|
|
| Linia 1: |
Linia 1: |
| − | [[Kategoria:2a]] | + | #PATRZ [[Erdélyi szászul]] |
| − | [[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
| |
| − | {{Uwaga|
| |
| − | |strona = https://en.wikipedia.org/wiki/Transylvanian_Saxon_dialect
| |
| − | |autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Transylvanian_Saxon_dialect&action=history
| |
| − | |nota = angielski
| |
| − | }}
| |
| | | | |
| − | {|
| + | [[Kategoria:Przekierowane]] |
| − | |
| |
| − | |}
| |
| − | | |
| − | {|
| |
| − | |-style="vertical-align:top;"
| |
| − | |
| |
| − | | |
| − | Siedmiogród saksoński (saksoński: Siweberjesch-Såksesch lub po prostu Såksesch lub {{#invoke: Lang | lang}} lub {{#invoke: Lang | lang}}) to niemiecki dialekt Sasów Siedmiogrodu.
| |
| − | | |
| − | '''Transylvanian Saxon''' (Saxon: ''Siweberjesch-Såksesch'' or just ''Såksesch'', {{Lang-de|Siebenbürgisch-Sächsisch}} or {{lang|de|siebenbürgisch-sächsische Sprache}}, {{Lang-hu|Erdélyi szász nyelv}}, {{Lang-ro|Limba săsească}} or {{lang|ro|dialectul săsesc}}) is the German dialect of the [[Transylvanian Saxons]].
| |
| − | | |
| − | Pod względem lingwistyki porównawczej należy do grupy dialektów zachodnio-środkowo-niemieckich z Mozeli Frankonii. W tym szczególnym względzie należy podkreślić, że ma on stałą liczbę podobieństw leksykalnych z luksemburskim.
| |
| − | | |
| − | In terms of [[comparative linguistics]], it pertains to the [[Moselle Franconian dialects|Moselle Franconian]] group of [[West Central German]] dialects. In this particular respect, it must be stressed that it shares a consistent amount of lexical similarities with [[Luxembourgish]].
| |
| − | | |
| − | Dialekt był używany głównie w Siedmiogrodzie (współczesna środkowa Rumunia), przez osoby pochodzenia niemieckiego, flamandzkiego i walońskiego, które osiedliły się w Królestwie Węgier od XII wieku.
| |
| − | | |
| − | The dialect was mainly spoken in [[Transylvania]] (contemporary central [[Romania]]), by individuals of [[Germans|German]], [[Flemish people|Flemish]], and [[Walloons|Walloon]] origins who were settled in the [[Kingdom of Hungary]] starting in the 12th century.
| |
| − | | |
| − | We współczesności zdecydowana większość native speakerów emigrowała kilkoma falami, początkowo do Niemiec i Austrii, a następnie do USA, Kanady i innych krajów Europy Zachodniej, starając się zachować (przynajmniej czasowo) ) ich specyficzny język.
| |
| − | | |
| − | In the contemporary era, the vast majority of the native speakers have emigrated in several waves, initially to [[Germany]] and [[Austria]], but then subsequently to the [[United States of America|USA]], [[Canada]] as well as other [[Western Europe]]an countries, managing in the process to preserve (at least temporarily) their specific language there.
| |
| − | | |
| − | Przed rewolucją rumuńską w 1989 roku większość Siedmiogrodzkich Sasów nadal mieszkała w Siedmiogrodzie. Podczas komunistycznej dyktatury Nicolae Ceaușescu sprzedano wiele tysięcy tych Saksonów na jednego mieszkańca Szablon: podaj ogromną kwotę pieniędzy wypłaconą socjalistycznej Rumunii przez Niemcy Zachodnie.
| |
| − | | |
| − | Before the [[Romanian Revolution|Romanian Revolution of 1989]], most of the Transylvanian Saxons were still living in Transylvania. During the communist dictatorship of [[Nicolae Ceaușescu]], many thousands of these Saxons were sold per capita{{specify}} for a huge amount of money paid to socialist Romania by [[West Germany]].
| |
| − | | |
| − | Do 1990 roku liczba Saksonów mieszkających w Siedmiogrodzie dramatycznie spadła. Krótko po upadku komunizmu, w latach 1991-1994, wielu Siedmiogrodzkich Sasów, którzy nadal pozostawali w Siedmiogrodzie, zdecydowało się ostatecznie wyemigrować do Niemiec, pozostawiając w Rumunii zaledwie mniejszość liczącą około 15–16 000 Siedmiogrodzkich Sasów.
| |
| − | | |
| − | By 1990, the number of Saxons living in Transylvania had decreased dramatically. Shortly after the fall of Communism, from 1991 to 1994, many Transylvanian Saxons who still remained in Transylvania decided to ultimately emigrate to Germany, leaving just a minority of about 15,000 to 16,000 Transylvanian Saxons in Romania.
| |
| − | | |
| − | Liczbę rodzimych użytkowników języka transylwańskiego w Saksonii szacuje się obecnie na 200 000 osób. Siedmiogród saksoński jest również językiem ojczystym obecnego prezydenta Rumunii Klausa Iohannisa.
| |
| − | | |
| − | The number of native Transylvanian Saxon speakers today is estimated at 200,000 persons. Transylvanian Saxon is also the native language of the current [[president of Romania]], [[Klaus Iohannis]].
| |
| − | | |
| − | == Alfabet ==
| |
| − | * A - a
| |
| − | * B - be
| |
| − | * C - ce
| |
| − | * D - de
| |
| − | * E - e
| |
| − | * F - ef
| |
| − | * G - ge
| |
| − | * H - ha
| |
| − | * I - i
| |
| − | * J - jot
| |
| − | * K - ka
| |
| − | * L - el
| |
| − | * M - em
| |
| − | * N - en
| |
| − | * O - o
| |
| − | * P - pe
| |
| − | * Q - ku
| |
| − | * R - er
| |
| − | * S - es
| |
| − | * T - te
| |
| − | * U - u
| |
| − | * V - vau
| |
| − | * W - we
| |
| − | * X - ix
| |
| − | * Y - ipsilon
| |
| − | * Z - zet<ref>{{cite web |title=Transylvanian Saxon |url=https://www.omniglot.com/writing/transylvaniansaxon.htm |website=Omniglot |access-date=8 February 2021}}</ref>
| |
| − | | |
| − | == Ortografia i wymowa ==
| |
| − | === Samogłoski ===
| |
| − | * a - [a/aː]
| |
| − | * au - [aʊ̯]
| |
| − | * å - [ɔː]
| |
| − | * ä - [ɛ/ɛː]
| |
| − | * äi - [eɪ̯]
| |
| − | * e - [ɛ~e~ə/eː]
| |
| − | * ei - [aɪ̯]
| |
| − | * ë - [e]
| |
| − | * i - [ɪ/iː]
| |
| − | * ië - [i]
| |
| − | * o - [ɔ/oː]
| |
| − | * u - [ʊ/uː]
| |
| − | * uë - [u]
| |
| − | * ü/y - [ʏ/yː]<ref>{{cite web |title=Transylvanian Saxon language |url=https://www.omniglot.com/writing/transylvaniansaxon.htm |website=Omniglot |access-date=8 February 2021}}</ref>
| |
| − | | |
| − | === Spółgłoski ===
| |
| − | * b - [b~p]
| |
| − | * c - [k~g̊]
| |
| − | * ch - [x~ʃ]
| |
| − | * ck - [k]
| |
| − | * d - [d~t]
| |
| − | * dsch - [d͡ʒ]
| |
| − | * f - [f]
| |
| − | * g - [g~k~ʃ]
| |
| − | * h - [h~ː]
| |
| − | * j - [j]
| |
| − | * k - [k~g̊]
| |
| − | * l - [l]
| |
| − | * m - [m]
| |
| − | * n - [n]
| |
| − | * ng - [ŋ]
| |
| − | * nj - [ɲ]
| |
| − | * p - [p~b̥]
| |
| − | * pf - [p͡f]
| |
| − | * qv - [kv]
| |
| − | * r - [r~∅]
| |
| − | * s - [s~ʃ~z]
| |
| − | * sch - [ʃ]
| |
| − | * ss - [s]
| |
| − | * t - [t~d̥]
| |
| − | * tsch - [t͡ʃ]
| |
| − | * v - [f/v]
| |
| − | * w - [v]
| |
| − | * x - [ks]
| |
| − | * z - [t͡s]<ref>[https://www.omniglot.com/writing/transylvaniansaxon.htm "Transylvanian Saxon language"]]. Omniglot. [dostep:2021-02-08].</ref>
| |
| − | | |
| − | == Bibliografia ==
| |
| − | * ''Siebenbürgisch-Sächsisches Wörterbuch''. A. Schullerus, B. Capesius, A. Tudt, S. Haldenwang ''et al.'' (in German)
| |
| − | ** Band 1, Buchstabe A – C, 1925, de Gruyter, ASIN: B0000BUORT
| |
| − | ** Band 2, Buchstabe D – F, 1926, de Gruyter, ASIN: B0000BUORU
| |
| − | ** Band 3, Buchstabe G, 1971, de Gruyter, ASIN: B0000BUORV
| |
| − | ** Band 4, Buchstabe H – J, 1972
| |
| − | ** Band 5, Buchstabe K, 1975
| |
| − | ** Band 6, Buchstabe L, 1997, Böhlau Verlag, {{ISBN|978-3-412-03286-9}}
| |
| − | ** Band 7: Buchstabe M, 1998, Böhlau Verlag, {{ISBN|978-3-412-09098-2}}
| |
| − | ** Band 8, Buchstabe N - P, 2002, Böhlau Verlag, {{ISBN|978-3-412-12801-2}}
| |
| − | ** Band 9: Buchstabe Q - R, 2007, Böhlau Verlag, {{ISBN|978-3-412-06906-3}}
| |
| − | | |
| − | == Przypisy ==
| |
| − | {{izvori}}
| |
| − | | |
| − | == Linki zewnętrzne ==
| |
| − | * SibiWeb: [http://www.sibiweb.de/mundart/sprache.php3 Die Sprache des siebenbürgisch-sächsischen Volkes] von Adolf Schullerus (German)
| |
| − | * Verband der Siebenbürgersachsen in Deutschland: [http://www.siebenbuerger.de/medien/sprachaufnahmen/ Sprachaufnahmen in siebenbürgisch-sächsischer Mundart] - Audiosamples (German, Såksesch)
| |
| − | * Siebenbürgersachsen Baden-Württemberg: [http://www.siebenbuerger-sachsen-bw.de/buch/sachsen/12.htm Die Mundart der Siebenbürger Sachsen] von Waltraut Schuller (German)
| |
| − | * [http://www.languagesandpeoples.com/Eng/Direct/Germanic/SglLgCtlGerTrslvHonigberg.htm Hörprobe in Siebenbürgersächsisch] (Mundart von Honigberg - Hărman) und Vergleich mit anderen Germanischen Sprachen (German)
| |
| − | | |
| − | [[Kategoria:Geografia]]
| |
| − | [[Kategoria:Siedmiogród]]
| |
| − | [[Kategoria:Historia]]
| |
| − | [[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Sasi Siedmiogrodzcy]]
| |
| − | [[Kategoria:Niemcy w Królestwie Węgier]]
| |
| − | [[Kategoria:Niemcy w Rumunii]]
| |
| − | [[Kategoria:Királyföld]] | |
