Tomori Pál
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Tomori Pál (pol. Paweł Tomori) (* ok.1475[1], † Mohács, 29 sierpnia 1526), węgierski szlachcic, duchowny, dowódca wojskowy. Arcybiskup Kalocsa-Kecskemét, jeden z dowódców armii węgierskiej w bitwie pod Mohaczem. Karierę duchowną wybrał, ponieważ uprzednio zmarły dwie jego narzeczone. Chciał także przejąć tytuł wodza armii węgierskiej. Tomori Pál (1475 körül[2] – Mohács, 1526. augusztus 29.) hadvezér, kalocsai érsek, a mohácsi csatában a magyar sereg egyik fővezére. Azért választotta az érseki pályát, mert két menyasszonya is elhunyt. A magyar seregben a fővezéri címet is csak nagy nehezen akarta elvállalni a pápa biztatására. ŻyciorysUrodził się w szlacheckiej rodzinie w komitacie Abaúj. Karierę wojskową rozpoczął jako szlachcic Jana Bornemiszy. W Siedmiogrodzie był urzędnikiem kurii, urzędnikiem skarbowym, zarządcąś komory solnej, a od 1505 do 1514 r. był komendantem w Fagaras. W 1506 roku przyczynił się do stłumienia buntu Seklerów z powodu podatku zwanego smażeniem wołu. W 1512 był przedstawicielem Władysława II na dworze tureckim. Pod koniec lipca 1514 r., po schwytaniu Jerzego Dózsy, Jan Zápolya wysłał go przeciwko armii chłopskiej oblegającej miasto Bihar. W bitwie pod miastem Tomori pokonał rebeliantów i pojmał ich przywódcę, kapłana Laurentego. Bitwa ta zakończyła węgierską wojnę chłopską w 1514 r. Abaúj vármegyei köznemesi családba született. Katonai pályafutást Bornemisza János főnemes familiárisaként kezdte. Erdélyben kúriai jegyző, kincstári tisztviselő, sókamarai ispán, majd 1505-től 1514-ig fogarasi várnagy volt. 1506-ban közreműködött az ökörsütésnek nevezett adó miatt kitört székely lázadás leverésében. 1512-ben II. Ulászló követeként járt a török udvarban. 1514. július végén, Dózsa György fegyverletétele után Szapolyai János őt küldte a Bihar városát ostromló parasztsereg ellen. Tomori csatában legyőzte a felkelőket és vezetőjüket, Lőrinc papotot is fogságba ejtette. Az 1514-es magyar parasztháború ezzel a csatával ért véget. W latach 1514–1518 był porucznikiem w twierdzy Fagaras i Munkács, a następnie w 1518 r. został kapitanem zamku Buda. W maju 1519 r. jego działania doprowadziły do stłumienia szlachty w palestyńskim parlamencie. W połowie 1520 r. z nieznanych przyczyn - uważa się, że z powodu śmierci narzeczonej [2] - podzielił się swoim majątkiem ze swoimi krewnymi, wstąpił do zakonu franciszkanów i udał się do klasztoru w Ostrzyhomiu. 1514-től 1518-ig fogarasi és munkácsi várnagy volt, majd 1518-ban budai várkapitánnyá nevezték ki. 1519 májusában az ő fellépésének volt köszönhető a nádorválasztó országgyűlésen támadt köznemesi zendülés leverése. 1520 közepén ismeretlen okból – van olyan feltételezés, hogy menyasszonya halála miatt[3] – szétosztotta vagyonát rokonai között, az obszerváns ferencesek közé lépett, és a rend esztergomi kolostorába vonult. Plik:I Szulejmán Mohács Történelmi Emlékpark.jpg Plik:61. Tomori Pál.jpg Udział w bitwie pod MohaczemPál był znany jako dobry żołnierz, więc w 1521 roku, gdy wybuchła wojna turecko-węgierska, wielu widziało w nim wodza zdolnego do dowodzenia wojskami węgierskimi. Według raportu prawnika z Budy, Węgrzy nie szkolili watażków, ponieważ długi pokój „naprawdę ich sfeminizował”, a tylko Pál dobrze znał się na wojnie. Ale pomimo jego zachęty Pál nie chciał wrócić do świeckiej kariery. Tomori jó katona hírében állott, ezért 1521-ben, a török-magyar háború kitörésekor sokan benne látták azt a hadvezért, aki képes lenne a magyar hadak vezetésére. Egy budai ügyvivői jelentés szerint a magyaroknak nem voltak képzett hadvezéreik, mert a hosszú béke „valósággal elnőiesítette” őket, egyedül Tomori Pál volt járatos a hadviselés mesterségében. Tomori azonban a biztatás ellenére sem akart visszatérni világi pályára. Wreszcie na prośbę Węgier 4 lutego 1523 r. papież Hadrian VI zmusił go do przyjęcia Archidiecezji Kalocsa, a w kwietniu parlament pospiesznie zlecił, według współczesnych mediów, „poruczników kraju i kapitanów całej Wielkiej Niziny”. Pál zastosował się do poleceń papieża oraz parlamentu i został organizatorem oraz dowódcą wojskowym obrony przed Turkami. Podczas swoich trzech lat na południu zyskał znaczne zasługi we wzmacnianiu ochrony granic. Przybył na swoją kwaterę w Péterváradzie w lipcu 1523 r. i już w sierpniu musiał walczyć przeciwko bośniackiemu paszy Ferhadowi, który oblegał zamek Armii Czerwonej na czele swojej około 12.000 armii. 6 i 7 sierpnia wojska węgierskie odniosły decydujące zwycięstwo nad armią Ferhada w trzech bitwach w trójkącie Nagyolaszi-Rednek-Szávaszentdemeter. Było to jedyne znaczące zwycięstwo wojny węgiersko-tureckiej w latach 1521–26. Przez następne półtora roku Pál starał się wzmocnić system forteczny na południu, zwłaszcza na Żmudzinie. Polegając na tych zamkach, walczył z coraz częstszymi najazdami tureckimi. Do 152 r. ustabilizował sytuację tak bardzo, że mógł przedostać się na terytorium Turcji. Nie mógł wymyślić większej kampanii, ponieważ otrzymał bardzo małe wsparcie od węgierskiego skarbu i węgierskich władców. Diecezja Pála wydała cały swój dochód na obronę i otrzymała papieskie wsparcie, ale kwota okazała się niewielka w stosunku do zadania. Aby obudzić dwór i szlachtę, wielokrotnie groził rezygnacją, a następnie 12 stycznia 1526 r. złożył rezygnację i rozpoczął negocjacje z tureckim ambasadorem zatrzymanym w Budzie. Później Sulejman I postanowił rozpocząć kolejną kampanię przeciwko Węgrom, więc Pál wycofał rezygnację i wrócił na swoje stanowisko. Jego plan polegał na próbie zablokowania armii tureckiej wzdłuż linii Drawy wraz z armią liczącą około 6000 osób. 24 sierpnia turecka placówka została rozbita, ale rada wojskowa rozkazała jego armii dołączyć do głównej armii węgierskiej. Pál sprzeciwił się decyzji, ale nadal wykonał rozkaz. W bitwie, która miała miejsce 29 sierpnia, był naczelnym dowódcą armii węgierskiej. W krótkiej bitwie stracił życie wraz z wieloma kościelnymi i świeckimi dostojnikami. Végül magyar kérésre 1523. február 4-én VI. Adorján pápa rákényszerítette, hogy fogadja el a kalocsai érsekséget, majd áprilisban az országgyűlés sietve megbízta – kortárs tudósítás szerint – „az ország hadnagyságával és az egész Alföld kapitányságával” is. Tomori eleget tett a pápa és az országgyűlés utasításának és ezzel a török elleni védekezés szervezőjévé és katonai vezetőjévé vált. Hároméves délvidéki működése során komoly érdemeket szerzett a határvédelem megerősítésében. 1523 júliusában érkezett állomáshelyére, Péterváradra és augusztusban már fel kellett vennie a harcot Ferhád boszniai pasa ellen, aki mintegy tizenkétezer fős hadserege élén a szerémségi Rednek várát vette ostrom alá. Augusztus 6-án és 7-én a Nagyolaszi–Rednek–Szávaszentdemeter háromszögben lefolyt három ütközetben a magyar csapatok döntő győzelmet arattak Ferhád serege felett. Ez volt az 1521–26-os magyar–török háború egyetlen jelentős magyar győzelme. Tomori a következő másfél évben igyekezett a délvidéki – elsősorban a szerémségi – végvárrendszert megerősíteni. E várakra támaszkodva verte vissza az egyre gyakoribb török betöréseket. 1525-re annyira stabilizálta a helyzetet, hogy török területre is be tudott törni. Nagyobb hadjáratra nem gondolhatott, mert a magyar kincstár és a magyar főurak részéről csak nagyon kevés támogatást kapott. Tomori egyházmegyéje teljes jövedelmét a védekezésre fordította és pápai támogatást is kapott, azonban a feladathoz mérten ez kevésnek bizonyult. Hogy az udvart és a főurakat ráébressze a veszélyre, többször is lemondással fenyegetődzött, majd 1526. január 12-én valóban benyújtotta lemondását és tárgyalásokba kezdett a Budán fogva tartott török követtel. Később I. Szulejmán ekkorra már elhatározta, hogy újabb hadjáratot indít Magyarország ellen, Tomori ezért visszavonta lemondását és ismét visszatért állomáshelyére. Terve az volt, hogy mintegy hatezer fős seregével megpróbálja a török sereget a Dráva vonalán feltartóztatni. Augusztus 24-én szét is vert egy török elővédet, de a haditanács úgy rendelkezett, hogy seregével csatlakozzon a magyar fősereghez. Tomori ellenezte a döntést, de a parancsot ennek ellenére végrehajtotta. Az augusztus 29-én lezajlott csatában ő volt a magyar seregek fővezére. A rövid csatában számos egyházi és világi méltóság mellett ő is életét vesztette. Emlékezete
PrzypisyForrások
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
