oligarch in Northern Hungary, whose another daughter was the wife of Beke Borsa. These marriages established a strong relationship and alliance between the three kindreds.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Dezső miał trzech synów; Benedykt poślubił Małgorzatę Telegdi i był pierwszym członkiem rodziny Kaplai (również Serkei), która później podzieliła się na dwie inne gałęzie (Lorántfi i Dezsőfi) i kwitła aż do początku XVI wieku. Drugi syn Dezső, Władysław, był przodkiem rodziny Feledi, która pozostała marginalnym krewnym w komitacie Gömör. Trzecim synem był Mikołaj II, który miał syna Władysława (ur. 1361 i zmarł bez spadkobierców) i córkę Elżbietę. Desiderius had three sons; Benedict married Margaret Telegdi, and was the first member of the Kaplai (also Serkei) family, which later had divided into two another branches (Lorántfi and Dezsőfi) and flourished until the early 16th century. Desiderius' second son Ladislaus was the ancestor of the Feledi family, which remained a marginal kinship in Gömör County. The third son was Nicholas II, who had a son Ladislaus (born 1361, and died without heirs) and a daughter Elizabeth. Życie i kariera Dezső po raz pierwszy pojawił się we współczesnych mu dokumentach w 1275 r. Podczas kryzysu politycznego w 1280 r. król Władysław IV wprowadził nowe prawa dla Kumanów pod naciskiem kościoła katolickiego. Jednak wielu Kumanów zdecydowało się opuścić Węgry zamiast słuchać żądań legata papieskiego Filipa. W drodze na granicę spustoszyli i splądrowali wiele osad i posiadłości. Dezső, jego brat Roland i dwaj jego kuzyni, Ratold II i Mikołaj I „Vecse” skutecznie bronili klasztoru cystersów w Egres (dzisiejsze Igriș w Rumunii). Następnie Dezső i kilku innych członków rodu Rátót uczestniczyli w królewskich kampaniach wojskowych przeciwko Kumanom. Dezső był obecny podczas oblężenia zamku Gede (dzisiejszy Hodejov, Słowacja), gdzie zbuntowany Finta Aba zabarykadował się w połowie 1281 roku. Walczył również z Kumanami w bitwie nad jeziorem Hód (w pobliżu dzisiejszego Hódmezővásárhely) w 1282 roku. Desiderius first appeared in contemporary records in 1275. During the political crisis of 1280, King Ladislaus IV adopted new Cuman laws under the pressure of the Catholic Church. However, many Cumans decided to leave Hungary instead of obeying the papal legate Philip's demands. On their way to the frontier, they ravaged and looted many settlements and estates. Desiderius, his brother Roland and two of his cousins, Rathold II and Nicholas "Vecse" successfully defended the Cistercian monastery at Egres (present-day Igriș in Romania). Thereafter Desiderius and several other members of the Rátót clan participated in the royal military campaigns against the Cumans. Desiderius was present at the siege of Gede Castle (present-day Hodejov, Slovakia), where the rebellious Finta Aba barricaded himself in mid-1281. He also fought against the Cumans in the battle at Lake Hód (near present-day Hódmezővásárhely) in 1282. It is plausible he had a strong relationship with his future father-in-law Stephen Ákos, who also participated in these clashes.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} W latach 90. XX wieku, gdy władza królewska została poważnie osłabiona, Stefan I Ákos założył prowincję, która była szeroko rozbudowana w komitatach Borsod i ]]Gömör]], i de facto rządził nią w epoce feudalnej anarchii. Dezső służył jako ispán komitatu Gömör przynajmniej od 1290 r. [6] Pełnił tę funkcję przynajmniej do 1304 r. [7] Równolegle był również ispánem w komitacie Borsod około 1299 r. [8] Sprawował urząd nawet w 1308 r. [9] Ponieważ oba komitaty były rządzone przez Stefana Ákosa, prawdopodobne jest, że Dezső należał do jego familiaris i zarządzał sprawami administracyjnymi terytoriów w imieniu swojego teścia. Politycznie był raczej bardziej znany klanowi Ákos niż jego familiaris, którzy z grubsza rządzili komitatami Nógrád i Heves pod przywództwem kuzyna Dezső Dominika II Rátóta [10]. Dezső mieszkał w Serke (obecnie Širkovce, Słowacja) w komitacie Gömör. Budował tam zamek w latach 1290 - 1300. [11] W 1304 r. otrzymał wieś Héty od Stefana Ákosa i jego synów; osada pierwotnie położona w komitacie Borsod, ale po przekazaniu darowizny została administracyjnie przeniesiona do komitatu Gömör. Dezső stał się właścicielem Hidegkút (obecnie Studená, Słowacja). By the 1290s, when royal power was severely weakened, Stephen Ákos established a province, which laid mostly in Borsod and Gömör Counties, and ruled de facto independently his dominion during the era of feudal anarchy. Desiderius served as ispán of Gömör County at least since 1290.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He held the position at least until 1304.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Simultaneously, he was also made ispán of Borsod County around 1299.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He held the office even in 1308.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} As both counties were ruled by Stephen Ákos, it is plausible that Desiderius belonged to his familia, and managed the administrative affairs of the territories on behalf of his father-in-law. Politically, he was rather tied to the Ákos clan, than his blood relatives, who ruled roughly Nógrád and Heves counties under the leadership of Desiderius' cousin Dominic II Rátót.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Desiderius resided in Serke (present-day Širkovce, Slovakia) in Gömör County. He built a castle there sometimes in the 1290s or 1300s.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He was granted the village of Héty from Stephen Ákos and his sons in 1304; the settlement originally laid in Borsod County, but after a donation, it has been moved administratively to Gömör County. Desiderius became the owner of Hidegkút (today Studená, Slovakia) under the contract.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Po wymarciu dynastii Arpadów w 1301 r. Dezső wraz ze swoimi krewnymi poparł roszczenia księcia Czech Wacława podczas wojny domowej [13]. Dezső uczestniczył w ślubie swojego szwagra Stefana II Ákosa i zagranicznej (bawarskiej lub czeskiej) księżniczki w lutym 1303 r. W Diósgyőr. [14] Zgodnie z orientacją polityczną swojego teścia i oligarchy Stefana II Ákosa Dezső złożył przysięgę wierności drugiemu pretendentowi Karolowi Andegaweńskiemu, zapewne między 1304 a 1307 rokiem [10]. Dezső był obecny na sejmie w Rákos 10 października 1307 r., gdzie potwierdzono pretensje Karola do tronu. [15] Dezső został ostatnio raz wymieniony w dokumencie wydanym 11 lipca 1308 r. [9] After the extinction of the Árpád dynasty in 1301, he supported the claim of Wenceslaus of Bohemia during the civil war, alongside his relatives.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Desiderius attended the wedding of his brother-in-law Stephen Ákos, Jr. and a foreign (Bavarian or Bohemian) princess in February 1303 in Diósgyőr.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Following the political orientation of his father-in-law and lord Stephen Ákos, Desiderius took an oath of allegiance to the other pretender Charles of Anjou sometimes between 1304 and 1307.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Desiderius was present at the Diet of Rákos on 10 October 1307, which confirmed Charles' claim to the throne.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Desiderius Rátót was last mentioned as a living person by a document issued on 11 July 1308.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Przypisy Źródła Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I [Świecka Archontologia Węgier / Secular Archontology of Hungary, 1301–1457, Volume I] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0. Kis, Péter (1998). "Ákos nembeli István". In Tusor, Péter (ed.). R. Várkonyi Ágnes emlékkönyv születésének 70. évfordulója ünnepére [Księga pamięci Ágnesa R. Várkonyiego na pamiątkę 70. rocznicy jej urodzin] (po węgiersku). Eötvös Loránd University. str. 57–78. ISBN 963-4631-41-X. Kristó, Gyula (1999). "I. Károly király főúri elitje (1301–1309) [Arystokratyczne elity króla Karola I, 1301–1309]". Századok. Magyar Történelmi Társulat. 133 (1): 41–62. Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka Archontologia Węgier / Secular Archontology of Hungary, 1000–1301] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3.

Rátót I. Dezső — Ispán Gömör Ispán Borsod — Ispán Gömör Okres od 1290 do 1304 Poprzednik Ákos István Następca Drugeth Fülöp (od 1320) Ispán Borsod Okres od 1299 do 1308 Poprzednik Borsa Jakab Następca Blaise Fonyi (1325) Dane biograficzne Ród Rátót Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier w unii personalnej z Królestwem Chorwacji Urodziny data nieznana Śmierć po 1308 Ojciec II. Leusták Matka nieznana Żona Ákos Nn Dzieci Kaplai Benedict Feledi László II. Miklós, Erzsébet