Mladen II. Šubić Bribirski
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku chorwackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku chorwackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Mladen II. Šubić Bribirski, (pol. Mladen II Biribirski, węg. bribiri II. Subics Mladen) († 1341 lub 1343), chorwacki szlachcic z rodziny książąt Šubić Bribirskich, Ban Dalmacji i Chorwacji (1312-1322, Ban Bośni (banus Bosniensis) (1304) – nosił tytuł Pana Bośni (1312-1322). Mladen II. Šubić Bribirski (*oko 1270 - †1341. ili 1343.), hrvatski velikaš iz obitelji knezova Šubića Bribirskih. U razdoblju od 1312. do 1322. godine obnašao je dužnost hrvatsko-dalmatinskog bana, od 1304. do 1322. bio je bosanski ban (banus Bosniensis), a između 1312-1322. nosio je naslov Gospodar Bosne. Spis treściPochodzenie i rodzinaMladen był najstarszym synem chorwackiego bana Pawła I Subicia Bribirskiego i jego żony Ursy. Nie ma jednoznacznych informacji o czasie jego narodzin, ale ogólnie uważa się, że urodził się około 1270 roku. Miał czterech braci, z których najbardziej znanymi i godnymi uwagi byli Juraj II i Paweł II. Mladen II. bio je najstariji sin hrvatskog bana Pavla I. Šubića Bribirskog i njegove supruge Urše. O vremenu njegova rođenja nema jednoznačnih podataka, ali se općenito smatra da je rođen oko godine 1270. Imao je četvoro braće od kojih su najpoznatiji i najznačajniji Juraj II. i Pavao II. Urodzony w rodzie, który panował nad żupanatem Bribir od ponad dwustu lat, z czasem umacniającym i znacznie poszerzającym swoje wpływy i posiadłości poza swój rodzinny okręg, Mladen został banem Bośni w 1304 roku, zastępując swojego stryja, Mladena I, który w niewyjaśnionych okolicznościach został zabity w Bośni, najprawdopodobniej przez tamtejszych niezadowolonych mieszkańców, którzy sprzeciwiali się rządom Bribirów nad Bośnią. Kilka lat później udało to się jego ojcu, który był u szczytu potęgi na początku XIV wieku, zyskując pochlebny tytuł „nieozdobionego króla chorwackiego”. Rodivši se u obitelji koja je već više od dvjesto godina upravljala Bribirskom županijom, s vremenom ojačavši i znatno proširivši svoj utjecaj i svoje posjede izvan matične županije, Mladen je 1304. godine odlukom svog oca postao bosanski ban, naslijedivši na tom položaju svog strica Mladena I., koji je bio ubijen u Bosni u nerazjašnjenim okolnostima, najvjerojatnije od tamošnjih nezadovoljnika koji su se protivili vlasti Bribiraca nad Bosnom. Nekoliko godina kasnije naslijedio je oca, koji je početkom 14. stoljeća bio na vrhuncu moći, stekavši laskavu titulu „neokrunjenog hrvatskog kralja“. Pierwsze lata banowaniaKiedy po śmierci Pawła I 1 maja 1312 r., jego syn Mladen zostawał banem chorwacko-dalmatyńskim, sytuacja w Chorwacji była względnie spokojna. Młody chorwacko-węgierski król Karol Robert Andegaweński nie miał silnego autorytetu w południowej Chorwacji, ale w tym czasie nawet nie próbował go ustanowić siłą. Tak więc Mladen II na swoim rozległym terenie, z siedzibą w Bribirze lub Skradinie, miał praktycznie prawie nienaruszalną i nieograniczoną władzę. Król tolerował to między innymi dlatego, że ojciec Mladena, Paweł, pomógł mu zdobyć tron królewski. Ponieważ Paweł był potężny i wpływowy, zabezpieczył swoją unikalną pozycję uzyskując od króla dziedziczność, więc Mladen automatycznie przejął funkcję bana. Kada je nakon smrti Pavla I. dana 1. svibnja 1312. godine njegov sin Mladen postao hrvatsko-dalmatinskim banom, prilike u Hrvatskoj bile su razmjerno mirne. Mladi hrvatsko-ugarski kralj Karlo Robert Anžuvinski nije imao čvrstu vlast u južnoj Hrvatskoj, ali u to vrijeme nije ju ni pokušavao uspostaviti silom. Tako je Mladen II. na svojem prostranom području, sa sjedištem u Bribiru, odnosno Skradinu, imao praktički skoro neprikosnovenu i neograničenu vlast. Kralj je to tolerirao između ostalog i zbog toga, jer mu je Mladenov otac Pavao pomogao da se domogne kraljevskog trona. Kako je Pavao bio moćan i utjecajan, priskrbio si je i da je njegova banska čast bila od kralja potvrđena kao nasljedna, pa je Mladen automatizmom stupio na banski položaj. Sytuacja rywalizującej Republiki Weneckiej, która nieustannie dążyła do opanowania wschodniego wybrzeża Adriatyku i eskalowała się wraz z wrogością wokół miasta Zadar, stopniowo ustępowała do 1314 roku, podczas gdy w Bośni Mladenowi udało się w jakiś sposób znaleźć wspólny język z młodym Stefanem II. Kotromanićem, wówczas najważniejszym panem feudalnym i przyszłym bośniackim banem. Situacija sa suparničkom Mletačkom Republikom, koja je imala stalne aspiracije prema istočnoj jadranskoj obali, a eskalirala neprijateljstvima oko grada Zadra, postupno se do 1314. godine smirila, dok je u Bosni Mladen uspio nekako naći zajednički jezik s mladim Stjepanom II. Kotromanićem, tada najznačajnijim tamošnjim feudalcem i budućim bosanskim banom. Jednak z czasem Mladen wszedł w konflikt z chorwackimi możnowładcami w swoim szerszym sąsiedztwie, głównie ze względu na swoją własność, między innymi z książętami Krka - przyszłymi Frankapanami, następnie Kurjakovićami - książętami krbawskimi, potomkami starego chorwackiego rodu Gusićiami i Nelipčićiami z rodu Svačićów, Mihovilovićiami, żupanami Hlijevno (obecnie Livno itp.), a także niektórymi miasta na wybrzeżu Adriatyku, zwłaszcza Šibenikiem i Trogirem. Ipak, s vremenom je Mladen došao u sukobe, najčešće zbog vlasništva, s hrvatskim velikašima u svom širem susjedstvu, među ostalima s knezovima Krčkim - budućim Frankopanima, zatim Kurjakovićima - knezovima Krbavskim, potomcima starohrvatskog plemena Gusićia, pa Nelipićima iz plemena Svačića, Mihovilovićima, gospodarima župe Hlijevno (današnje Livno itd., te s nekim gradovima na jadranskoj obali, poglavito Šibenikom i Trogirom. Zaostrzenie sytuacji i starcia z przeciwnikamiSytuacja w Chorwacji pod koniec drugiej dekady XIV wieku dla Mladena II znacznie skomplikowała się. Nastąpiły burzliwe wydarzenia, z serią zamieszek, oblężeń, konfliktów zbrojnych, przejścia z jednego obozu do drugiego i potyczek taktycznych po obu stronach. I tak więc w 1319 r. miasto Šibenik zbuntowało się przeciwko władzom Bribirciów. Ban próbował zapobiec interwencją wojskową, ale to mu się nie udało. Wenecjanie, a następnie miasto Trogir, bardziej zaangażowali się w konflikt, buntując się przeciwko rządom bana. Prilike u Hrvatskoj krajem drugog desetljeća 14. stoljeća su se za Mladena II. bitno zaoštrile. Uslijedili su burni događaji, s nizom pobuna, opsada, oružanih sukoba, prelazaka iz jednog tabora u drugi i taktičkih nadmudrivanja obiju strana. Tako je godine 1319. došlo do pobune grada Šibenika protiv vlasti Bribiraca, što je ban pokušao spriječiti vojnom intervencijom, ali nije uspio. U sukob su se intenzivnije uključili i Mlečani, a zatim i grad Trogir, odmetnuvši se od banske vlasti. Wiosną 1322 r. Mladen zwołał zgromadzenie chorwackich książąt (Vjekoslav Klaić), na którym próbował zdobyć poparcie i uspokoić napiętą sytuację dotyczącą Šibenik i Trogiru. Na zjazd przybyli książęta Kurjakovići, Nelipići, Mihovilovići i Stjepanići - przyszli Chorwaci (należący do obszaru rzeki Vrbas). Szczegóły przebiegu wydarzeń na zgromadzeniu nie są znane, ale wiadomo, że Mladen nie otrzymał wsparcia, a ponadto szefowie chorwackich rodzin książęcych sprzeciwili się jeszcze bardziej i spotkanie zakończyło się wrogim rozejściem. Na proljeće 1322. godine sazvao je Mladen II. sabor hrvatskih knezova (Vjekoslav Klaić), na kojem je pokušao dobiti podršku i smiriti napeto stanje vezano uz Šibenik i Trogir. Na sabor su došli, između ostalih, knezovi Kurjakovići, Nelipići, Mihovilovići i Stjepanići - budući Hrvatinići (koji su imali posjede na području rijeke Vrbasa). Detalji o tijeku događaja na saboru nisu poznati, ali se zna da Mladen nije dobio podršku, nego je dapače, nastalo još veće protivljenje rodonačelnika hrvatskih kneževskih obitelji, pa je skup završio neprijateljskim razlazom. Co gorsza, młodszy brat Paweł II opuścił Mladena i przeszedł do obozu przeciwników, ponieważ według niektórych źródeł zaoferowano mu nawet funkcję bana po usunięciu z niego Mladena. Pomimo tego Mladen pozostał banem dzięki wsparciu pozostałych braci i miast, które były pod ich rządami, tj. Klisa, Splitu, Omiša, Nina, Ostrovicy, Bribiru i Skradina. Da stvar bude gora, mlađi brat Pavao II. napustio je Mladena i prešao u protivnički tabor, jer mu je za to, prema nekim izvorima, ponuđena čak i banska stolica, nakon što Mladen bude maknut s nje. Tako je banu preostala samo podrška ostale njegove braće i gradova koji su bili u njihovoj vlasti: Klisa, Splita, Omiša, Nina, Ostrovice, Bribira i Skradina. Utworzona wówczas szeroka koalicja protubańska obejmowała {{Kotromanići]]ów pod dowództwem Stefana II i Babonićiów pod dowództwem Iwana, bana slawońskiego, która miała poparcie króla, przekonanego, że nadszedł czas na złamanie potęgi Mladena. U širokoj protubanskoj koaliciji, koja je tada stvorena, nalazili su se i Kotromanići, predvođeni Stjepanom II., te Babonići, na čelu s Ivanom, slavonskim banom, koji je imao potporu kralja uvjerenog da je došao pravi trenutak da se skrši Mladenova moć. Trudno jednoznacznie ustalić, dlaczego i jak powstał tak wielki i złożony opór wobec Mladena. Niektóre źródła podają, że to z czystej zazdrości, ponieważ Mladen miał w swoich rękach wielką władzę nad innymi chorwackimi książętami, podczas gdy inni wspominali, że zachowywał się zbyt gwałtownie wobec swoich podwładnych, co spowodowało niechęć. Sytuacja stała się jednak taka, że konflikt zbrojny na niespotykaną skalę był nieunikniony. Zašto je i kako došlo do tako velikog i složnog otpora hrvatskom banu, teško je sa sigurnošću utvrditi. Neki izvori govore da je to bilo iz čiste zavisti, zbog toga što je Mladen II. imao u svojim rukama veliku moć u odnosu na ostale hrvatske knezove, dok drugi spominju da je on postupao (pre)nasilno prema svojim potčinjenima, pa je to izazvalo odbojnost. Kako god bilo, stanje je postalo takvo da je oružani sukob neslućenih razmjera bio neizbježan. Bitwa pod Bliską i utraty wpływówPóźnym latem 1322 r. pod Skradinem, gdzie przebywał wówczas Mladen, pojawiła się duża armia koalicyjna pod dowództwem slawońskiego bana Ivan Babonića. Od strony morskiej otrzymał wsparcie od Szybenika, Trogiru i weneckich kuchni. Cały obszar Skradina i jego okolice stały się miejscem konfliktu zbrojnego. Zdając sobie sprawę, że nie będzie w stanie skutecznie się z nim zmierzyć, Mladen i jego żołnierze ruszyli na południe, próbując zbliżyć się do obszaru kontrolowanego przez jego brata Jurja II. U kasno ljeto 1322. godine velika se koalicijska vojska, kojoj je na čelu bio slavonski ban Ivan Babonić, pojavila u blizini Skradina, gdje je u to vrijeme Mladen boravio. S mora je ona dobila potporu šibenskih, trogirskih i mletačkih galija. Cijelo područje Skradina i okolice postalo je poprište oružanog sukoba. Shvativši da se neće moći uspješno suprotstaviti, Mladen je sa svojim četama počeo uzmicati prema jugu, nastojeći se približiti području koje je bilo pod kontrolom njegova brata Jurja II. Decydująca bitwa odbyła się w pobliżu Bliskiej (dzisiejszej Blizny na zapleczu Trogiru), z braćmi Mladenem i Jurajem z ich sojusznikami z jednej strony i siłami koalicyjnymi pod dowództwem Ivana Babonića z drugiej. Nie są dostępne żadne szczegóły dotyczące samej bitwy, ale wiadomo, że siły Mladena przegrały bitwę. On i jego brat Juraj zdołali uciec i tymczasowo schronić się w forcie Świętego Jerzego w Klisie. Odlučujuća bitka odigrala se kod Bliske, današnje Blizne u zaleđu Trogira, u kojoj su na jednoj strani bili braća Mladen i Juraj sa svojim saveznicima, a na drugoj vojska koalicije pod zapovjedništvom Ivana Babonića. O detaljima samog tijeka bitke nema dostupnih podataka, ali se zna da su Mladenove snage bitku izgubile. On i njegov brat Juraj uspjeli su se spasiti i privremeno skloniti u Jurjevu tvrđavu u Klisu. Krótko potem chorwacko-węgierski król Karol Robert przybył do południowej Chorwacji ze swoją armią złożoną z około 20 000 ludzi, aby spróbować uspokoić sytuację. Mladen miał nadzieję, że król mu pomoże, ale na próżno. 8 października 1322 r. na zgromadzeniu twierdzy Knin król obdzielił zwycięzców niedawno rozpoczętej wojny majątkami i przywilejami, pojmał bana, który później przybył również do Knina i zabrał go na Węgry. Tam Mladen był trzymany w niewoli na dworze króla przez dwadzieścia lat, aż do swojej śmierci w latach 1341–1343. Nedugo potom u južnu je Hrvatsku sa svojom vojskom od oko 20.000 ljudi stigao i hrvatsko-ugarski kralj Karlo Robert, kako bi pokušao smiriti prilike. Mladen se nadao da će mu kralj pomoći, ali uzalud. Pobjednicima u netom vođenom ratu kralj je na saboru u Kninskoj tvrđavi dana 8. listopada 1322. podijelio, odnosno potvrdio, posjede i povlastice, a poraženog bana, koji je nešto kasnije također došao u Knin, zarobio je i odveo sa sobom u Ugarsku. Tamo je Mladen proveo u zatočeništvu na kraljevom dvoru dvadesetak godina, sve do svoje smrti između 1341. i 1343. godine. SpuściznaMladen II. Šubić Bribirski stracił wiele z władzy, majątku i wpływów, które miał do tej pory przed bitwą pod Bliską. Oprócz niego jego bracia byli również przegrani, a nawet Paweł II, który był po stronie zwycięskiej, ponieważ nie został chorwacko-dalmatyńskim banem, którą to funkcję, według niektórych źródeł, miał obiecaną. Nie nowy ktoś z chorwackiego południa został mianowany nowym banem, ale mieszkaniec północy, slawoński Ivan Babonić. Mladen II. Šubić Bribirski je nakon bitke kod Bliske izgubio veliku moć, posjede i utjecaj koje je do tada imao. Osim njega, i njegova su braća bila na gubitku, pa čak i Pavao II., koji je bio na pobjedničkoj strani, jer nije postao hrvatsko-dalmatinski ban, što mu je prema nekim izvorima obećano. Za novog bana čak nije postavljen netko s hrvatskog juga, nego sjevernjak, “Slavonac“ Ivan Babonić. Rodzina Šubićów straciła część posiadanego do tej pory mienia, ale także dziedziczność funkcji bana. W Bośni Stefan II Kotromanić stopniowo wzmocnił swoje rządy. Urośli w siłę Babonići, Nelipići i książęta Krka. Bracia Mladena (Juraj II, Paweł II, Grgur i Marko) i ich następne pokolenie (Mladen III, Paweł III, Bożygar, Juraj III - przyszły Juraj I Zrinski i Pribko) przeżyli kolejne trzydzieści lat. Tylko nowy król Ludwik I Wielki, syn Karola Roberta, zdołałby zastąpić posiadłości lub w inny sposób częściowo przenieść je do innych części Chorwacji. Obitelj Šubića je izgubila dio svojih posjeda koje je do tada imala, ali i nasljednost banske časti. U Bosni je postupno svoju vlast ojačao Stjepan II. Kotromanić. Svoj su uspon doživjeli i Babonići), Nelipići te knezovi Krčki. Mladenova braća (Juraj II., Pavao II., Grgur i Marko) te njihov sljedeći naraštaj (Mladen III., Pavao III., Božidar, Juraj III. - budući Juraj I. Zrinski, te Pribko) opstali su još tridesetak godina, da bi tek novi kralj Ljudevit I. Veliki, sin Karla Roberta, uspio zamjenom posjeda ili na drugi način djelomično ih raseliti u druge dijelove Hrvatske. PotomstwoNa podstawie dostępnych danych genealogicznych Mladen II miał dwie córki:
PatrzVidi jošVanjske poveznice |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
