Rátót I. Loránd

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Stolnik królewski (1241-1242) Następca: I. Lőrinc Pók II. Móric Poprzednik: Podczaszy królewski (1242-1246) Następca: Csák I. Máté Pók II. Móric Poprzednik: Sędzia królewski (1247) Następca: Kán I. László Geregye Pál Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier (1248-1260) Następca: Türje II. Dénes Kőszegi I. Henrik Poprzednik: Ban całej Slawonii (1260/61-1267) ? Następca: Gutkeled I. István Kőszegi I. Henrik Poprzednik: Ban Maczwy (1272-1273) Następca: nie było tytułu ?? Béla jako Książę Macsó 1. Monoszló II. Egyed 2. János z Maczwy Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier (1272-1273) Następca: Lőrinc, syn Kemény'a Lőrinc, syn Kemény'a Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier (1274-1275) Następca: Péc Dénes Kőszegi I. Miklós Poprzednik: Sędzia królewski (1277) Następca: Péc Dénes Rátót II. Gyula Rátót I. Loránd (pol. Roland I Rátót) (* nieznana, † 1277÷8), węgierski szlachcic, przez kilka dziesięcioleci zajmował kilka ważnych urzedów świeckich w Królestwie Węgier. Przodek rodziny Paksi. Rodzina Loránd I urodził się około 1215 r. w rodzie Rátót jako syn Dominika I, który pełnił funkcję skarbnika królewswkiego od 1238 do 1240 r. Został zabity w bitwie pod Mohi w 1241 r. Przodkami rodu byli dwaj normandzcy rycerze (Oliver i Rathold) z Caserty w Królestwie Neapolu, którzy osiedlili się na Węgrzech około 1097 r. za panowania króla Węgier Kolomana. Najwcześniejszym znanym przodkiem Rolanda był jego pradziadek Leustach I Rátót, wojewoda Siedmiogrodu w drugiej połowie XII wieku. Loránd miał trzech braci, Stefana - przodka rodziny Pásztói lub Palatine, Tari i szlacheckiej Kakas de Kaza, Oliwiera I - przodka rodziny Putnoki, Eustachego II - ojca palatyna Rolanda II, a także przodka gałęzi Jolsvai, Serkei i Feledi. Ich jedyna niezidentyfikowana siostra poślubiła Maurycego II Póka i byłą matką Mikołaja Póka. Z nieznaną z imienia żoną Loránd miał dwóch synów: Macieja i Ratolda II (fl. 1278-1296). Ten ostatni nie miał potomków. Maciej, który wkrótce nazwał się Paksi (lub Paksy), poślubił jedną z córek Pawła Visontai'a z gałęzi Kompolti klanu Aba. Ich dwoma synami byli Roland/Ratold II i Oliwier, którzy zajmowali ważne stanowiska za panowania Ludwika I na Węgrzech. Wczesna kariera Po raz pierwszy wspomniano o Lorándzie we współczesnych mu zapisach w 1241 r., gdy został Master of the cupbearers po inwazji Mongołów na Węgry i śmierci ojca, który zginął na polu bitwy pod Mohi. Loránda wkrótce zastąpił go na tym urzędzie jego szwagier Maurycy II Pók. Według László Markó, Loránd mógł pozostawać na tym urzędzie do przyszłego roku. Gdy król Bela IV powrócił na Węgry w maju 1242 r., po wycofaniu się Mongołów, Loránd również eskortował swego monarchę. W ten sposób poprzednie miesiące spędził także w Dalmacji, gdzie schronił się węgierski dwór królewski. Od 1242 do 1245 (lub od 1241 do 1246, według nieautentycznych czarterów), Loránd służył jako Master of the stewards, poza tym zarządzał również komitatem Nyitra (1242-1243), a następnie komitatem Sopron (1244-1245). W 1246 r. poprowadził królewską kampanię Béli przeciwko księciu Austri Fryderykowi II, który zaatakował Węgry i przejął zachodnie komitaty Moson, Sopron i Vas. Bronił zamku Sopron i Pozsony. Później armia Loránd została 15 czerwca 1246 roku pokonana przez Austriaków w bitwie nad rzeką Leithą, jednak Fryderyk został zabity na polu bitwy, co doprowadziło do zakończenia konfliktu i interregnum w Austrii. Następnie w 1247 roku Loránd został mianowany sędzią królewskim i zachował tę godność prawdopodobnie do 1248 roku. Pierwszy termin jako Palatyn Loránd został mianowany palatynem w 1248 r., pełniąc w tym charakterze niezwykle długi okres w tej erze, aż do 1260 r. Był lojalny wobec króla Beli IV. W tym czasie był także ispánem komitatu Pozsony (1248–1260) i ispánem komitatu Sopron przez krótki czas w 1255 r. Przed Loránd palatyni działali jako wędrowni sędziowie, wędrując po całym królestwie w latach 30. i 40. XX wieku. Loránd porzucił tę praktykę i najczęściej wysłuchiwał sprawach w Pressburgu (obecnie Bratysława na Słowacji). Pośród królewskich arystokratów Loránd był palatynem, który wydał większość dyplomów z dokładnymi datami i lokalizacjami. Większość jego orzeczeń związana była z północno-zachodnim regionem królestwa. Na przykład wydał swoje czartery w Pressburgu w 1249, 1251, 1252 (cztery), 1253 (trzy) i 1255 (dwa lub trzy). Ponadto funkcjonowa również w Oltvie (osada w gminie Győr, która już nie istnieje), Vasvár, Trencsén (dziś Trenčín, Słowacja), Vaska, Muraszombat (dziś Murska Sobota, Słowacja), Győr, Mórichida i Regede (dziś Bad Radkersburg, Austria) ), gdy wykonywał swoje palatyńskie kompetencje sądowe. Był ostatnim palatynem, który osądził opactwo Pannonhalma (w 1254 i 1255 r.), klasztor otrzymał później zrzeczenie się przywilejów. W czasie jego kadencji godność stopniowo stawała się urzędem politycznym, przesłaniając dawne „tradycyjne” funkcje (np. spory sądowe). Roland was appointed Palatine in 1248, serving in that capacity unusually long period of time in that era, until 1260 as loyal to King Béla IV. He was also ispán of Pozsony County during that time (1248–1260) and ispán of Sopron County for a short time in 1255 (his seal preserved in that year).{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Before Roland, the palatines acted as itinerant judges, wandering in the whole realm in the 1230s and early 1240s. However he abandoned this practice and mostly heard cases in Pressburg (now Bratislava in Slovakia).{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} During the Árpádian royals, Roland was the Palatine, who issued the majority of diplomas with accurate dates and locations. Most of his judgments connected to the kingdom's northwestern region.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} For instance, he issued his charters in Pressburg in 1249, 1251, 1252 (four), 1253 (three) and 1255 (two or three). Furthermore he also resided in Oltva (a settlement in Győr County which no longer exists), Vasvár, Trencsén (today Trenčín, Slovakia), Vaska, Muraszombat (today Murska Sobota, Slovakia), Győr, Mórichida and Regede (today Bad Radkersburg, Austria), when performed his palatinal judicial powers.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He was the last Palatine, who judged over the Pannonhalma Archabbey (in 1254 and 1255), the monastery received waiver of privileges sometime later.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} During his term, the dignity gradually became a political office, overshadowing its former "traditional" functions (e.g. litigation).{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Podczas swojej 12-letniej kadencji Loránd występował w co najmniej 44 procesach, z których 28 zostało zachowanych w całości przez współczesnych czarterów. W związku z tym działał jako palatyn głównie na Zadunaju i na stałe mieszkał w Pressburgu, gdzie był [[ispán]em. Z tamtąd Loránd był również odpowiedzialny za ochronę granicy północno-zachodniej (komitaty Pozsony i Sopron) przed Austrią. Gdy Bela IV zrewidował dotacje ziemskie swoich poprzedników i odzyskał dawne majątki królewskie, co bardzo wpłynęło na komitat Pozsony, Lorándowi powierzono wdrożenie. Historyk Kornlél Szovák twierdził, że Szovák zatrudnił personel biurowy kaplicy w Pressburgu jako swój piśmienny personel. W 1254 r. palatyn Loránd brał udział w opracowaniu traktatu pokojowego podpisanego w jego rezydencji w Pressburg 1 maja. Zgodnie z traktatem Ottokar, który w międzyczasie został królem Czech, przekazał Księstwo Styrii Beli, który również przyjął tytuł księcia. Pomagał Beli IV w organizacji i konsolidacji węgierskiej administracji w Styrii, kilkakrotnie przebywał w Bad Radkersburgu (Regede) w latach 50. XX wieku. Niezadowoleni z rządów węgierskich styryjscy panowie zwrócili się o pomoc do czeskiego Ottokara. Bela i jego sojusznicy najechali Morawy, ale Ottokar pokonał ich w bitwie pod Kressenbrunn 12 czerwca 1260 r. Klęska zmusiła Belę do rezygnacji ze Styrii na rzecz króla Czech w pokoju wiedeńskim, który został podpisany 31 marca 1261 r. w wyniku pośrednictwa Loránda, który przez wiele miesięcy negocjował z Ottokarem w Austrii. Ban Slawonii W 1260 r. następcą Loránd został Henryk I Kőszegi. W tym czasie pojawiły się napięcia między królem Belą IV a jego najstarszym synem Stefanem. Faworyzowanie króla wobec jego młodszego syna, Beli (którego mianował księciem słowiańskim) i córki Anny irytowało Stefana. Po śmierci [[Gutkeled I. István|Stefana I Gutkeleda w 1259 lub 1260 Loránd został banem Slawonii, pojawił się we współczesnych źródłach początkowo w sierpniu 1261 roku. Loránd służył jako mentor i książę młodego księcia zgodnie z życzeniem króla Beli. Jako ban nabył kilka ziem i posiadłości na południe od rzeki Drawy. Loránd był także head - szefem Splitu (Spalato) między 1265 a 1267. Pod koniec 1264 r. konflikt króla Beli IV i księcia Stefana przerodził się w wojnę. Po kilku miesiącach książę Stefan odniósł zdecydowane zwycięstwo nad armią ojca w bitwie pod Isaszegiem w marcu 1265 r. Wkrótce Bela i Stefan podpisali traktat pokojowy w klasztorze Najświętszej Maryi Panny na Wyspie Królików. Loránd trzymał się z dala od konfliktu, ponieważ mieszkał wtedy w pobliżu Zagrzebia. Po pokoju Stefan zamierzał ukarać ograniczoną liczbę Kumanów, za aprobatą Beli, którzy wcześniej go zdradzili i dołączyli do obozu króla podczas wojny. Bela dostarczył królewską armię swojemu synowi pod przywództwem Loránd, którego osobę zaakceptował książę Stefan. Jednak pomimo wcześniejszej umowy Loránd wkrótce stał się polityczną ofiarą rywalizacji między Belą IV a Stefanem. Pod wpływem intryg lojalnych baronów król Bela oddalił Loránda i zastąpił go Henrykiem Kőszegim. Jego majątki zostały również splądrowane i zniszczone w Slawonii. Jest wysoce prawdopodobne, że Bela uznał jego udział w kampanii księcia Stefana przeciwko Bułgarii za nadużycie władzy, ponieważ król dał mu armię tylko do uregulowania problemów z plemieniem Kumanów. Bela mógł również obawiać się, że wykwalifikowany dowódca wojskowy Stefana zgromadził sojuszników wśród swoich zwolenników podczas tych wypraw. Według dokumentu królewskiego z 1270 r. wydanego przez Stefana V. Loránd stracił zaufanie Beli z powodu „diatrybi i oskarżeń jego wrogów” na dworze królewskim. Późniejsza kariera Plik:Stari grad Kalnik.jpg Zamek Kalnik (obecnie Chorwacja), własność Loránd Rátóta od 1270 Stefan V wstąpił na tron ​​węgierski w 1270 r. Podczas swojej krótkiej władzy podarował zamek Kalnik i okoliczne tereny Lorándowi, który również stał się „wiecznym hrabią” ispánatu Kalnik. Oprócz innych zasług, w liście darowizny napisano także, że Loránd „jest miły w rozmowie” i „jest w stanie poznać innych”, co odzwierciedla wpływ kodeksu rycerskiego na dwór królewski. Nagła śmierć Stefana V, a następnie koronacja 10-letniego Władysława IV w sierpniu 1272 r. pozwoliły mu zostać jednym z najpotężniejszych baronów w kraju. Jego wpływy wzrosły jeszcze bardziej w listopadzie tego roku, gdy książę Bela z Maczwy został brutalnie zamordowany przez Henryka Kőszegiego, a baronowie podzielili między siebie terytorium Księstwa Maczwy. Loránd został palatynem i pierwszym banem Maczwy. Brał czynny udział w wewnętrznych konfliktach między dwiema grupami baronialnymi, które pojawiły się podczas ostatniej dekady rządów Beli IV. Początkowo Loránd wspierał grupę baronialną Kőszegi-Gutkeled przeciwko frakcji Csák. 2 Według historyka Jenő Szücs Lorándowi udało się osiągnąć najwyższy rangą świecki stanowisko po raz drugi w listopadzie 1272, ponieważ dwie rywalizujące grupy baronów i nominalny regent wdowa królowa Elżbieta Kumanka wytwarzały pozory jedności za ważne jeszcze w pierwszych latach. Szucs zauważył, że starzy szanowani i wpływowi baronowie, którzy stawali się palatynami i innymi głównymi urzędnikami, jak Denis Péc, Ernye Ákos Loránd, byli uważani za stabilne i punkty „łagodnego przejścia” w szybko zmieniających się rządach ciągu pierwszych pięciu lat panowania Władysława. Do maja 1273 roku Loránd został zastąpiony przez palatyna i ban przez Lawrence'a, syna Harda, sojusznika rodziny Kőszegi i Egyeda Monoszlo, jednak ponownie w następnym miesiącu, przynajmniej do października, kiedy zostali usunięci z urzędu przez Kőszegis, wraz z innymi członkami Grupy Baronialnej Csák. W kolejnych miesiącach Roland stopniowo wycofywał się z linii kursu Kőszegis. According to historian Jenő Szűcs, Roland has been able to reach the highest-ranking secular position for the second time in November 1272, because the two rival baronial groups and the nominal regent Dowager Queen Elizabeth the Cuman considered the semblance of unity as important in the first years yet.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Szűcs considered, the elderly respected and prestigious barons, who were made palatines and other chief officials, such Denis Péc, Ernye Ákos and Roland Rátót, were considered stable points and "beauty spot" in the fast-changing governments during the first five regnal years of Ladislaus.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} By May 1273, Roland Rátót was replaced as Palatine and Ban by Lawrence, son of Kemény, an ally of the Kőszegi family, and Egyed Monoszló,{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} respectively, however in the next month, he was again Palatine and held the dignity at least until October,{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} when he was removed from office by the Kőszegis, alongside other members of the Csák baronial group. Roland gradually moved away from the Kőszegis' course line in the following months.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Po bitwie pod Föveny we wrześniu 1274 r., w której zginął Henryk I Kőszegi, Loránd przeszedł na stronę zwolenników klanu Csáka i mógł zostać palatynem na czwarty okres. Utrzymywał tę godność do czerwca 1275 r., gdy to Kőszegi, pomimo zdrady zmarłego Henryka Kőszegiego, byli w stanie zachować swoje wpływy, a dwór królewski wyraził wobec zaufanie do nich, gdy Mikołaj Kőszegi został wybrany na palatyna, zastępując Loránda. Następnie Loránd służył jako ispán komitatu Vas w lecie 1275 roku. Pełnił również funkcję skarbnika Elżbiety Sycylijskiej, królowej Węgier w latach 1275–1276. Poza tym był także ispánem komitatu Szana w Slawonii. W 1277 roku pełnił funkcję sędziego królewskiego po dokładnie trzydziestu latach swojej pierwszej kadencji. W tym charakterze reprezentowali baronów węgierskich, gdy Władysław IV spotkał się z Rudolfem I z Niemiec w Hainburgu nad Donajem 11 listopada, aby potwierdzić sojusz z królem Czech Ottokarem II. Loránd zmarł w tym samym roku lub na początku 1278 roku. Przypisy Źródła Kristó, Gyula (1979). A feudális széttagolódás Magyarországon [Anarchia feudalna na Węgrzech]. Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-1595-4. Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1. Szovák, Kornél (1989). Rátót nembeli Rolánd nádor kúriája [The Curia of Palatine Roland of the Rátót Kindred]. W: Somfai, Balázs (red.). A Dunántúl településtörténete VII. Falvak, várak és puszták a Dunántúlon (XI–XIX. század). Hungarian Academy of Sciences. str. 299–316. ISBN 963-7121-16-1. Szőcs, Tibor (2014). A nádori intézmény korai története, 1000–1342 [Wczesna historia instytucji palatynatu: 1000–1342]. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. ISBN 978-963-508-697-9. Szűcs, Jenő (2002). Az utolsó Árpádok [Ostatni Arpadowie]. Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6. Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4. Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Rátót I. Loránd (weg.) Roland I Rátót (pol.) — Stolnik królewski Podczaszy królewski Sędzia królewski Palatyn Królestwa Węgier Ban całej Slawonii Ban Maczwy — Pieczeć Rolanda I Rátóta w 1255 Pieczeć Rolanda I Rátóta w 1255 Stolnik królewski Okres od 1241 do 1242 Poprzednik I. Lőrinc Następca Pók II. Móric Podczaszy królewski Okres od 1242 do 1246 Poprzednik Csák I. Máté Następca Pók II. Móric Sędzia królewski Okres (1) 1247, (2) 1277 Poprzednik 1. Kán I. László 2. Péc Dénes Następca 1. Geregye Pál 2. Rátót II. Gyula Palatyn Królestwa Węgier Okres od : (1) 1248, (2) 1272, (3) 1274 do : (1) 1260, (2) 1273, (3) 1275 Poprzednik 1. Türje II. Dénes 2. Lőrinc, syn Kemény'a 3. Péc Dénes Następca 1. Kőszegi I. Henrik 2. Lőrinc, syn Kemény'a 3. Kőszegi I. Miklós Ban całej Slawonii Okres od 1260/61 do 1267 Poprzednik Gutkeled I. István Następca Kőszegi I. Henrik Ban Maczwy Okres od 1272 do 1273 Poprzednik nie było tytułu ?? Béla jako Książę Macsó Następca Monoszló Egyed János z Maczwy Dane biograficzne Klan Rátót Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier w unii personalnej z Królestwem Chorwacji Urodziny ok.1215 Śmierć 1277 lub 1278 Ojciec I. Domokos Matka nieznana Rodzeństwo I. István, I. Olivér, II. Leusták, córka Żona nieznana Dzieci Mátyás Paksi, II. Ratolt