Aba II. Lőrinc: Różnice pomiędzy wersjami
m (Zastępowanie tekstu - "skarbnikiem królewskim" na "mistrzem skarbu") |
|||
| Linia 16: | Linia 16: | ||
{{Redoslijed| | {{Redoslijed| | ||
|poprzednik = [[Csák III. Ugrin]] | |poprzednik = [[Csák III. Ugrin]] | ||
| − | |gl_članak_funkcija = [[ | + | |gl_članak_funkcija = [[Mistrz skarbu]]<br>(1279-1280) |
|współrządzący = | |współrządzący = | ||
|następca = [[Csák III. Ugrin]] | |następca = [[Csák III. Ugrin]] | ||
| Linia 24: | Linia 24: | ||
{{Redoslijed| | {{Redoslijed| | ||
|poprzednik = [[Csák III. Ugrin]] | |poprzednik = [[Csák III. Ugrin]] | ||
| − | |gl_članak_funkcija = [[ | + | |gl_članak_funkcija = [[Mistrz skarbu]]<br>(1280-1281) |
|współrządzący = | |współrządzący = | ||
|następca = [[Aba Péter]] | |następca = [[Aba Péter]] | ||
| Linia 31: | Linia 31: | ||
{{Redoslijed| | {{Redoslijed| | ||
|poprzednik = [[Aba Péter]] | |poprzednik = [[Aba Péter]] | ||
| − | |gl_članak_funkcija = [[ | + | |gl_članak_funkcija = [[Mistrz skarbu]]<br>(1284-1285) |
|współrządzący = | |współrządzący = | ||
|następca = [[Kőszegi Iván]] | |następca = [[Kőszegi Iván]] | ||
| Linia 40: | Linia 40: | ||
|} | |} | ||
| − | '''Aba II. Lőrinc''' (* nieznana, † po 1290), węgierski szlachcic, trzykrotny [[ | + | '''Aba II. Lőrinc''' (* nieznana, † po 1290), węgierski szlachcic, trzykrotny [[Mistrz skarbu]] na dworze króla Węgier [[IV. László|Władysława IV]]. Przodek rodziny szlacheckiej [[Atyinai]], która funkcjonowała do połowy XV wieku. |
==Rodzina== | ==Rodzina== | ||
| Linia 47: | Linia 47: | ||
== Kariera == | == Kariera == | ||
| − | Przez współczesna mu dokumenty był także nazywany jako ''Lőrinc z Nyék'' lub ''Lőrinc z Sopronu'' (od nazwy jego rezydencji).<ref name="engel" /> Po raz pierwszy pojawia się w źródłach w 1279 r., gdy podarował majątek Limpach opactwu cystersów Klostermarienberg (Borsmonostor, dziś część Mannersdorf an der Rabnitz, Austria) z intencją na duchowe zbawienie zmarłego ojca, który został pochowany w klasztorze<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (1969). "A locsmándi várispánság és felbomlása [''Zamek Królewski ispánatu w Locsmánd i jego rozwiązanie'']". Soproni Szemle (po węgiersku). Soproni Városszépítő Egyesület. '''23''' (2): str. 131, 142-143.</ref>. Lőrinc był uważany za bliskiego powiernika [[IV. László|Władysława IV]] i jego matki, wdowy królowej [[Kun Erzsébet|Elżbiety Kumańskiej]]. Zgodnie z listą zasług wydaną przez nią w 1290 r. Lőrinc „zwykle bezinteresownie udostępniał swoją własność królowi” i kilkakrotnie negocjował za granicą na własny koszt jako wysłannik króla<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [Wielcy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: ''Encyklopedia biograficzna'']. Helikon Kiadó. str. 348.</ref>. Został [[ | + | Przez współczesna mu dokumenty był także nazywany jako ''Lőrinc z Nyék'' lub ''Lőrinc z Sopronu'' (od nazwy jego rezydencji).<ref name="engel" /> Po raz pierwszy pojawia się w źródłach w 1279 r., gdy podarował majątek Limpach opactwu cystersów Klostermarienberg (Borsmonostor, dziś część Mannersdorf an der Rabnitz, Austria) z intencją na duchowe zbawienie zmarłego ojca, który został pochowany w klasztorze<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (1969). "A locsmándi várispánság és felbomlása [''Zamek Królewski ispánatu w Locsmánd i jego rozwiązanie'']". Soproni Szemle (po węgiersku). Soproni Városszépítő Egyesület. '''23''' (2): str. 131, 142-143.</ref>. Lőrinc był uważany za bliskiego powiernika [[IV. László|Władysława IV]] i jego matki, wdowy królowej [[Kun Erzsébet|Elżbiety Kumańskiej]]. Zgodnie z listą zasług wydaną przez nią w 1290 r. Lőrinc „zwykle bezinteresownie udostępniał swoją własność królowi” i kilkakrotnie negocjował za granicą na własny koszt jako wysłannik króla<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig: Életrajzi Lexikon'' [Wielcy urzędnicy państwa na Węgrzech od króla Świętego Stefana do naszych dni: ''Encyklopedia biograficzna'']. Helikon Kiadó. str. 348.</ref>. Został [[Mistrz skarbu|mistrzem skarbu]] w grudniu 1279 r.<ref name="Zsoldos2011">Zsoldos, Attila (2011). '''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 64, 189, 324</ref>, gdy Władysław IV uwięził legata papieskiego Filipa z Fermo i zreorganizował radę królewską, aby wypełnić ją swoimi lojalnymi zwolennikami. Jednak później i sam Władysław został schwytany przez niektórych spośród baronów W niespełna dwa miesiące zarówno legat, jak i król zostali uwolnieni. Jest prawdopodobne, że Lőrinc zachował swoją godność do wiosny 1280 r., gdy [[Csák III. Ugrin]] zajął stanowisko zgodnie z umową i pojednaniem między królem a najpotężniejszymi baronami<ref name="Zsoldos1997">Zsoldos, Attila (1997). "Téténytől a Hód-tóig. Az 1279 és 1282 közötti évek politikatörténetének vázlata [''Od Tétény do jeziora Hód: Zarys historii politycznej lat od 1279 do 1282'']". ''Történelmi Szemle''. Hungarian Academy of Sciences. '''39''' (1): str. 85, 90.</ref>. Gdy Władysław IV odzyskał swobodę manewru, Lőrinc ponownie pełnił funkcję mistrza skarbu od ok. 1280 r. do kwietnia 1281 r.<ref name="Zsoldos2011" />, ale ostatecznie został zastąpiony przez swojego dalekiego krewnego, [[Aba Péter|Piotra Abę]] z bardziej wpływowej gałęzi [[Széplak]].<ref name="Zsoldos1997" /> |
[[File:Lánzsér légifotó2.jpg|thumb|right|Aerialphotography of [[Burgruine Landsee]] (Lánzsér), today in Austria]] | [[File:Lánzsér légifotó2.jpg|thumb|right|Aerialphotography of [[Burgruine Landsee]] (Lánzsér), today in Austria]] | ||
| − | Od wczesnych lat 80. XIII wieku potężna rodzina [[Kőszegi]] stopniowo rozszerzyła swoje wpływy na komitat [[Sopron]], w tym region Locsmánd, gdzie położona była większość ziem Lőrinca. Według historyka [[Kristó Gyula|Gyuli Kristó]], [[Kőszegi Iván|Iwan Kőszegi]] przejął cały komitat [[Sopron]] pod swoją jurysdykcją do 1285 r. i przyłączył go do swojej powstającej prowincji oligarchicznej (kilku lokalnych szlachcicach określiło się jako ''familiaris'' rodziny Iwana). Gdy [[Kőszegi I. Miklós|Mikołaj I Kőszegi]] podarował ziemię opactwu Klostermarienberg w 1285 roku, Lőrinc pojawił się między innymi jako świadek wydarzenia i został określony jako „nasz drogi”, co odzwierciedliło jego polityczną lojalność, gdyż zapewne był zmuszony przejść na służbę [[Kőszegi]]ch.<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (1969). "A locsmándi várispánság és felbomlása [''Zamek Królewski ispánatu w Locsmánd i jego rozwiązanie'']". Soproni Szemle (po węgiersku). Soproni Városszépítő Egyesület. '''23''' (2): str. 131, 142-143.</ref> W 1284 r. Kőszegi ponownie zajęli swoje stanowiska w radzie królewskiej. W tym czasie Lőrinc po raz trzeci pełnił funkcję | + | Od wczesnych lat 80. XIII wieku potężna rodzina [[Kőszegi]] stopniowo rozszerzyła swoje wpływy na komitat [[Sopron]], w tym region Locsmánd, gdzie położona była większość ziem Lőrinca. Według historyka [[Kristó Gyula|Gyuli Kristó]], [[Kőszegi Iván|Iwan Kőszegi]] przejął cały komitat [[Sopron]] pod swoją jurysdykcją do 1285 r. i przyłączył go do swojej powstającej prowincji oligarchicznej (kilku lokalnych szlachcicach określiło się jako ''familiaris'' rodziny Iwana). Gdy [[Kőszegi I. Miklós|Mikołaj I Kőszegi]] podarował ziemię opactwu Klostermarienberg w 1285 roku, Lőrinc pojawił się między innymi jako świadek wydarzenia i został określony jako „nasz drogi”, co odzwierciedliło jego polityczną lojalność, gdyż zapewne był zmuszony przejść na służbę [[Kőszegi]]ch.<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (1969). "A locsmándi várispánság és felbomlása [''Zamek Królewski ispánatu w Locsmánd i jego rozwiązanie'']". Soproni Szemle (po węgiersku). Soproni Városszépítő Egyesület. '''23''' (2): str. 131, 142-143.</ref> W 1284 r. Kőszegi ponownie zajęli swoje stanowiska w radzie królewskiej. W tym czasie Lőrinc po raz trzeci pełnił funkcję mistrza skarbu, prawdopodobnie między 1284 a 1285 r., aż do ostatniego buntu [[Kőszegi]]ch przeciwko Władysławowi IV.<ref name="Zsoldos2011" /> Poza tym w 1285 r. pełnił także funkcję [[ispán]]a komitatu [[Sáros]]<ref name="Zsoldos2011" />. |
Ciągłe rabunki [[Kőszegi Iván |Iwana Kőszegi]]ego w Austrii i [[Styria|Styrii]] doprowadziły do wojny na dużą skalę („Güssing Feud”; niem. ''Güssinger Fehde''). W 1289 r. [[Albrecht I. (HRR)|Albert I]], książę Austrii, rozpoczął potężną kampanię królewską przeciwko liczącej 15.000 żołnierzy armii Iwana i jego rodziny. Austriacy zdobyli co najmniej 30 fortec i osad wzdłuż zachodnich granic, w tym trzy zamki Lőrinca: Lánzsér, Nyék i Locsmánd (obecnie Landsee, Neckenmarkt i Lutzmannsburg w Austrii), ponieważ Lőrinc i jego sojusznicy odmówili przyłączenia się do armii austriackiej, by pokonać rodzinę Kőszegi.<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (1969). "A locsmándi várispánság és felbomlása [''Zamek Królewski ispánatu w Locsmánd i jego rozwiązanie'']". Soproni Szemle (po węgiersku). Soproni Városszépítő Egyesület. '''23''' (2): str. 131, 142-143.</ref> Najemnicy księcia Alberta całkowicie spalili i zdewastowali twierdzę Nyék, rezydencję Lőrinc, podczas gdy jej mieszkańcy zostali wiosną 1289 roku uwięzieni i wysłani do Austrii. Zamek w Nyéku nigdy nie został odbudowany.<ref name="Markó" /> Za jego lojalność królowa Elżbieta, za zgodą swojego syna Władysława IV, przekazała opactwo św. Marcinowi w [[żupa|żupanii]] [[Virovitica]] w 1290 r.<ref name="Markó" /> Gdy [[IV. László|Władysław IV]] został zamordowany kilka miesięcy później, Lőrinc przyrzekł lojalność wobec nowego króla Węgier [[III. András|Andrzeja III]] i otrzymał od nowego węgierskiego monarchy ziemie w żupanii [[Križevci]]. Przejęcia w Slawonii stały się podstawą do ekspansji jego potomków, a także udanego powrotu rodziny z Lánzsér do królewskiej wojennej kampanii Andrzeja przeciwko Austrii<ref name="Markó" />. Lőrinc zmarł jakiś czas po 1290 r.<ref name="Zsoldos2011" /> | Ciągłe rabunki [[Kőszegi Iván |Iwana Kőszegi]]ego w Austrii i [[Styria|Styrii]] doprowadziły do wojny na dużą skalę („Güssing Feud”; niem. ''Güssinger Fehde''). W 1289 r. [[Albrecht I. (HRR)|Albert I]], książę Austrii, rozpoczął potężną kampanię królewską przeciwko liczącej 15.000 żołnierzy armii Iwana i jego rodziny. Austriacy zdobyli co najmniej 30 fortec i osad wzdłuż zachodnich granic, w tym trzy zamki Lőrinca: Lánzsér, Nyék i Locsmánd (obecnie Landsee, Neckenmarkt i Lutzmannsburg w Austrii), ponieważ Lőrinc i jego sojusznicy odmówili przyłączenia się do armii austriackiej, by pokonać rodzinę Kőszegi.<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (1969). "A locsmándi várispánság és felbomlása [''Zamek Królewski ispánatu w Locsmánd i jego rozwiązanie'']". Soproni Szemle (po węgiersku). Soproni Városszépítő Egyesület. '''23''' (2): str. 131, 142-143.</ref> Najemnicy księcia Alberta całkowicie spalili i zdewastowali twierdzę Nyék, rezydencję Lőrinc, podczas gdy jej mieszkańcy zostali wiosną 1289 roku uwięzieni i wysłani do Austrii. Zamek w Nyéku nigdy nie został odbudowany.<ref name="Markó" /> Za jego lojalność królowa Elżbieta, za zgodą swojego syna Władysława IV, przekazała opactwo św. Marcinowi w [[żupa|żupanii]] [[Virovitica]] w 1290 r.<ref name="Markó" /> Gdy [[IV. László|Władysław IV]] został zamordowany kilka miesięcy później, Lőrinc przyrzekł lojalność wobec nowego króla Węgier [[III. András|Andrzeja III]] i otrzymał od nowego węgierskiego monarchy ziemie w żupanii [[Križevci]]. Przejęcia w Slawonii stały się podstawą do ekspansji jego potomków, a także udanego powrotu rodziny z Lánzsér do królewskiej wojennej kampanii Andrzeja przeciwko Austrii<ref name="Markó" />. Lőrinc zmarł jakiś czas po 1290 r.<ref name="Zsoldos2011" /> | ||
| Linia 83: | Linia 83: | ||
|urzędnik = Aba II. Lőrinc | |urzędnik = Aba II. Lőrinc | ||
|imiona = | |imiona = | ||
| − | |tytulatura = | + | |tytulatura = [[Mistrz skarbu]] |
|grafika = | |grafika = | ||
|opis grafiki = | |opis grafiki = | ||
| Linia 91: | Linia 91: | ||
|opis faksymile = | |opis faksymile = | ||
|dewiza = | |dewiza = | ||
| − | |1. tytuł = [[ | + | |1. tytuł = [[Mistrz skarbu]] |
|1. od = <small><small>(1) </small>1279, <small>(2) </small>1280, <small>(3) </small>1284</small> | |1. od = <small><small>(1) </small>1279, <small>(2) </small>1280, <small>(3) </small>1284</small> | ||
|1. do = <small><small>(1) </small>1280, <small>(2) </small>1281, <small>(3) </small>1285</small> | |1. do = <small><small>(1) </small>1280, <small>(2) </small>1281, <small>(3) </small>1285</small> | ||
| Linia 129: | Linia 129: | ||
[[Kategoria:Aba]] | [[Kategoria:Aba]] | ||
[[Kategoria:Klan]] | [[Kategoria:Klan]] | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:Mistrzowie skarbu]] |
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]] | [[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]] | ||
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]] | [[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]] | ||
Aktualna wersja na dzień 05:42, 13 wrz 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Aba II. Lőrinc (* nieznana, † po 1290), węgierski szlachcic, trzykrotny Mistrz skarbu na dworze króla Węgier Władysława IV. Przodek rodziny szlacheckiej Atyinai, która funkcjonowała do połowy XV wieku. Spis treściRodzinaUrodził się w Atyina–Gagy (lub także Nyék), gałęzi potężnego i rozbudowanego klanu Aba. W genealogii gałąź została nazwana na cześć Atyiny (dzisiejszy Voćin, Chorwacja), tytułowego majątku synów Lőrinca. Jest jedynym znanym synem ojca także o imieniu Lőrinc, który był wiernym stronnikiem króla Węgier Beli IV.[1] Za swoją lojalność i służbę wojskową Lőrinc uzyskał rozległe nadania ziemi w komitacie Sopron.[2] KarieraPrzez współczesna mu dokumenty był także nazywany jako Lőrinc z Nyék lub Lőrinc z Sopronu (od nazwy jego rezydencji).[1] Po raz pierwszy pojawia się w źródłach w 1279 r., gdy podarował majątek Limpach opactwu cystersów Klostermarienberg (Borsmonostor, dziś część Mannersdorf an der Rabnitz, Austria) z intencją na duchowe zbawienie zmarłego ojca, który został pochowany w klasztorze[2]. Lőrinc był uważany za bliskiego powiernika Władysława IV i jego matki, wdowy królowej Elżbiety Kumańskiej. Zgodnie z listą zasług wydaną przez nią w 1290 r. Lőrinc „zwykle bezinteresownie udostępniał swoją własność królowi” i kilkakrotnie negocjował za granicą na własny koszt jako wysłannik króla[3]. Został mistrzem skarbu w grudniu 1279 r.[4], gdy Władysław IV uwięził legata papieskiego Filipa z Fermo i zreorganizował radę królewską, aby wypełnić ją swoimi lojalnymi zwolennikami. Jednak później i sam Władysław został schwytany przez niektórych spośród baronów W niespełna dwa miesiące zarówno legat, jak i król zostali uwolnieni. Jest prawdopodobne, że Lőrinc zachował swoją godność do wiosny 1280 r., gdy Csák III. Ugrin zajął stanowisko zgodnie z umową i pojednaniem między królem a najpotężniejszymi baronami[5]. Gdy Władysław IV odzyskał swobodę manewru, Lőrinc ponownie pełnił funkcję mistrza skarbu od ok. 1280 r. do kwietnia 1281 r.[4], ale ostatecznie został zastąpiony przez swojego dalekiego krewnego, Piotra Abę z bardziej wpływowej gałęzi Széplak.[5] Plik:Lánzsér légifotó2.jpg Aerialphotography of Burgruine Landsee (Lánzsér), today in Austria Od wczesnych lat 80. XIII wieku potężna rodzina Kőszegi stopniowo rozszerzyła swoje wpływy na komitat Sopron, w tym region Locsmánd, gdzie położona była większość ziem Lőrinca. Według historyka Gyuli Kristó, Iwan Kőszegi przejął cały komitat Sopron pod swoją jurysdykcją do 1285 r. i przyłączył go do swojej powstającej prowincji oligarchicznej (kilku lokalnych szlachcicach określiło się jako familiaris rodziny Iwana). Gdy Mikołaj I Kőszegi podarował ziemię opactwu Klostermarienberg w 1285 roku, Lőrinc pojawił się między innymi jako świadek wydarzenia i został określony jako „nasz drogi”, co odzwierciedliło jego polityczną lojalność, gdyż zapewne był zmuszony przejść na służbę Kőszegich.[2] W 1284 r. Kőszegi ponownie zajęli swoje stanowiska w radzie królewskiej. W tym czasie Lőrinc po raz trzeci pełnił funkcję mistrza skarbu, prawdopodobnie między 1284 a 1285 r., aż do ostatniego buntu Kőszegich przeciwko Władysławowi IV.[4] Poza tym w 1285 r. pełnił także funkcję ispána komitatu Sáros[4]. Ciągłe rabunki Iwana Kőszegiego w Austrii i Styrii doprowadziły do wojny na dużą skalę („Güssing Feud”; niem. Güssinger Fehde). W 1289 r. Albert I, książę Austrii, rozpoczął potężną kampanię królewską przeciwko liczącej 15.000 żołnierzy armii Iwana i jego rodziny. Austriacy zdobyli co najmniej 30 fortec i osad wzdłuż zachodnich granic, w tym trzy zamki Lőrinca: Lánzsér, Nyék i Locsmánd (obecnie Landsee, Neckenmarkt i Lutzmannsburg w Austrii), ponieważ Lőrinc i jego sojusznicy odmówili przyłączenia się do armii austriackiej, by pokonać rodzinę Kőszegi.[2] Najemnicy księcia Alberta całkowicie spalili i zdewastowali twierdzę Nyék, rezydencję Lőrinc, podczas gdy jej mieszkańcy zostali wiosną 1289 roku uwięzieni i wysłani do Austrii. Zamek w Nyéku nigdy nie został odbudowany.[3] Za jego lojalność królowa Elżbieta, za zgodą swojego syna Władysława IV, przekazała opactwo św. Marcinowi w żupanii Virovitica w 1290 r.[3] Gdy Władysław IV został zamordowany kilka miesięcy później, Lőrinc przyrzekł lojalność wobec nowego króla Węgier Andrzeja III i otrzymał od nowego węgierskiego monarchy ziemie w żupanii Križevci. Przejęcia w Slawonii stały się podstawą do ekspansji jego potomków, a także udanego powrotu rodziny z Lánzsér do królewskiej wojennej kampanii Andrzeja przeciwko Austrii[3]. Lőrinc zmarł jakiś czas po 1290 r.[4] RodzinaZ małżeństwa z niezidentyfikowaną szlachcianką Lőrinc II miał czterech synów:
Podczas Interregnum poparli oni roszczenia Karola Roberta. Mikołaj poślubił jedną z córek potężnego niegdyś barona Monoszló Egyeda. Dzieki temu ślubowi bracia nabyli prawa do Darnóc (dziś Slatinski Drenovac w Chorwacji) i Atyinę, a po gwałtownych walkach z Kőszegimi zostali przodkami rodziny Atyinai (ok.1317)[2], która była aktywna aż do lat 30. XV wieku.[1] Przypisy
Źródła
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
