Nagymartoni Pál
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Nagymartoni Pál, także Mertensdorf (niem. Paul von Mertensdorf) († w czerwcu 1351), węgierski szlachcic aragońskiego pochodzenia, prawnik, sędzia królewski w latach 1328–1349. Paul Nagymartoni (also Mertensdorfi, , ; died June 1351) was an influential Hungarian nobleman and jurist in the first half of the 14th century, who served as Judge royal from 1328 to 1349. Lojalny stronnik Karola I, który wzmocnił władzę królewską po dziesięcioleciach wojen domowych i feudalnej anarchii. Pod rządami Pála przywrócono prestiż jego pozycji. Założył na stałe profesjonalny personel i biuro, inicjując reformy strukturalne i sądownicze. Po 21 latach w biurze został zwolniony przez Ludwika I. He was a loyal partisan of Charles I, who strengthen royal power after decades of civil wars and feudal anarchy. Under Nagymartoni, the prestige of his position was restored. He established a professional staff and bureau on a permanent basis, initiating structural and judicial reforms. After 21 years in office, he was dismissed by Louis I. Spis treściRodzinaPál urodził się w szlacheckiej rodzinie (znanej również jako Bajóti, a później Fraknói), jako syna Szymona II, który działał jako ispán komitatu Bars w latach 1277–1278. [1] Dziadek Pála Szymon I i jego rodzeństwo przybyli na Węgry jako członkowie eskorty królowej Konstancji Aragońskiej, która poślubiła króla Węgier Emeryka w 1198 roku. Rodzina była właścicielem Bajót, a następnie Nagymarton (dziś w Burgenland, Austria, pod obecną nazwą Mattersburg). Pál miał brata, Wawrzyńca, który był zaangażowany w różne kampanie Karola [2] i poślubił Margaret Haschendorfer, córkę austriackiego szlachcica Wulfinga I Haschendorfera, którego druga córka Elżbieta była żoną Kónyi Szécsényi'ego. Siostra Pála, Klara, poślubiła Aleksandra II Köcskiego, również znanego rycerza. W ten sposób Pál był spowinowacony ze swoim poprzednikiem Köcskim, jak i następcą Tomaszem Szécsényi w godności sędziego królewskiego [3]. He was born into the Nagymartoni (also known as Bajóti, and later Fraknói) family of Aragonese origin, as the son of Simon II, who functioned as ispán of Bars County between 1277 and 1278.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Paul's grandfather Simon I and his siblings arrived to Hungary as members of the escort of Queen Constance of Aragon, who married King Emeric of Hungary in 1198. The family owned Bajót and subsequently Nagymarton (today in Burgenland, Austria, by its present–day name Mattersburg). Paul had a brother, Lawrence, who participated in Charles' various campaigns{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} and married Margaret Haschendorfer, a daughter of Austrian noble Wulfing I Haschendorfer, whose other daughter Elizabeth was the wife of Kónya Szécsényi. Paul's sister Clara married Alexander Köcski, also a renowned soldier. Thus Nagymartoni had kinship relationship with both of his predecessor Köcski and successor Thomas Szécsényi in the dignity of Judge royal.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Pál był dwukrotnie żonaty: jego pierwszą żoną była Elżbieta von Pottendorf (fl. 1325). Po jej śmierci Pál ożenił się z Elżbietą Puchaim za królewskim pozwoleniem w 1343 r. Jej ojcem był szlachcic austriacki Henryk Puchaima, którego druga córka Agnieszka była żoną potężnego pana Stefana Lackfiego. Pál miał córkę Annę, która wyszła za mąż za swego krewnego Alberta Puchaima. [4] Nagymartoni married twice; his first wife was Elizabeth von Pottendorf (fl. 1325). After her death, Nagymartoni married Elizabeth Puchaim with royal permission in 1343. Her father was Austrian noble Henry Puchaim, whose other daughter Agnes was the wife of powerful lord Stephen Lackfi. Paul had a daughter Anne, who married her relative Albert Puchaim.[1] MłodośćNagymartoni został po raz pierwszy wspomniany przez współczesne mu akta w 1307 roku. [5] Jego ziemie znajdowały się w komitacie Sopron, który był stale zagrożone przez dwa sąsiadujące potężne klany oligarchiczne, Mateusza III Csáka i ród Kőszegi. Przez długi czas Pál nie angażował się we wspieranie Karola I w wojnie domowej z powodu jego delikatnej sytuacji. Gdy król rozpoczął kampanię przeciwko Kőszegim na Zadunaju i Slawonii w pierwszej połowie 1316 roku, Pál złożył przysięgę wierności Karolowi. Dlatego jego dobra zostały splądrowane i spalone przez najemników Kőszegich. [2] Gdy Andrzej Kőszegi zaatakował miasta Sopron i Győr, które odmówiły uznania jego zwierzchnictwa, zimą 1317 r. mieszczanie skutecznie odepchnęli przestępstwo przy pomocy oddziałów jego byłych familiares, Pál i Wawrzyńca Nagymartonich. Po udanej kampanii królewskiej przeciwko rodzinie Kőszegi w 1317 r., gdy to między innymi stracili okręg Győr, Pál został mianowany ispánem, odzyskując pozycję po dwóch dekadach. Pojawił się w dokumencie wydanym 10 lipca 1318 r., gdy przejął zamek Győr, który został skonfiskowany diecezji Győr przez Mateusza Csáka [6]. Nagymartoni was first mentioned by contemporary records in 1307.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} His lands laid in Sopron County, which were constantly threatened by two neighboring powerful oligarchic powers, Matthew Csák and the Kőszegi family. For a long time, he did not commit himself to support Charles I in the civil war because of his delicate situation. When the king launched a campaign against the Kőszegis in Transdanubia and Slavonia in the first half of 1316, Nagymartoni took an oath of allegiance to Charles. Therefore his possessions were pillaged and burned by the Kőszegi mercenaries.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} When Andrew Kőszegi attacked the towns of Sopron and Győr, which refused to acknowledge his supremacy, in the winter of 1317, the burghers successfully repelled the offense with the assistance of the troops of his former familiares, Paul and Lawrence Nagymartoni. After the successful royal campaign against the Kőszegi family in 1317, when, among others, they lost Győr County, Nagymartoni was appointed to its ispán, restoring the position after two decades. He appeared in that capacity in a document issued on 10 July 1318, when took over the castle of Győr, which was confiscated from the diocese by the monarch due to its strategic importance against Matthew Csák.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
Za ich lojalność i odwagę Pál i Wawrzyniec odzyskali zamek w Kabold (obecnie Kobersdorf, Austria) od Karola w 1319 r., który przejął fort od Kőszegich podczas swojej kampanii wojskowej [7]. Mniej więcej w tym samym czasie bracia zbudowali pierwszy znany zamek Forchtenstein (węg. Fraknó). Twierdza stała się nową siedzibą rodu, który w połowie XIV wieku przyjął nazwisko Fraknói. [8] Według dokumentu Pál dokonał inwazji i splądrowania krainy Lábatlan w 1322 r. Możliwe, że był to kontratak na dominację Csáku [2]. W 1323 r. Pál został powołany na członka dworu królewskiego, nie pełniąc żadnych szczególnych funkcji [9]. Został nazwany po prostu „magistrem” na początku 1328 r., gdy on i jego brat Wawrzyniec wdrożyli ostatnią wolę i testament swojego szwagra Aleksandra Köcskiego oraz przekazali pewne ziemie i dochody dla swojej siostry, Klary. [2] For their loyalty and bravery, Paul and Lawrence regained the castle of Kabold (present-day Kobersdorf, Austria) by Charles in 1319, who seized the fort from the Kőszegis in his military campaign.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Around the same time, the brothers built the first known castle of Forchtenstein (). The fortress became the family's new household, which, therefore adopted the Fraknói surname by the mid-14th century.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} According to a document, Paul Nagymartoni invaded and plundered the land of Lábatlan in 1322. It is possible it was a counter-attack against the Csák dominion.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In 1323, Nagymartoni was referred to as a member of the royal court, without holding any specific offices.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He was styled as simply "magister" in early 1328, when he and his brother Lawrence implemented their brother-in-law Alexander Köcski's last will and testament, and donated certain lands and allowances to their sister, Clara.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Sędzia królewskiPo śmierci Köcskiego, Pál został sędzią królewskim w dniu 5 marca 1328 r. (mając godność już od 25 lutego) [10]. Jego 21-letnia służba na tym stanowisku jest najdłuższym stażem w średniowiecznych Węgrzech [11]. Poza tym działał również jako kasztelan Bistrita (dziś Považský hrad na Słowacji). [12] Aby uhonorować swoją godność, Pál posiadał także zamki Litva, Várna (Óvár) i Sztrecsény (odpowiednio Lietava, Starhrad i Strečno na Słowacji) [13]. Historyk Iván Bertényi Sr. nazwał ponad dwudziestoletnią kadencję Pála „rozwojem stałej instytucji sędziego Royal” [14]. Following the death of Köcski, Paul Nagymartoni was made Judge royal on 5 March 1328 (but it is also possible that he had already held the dignity since 25 February).{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} His 21-year of service in the position is the longest tenure in Medieval Hungary.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Beside that he also functioned as castellan of Beszterce (today Považský hrad in Slovakia).{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} As honors to his dignity, Nagymartoni also possessed the castles of Litva, Várna (Óvár) and Sztrecsény (present-day Lietava, Starhrad and Strečno in Slovakia, respectively).{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Historian Iván Bertényi Sr. called Nagymartoni's two-decade term as "the development of permanent of the institution of Judge royal".{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
Plik:Pozostatky hradu - panoramio.jpg Oprócz kadencji sędziego królewskiego Pál Nagymartoni pełnił również funkcję kasztelana zamku Beszterce (dzisiaj Považský hrad na Słowacji od ponad dwudziestu lat W większości przypadków Edytujesz Nagymartoni Pál (sekcja) sędziował w procesach między arystokratami, oprócz przypadków dominacji. Czasami był także zaangażowany w sprawy kościelne, gdy własność ziem kościelnych była kwestionowana między dwoma podmiotami kościelnymi [15]. Na przykład jego sąd omówił konflikt dotyczący dziesięciny między opactwem Pannonhalma a diecezją Veszprém w 1341 r., której prawność została zakwestionowana i kontestowana przez prawników tego ostatniego. W odpowiedzi Pál stwierdza, że kwestie te „de facto leżą w zakresie jego kompetencji”. Podejmował także decyzje w procesach sądowych, w których uczestniczyli poddani, ale w niewielkiej liczbie, ponieważ prawa właścicieli stopniowo poszerzały się w tamtych czasach [16]. Według współczesnych dokumentów banat Slawonii został wyłączony spod jurysdykcji terytorialnej Pál. Żupanat Požega, który leżał na granicy Slawonii i Maczwy, należał do kompetencji sędziego królewskiego. Od 1340 r. Siedmiogród wrócił pod jurysdykcję sędziego królewskiego po szesnastu latach, wyłączając niektóre specjalne jednostki administracyjne w prowincji (np. komitat Szolnok). Podczas kadencji Pála banat Severina cieszył się również przywilejem własnego organu sądowego [15]. Most of the times, Nagymartoni judged in lawsuits between nobles, in addition to cases of dominations. Occasionally, he was also involved in ecclesiastical affairs, when the ownership rights of church lands were disputed between two church entities.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} For instance, his court discussed the conflict over the tithe between the Abbey Pannonhalma and the Diocese of Veszprém in 1341, which legitimacy was questioned and contested by the latter's lawyers. In response, Nagymartoni states this issues were "de facto fall under his competence". He also made decisions in lawsuits, where serfs were involved, but in decreasing numbers, as the rights of landlords gradually expanded in the era.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} The Banate of Slavonia was excluded from Nagymartoni's territorial jurisdiction according to the contemporary documents. However, Požega County, which laid on the border between Slavonia and Macsó, belonged to the competence of the Judge royal. Since 1340, Transylvania returned to the jurisdiction of the Judge royal after sixteen years, excluding some special administrative units in the province (e.g. Szolnok County). During Nagymartoni's tenure, the Banate of Severin also enjoyed the privilege of own judicial authority.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
Nagymartoni i jego dwór sądowy rezydowali na dworze królewskim w Wyszehradzie, a następnie w Buddzie od stycznia 1347 r., Kiedy to Ludwik I tymczasowo przeprowadził się tam przez lata, ale Wyszehrad zachował swój stały kapitał do 1408 r. [17] Istnieje kilka szczegółów dostępnych dla członków jego profesjonalnego personelu. Jego zastępcą był wiceminister Royal Desiderius Poki, który pełnił tę funkcję od 1329 do 1346 r. [11] Miał jednak bardziej ograniczone funkcje niż autorytet swoich poprzedników na przełomie XIII i XIV wieku, kiedy to pozycja osiągnęła szczyt na krótki czas. Można przypuszczać, że Poki był przede wszystkim odpowiedzialny za zarządzanie stale rosnącymi posiadłościami Nagymarton. [17] Paul Ugali był wieloletnim członkiem personelu sądowego. Działał jako główny notariusz (węgierski: sędzia; łacina: protonotarius), a zatem był szefem biura sądowego, faktycznie drugim najbardziej znaczącym członkiem personelu po Paulu Nagymartoni. Podczas jego nieobecności Ugali zajął się codziennymi sprawami i pilnował wielkiej pieczęci królewskiego sędziego [18]. Jednym z pracowników Nagymartoni był notariusz James Szepesi, który sam był sędzią królewskim w latach 70. XIX wieku, co miało duży wpływ na historię godności [19]. Nagymartoni and his judicial court resided in the royal court in Visegrád, then Buda since January 1347, when Louis I temporarily moved there for years, but Visegrád retained its permanent capital status until 1408.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} There are several information on the members of his professional staff. His deputy was vice-judge royal was Desiderius Poki, who served in that capacity from 1329 until 1346.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} However he had more limited functions than his predecessors' authority at the turn of the 13th and 14th centuries, when the position reached its peak for a short time. It is presumable Poki was primarily responsible for the management of the ever-growing Nagymartoni landholdings.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Paul Ugali was a long-time member of the judicial staff. He acted as chief notary (; ) and thus he was head of the judicial bureau, effectively the second most prominent member in the staff after Paul Nagymartoni. During his absence, Ugali took the daily affairs and guarded the Judge royal's grand seal.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} One of Nagymartoni's employees was notary James Szepesi, who himself also served as Judge royal in 1370s, as a high impact factor in the history of the dignity.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Plik:Hrad Lietava - Kinižovský palác.jpg Nagymartoni owned Lietava Castle (present-day Slovakia) during his service as Judge royal Pięć dni po śmierci ojca Ludwik I został koronowany na króla Węgier 21 lipca 1342 r. Wkrótce młody monarcha ponownie mianował Nagymartoniego na swoje stanowisko, ponieważ był uważany za osobiście mianowanego oficera króla, którego mandat trwał aż do jego śmierci monarcha lub on sam [14] W następnych latach Nagymartoni i jego pracownicy znajdowali się zwykle pod presją Królowej Matki Elżbiety, która przez dziesięciolecia wywarła potężny wpływ na jej syna. Fakt ten wpłynął również na niektóre wyroki Nagymartoni na korzyść Elżbiety podczas różnych procesów sądowych w latach czterdziestych [15]. Kiedy królowa odwiedziła Królestwo Neapolu latem 1343 r., Aby promować interesy swojego drugiego syna, roszczenia Andrzeja, który został zaręczony z Joanną I. Następnie udał się do biskupstwa papieskiego jako członek delegacji węgierskiej pod przewodnictwem Vida Vasvári do biskupa Nitry. Papież Klemens VI był zwierzchnikiem Królestwa Neapolu; zgodnie z ich nadziejami udało im się przekonać go tylko do obietnicy koronacji Andrzeja na męża Joanny [20]. Według historyka Erika Fügediego, adopcja Nagymartona jest wzorem kardynałów z Awinionu, ponieważ jest również zawarta w krzyżu maltańskim [21]. Nagymartoni ponownie wziął udział w misji dyplomatycznej na dworze papieskim w pierwszej połowie 1345 r. Wraz z innymi członkami misji zostali pouczeni, aby byli obecni na koronacji księcia Andrzeja jako wysłannicy Królestwa Węgier, ale książę był zamordowany przed ceremonią [22] Five days after his father's death, Louis I was crowned King of Hungary on 21 July 1342. Soon, the young monarch re-appointed Nagymartoni in his position, as he was considered the king's personally appointed officer, whose mandate lasted until the death of his monarch or himself.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In the following years, Nagymartoni and his staff were usually fell under the pressure of Queen mother Elizabeth of Poland, who exerted a powerful influence on her son for decades. This fact also affected some of Nagymartoni's judgments in the favor of Elizabeth during the various lawsuits in the 1340s.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} When the queen visited the Kingdom of Naples in the summer of 1343 to promote the interests of her second son, claimant Andrew, who was betrothed to Joanna I, Nagymartoni belonged to her escort. Subsequently, he traveled further to the papal court of Avignon as a member of the Hungarian delegation, led by Vid Vasvári, the Bishop of Nyitra. Pope Clement VI was the overlord of the Kingdom of Naples; in contrary to their hopes, they were only able to persuade him to promise that Andrew would be crowned as Joanna's husband.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} According to historian Erik Fügedi, Nagymartoni adopted his seal on a pattern of the cardinals' seal from Avignon, as it also contained a Maltese cross.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Nagymartoni again participated in a diplomatic mission to the papal court in the first half of 1345. Alongside the other members of the mission, he was instructed to be present at the coronation of Duke Andrew as envoys of the Kingdom of Hungary, but the duke was murdered before the ceremony could be held.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
Nagymarton nabył bogate, żyzne i rozległe ziemie podczas swojej dwudziestoletniej kadencji. Zgodnie z umową z wydziałem majątkowym z oddziałem jego zmarłego brata Lawrence'a w 1346 r. Rodzina posiadała większość ziemi w hrabstwie Sopron. Oprócz odziedziczonych dóbr, takich jak Nagymarton, Fraknó, Röjtök lub Siklósd (obecnie Sigleß, Austria), Paul Nagymartoni nabył Pomogy (dzisiejsza Pamhagen w Austrii). Miał także rozległe posiadłości ziemskie w powiecie Esztergom (np. Bajót, Kesző, Nyergesújfalu) i powiecie Nógrád (Mohora i Oroszd). Nabył Wide Fountain w powiecie bratysławskim (obecnie Sološnica na Słowacji) i kilka ziem w powiecie Vas. Jest także właścicielem gruntów w okręgach Somogy, Komárom i Szabolcs. Podsumowując, posiadali oni około 50 nieruchomości w całym kraju. [23] Kilkakrotnie kupował te ziemie, ale w innych przypadkach niewłaściwie wykorzystywał swoją pozycję, podobnie jak współcześni. Na przykład w trakcie procesu sądowego w 1337 r. Zamiast nałożyć grzywnę na ziemie Sárfő i Csataj (obecnie Blatne i Čataj na Słowacji). Po upływie terminu sam Nagymartoni zapłacił grzywnę i zarejestrował się jako właściciel dwóch ziem leżących w powiecie bratysławskim [23]. Nagymartoni acquired rich, fertile and extensive lands during his two decades of tenure. According to a contract of estate division with his late brother Lawrence's branch in 1346, the family possessed the most of its lands in Sopron County. Beside the inherited possessions, like Nagymarton, Fraknó, Röjtök or Siklósd (present-day Sigleß, Austria), Paul Nagymartoni acquired Pomogy (present-day Pamhagen in Austria). He also had extensive landholdings in Esztergom County (e.g. Bajót, Kesző, Nyergesújfalu) and Nógrád County (Mohora and Oroszd). He acquired Széleskút in Pozsony County (present-day Sološnica in Slovakia) and several lands in Vas County. He also owned landholdings in Somogy, Komárom and Szabolcs counties. Summarizing, he owned approximately 50 estates throughout the country.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} In several occasions, he bought these lands, but in other cases, he misused his position, similarly to his contemporaries. For instance, during a lawsuit in 1337, he placed the lands of Sárfő and Csataj (present-day Blatné and Čataj in Slovakia, respectively) under lien, instead of imposing a fine. After the deadline, Nagymartoni himself paid the fine to the defendant and registered himself as the owner of the two lands, which laid in Pozsony County.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Ludwik I zwolnił Thomasa Szécsényiego z Nagymarton i zastąpił go potężnym baronem latem 1349 r. [11] czasami między 18 czerwca a 8 lipca [24]. Według historyka Antala Pora król podjął decyzję z powodu szybkiego bogactwa Nagymartona i zarzutów o korupcję przeciwko niemu [20]. Możliwe jest również, że stał się ofiarą polityczną w nastrojach społecznych przed przyjęciem doniosłych ustaw z 1351 r. Karta królewska stwierdza, że Nagymartoni zastąpiono „po licznych skargach”. Iván Bertényi uważał również, że Nagymartoni został zwolniony z powodu zaawansowanego wieku i pogorszenia stanu zdrowia [25]. Nagymartoni stracił wszelkie wpływy polityczne i wycofał się z dworu królewskiego. Pojawił się we współczesnych aktach w listopadzie 1349 r., Kiedy występował jako sędzia z Szécsényi podczas procesu [26]. Zmarł dwa lata później, w czerwcu 1351 r. [20] W latach 70. XIX wieku jego rodzina zwróciła się przeciwko Ludwikowi I, ciesząc się poparciem córek austriackich. Równolegle byli oni stopniowo germanizowani [27]. Louis I dismissed Nagymartoni and replaced him with the powerful baron Thomas Szécsényi in the summer of 1349,{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} sometimes between 18 June and 8 July.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} According to historian Antal Pór, the king made his decision because of Nagymartoni's rapid wealth and the corruption allegations against him.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} It is also possible he became a political victim in the public sentiment before the adoption of the momentous 1351 Laws. A royal charter notes that Nagymartoni was replaced "after numerous complaints". Iván Bertényi also considered that Nagymartoni was dismissed because of his advanced age and declining health.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Nagymartoni lost all political influence and retired from the royal court. He last appeared in contemporary records in November 1349, when acted as a co-judge with Szécsényi during a lawsuit.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He died two years later, in June 1351.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} By the 1370s, his family turned against Louis I, enjoying support from the Austrian dukes. In parallel with this, they had been gradually Germanised.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}}
Przypisy
Źródła
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
