Rátót I. Dezső

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Ispán Gömör (1290-1304) Następca: Ákos István Drugeth Fülöp (od 1320) Poprzednik: Ispán Borsod (1290-1308) Następca: Borsa Jakab Blaise Fonyi (1325) Rátót I. Dezső (pol. Demetriusz I Rátót) († po 1308), węgierski szlachcic, rycerz, ispán komitatów Borsod i Gömör za panowania króla Węgier Andrzeja III. Przodek rodzin szlacheckich Kaplai (lub Serkei) i Feledi. Rodzina We współczesnych mu dokumentach był również nazywany Niewidomy (węg. Dezső Vak). Urodził się we wpływowym i prestiżowym rodzie Rátót, jako syn magistra Eustachego II. Jego dziadkiem był Dominik I, który zginął w bitwie pod Mohi w 1241 r. Dezső miał brata Rolanda II, przodka rodziny Jolsvai i znamienitego barona z czasów tzw. anarchii feudalnej, który był palatynem. Dezső poślubił niezidentyfikowaną córkę Stefana I Ákosa, potężnego oligarchy z północy Węgier, którego druga córka była żoną Beke Borsy. Te małżeństwa ustanowiły silny związek i sojusz między trzema krewnymi. Dezső miał trzech synów: Benedykta, który poślubił Małgorzatę Telegdi i był pierwszym członkiem rodziny Kaplai (również Serkei), która później podzieliła się na dwie inne gałęzie (Lorántfi i Dezsőfi) i przetrwała aż do początku XVI wieku.; Dezső, Władysława, przodka rodziny Feledi, która pozostała marginalnym krewnym w komitacie Gömör; Mikołaja II, który miał syna Władysława (ur. 1361 i zmarł bez spadkobierców); i córkę Elżbietę. Życie i kariera Dezső po raz pierwszy pojawił się we współczesnych mu dokumentach w 1275 r. Podczas kryzysu politycznego w 1280 r. król Władysław IV pod naciskiem kościoła katolickiego wprowadził nowe prawa dla Kumanów. Jednak wielu Kumanów zdecydowało się opuścić Węgry zamiast słuchać żądań legata papieskiego Filipa. W drodze na granicę spustoszyli i splądrowali wiele osad i posiadłości. Dezső, jego brat Roland i dwaj jego kuzyni, Ratold II i Mikołaj I „Vecse” skutecznie bronili klasztoru cystersów w Egres (dzisiejsze Igriș w Rumunii). Następnie Dezső i kilku innych członków rodu Rátót uczestniczyli w królewskich kampaniach wojskowych przeciwko Kumanom. Dezső był obecny podczas oblężenia zamku Gede (dzisiejszy Hodejov, Słowacja), gdzie zbuntowany Finta Aba zabarykadował się w połowie 1281 roku. Dezső walczył również z Kumanami w bitwie nad jeziorem Hód (w pobliżu dzisiejszego Hódmezővásárhely) w 1282 roku. W latach 90. XIII wieku, gdy władza królewska została poważnie osłabiona, Stefan I Ákos utworzył prowincję, która była szeroko rozbudowana w komitatach: Borsod i ]]Gömör]] i de facto niezależnie od króla rządził nią w epoce feudalnej anarchii. Dezső służył jako ispán komitatu Gömör przynajmniej od 1290 r. Pełnił tę funkcję przynajmniej do 1304 r. Równolegle był również ispánem w komitacie Borsod około 1299 r. Sprawował urząd nawet w 1308 r. Ponieważ oba komitaty były rządzone przez Stefana I Ákosa, prawdopodobne jest, że Dezső należał do jego familiaris i zarządzał sprawami administracyjnymi terytoriów w imieniu swojego teścia. Politycznie był raczej bardziej znany klanowi Ákos niż jego familiaris, którzy z grubsza rządzili komitatami Nógrád i Heves pod przywództwem kuzyna Dezső Dominika II Rátóta. Dezső mieszkał w Serke (obecnie Širkovce, Słowacja) w komitacie Gömör. Budował tam zamek w latach 1290–1300. W 1304 r. otrzymał wieś Héty od Stefana Ákosa i jego synów; osada pierwotnie położona w komitacie Borsod, ale po przekazaniu darowizny została administracyjnie przeniesiona do komitatu Gömör. Dezső stał się właścicielem Hidegkút (obecnie Studená, Słowacja). Po wymarciu dynastii Arpadów w 1301 r. Dezső wraz ze swoimi krewnymi poparł roszczenia księcia Czech Wacława podczas wojny domowej. Dezső uczestniczył w Diósgyőr w ślubie swojego szwagra Stefana II Ákosa i zagranicznej (bawarskiej lub czeskiej) księżniczki w lutym 1303 r. Zgodnie z orientacją polityczną swojego teścia i oligarchy Stefana I Ákosa Dezső złożył przysięgę wierności drugiemu pretendentowi Karolowi Andegaweńskiemu, zapewne między 1304 a 1307 rokiem. Dezső był obecny na diecie w Rákos 10 października 1307 r., gdzie potwierdzono prawa Karola do tronu. Dezső został ostatni raz wymieniony w dokumencie wydanym 11 lipca 1308 r. Przypisy Źródła Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I [[Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0. Kis, Péter (1998). "Ákos nembeli István". In Tusor, Péter (ed.). R. Várkonyi Ágnes emlékkönyv születésének 70. évfordulója ünnepére [Księga pamięci Ágnesa R. Várkonyiego na pamiątkę 70. rocznicy jej urodzin] (po węgiersku). Eötvös Loránd University. str. 57–78. ISBN 963-4631-41-X. Kristó, Gyula (1999). "I. Károly király főúri elitje (1301–1309) [Arystokratyczne elity króla Karola I, 1301–1309]". Századok. Magyar Történelmi Társulat. 133 (1): 41–62. Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301] (po węgiersku). História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3.

Rátót I. Dezső — Ispán Gömör Ispán Borsod — Ispán Gömör Okres od 1290 do 1304 Poprzednik Ákos István Następca Drugeth Fülöp (od 1320) Ispán Borsod Okres od 1299 do 1308 Poprzednik Borsa Jakab Następca Blaise Fonyi (1325) Dane biograficzne Ród Rátót Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier w unii personalnej z Królestwem Chorwacji Urodziny data nieznana Śmierć po 1308 Ojciec II. Leusták Matka nieznana Żona Ákos Nn Dzieci Kaplai Benedict Feledi László II. Miklós, Erzsébet