Borsa Kopasz

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Koniuszy królewski (1284-1285) Następca: Rátót II. Loránd brak informacji Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier (1306-1314) Następca: Ákos I. István Kőszegi Iván Aba Amadé Rátót II. Loránd Péc Apor Rátót II. Domokos Błąd przy generowaniu miniatury: Kiskirályok uralmi területei Magyarországon a 14. század elején Borsa Jakab, Borsa Kopasz lub Borsa Kopasz Jakab, czasami Kopasz Jakab (pol. Jakub Borsa) (* ok.1260[1], † 1332) węgierski możnowładca, rycerz, palatyn, a od 1290 był jeden z rządzących regionalnych oligarchóœ, coraz bardziej niezależnym od władzy centralnej. Biografia Pochodził z rodu Borsa. Jeden z jego braci, Wawrzyniec, był trzykrotnym wojewodą Siedmiogrodu: najpierw w 1282 r., potem między 1284 a 1285 r., a następnie między 1288 a 1297 r., gdy zastąpił go Władysław I Kán. A Borsa nemzetségből származott. Egyik testvére, Lóránd háromszor is kineveztetett erdélyi vajdának: először 1282-ben, majd 1284-1285 között, majd 1288-tól 1297-ig, mikoris Kán László váltotta. Jakab był lovászmester (1284-1286) na dworze króla Węgier IV. László Kun . W 1286 roku zaczął współpracować z Mateuszem III Csákiem, a następnie z Henrykiem II Kőszegim, którzy sami zorganizowali swoje własne królestwa mniejszości prowincjonalnych, a jego brat Lóránd zaczął budować własne imperium z centrum w Adorján. Ich wpływ rozciągał się w przybliżeniu na środkową część Partium wzdłuż obecnej granicy rumuńsko-węgierskiej, na początku regionu Zadunaja, na południowo-zachodnią część Zakarpacia i na sąsiednie obszary Węgier. Kopasz Jakab 1284-től 1286-ig lovászmester volt IV. László magyar király (Kun László) udvarában. 1286-ban szövetkezni kezdett Csák Mátéval, majd Kőszegi Henrikkel (maguk is saját tartományi kiskirályságokat szerveztek maguknak) és bátyjával, Lóránddal együtt nekiálltak saját birodalmuk kiépítésének Adorján központtal. Befolyásuk nagyjából a Partium középső részére terjedt ki a mai román-magyar határ mentén nagyjából a Körösvidék kezdetének határáig, illetve Kárpátalja délnyugati részére, valamint az ezekkel közvetlenül határos mai magyarországi területekre. Według niektórych ustaleń Jakab mógł stać za zabójstwem Władysława IV w 1290 r., a to w celu skonsolidowania lub zwiększenia własnej władzy (dokładna przyczyna zabójstwa Władysłąwa jest nadal nieznana). Krótko po koronacji Andrzeja III został mianowany pohárnokmester, którym był do 1292 roku. W latach 1298–1300 był to także Ban Slawonii, chociaż niektóre źródła tego nie potwierdzają ). Egyes feltételezések szerint ők állhattak IV. (Kun) László 1290-es meggyilkolása mögött saját hatalmuk megszilárdítása, illetve növelése érdekében. (A László elleni merénylet közelebbi oka mindmáig ismeretlen). III. András megkoronázása után nem sokkal pohárnokmesterré nevezte ki, mely címet Kopasz 1292-ig viselt. 1298-tól 1300-ig szlavón bán is volt (bár egyes források ezt nem támasztják alá<) Plik:Cetatea Adorjan Salard.jpg Zamek Adorján obecnia W 1301 roku nieoczekiwanie zmarł Andrzej III, a wraz z nim wymarła linia domu Árpáda - królem Węgier ogłosił się Karol Andegaweński. 24 sierpnia Ugrin uczestniczył w spotkaniu węgierskich kościelnych i świeckich dostojników na cześć nowego króla w Pozsony [3]. Zgromadzeni panowie zawarli traktat o wzajemnej pomocy księcia Austrii Rudolfa I przeciwko czeskiemu pretendentowi Wacławowi. Mikor 1301-ben III. András váratlanul meghalt (és vele kihalt az Árpád-ház egyenesága) A fellépő jelöltek közül nyíltan az Anjou [[I. Károly magyar király|1304. augusztus 24-én Ugrin részt vett a királyuknak Károlyt elismerő magyar egyházi és világi méltóságok gyűlésén Pozsonyban. Az összegyűlt főurak kölcsönös segítségnyújtási szerződést kötöttek a cseh trónra ácsingózó III. Rudolf osztrák herceggel III. Vencel cseh király ellen.]et támogatta. Po porażce kampanii Jakab pod koniec roku został pokonany przez Karola i ponownie związała się z Wacławem. W następnym roku nieletni Wacław zrezygnował z tronu węgierskiego i przy silnym wsparciu rodziny Kőszeg został zastąpiony przez księcia bawarskiego Ottona , który nie został zaakceptowany przez Jakaba, który powrócił do stronników Karola Roberta. Otto zrezygnował w 1307 r., a Jakab za lojalność została powołany przez Roberta na palatyna. Az év végi hadjárat kudarca után elpártolt Károlytól, és átpártolt Vencelhez. A kiskorú Vencel azonban a következő évben lemondott a magyar trónról, és helyébe a Kőszegi család erőteljes támogatásával Ottó bajor herceget ültették, amit Kopasz nem fogadott el, és visszaállt Károly Róbert pártjára. Ottót 1307-re sikerült lemondatni, és Károly Róbert hűségéért nádorrá nevezte ki Borsa Kopaszt. Gdy został odwołany w 1315 r., zwrócił się przeciwko królowi na przełomie lat 1316/1317. Zawarł sojusz z Władysławem III Kánem i synami Amadeusza Aby. Wczesnym latem 1317 roku Jakab i jego stronnicy został pokonany w bitwie pod Debreczynem przez armię królewską dowodzoną przez Dożę Debreceniego, po czym uciekł najpierw do zamku Adorjan, a następnie do zamku Sólyomkő, który w lipcu uznano za prawie nie do zdobycia. W tym ostatnim miejscu królewskie armie, zamiast oblegać, po prostu wzniosły dwie fortece i skutecznie zapobiegając dostawom zaopatrzenia. Idące z odsieczą posiłki, próbujące wyzwolić Jakaba również zawiodły, więc zagłodzony Jakab poddał się i został wzięty do niewoli przez Karola. W XIX-wiecznej historiografii błędnie napisano, że Jakab został ścięty przez króla, gdyż w rzeczywistości znalazł schronienie w Siedmiogrodzie na dworze zbuntowanego Ákosa II Mojsa. Nie ma zapisów o jego uwolnieniu; prawdopodobnie Petenye fia Péter, został zwolniony w ramach wymiany więźniów. Jakab nadal żył w 1325 i 1330 r., jednak już nie podejmował żadnych działań przeciwko Karolowi. Mikor ebből a tisztségéből 1315-ben leváltották, a király ellen fordult és 1316 végén – 1317 elején szövetségre lépett Kán László erdélyi vajdával és Aba Amadé fiaival: Károly Róbert ellenében András halicsi királyt akarták a magyar trónra ültetni. A Debreceni Dózsa vezette királyi seregektől Borsa 1317 kora nyarán vereséget szenvedett a debreceni csatában, ami után előbb adorjáni várába, majd onnan júliusban a korban szinte bevehetetlennek számító sólyomkői várba menekült. Utóbbi helyen a királyi seregek ostrom helyett egyszerűen két ellenvárat emeltek, és ezzel sikeresen megakadályozták Sólyomkő ellátását. A kiszabadítására igyekvő csapatok is elbuktak, ezért a kiéheztetett Borsa feladta magát, és Károly fogságába került. A XIX. századi történetírás egy fordítási hiba következtében azt írta, hogy Borsa Kopaszt a király lefejeztette, ám a valóság az, hogy már 1318-ban menedéket talált Erdélyben a lázadó Ákos Mojs udvarában. Szabadon bocsátásáról nincs adat; valószínűleg Petenye fia Péterrel együtt, egy fogolycsere részeként engedték el. 1325-ben és 1330-ban még élt, ám a Károly Róbert elleni felkelésben már nem vállalt vezető szerepet. Przypisy Źródła Életrajza w węgierskim leksykonie biograficznym Kopasz nádor lázadása W: Szilágyi Sándor: A Magyar Nemzet Története, Budapest, 1894. november 17. Bárány, Attila. Debreceni Dózsa küzdelme a bihari oligarchákkal, Debrecen város 650 éves. Várostörténeti tanulmányok. Debreceni Egyetem. Történelmi Intézet, str. 75–126. (2011). ISBN 963-821-6468

Borsa Jakab (węg.) Borsa Kopasz (węg.) Jakub Borsa (pol.) — Palatyn Królestwa Węgier Koniuszy królewski — Palatyn Królestwa Węgier Okres od 1306 do 1314 Poprzednik Ákos I. István Kőszegi Iván Aba Amadé Rátót II. Loránd Péc Apor Następca Rátót II. Domokos Koniuszy królewski Okres od 1284 do 1285 Poprzednik Rátót II. Loránd Następca brak informacji Dane biograficzne Ród Borsa Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier Urodziny 1260 Śmierć ok.1332 Ojciec Tamás Matka nieznana Rodzeństwo Loránd István László „Vak” Beke János Żona nieznana Dzieci Bekcs, córka